(1) 原文
De Philosophia et Libero
4655[a]. Loquutus cum angelis de Philosophia, seu artificiali humano, per quod discet distincte cogitare, ut ajunt, quod illa inducant menti hominis et ejus visui tenebras, et adimant liberum ejus; repraesentatum hoc fuit, cum aliquid perceptibile verum diceretur, quod tales demittant se illico in terminos, et intueantur illos et eorum definitiones, et inde ideam impleant, repraesentatum hoc sicut opaca sylva, in quam se dejiciunt, ubi non vident amplius quicquam ex coelo, seu ejus luce, sed errant huc illuc, at qui in simplici bono sunt, absque talis sapientiae deliriis, quod talis sylva remota sit, et in aperto campo [sint], ubi vident circumcirca longe ad distantiam, quare simplices multo clariorem perceptionem habent quoad bonum et verum, quam taliter docti, quod quoque quisque a perplurima experientia scire potest, qui reflectit super eos: dictum etiam, quod qui in aperto campo cogitandi, absque tali obscuro inducto, sint in libero, et quod eorum status possint mutari et flecti libere, at illi vero qui in tali sapientia, quod omne suum liberum perdant, non modo quoad visum, quod manifestum est, sed etiam quoad affectionem, statim enim affectio tunc immergit se affectioni sui, et amori sui, seu gloriae suae, et sic magis stupidus fit, sic ut amor veri illico pereat; quare non possunt esse in libero, sed in servo: praeter quod tales claudant sibi coelum: hoc satis constare potest ab illis in altera vita, tales sapientes sibi videntur prae aliis sapientes, sed ne quidem unum perceptivum veri spiritualis habere possunt, illico cum veri idea obvenit, se dejiciunt in talia, et sic nihil sciunt, verbo sensus communis non iis est.
(2) 直訳
De Philosophia et Libero 哲学と自由について
4655[a]. Loquutus cum angelis de Philosophia, seu artificiali humano, 〔私は〕天使たちと哲学について話した、すなわち、人間の人為的なもの、
per quod discet distincte cogitare, ut ajunt, それによって明瞭に(区別して)考えることを学ぶ、彼らが言うように、
quod illa inducant menti hominis et ejus visui tenebras, et adimant liberum ejus; それらは人間の心に、また彼の視覚に暗やみをひき起こすこと、また彼の自由を取り去る。
repraesentatum hoc fuit, cum aliquid perceptibile verum diceretur, このことが表象された、何らかの知覚できる真理が言われたとき、
quod tales demittant se illico in terminos, et intueantur illos et eorum definitiones, et inde ideam impleant, このような者たちは自分自身を直ちに用語(術語)の中に降ろす、またそれら〔術語〕とそれらの定義を熟視(熟慮)する、またここから観念を満たす、
repraesentatum hoc sicut opaca sylva, このことが暗い森かのように表象された、
in quam se dejiciunt, ubi non vident amplius quicquam ex coelo, seu ejus luce, sed errant huc illuc, その中へ自分自身を投げ込む、そこではもはや天から、すなわち、その光で、どんなものも見ない、しかし、あちらこちらへさ迷う、
at qui in simplici bono sunt, absque talis sapientiae deliriis, しかし、単純な善の中にいる者は、このような知恵の乱れた(狂った)ものなしで、
quod talis sylva remota sit, et in aperto campo [sint], ubi vident circumcirca longe ad distantiam, このような森は遠く離れている、また開いた平地の中に〔いる〕、そこで周囲を見る、遠く、距離まで、
quare simplices multo clariorem perceptionem habent quoad bonum et verum, quam taliter docti, それゆえ、単純な者たちは、はるかにさらに明るい知覚を、善と真理に関して持っている、このように学問のある者よりも、
quod quoque quisque a perplurima experientia scire potest, qui reflectit super eos: そのこともまた、だれもが非常に多くの経験から知ることができる、その者は彼らについて熟考する――
dictum etiam, quod qui in aperto campo cogitandi, absque tali obscuro inducto, sint in libero, さらにまた言われた、考えることの開いた平地の中に〔いる〕者は、このようにひき起こされた(された)暗い(不明瞭)ものなしに、自由の中にいる、
