(1) 原文
3339. Sphaerae tales quia correspondent sphaerae odoris apud hominem, inde quoque odores [oriuntur], quare liceat memorare, quod bruta animalia ex sphaeris sentiant, quae nusquam alioquin perciperent, sic quod sphaerae dentur in rerum natura, homini prorsus incognitae, sed quae regnant apud bestias; sicut canes, qui odorantur{1} ubi posuerit dominus ejus{a} ea quae explorat et invenit; cognoscit dominum suum inter millia hominum simul ex sphaera subordinationis et amicitiae, sic laetae cujusdam mansionis apud eum, caeteros aversatur, nec quiescit antequam apud ejus pedes stat, quod adscribitur effluviis, sed effluvia non sunt, nisi quae causantur talem sphaeram. Sphaera animalium [est] sciendi plagas mundi, quas homo nusquam novit, ut in deviis et in sylvis, homo continue errat in iis, animal nusquam, novit domum suam, si vel per viam vaderet nusquam prius visam seu calcatam; (3340.) ita canes qui per alias vias, per plura loca nusquam prius visa recurrunt, equi similiter; alia animalia similiter, ut apes ad sua alvearia, sic nulla non animalia. Habent etiam sphaeram laetitiae cum ad solum locum veniunt, post aliquot annos, tametsi nusquam fuerint in eo loco, solum ex propinquitate loci{b}. Habent animalia quaecunque sphaeras sciendi quo victu vescantur, quae ea{2} nusquam fallunt, ab infantia, nec instruuntur, quodlibet animal talem sphaeram habet, non autem homo: aversantur illico quae non conveniunt, quaerunt, inveniunt, explorant, quae conveniunt. Animalia habent sphaeram temporum, in longinquum tunc evolandi, ut anseres; tum hirundines, sic omnia animalia habent sphaeram, ut aves domos vel nidos suos exstruendi nusquam doctae, habent{3} sphaeram educandi pullos, sicut columbae, et alia{4} aliter; (3341.) quare apud ea{5} tales sphaerae regnant, sed corporeae et naturales; apud hominem vero tales sphaerae non dantur, quia in phantasiis, [aliter] homo quoque tales non solum, quae infimae sunt, haberet, sed haberet sphaeram cognoscendi socium, illico dum eum videt, et quidem qualis sit quoad naturales inclinationes contra se et alios, tunc qualis in vita communi; qualis quoad sensum internum et rationem; qualis quoad omnia et singula ejus interiora.
@1 sic J.F.I. Tafel; ms. odorant
@2 ms. eos
@3 ms. docti (sic!) habent
@4 ms. alii
@5 ms. eos
@a sic abhinc singulariter このようにここから単数形で
@b h.e. propinquitate loci [domui suae]
(2) 直訳
3339. Sphaerae tales quia correspondent sphaerae odoris apud hominem, このようなスフェアは人間のもとのにおいのスフェアに対応しているので、
inde quoque odores [oriuntur], ここからにおいもまた〔起こる〕、
quare liceat memorare, quod bruta animalia ex sphaeris sentiant, quae nusquam alioquin perciperent, それゆえ、話しに出すことが許されている、〔動物の〕獣はスフェアから感じること、それらは決してそうでなければ知覚しない、
sic quod sphaerae dentur in rerum natura, homini prorsus incognitae, sed quae regnant apud bestias; このようにスフェアは自然の事柄の中に存在すること、人間にまったく知られないで、しかし、それらは獣のもとで支配している、
sicut canes, qui odorantur{1} ubi posuerit dominus ejus{a} ea quae explorat et invenit; 犬のように、それはかぎ出す、どこにその主人がそれらを置いたか、それらを探し出す、また見つける。
cognoscit dominum suum inter millia hominum simul ex sphaera subordinationis et amicitiae, 数千の人間と一緒の間から自分の主人を知る、従属と友情のスフェアから、
sic laetae cujusdam mansionis apud eum, このようにそのもとにある種の住まいの喜ばしい〔スフェアがある〕、
caeteros aversatur, nec quiescit antequam apud ejus pedes stat, 他の者を退ける、彼の足のもとに立つ前に休息もしない、
quod adscribitur effluviis, sed effluvia non sunt, nisi quae causantur talem sphaeram. このことは臭気に帰せられている、しかし、臭気ではない、~以外に、それがこれらのスフェアの原因となる。
Sphaera animalium [est] sciendi plagas mundi, quas homo nusquam novit, 動物のスフェア〔がある〕〔=動物にはスフェアがある〕世の方角を知っている、それを人間は決して知らなかった(知らない)、
