(1) 原文
349. Omnes qui intelligentiam et sapientiam sibi comparaverunt in mundo, accepti sunt in caelo, et fiunt angeli, quisque secundum quale et quantum intelligentiae et sapientiae: quicquid enim homo sibi acquirit in mundo, hoc remanet, et secum fert post mortem, et quoque augetur et impletur, sed intra gradum affectionis et desiderii veri et boni ejus, non autem ultra illum; illi, quibus parum affectionis et desiderii fuit, parum recipiunt, sed usque tantum quantum intra illum gradum recipere possunt; illi autem quibus multum affectionis, et desiderii fuit, multum recipiunt; ipse gradus affectionis et desiderii est sicut mensura, quae augetur ad plenum, plus itaque cui magna mensura, et minus cui parva: quod ita sit, est causa, quia amor, cujus est affectio et desiderium, recipit omne quod sibi convenit; inde quantus est amor tantum recipit. Hoc intelligitur per Domini verba,
“Omni, qui habet, dabitur ut abundantius habeat” (Matth. xiii. 12; cap. xxv. 29);
“In sinum dabitur mensura bona pressa, agitata et super fluens” (Luc vi. 38).
(2) 直訳
Omnes qui intelligentiam et sapientiam sibi comparaverunt in mundo, accepti sunt in caelo, et fiunt angeli, quisque secundum quale et quantum intelligentiae et sapientiae: 自分自身に知性と知恵を世(の中)で獲得した者はすべて、天界に受け入れられる、そして天使たちとなる、それぞれの者が知性と知恵の(性)質と量にしたがって。
quicquid enim homo sibi acquirit in mundo, hoc remanet, et secum fert post mortem, et quoque augetur et impletur, sed intra gradum affectionis et desiderii veri et boni ejus, non autem ultra illum; なぜなら、何でも人間が自分自身に世(の中)で得たものは、これは存続する、そして死後、自分自身に与える、そしてまたふやされ、満たされるから、しかし、真理と善の彼の情愛と願望の程度のうちで、しかしながらそれを超えてでなく。
illi, quibus parum affectionis et desiderii fuit, parum recipiunt, sed usque tantum quantum intra illum gradum recipere possunt; 彼らは、その者らに情愛と願望がわずかであった、わずかに受ける、しかしそれでもどれだけ〔受けるか〕彼の程度のうちでそれだけ受けることができる。
illi autem quibus multum affectionis, et desiderii fuit, multum recipiunt; しかしながら、彼らは、その者たちに情愛と願望が多くある、多く受ける。
ipse gradus affectionis et desiderii est sicut mensura, quae augetur ad plenum, plus itaque cui magna mensura, et minus cui parva: 情愛と願望の程度そのものは枡のようである、それは満たされるまでふやされる、そこで大きな枡には多く、また小さなものには少なく。
quod ita sit, est causa, quia amor, cujus est affectio et desiderium, recipit omne quod sibi convenit; このようであること、理由がある、愛は、情愛と願望はその〔愛の〕ものである、すべてを受けるから、それ自体に適合するもの。
inde quantus est amor tantum recipit. ここからどれだけ愛があるか〔によって〕、それだけ受ける。
Hoc intelligitur per Domini verba, このことが主のことばによって意味される、
“Omni, qui habet, dabitur ut abundantius habeat” (Matth. xiii. 12; cap. xxv. 29); 「すべての者に、持つ者、(さらに)あり余るほど持つように与えられる」(マタイ13:12;第25章29)。
“In sinum dabitur mensura bona pressa, agitata et super fluens” (Luc vi. 38). 「胸の中へ、量りをよくして、押しつけられ、揺さぶられ、流れ(あふれ)出る以上に、与えられる」(ルカ6:38)。
(3) 訳文
自分自身に知性と知恵を世で獲得したすべての者は、天界に受け入れられ、それぞれの者が知性と知恵の質と量にしたがって天使たちとなる。なぜなら、人間が自分自身に世で得たものは何であれ、これは存続し、死後、自分自身のものとなり、ふやされ、満たされるから。しかし、真理と善への彼の情愛と願望の程度内であり、それを超えることはない。情愛と願望がわずかであった者は、わずかに受ける、しかしそれでも、彼の程度内で受けるだけのものは受けることができる。しかし、情愛と願望が多い者は、多く受ける。情愛と願望の程度そのものは、満たされるまでふやされる枡のようであり、それで大きい枡は多く、小さい枡は少なく満たされる。このようであることの理由は、情愛と願望のもとである愛が、それ自体に適合するものをすべて受けるからである。ここから愛があるほど、それだけ受けるのである。このことが、次の主のことばによって意味される、
「すべて持つ者に、あり余るほど持つように与えられる」(マタイ13:12;第25章29)。
「胸の中へ、量りをよくして、押しつけられ、揺さぶられ、あふれるまでに、与えられる」(ルカ6:38)。
(4) 雑談:マタイの法則(原理)
(タラントのたとえの後)「だれでも持っている者は、与えられて豊かになり、持たない者は、持っているものまでも取り上げられる」(マタイ25:29)
根っからの雑談好きなもんで正月早々、雑談で失礼する。マタイの法則(Matthew plinciple)と言われるものがある。銀座が、軽井沢がドンドン膨張する。すなわち、「軽井沢」というブランド名にあやかって、周辺の地名を「南軽井沢」、「北軽井沢」と称するのである。北軽井沢など、「ここが軽井沢?」と疑問符が付くような範囲まで広がっている。同じ例は、弘法大師の掘った井戸が各地にある。同じ井戸なら、弘法大師が掘ったことにすれば、同じ水が一味違ってくるのだろう。
ちょっと違う例は「犯罪人には親戚が少なく、有名人には親戚が多い」。直ぐわかると思うが、だれもわざわざ親戚の例として犯罪人の名前を挙げないが、有名人なら、「あの人の○○にあたる」と名乗りやすい。すなわち、親戚が多い。
小学生のころ、話好きの伯父から聞いた。「お金というものは寂しがりやで、仲間のところ、お金のあるところに集まる」というものである。すなわち、金はあるところに集まってくる。
その他いろいろ、これらすべては「マタイの法則」である。
少し、まじめになって、ここの「持っている」とは「何を持っているのだろうか?」
タレントのたとえの文脈の中なら、タレント(才能)であり、「才能は、生かせば増え、生かさないと枯れる」であるが、それでは世俗的な説明でしかない。『天界と地獄』のこの個所から「情愛と願望」、そのもとである「愛」とわかる。すなわち「愛を持っている者は・・・」と読むと、そのとおりだな、とうなずける。
月: 2009年1月
原典講読『天界と地獄』no.350.