et quod eorum status possint mutari et flecti libere, また、彼らの状態は、自由に変えられること、また曲げられることができる、
at illi vero qui in tali sapientia, quod omne suum liberum perdant, しかし、彼らは(けれども☆)、その者たちはこのような知恵の中に〔いる〕者は、自分のすべての自由を滅ぼす(失う)、
☆at vero で「しかし(強意)」を意味します。
non modo quoad visum, quod manifestum est, sed etiam quoad affectionem, 視覚に関してだけでなく、それは明らかなものである、しかしさらにまた情愛に関しても、
statim enim affectio tunc immergit se affectioni sui, et amori sui, seu gloriae suae, というのは、直ちに、情愛は、その時、自分自身を自己の情愛に、また自己愛に、すなわち、自己の栄光(称賛)に沈めるからである、
et sic magis stupidus fit, sic ut amor veri illico pereat; またこのようにさらに愚かになる、そのように真理への愛は直ちに滅びる(失われる)。
quare non possunt esse in libero, sed in servo: それゆえ、自由の中にいることができない、しかし、奴隷〔状態〕の中に――
praeter quod tales claudant sibi coelum: さらに、このような者たちは自分自身に天界を閉ざすこと、
hoc satis constare potest ab illis in altera vita, このことは来世の中の彼らから十分に明らかにすることができる、
tales sapientes sibi videntur prae aliis sapientes, このような賢明な者は自分自身に他の者よりも賢明な者に見られる、
sed ne quidem unum perceptivum veri spiritualis habere possunt, しかし、決して、霊的な真理の知覚力の一つを持つことができない、
illico cum veri idea obvenit, se dejiciunt in talia, et sic nihil sciunt, 直ちに、真理の観念が起こる(生ずる)とき、自分自身をこのようなもの〔暗やみ〕の中へ投げ込む、またこのように何も知らない、
verbo sensus communis non iis est. 一言でいえば、一般的な感覚(常識)が彼らにない。
(3) 訳文
哲学と自由について
4655[a]. 〔私は〕天使たちと哲学、すなわち、人間の人為的なものについて話した。それによって明瞭に考えることを学ぶ――彼ら(天使たち)が言うように、それらは人間の心に、またその視覚に暗やみをひき起こし、彼の自由を取り去る。何らかの知覚できる真理が言われたとき、このことが表象された――このような者たちは自分自身を直ちに術語の中に降ろす、またそれら術語とそれらの定義を熟慮し、ここから観念を満たす――このことが暗い森のように表象された、その中へ自分自身を投げ込み、そこではもはや天から、すなわち、その光から、どんなものも見ないで、あちこちへさ迷う。
しかし、単純な善の中にいる者に、このような狂った知恵に属すものはない。このような森からは遠く離れ、開かれた平地の中にいて、そこで周囲を、遠い距離まで見ている。 それゆえ、単純な者たちは、このように学問のある者よりも、善と真理に関してはるかにさらに明るい知覚を持っている。そのこともまた、彼らについて熟考するだれもが非常に多くの経験から知ることができる――さらにまた言われた、考えることの開かれた平地の中にいる者は、このように暗くされた森でなく、自由の中にいて、彼らの状態は、自由に変えられ、曲げられることができる。しかし、このような知恵の中にいる者は、自分のすべての自由を、明らかなものである視覚に関してだけでなく、情愛に関してもまた失う。というのは、直ちに、情愛は、その時、自分自身を自己の情愛に、自己愛、すなわち、自己の称賛に沈め、このようにさらに愚かになり、そのように真理への愛は直ちに失われるからである。それゆえ、自由の中にいることができないで、隷属の中にいる――さらに、このような者たちは自分自身に天界を閉ざす――このことは来世の中の彼らから十分に明らかにすることができる、このような賢明な者は自分自身が他の者よりも賢明な者に見られる、しかし、決して、霊的な真理の知覚力を一つも持つことができない、真理の観念が生ずるとき、直ちに、自分自身をこのようなもの〔暗やみ〕の中へ投げ込み、このように何も知らない。一言でいえば、彼らに一般的な感覚(常識)はない。
(1) 原文
4657[a].{1} At usque scientiae utiles sunt plures, quae corroborant et illustrant ideas, sicut omnis scientia Physica, seu naturalis in tribus mundi regnis, imprimis experientiae, ut Astronomica, Medica, juris civilis, et talia quae quoque philosophica vocantur.
@1 in ms. numerus 4656[a] deest 手稿に 4656[a]番が欠けている
(2) 直訳
4657[a].{1} At usque scientiae utiles sunt plures, quae corroborant et illustrant ideas, しかしそれでも、有用な多くの知識(学問)がある、それらは観念を強くする、また明らかにする(照らす)、
sicut omnis scientia Physica, seu naturalis in tribus mundi regnis, 物理学のすべての知識のように、すなわち、世の三つの王国の中の自然的なもの〔知識〕、
imprimis experientiae, ut Astronomica, Medica, juris civilis, et talia quae quoque philosophica vocantur. 特に、経験〔から与えられた〕、例えば、天文学、☆、医学、市民法、またこのようなもの、それら哲学的なものともまた呼ばれる。
☆英訳書にはここに「幾何学、光学、化学、機械学、歴史、解剖学」の言葉があります。抜け落ちたようです。
(3) 訳文
4657[a].☆ しかしそれでも、有用な多くの知識がある、それらは観念を強くし、明らかにする。物理学のすべての知識のように、すなわち、世の三物界の自然的な知識のように、特に、経験から得られた、例えば、天文学、幾何学、光学、化学、機械学、歴史、解剖学、医学、市民法、このようなものであり、それら哲学的なものとも呼ばれている。
☆手稿は 4656[a]番を欠いている。