ut in deviis et in sylvis, homo continue errat in iis, 例えば、道から外れた中でまた森の中で、人間は絶えずそれらの中で迷う、
animal nusquam, novit domum suam, si vel per viam vaderet nusquam prius visam seu calcatam; 動物は決して〔迷わ〕ない、自分の家を知った(知っている)、たとえあるいは道を通って行っても、決して以前に見なかったまたは踏まなかった。
(3340.) ita canes qui per alias vias, per plura loca nusquam prius visa recurrunt, equi similiter; そのように犬は、それは他の道を通って、決して以前に見なかった多くの場所を通って立ち戻る、馬も同様である。
alia animalia similiter, ut apes ad sua alvearia, sic nulla non animalia. 他の動物も同様に、例えば、ミツバチは自分のミツバチの巣へ、そのように何もない、動物はない。
Habent etiam sphaeram laetitiae cum ad solum locum veniunt, 自分の場所へやって来るとき、喜びのスフェアも持っている、
post aliquot annos, tametsi nusquam fuerint in eo loco, solum ex propinquitate loci{b}. 数年後に、たとえその場所の中に決していなかったにしても、〔自分の家の〕場所の近接性だけから、
Habent animalia quaecunque sphaeras sciendi quo victu vescantur, quae ea{2} nusquam fallunt, ab infantia, nec instruuntur, どんな動物も知るスフェアを持っている、どの食べ物を食べるか、それはそれらを決して誤らせない、幼児期から、教えられてもいない、
quodlibet animal talem sphaeram habet, non autem homo: どんな動物でもこのようなスフェアを持っている、けれども人間は〔持た〕ない。
aversantur illico quae non conveniunt, quaerunt, inveniunt, explorant, quae conveniunt. 直ちに退ける、それらは一致しない、〔また〕求める、見つける、探し出す、それらは一致する、
Animalia habent sphaeram temporum, in longinquum tunc evolandi, ut anseres; 動物は適切な時の(時期の)スフェアを持っている、遠く離れた中へ、その時、飛び去る、ガチョウ(ガン)のように
tum hirundines, sic omnia animalia habent sphaeram, なおまたツバメ、そのようにすべての動物はスフェアを持っている、
ut aves domos vel nidos suos exstruendi nusquam doctae, habent{3} sphaeram educandi pullos, 例えば、鳥は自分の家あるいは巣をつくる〔スフェアを〕、決して教えられないで、ヒナを育てるスフェアを持っている
sicut columbae, et alia{4} aliter; そのように、ハトは、また他のものは異なって。
(3341.) quare apud ea{5} tales sphaerae regnant, sed corporeae et naturales; それゆえ、それら〔動物〕のもとでこのようなスフェアが支配している、しかし、形体的また自然的〔である〕、
apud hominem vero tales sphaerae non dantur, quia in phantasiis, けれども、人間のもとでこのようなスフェアは存在しない、幻想の中に〔いる〕からである、
[aliter] homo quoque tales non solum, quae infimae sunt, haberet, 〔そうでなければ〕人間もまたそのようなものだけでなく、それらは最も低いものである、持っている、
sed haberet sphaeram cognoscendi socium, illico dum eum videt, しかし、仲間を知るスフェアを持っている、彼を見る時、直ちに、
et quidem qualis sit quoad naturales inclinationes contra se et alios, tunc qualis in vita communi; 実際に、どんなものであるか、自分自身また他の者に対する自然的な性向に関して、その時、通常の生活の中でどんなものか。
qualis quoad sensum internum et rationem; 内なる感覚と理性に関してどんなものか。
qualis quoad omnia et singula ejus interiora. 彼の内部のすべてと個々のものに関してどんなものか。
(3) 訳文
3339. このようなスフェアは人間のもとのにおいのスフェアに対応しているので、ここからにおいもまた〔起こっている〕。それゆえ、獣はスフェアから感じ、そうでなければ決して知覚しないことを話しに出すことが許されている。このようにスフェアは自然の事柄の中に、人間にまったく知られないで存在すること、しかし、それらは獣のもとで支配していることである。例えば、犬は、自分の主人がどこに置いたか、かぎ出し、それらを探し出し、見つける。一緒の数千の人間の間から自分の主人を、従属と友情のスフェアから知り、このように主人のもとのある種の住まいの喜ばしい〔スフェアから〕、他の者を退け、彼の足のもとに立つ前には休息もしない。このことは臭気に帰せられている、しかし、臭気ではなく、これらのスフェアが臭気の原因である。
動物には世の方角を知るスフェアがあり、それを人間は決して知らない。例えば、道から外れて、森の中で、人間は絶えずそれらの中で迷う。動物は、たとえあるいは、決して以前に見なかったまたは踏まなかった道を通って行っても、決して迷わず、自分の家を知っている。
(3340.) そのように犬は、他の道を通って、決して以前に見なかった多くの場所を通って立ち戻る、馬も同様である。他の動物も同様に、ミツバチは自分の巣へ戻るように、そのようでない動物は何もない。たとえその場所の中に決していなかったにしても、〔自分の家の〕場所の近接性だけから、 数年後に、自分の場所へやって来るとき、喜びのスフェアもまた持っている。
どんな動物も、どの食べ物を食べるか知るスフェアを持っている、それは決して誤らせないし、幼児期から、教えられてもいない。どんな動物でも、一致しないものを直ちに退け、一致するものを求め、見つけ、探し出すようなスフェアを持っている、けれども人間は〔持た〕ない。動物は適切な時のスフェアを持っていて、その時、ガンやツバメのように遠く離れたところへ飛び去る。そのようにすべての動物はスフェアを持っている。例えば、鳥は、決して教えられないで、自分の家あるいは巣をつくり、ヒナを育てるスフェアを、そのように、ハトは、また他のものは異なって、スフェアを持っている。
(3341.) それゆえ、それらの動物のもとでこのようなスフェアが支配している、しかし形体的で自然的なものである。けれども、人間のもとでこのようなスフェアは存在しない、幻想の中にいるからである。〔そうでなければ〕人間もまたそのようなものだけでなく、それらは最も低いものであるが、仲間を見る時、直ちに、その仲間を知るスフェアを持っている――実際に、自分自身また他の者に対する自然的な性向に関してどんなものであるか、その時、通常の生活の中でどんなものか、内なる感覚と理性に関してどんなものか、彼の内部のすべてと個々のものに関してどんなものか。