(1) 原文
350. Omnes in caelum recipiuntur, qui amaverunt verum et bonum propter verum et bonum: qui itaque multum amavarunt, illi sunt qui vocantur sapientes; qui autem parum amaverunt, sunt qui vocantur simplices; sapientes in caelo in multa luce sunt, simplices autem in caelo in minore luce sunt; quisque secundum gradum amoris boni et veri. Amare verum et bonum propter verum et bonum, est velle illa et facere illa, nam qui volunt et faciunt illi amant, non autem qui non volunt et faciunt: illi etiam sunt qui amant Dominum, et amantur a Domino, quoniam bonum et verum sunt a Domino, et quia sunt a Domino, etiam in illis, nempe in bono et vero, est Dominus; proinde etiam apud illos, qui recipiunt bonum et verum in sua vita per velle et facere. Homo etiam in se spectatus non est nisi quam suum bonum et verum, quia bonum est ejus voluntatis et verum est ejus intellectus, et homo talis est qualis ejus voluntas et intellectus: inde patet, quod homo tantum a Domino ametur, quantum ejus voluntas formata est a bono, et intellectus formatus est a vero. Amari a Domino est quoque amare Dominum, nam amor est reciprocus; dat enim Dominus ei qui amatur ut amet.
(2) 直訳
Omnes in caelum recipiuntur, qui amaverunt verum et bonum propter verum et bonum: すべての者は天界(の中)に受け入れられる、真理と善を真理と善のために愛した者。
qui itaque multum amavarunt, illi sunt qui vocantur sapientes; そこで、多く愛した者は、彼らは賢明な者と呼ばれる者である。
qui autem parum amaverunt, sunt qui vocantur simplices; しかしながら、わずかに愛した者は、単純な者と呼ばれる者である。
sapientes in caelo in multa luce sunt, simplices autem in caelo in minore luce sunt; 天界の中で賢明な者は多くの光の中にいる、しかしながら、単純な者は天界の中で少ない光の中にいる。
quisque secundum gradum amoris boni et veri. それぞれが善と真理の愛の段階(程度)☆にしたがって。
☆ 私はこれまでgradusの訳語をほぼ「段階」とだけしてきましたが、ここで「程度」の訳語の必要である、とわかりました。柳瀬訳は「度」、長島訳は「程度」です。
Amare verum et bonum propter verum et bonum, est velle illa et facere illa, nam qui volunt et faciunt illi amant, non autem qui non volunt et faciunt: 真理と善のために真理と善を愛することは、それらを意志することとそれらを行なうことである、なぜなら、意志し、行なう者は、彼は愛するから、しかしながら、〔愛さ〕ない、意志しない、行なわない者は。
illi etiam sunt qui amant Dominum, et amantur a Domino, quoniam bonum et verum sunt a Domino, et quia sunt a Domino, etiam in illis, nempe in bono et vero, est Dominus; さらにまた、彼らは主を愛する、そして主から愛される、善と真理は主からのものであるので、そして主からであるので、それらの中にもまた、すなわち、善と真理の中に、主はおられる。
proinde etiam apud illos, qui recipiunt bonum et verum in sua vita per velle et facere. したがって、彼らのもとにもまた〔主はおられる〕、善と真理を自分自身のいのち(生活)の中に意志することと行なうことを通して受け入れた者。
Homo etiam in se spectatus non est nisi quam suum bonum et verum, quia bonum est ejus voluntatis et verum est ejus intellectus, et homo talis est qualis ejus voluntas et intellectus: さらにまた、人間は本質的に(それ自体の中で)眺められるとき、それ(人間)自身の善と真理を除いて以外(のもの)ではない、善は彼の意志のものであり、真理は彼の理解力のものであるので、そして人間はこのようなものである、彼の意志と理解力がどのような〔ものであるかによって〕☆。
☆ よく出てくる相関文「talis~qualis・・・」です。「qがtを定める」と覚えておきます。
inde patet, quod homo tantum a Domino ametur, quantum ejus voluntas formata est a bono, et intellectus formatus est a vero. ここから明らかである、それだけ主から愛されること、どれだけ彼の意志が善から形作られるか、そして理解力が真理から形作られるか。
Amari a Domino est quoque amare Dominum, nam amor est reciprocus; 主から愛されることはまた主を愛することである、なぜなら、愛は相互的であるから。
dat enim Dominus ei qui amatur ut amet. なぜなら、彼に主は与えられるから、愛される者に愛することを。
(3) 訳文
真理と善を真理と善のために愛した者はすべて、天界に受け入れられる。それで、多く愛した者は賢明な者と呼ばれ、しかし、わずかに愛した者は単純な者と呼ばれる。天界の中で、賢明な者は多くの光の中にいるが、単純な者は少ない光の中にいる。それぞれが、善と真理の愛の程度にしたがっている。真理と善のために真理と善を愛することは、それらを意志することとそれらを行なうことである、なぜなら、意志し、行なう者は愛するが、しかし、意志せず、行なわない者は愛さないから。さらにまた、善と真理は主からのものであるので、彼らは主を愛し、主から愛される、そして主からのものであるので、それらの中にもまた、すなわち、善と真理の中に、主はおられる。したがって、善と真理を意志することと行なうことを通して自分自身のいのち中に受け入れた者のもとにもまた主はおられる。さらにまた、人間は本質的に眺められるとき、善は彼の意志のもの、真理は彼の理解力のものであるので、その人間自身の善と真理以外のものではない、そして人間はどのようなものであるかは、彼の意志と理解力がどのようなものであるかによっている。ここから、彼の意志が善から形作られ、理解力が真理から形作られるほど、それだけ主から愛されることが明らかである。主から愛されることは主を愛することでもある、なぜなら、愛は相互的であるから。主は愛される者に愛することを与えられるからである。
原典講読『天界と地獄』no.351.
(1) 原文
351. In mundo creditur, quod qui multa sciunt, sive sit ex doctrinis ecclesiae ac Verbo, sive ex scientiis, interius et acutius reliquis videant vera, ita quod plus intelligant et sapiant; iidem de semet similiter credunt: sed quid vera intelligentia et sapientia, quid spuria, et quid falsa, in nunc sequentibus dicetur.
[2] Vera intelligentia et sapientia est videre et percipere quid verum et bonum, et inde quid falsum et malum, et illa probe distinguere, et hoc ex intuitione et perceptione interiore. Apud unumquemvis hominem sunt interiora et exteriora; interiora sunt quae sunt interni seu spiritualis hominis, exteriora autem quae sunt externi seu naturalis hominis; sicut interiora formata sunt, et cum exterioribus unum faciunt, ita homo videt et percipit. Interiora hominis non formari possunt quam in caelo, exteriora autem formantur in mundo. Cum interiora formata sunt in caelo, tunc illa, quae ibi, influunt in exteriora quae e mundo, et formant ea ad correspondentiam, hoc est, ut secum unum agant; hoc cum factum est, homo ab interiore videt et percipit. Ut interiora formentur, unicum medium est, ut homo spectet ad Divinum et ad caelum, nam, ut dictum est, interiora formantur in caelo; et tunc spectat homo ad Divinum, cum credit Divinum, et credit quod inde omne verum et bonum, proinde omnis intelligentia et sapientia; et tunc credit Divinum, cum vult duci a Divino: ita non aliter aperiuntur interiora hominis. [3] Homo qui in illa fide est, et in vita secundum fidem, ille in potentia et facultate intelligendi et sapiendi est: sed ut fiat intelligens et sapiens, oportet addiscere multa, non solum quae caeli sunt, sed etiam quae mundi; quae caeli sunt ex Verbo et ab ecclesia, et quae mundi sunt ex scientiis; quantum homo addiscit et applicat vitae, tantum fit intelligens et sapiens, nam tantum visus interior qui est ejus intellectus, et affectio interior quae est ejus voluntatis, perficiuntur. Simplices ex hoc genere sunt quibus interiora aperta sunt, sed non ita per vera spiritualia, moralia, civilia et naturalia, exculta; hi percipiunt vera cum illa audiunt, sed non vident illa in se; sapientes autem ex hoc genere sunt, quibus interiora non modo aperta sunt, sed etiam exculta; hi et vident in se vera et percipiunt illa. Ex his patet, quid vera intelligentia et sapientia.
(2) 直訳
In mundo creditur, quod qui multa sciunt, sive sit ex doctrinis ecclesiae ac Verbo, sive ex scientiis, interius et acutius reliquis videant vera, ita quod plus intelligant et sapiant; 世の中で信じられている、多くのものを知っている者は、あるいは教会とみことばの教えからである(もの)、あるいは知識から、内的にまた鋭く他の者よりも真理を見ること、したがってさらに理解し、賢明であること。
iidem de semet similiter credunt: 同じ者たちが自分自身について同様に信じている。
sed quid vera intelligentia et sapientia, quid spuria, et quid falsa, in nunc sequentibus dicetur. しかし、何が真の知性と知恵か、何がにせ(擬似)の、そして何が虚偽の〔知性と知恵か〕、今や続くものの中で言われる。
[2] Vera intelligentia et sapientia est videre et percipere quid verum et bonum, et inde quid falsum et malum, et illa probe distinguere, et hoc ex intuitione et perceptione interiore. [2] 真の知性と知恵は、何が善と真理か見ることと知覚することである、そしてここから何が虚偽と悪か、そしてそれらを正しく区別すること、そしてこのことを内的な熟考と知覚から。
Apud unumquemvis hominem sunt interiora et exteriora; それぞれの人間のもとに内的なものと外的なものがある。
interiora sunt quae sunt interni seu spiritualis hominis, exteriora autem quae sunt externi seu naturalis hominis; 内的なものは内なるまたは霊的な人間のものである、しかしながら、外的なものは外なるまたは自然的な人間のものである。
sicut interiora formata sunt, et cum exterioribus unum faciunt, ita homo videt et percipit. 内的なものが形作られるほど、そして外的なものと一つになるとき、(このように)人間は見、知覚する。
Interiora hominis non formari possunt quam in caelo, exteriora autem formantur in mundo. 人間の内的なものは、天界(の中)で以外に形作られることができない、しかしながら、外的なものは世(の中)で形作られる。
Cum interiora formata sunt in caelo, tunc illa, quae ibi, influunt in exteriora quae e mundo, et formant ea ad correspondentiam, hoc est, ut secum unum agant; 内的なものが天界で形作られるとき、その時、それらは、そこに〔ある〕もの、外的なものに流入する、それらは世からのもの、そして対応に向けてそれらを形作る、すなわち、それ自体と一つに働くように。
hoc cum factum est, homo ab interiore videt et percipit. このことがなされるとき、人間は内的なものから見、知覚する。
Ut interiora formentur, unicum medium est, ut homo spectet ad Divinum et ad caelum, nam, ut dictum est, interiora formantur in caelo; 内的なものが形作られるために、ただ一つの手段(方法)がある、人間が神性(神的なもの)にまた天界に目を向けること、なぜなら、言われたように、内的なものは天界で形作られるから。
et tunc spectat homo ad Divinum, cum credit Divinum, et credit quod inde omne verum et bonum, proinde omnis intelligentia et sapientia; そしてその時、人間は神性に目を向ける、神性を信じるとき、そしてここ〔神性〕から〔である〕ことを信じる、すべての真理と善、したがってすべての知性と知恵。
et tunc credit Divinum, cum vult duci a Divino: そしてその時、神性を信じる、神性から導かれることを欲するとき。
ita non aliter aperiuntur interiora hominis. このように異ってでなく、人間の内的なものは開かれる。
[3] Homo qui in illa fide est, et in vita secundum fidem, ille in potentia et facultate intelligendi et sapiendi est: [3] 人間は、その信仰の中にいる者、そして信仰にしたがった生活の中に、彼らは理解することと賢明になることの力と能力の中にいる。
sed ut fiat intelligens et sapiens, oportet addiscere multa, non solum quae caeli sunt, sed etiam quae mundi; しかし、知的な者と賢明な者になるために、多くのことを学んで獲得しなければならない、天界のもの(であるもの)だけでなく、しかし世のものもまた。
quae caeli sunt ex Verbo et ab ecclesia, et quae mundi sunt ex scientiis; みことばからと教会から天界のもの(であるもの)、そして知識から世のもの。
quantum homo addiscit et applicat vitae, tantum fit intelligens et sapiens, nam tantum visus interior qui est ejus intellectus, et affectio interior quae est ejus voluntatis, perficiuntur. どれだけ人間が学んで獲得し、生活に当てはめるか、それだけ知的で賢明になる、なぜなら、内的な視覚、それは彼の理解力のものである、そして内的な情愛、それは彼の意志のものである、完成されるから。
Simplices ex hoc genere sunt quibus interiora aperta sunt, sed non ita per vera spiritualia, moralia, civilia et naturalia, exculta; この種類からの単純である者は、彼らの内的なものが開かれている、しかし、このように霊的な、道徳的な、市民的で自然的な真理によって養われていない。
hi percipiunt vera cum illa audiunt, sed non vident illa in se; これらの者は真理を知覚する、それらを聞くとき、しかし、それらを自分自身の中に見ない。
sapientes autem ex hoc genere sunt, quibus interiora non modo aperta sunt, sed etiam exculta; しかしながら、この種類からの賢明である者は、彼らの内的なものが開かれているだけでなく、しかしまた養われている。
hi et vident in se vera et percipiunt illa. そしてこれらの者は自分自身の中に真理を見る、そしてそれらを知覚する。
Ex his patet, quid vera intelligentia et sapientia. これらから明らかである、何が真の知性と知恵か。
(3) 訳文
世では、教会とみことばの教えからあるいは知識から多くのことを知っている者は、他の者よりも内的にまた鋭く真理を知り、したがってさらに理解力があり、賢明であると信じられている。本人たちが自分自身について同様に信じている。しかし、何が真の知性と知恵か、何が擬似の、そして何が虚偽の知性と知恵か、今や続くものの中で述べよう。
[2] 真の知性と知恵は、何が善と真理か、そしてここから何が虚偽と悪か見ることと知覚し、それらを正しく区別し、そしてこのことを内的な熟考と知覚から行なうことである。それぞれの人間のもとに内的なものと外的なものがある。内的なものは内なる人または霊的な人間のものであるが、しかし、外的なものは外なる人または自然的な人間のものである。内的なものが形作られ、外的なものと一つになるほど、人間は見、知覚する。人間の内的なものは、天界以外で形作られることができない、しかし、外的なものは世で形作られる。内的なものが天界で形作られるとき、そこにあるものが世からのものである外的なものに流入する、そして対応に向けて、すなわち、一つとなってに働くように、それらを形作る。このことがなされるとき、人間は内的なものから見、知覚する。内的なものが形作られるためのただ一つの方法は、人間が神性に、また天界に目を向けることである、なぜなら、いま述べたように、内的なものは天界で形作られるから。そして、人間が神性に目を向け、神性を信じるとき、すべての真理と善、したがってすべての知性と知恵は神性からであると信じる。そしてその時、神性を信じ、神性から導かれることを欲する。人間の内的なものが開かれるのは、これと異なることはない。
[3] その信仰の中にいて、信仰にしたがった生活の中にいる人間は、理解することと賢明になることの力と能力の中にいる。しかし、知的な者と賢明な者になるために、天界のものだけでなく、世のものもまた、多くのことを学んで獲得しなければならない。みことばからと教会から天界のものを、そして知識から世のものをである。人間が学んで獲得し、生活に当てはめるほど、それだけ知的で賢明になる、なぜなら、理解力のものである内的な視覚と意志のものである内的な情愛が完成されるから。この種類の単純である者は、彼らの内的なものが開かれているが、しかし、霊的な、道徳的な、市民的で自然的な真理によってそれほど養われていない。これらの者は真理を聞くとき、それらを知覚する、しかし、それらを自分自身の中に見ない。しかし、この種類の賢明である者は、彼らの内的なものが開かれているだけでなく、しかしまた養われている。そしてこれらの者は自分自身の中に真理を見、それらを知覚する。これらから、何が真の知性と知恵か明らかである。
原典講読『天界と地獄』no.352.
(1) 原文
352. Spuria intelligentia et sapientia est non videre et percipere quid verum et bonum, ac inde falsum et malum, ex interiori, sed modo credere id verum et bonum, ac falsum et malum esse, quod ab aliis dicitur, et dein id confirmare. Illi quia non vident verum ex vero, sed ex alio, aeque possunt arripere et credere falsum ac verum, et quoque confirmare illud usque ut appareat sicut verum; quicquid enim confirmatur, induit apparentiam veri; et nihil est quod non confirmari potest. Horum interiora non aperta sunt nisi ab infra, sed exteriora quantum se confirmaverunt; quare lux ex qua vident, non est lux caeli, sed est lux mundi, quae lumen naturale vocatur: in hac enim luce possunt falsa lucere ut vera, immo cum confirmata sunt, possunt splendescere, non autem in luce caeli. Ex hoc genere minus intelligentes et sapientes sunt {a}qui se multum confirmaverunt, at magis intelligentes et sapientes qui se parum. Ex his patet, quid spuria intelligentia et sapientia. [2] Sed ex hoc genere non sunt illi, qui in pueritia autumaverunt vera esse quae a magistris audiverunt, si in juventute, quando ex suo intellectu cogitant, non illis inhaerent, sed desiderant verum, et ex desiderio inquirunt illud, et cum inveniunt, interius afficiuntur: hi quia afficiuntur vero propter verum, vident verum antequam confirmant.{1} [3] Illustretur hoc per exemplum. Erat sermo inter spiritus, unde sit quod animalia nascantur in omnem scientiam naturis suis conformem, non autem homo; et dictum est quod causa sit, quia animalia in ordine suae vitae sunt, non autem homo; quare is in ordinem inducendus est per cognitiones et scientias: at si homo nasceretur in ordinem suae vitae, qui est amare Deum supra omnia, et proximum sicut semet, quod is nasceretur in intelligentiam et sapientiam, et inde quoque in fidem omnis veri, quantum cognitiones accedunt. Spiritus boni hoc statim viderunt et perceperunt quod ita esset, et hoc solum ex luce veri; at spiritus qui se confirmaverunt in sola fide, et inde rejecerunt ad latus amorem et charitatem, id non intelligere potuerunt, quia lux falsi confirmati apud illos obscuraverat lucem veri.
@a qui pro “que”
(2) 直訳
Spuria intelligentia et sapientia est non videre et percipere quid verum et bonum, ac inde falsum et malum, ex interiori, sed modo credere id verum et bonum, ac falsum et malum esse, quod ab aliis dicitur, et dein id confirmare. 擬似の知性と知恵は何が真理と善か見ることと知覚することではない、そしてここから虚偽と悪を、内的なものから、しかし、単にそれを真理と善、そして虚偽と悪である信じること、他の者から言われること、そしてその後、それを確信すること。
Illi quia non vident verum ex vero, sed ex alio, aeque possunt arripere et credere falsum ac verum, et quoque confirmare illud usque ut appareat sicut verum; 彼らは真理から真理を見ないので、しかし他の者から〔見るので〕、等しく把握し、信じることができる、虚偽と真理を、そしてまたそれを真理のように見えるまでも確信する。
quicquid enim confirmatur, induit apparentiam veri; なぜなら、何でも確信されるものは、真理の外観を着るから。
et nihil est quod non confirmari potest. そして、確信されることのできないものは何もない。
Horum interiora non aperta sunt nisi ab infra, sed exteriora quantum se confirmaverunt; これらの者の内的なものは下方から以外に開かれていない、しかし、外的なものは自分自身に確信させたほどに〔開かれている〕。
quare lux ex qua vident, non est lux caeli, sed est lux mundi, quae lumen naturale vocatur: それゆえ、光は、それ(光)から彼らは見る、天界の光ではない、しかし世の光である、それは自然的な光☆と呼ばれる。
☆ このようにスヴェーデンボリは二種類の光luxとlumenを使い分けています。
in hac enim luce possunt falsa lucere ut vera, immo cum confirmata sunt, possunt splendescere, non autem in luce caeli. なぜなら、この光の中で虚偽は真理のように輝くことができる、実に、確信されるとき光り輝くことができるから、しかしながら、天界の光の中で〔輝くことは〕ない。
Ex hoc genere minus intelligentes et sapientes sunt {a}qui se multum confirmaverunt, at magis intelligentes et sapientes qui se parum. この種類からの知性と知恵の少ない者は、自分自身に大いに確信させた者である、しかし、知性と知恵の多い者は、自分自身に少し〔確信させた〕者〔である〕。
Ex his patet, quid spuria intelligentia et sapientia. これらから明らかである、何が擬似の知性と知恵か。
[2] Sed ex hoc genere non sunt illi, qui in pueritia autumaverunt vera esse quae a magistris audiverunt, si in juventute, quando ex suo intellectu cogitant, non illis inhaerent, sed desiderant verum, et ex desiderio inquirunt illud, et cum inveniunt, interius afficiuntur: [2] しかし、彼らはこの種類からの〔者〕ではない、少年期に真理であると思い、それらを教師から聞いた、もし壮年期に、自分自身の理解力から考える時、それらに固執しないで、しかし、真理を望み、そして願望からそれらを探求する、そして見つけるとき、内部で(内的に)感動させられる。
hi quia afficiuntur vero propter verum, vident verum antequam confirmant.{1} これらの者は真理のために真理に情愛を感じるので、真理を見る、確信する前に{1}。
[3] Illustretur hoc per exemplum. [3] このことは例によって説明される。
Erat sermo inter spiritus, unde sit quod animalia nascantur in omnem scientiam naturis suis conformem, non autem homo; 霊たちの間で会話があった、どこからであるか、動物は自分自身の性質に調和させるすべての知識の中に生まれている、しかしながら、人間は〔その中に生まれてい〕ないこと。
et dictum est quod causa sit, quia animalia in ordine suae vitae sunt, non autem homo; そして理由であることが言われた、動物は自分のいのちの秩序の中にいるので、しかしながら、人間は〔その中にい〕ない。
quare is in ordinem inducendus est per cognitiones et scientias: それゆえ、彼は秩序の中へ導き入れられなければならない、(知)識と知(識)☆によって。
☆ cognitioもscientiaも「知識」です。まず他の訳を見ると、柳瀬訳「内なる物と外なる物とについて学ぶところのものにより」は相当にかみくだいた訳となっています。ここかscientiaでなくscientifica(記憶知)なら、『秘義』24:1に「内なる人のものと知識と外なる人のものと記憶知」とあるように「内的なものについて知識」と訳すことができます。それでも、このようにスヴェーデンボリは比較的内的なものについて知識をcognitio、外的なものについての知識をscientiaと使い分けているというができるでしょう。長島訳「認識と科学をとおして」は、科学の訳語がややよくありません。
さて、cognitioは単なる物知りでの知識でなく、そこに何らかの真理を「認める」ことのできる「知識」すなわち「認識」であり「承知」です。これに対してscio(知る)の同族語であるscientiaは「知ったこと」です。それを体系化すれば「科学」です。sicientiaが「知」、cognitioが「識」で、二つまとめて「知識」とすることもできます。
at si homo nasceretur in ordinem suae vitae, qui est amare Deum supra omnia, et proximum sicut semet, quod is nasceretur in intelligentiam et sapientiam, et inde quoque in fidem omnis veri, quantum cognitiones accedunt. しかし、もし人間が自分自身のいのちの秩序の中に生まれているなら、それはすべてのものにまさって神を愛すること、そして隣人を自分自身のように、彼は知性と知恵の中に生まれること、そしてここからまたすべての真理の信仰の中に〔生まれる〕、知識がつけ加わるかぎり。
Spiritus boni hoc statim viderunt et perceperunt quod ita esset, et hoc solum ex luce veri; 善良な霊たちはこのことを直ちに見、そのようであることを知覚した、そしてこのことをただ真理の光だけから。
at spiritus qui se confirmaverunt in sola fide, et inde rejecerunt ad latus amorem et charitatem, id non intelligere potuerunt, quia lux falsi confirmati apud illos obscuraverat lucem veri. しかし、信仰のみを確信した霊らは、そしてここから愛と仁愛を脇へ退けた、これを理解することができなかった、彼らのもとの確信された虚偽の光が真理の光を暗くしたので。
@a qui pro “que” 注a 「que」の代わりにqui。
(3) 訳文
擬似の知性と知恵は、内的なものから何が真理と善か、そしてここから虚偽と悪を見ることと知覚することではなく、単に他の者から、真理と善、そして虚偽と悪であると言われること信じ、その後、それを確信することである。彼らは、真理からでなく、他の者から真理を見るので、等しく虚偽と真理を把握し、信じることができ、そしてまたそれを真理のように見えるまでも確信する。なぜなら、何であれ確信されるものは真理の外観を着るから。そして、確信されることのできないものは何もない。これらの者の内的なものは下方からしか開かれていないが、しかし、外的なものは自分自身に確信させたほどにまで開かれている。それゆえ、彼らが見るもととなる光は天界の光ではない、しかし世の光であり、自然的な光と呼ばれる。なぜなら、この光の中で虚偽は真理のように輝くことができ、実に、確信されるとき光り輝くことができるから、しかし、天界の光の中で輝くことはない。この類の知性と知恵の少ない者は、自分自身に大いに確信させた者であるが、しかし、知性と知恵の多い者は、自分自身に少ししか確信させなかった者である。これらから、何が擬似の知性と知恵か明らかである。
[2] しかし、少年期に教師から聞いて真理であると思い、もし自分自身の理解力から考える時である壮年期に、それらに固執しないで、真理を望み、その願望からそれらを探求し、そして見つけるとき、内的に感動させられる者はこの類の者ではない。これらの者は真理のために真理に情愛を感じるので、確信する前に真理を見る{1}。
[3] このことを例によって説明しよう。霊たちの間で、どうして動物がそれ自身の性質に調和するすべての知識の中に生まれ、しかし、人間がその中に生まれていないか、その会話があった。そしてその理由は、動物はそのいのちの秩序の中にいるが、しかし、人間はその中にいないので、それゆえ、彼は認識と知識によって秩序の中へ導き入れられなければならない、しかし、もし人間がすべてのものにまさって神を愛し、隣人を自分自身のように愛するというそのいのちの秩序の中に生まれているなら、彼は知性と知恵の中に、そしてここからまた、知識がつけ加わるかぎり、すべての真理の信仰の中に生まれているであろう、と言われた。善良な霊たちはこのことを直ちに見、そのようであることを真理の光だけから知覚した。しかし、信仰のみを確信し、ここから愛と仁愛を脇へ退けた霊らは、これを理解することができなかった、彼らのもとの確信された虚偽の光が真理の光を暗くしたからである。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod sapientis sit videre et percipere num sit verum priusquam confirmatur, non autem confirmare quod ab aliis dicitur (n. 1017, 4741, 7012, 7680, 7950).
Quod videre et percipere num verum sit antequam confirmatur, solum detur apud illos qui afficiuntur vero propter verum et propter vitam (n.8521).
Quod lux confirmationis sit lux naturalis et non spiritualis, et quod sit lux sensualis, dabilis etiam apud malos (n. 8780).
Quod omnia, etiam falsa, confirmari possint, ut appareant sicut vera (n. 2482[? 2477, 2284], 2490[? 2480], 5033, 6865, 8521).
(2) 直訳
@1 Quod sapientis sit videre et percipere num sit verum priusquam confirmatur, non autem confirmare quod ab aliis dicitur. 知恵は真理であるかどうか、確信する以前に、見ることと知覚することである、しかしながら、他の者から言われたことを確信することではない。
Quod videre et percipere num verum sit antequam confirmatur, solum detur apud illos qui afficiuntur vero propter verum et propter vitam. 真理であるかどうか、確信する以前に見ることと知覚することは、彼らのもとにだけ与えられる、真理のためにまた生活のために真理に感動する者。
Quod lux confirmationis sit lux naturalis et non spiritualis, et quod sit lux sensualis, dabilis etiam apud malos. 確証の光は自然的な光である、そして霊的な〔光〕ではない、そして、感覚的な光であること、悪い者のもとにもまたありうる。
Quod omnia, etiam falsa, confirmari possint, ut appareant sicut vera. すべてのものは、虚偽もまた、確証(確信)することができる、真理のように見えるほど。
原典講読『天界と地獄』no.353.
(1) 原文
353. Falsa intelligentia et sapientia est omnis quae est absque agnitione Divini; qui enim non agnoscunt Divinum, sed pro Divino naturam, illi omnes ex sensuali corporeo cogitant, et sunt mere sensuales, utcunque eruditi et docti in mundo creduntur;{1} sed eruditio eorum non ascendit ultra talia quae in mundo coram oculis apparent, quae memoria tenent, et illa paene materialiter intuentur, tametsi eaedem scientiae sunt, quae vere intelligentibus pro formando intellectu inserviunt. Per scientias intelliguntur experimentalia varii generis, physica, astronomica, chymica, mechanica, geometrica, anatomica, psychologica, philosophica historica, regnorum tum orbis literati, critica, linguae. [2] Antistites qui negant Divinum, nec illi ultra sensualia quae sunt externi hominis elevant cogitationes suas; illa quae Verbi sunt non aliter spectant quam sicut alii scientias, nec faciunt illa res cogitationis aut alicujus intuitionis a mente rationali illustrata; et hoc ex causa, quia interiora eorum clausa sunt, et simul cum illis exteriora proxima interioribus: quod clausa sint, est quia verterunt se retro a caelo, et retorserunt illa quae illuc spectare possent, quae sunt interiora mentis humanae, ut prius dictum est. Inde est, quod non videre possint quid verum et bonum, quoniam haec illis in caligine sunt, at falsum et malum in luce. [3] At usque sensuales homines ratiocinari possunt, aliqui solertius et acutius quam alii, sed ex fallaciis sensuum confirmatis per eorum scientifica; et quia ita ratiocinari possunt, etiam ipsi se credunt sapientiores aliis.{2} Ignis qui affectione incendit ratiocinia eorum, est ignis amoris sui et mundi. Hi sunt qui in falsa intelligentia et sapientia sunt, et qui a Domino intelliguntur apud Matthaeum,
“Videntes non vident, et audientes non audiunt, nec intelligunt” (xiii 13-15);
et alibi,
“Abscondita sunt intelligentibus et sapientibus, et revelata infantibus” (xi. 25, 26).
(2) 直訳
Falsa intelligentia et sapientia est omnis quae est absque agnitione Divini; 虚偽の知性と知恵はすべてのものの☆ものである、それは神性の承認なしのものである。
☆ omnisは属格なので「所属や特質・属性」を表わします。神性を承認しないような「すべてのもの」に「虚偽の知性と知恵」も含まれる(所属)のです、また属性と見れば、神性を承認しないという性質がある、と言えます。このようなニュアンスをここから感じられると、ラテン語の実力がついた証拠です。
qui enim non agnoscunt Divinum, sed pro Divino naturam, illi omnes ex sensuali corporeo cogitant, et sunt mere sensuales, utcunque eruditi et docti in mundo creduntur;{1} なぜなら、神性を認めない者は、しかし、神性の代わりに自然を〔認める者〕、彼らはすべて身体の感覚から考える☆、そしてまったく感覚的である、どれほど学識があり、博学と世で信じられていても{1}。
☆ corporeusはもともとは「肉体の」の意味で、ここから「有形の、具体的な、物質的な」という意味が生じます。「感覚(から)の具体的なものから考える」と訳してもよいでしょう。
sed eruditio eorum non ascendit ultra talia quae in mundo coram oculis apparent, quae memoria tenent, et illa paene materialiter intuentur, tametsi eaedem scientiae sunt, quae vere intelligentibus pro formando intellectu inserviunt. しかし、彼らの学識(学問)はこのようなものを越えてのぼらない、それは世の中で目の前に現われる、それらを記憶に保つ、そしてそれらをほとんど物質的に眺める(熟慮する)、それでも同じ知識である、それらは真に知性ある者に理解力を形作るために役立つ。
Per scientias intelliguntur experimentalia varii generis, physica, astronomica, chymica, mechanica, geometrica, anatomica, psychologica, philosophica, historica regnorum tum orbis literati, critica, linguae. 知識によっていろいろな種類の実験に基づくもの〔知識〕☆が意味される、物理学の、天文学の、化学の、機械の、幾何学の、解剖学の、心理学の、哲学の、国々の歴史のさらに文学界の、批評の、言語の。
☆ ここに名前を挙げられた後半の「科学」は、「実験に基づく」とはあまり思えませんが、広い意味での知識ですね。
[2] Antistites qui negant Divinum, nec illi ultra sensualia quae sunt externi hominis elevant cogitationes suas; [2] 神性を否定する高位聖職者らは、彼らは外なる人のものである感覚を越えて自分の思考を高揚もしない。
illa quae Verbi sunt non aliter spectant quam sicut alii scientias, nec faciunt illa res cogitationis aut alicujus intuitionis a mente rationali illustrata; それらみことばのものを異なって眺めない、他の者たちが知識を〔眺める〕ように以外に、(また)それらを思考のまたは何らかの熟考の事柄ともしない、照らされた理性的な心からの。
et hoc ex causa, quia interiora eorum clausa sunt, et simul cum illis exteriora proxima interioribus: そしてこのことの理由は、彼らの内的なものは閉ざされているから、そして同時に、それらとともに外的なものも、内的なものに最も近い。
quod clausa sint, est quia verterunt se retro a caelo, et retorserunt illa quae illuc spectare possent, quae sunt interiora mentis humanae, ut prius dictum est. 閉ざされていること、天界から後ろ向きに向きを変えたからである、そしてそれを後ろへ曲げた☆それはそこ〔天界〕へ目を向けることのできる〔もの〕、それは人間の心の内的なものである、以前に言われたように。
☆ 辞書形はretorqueoで、意味は「後ろへ曲げる、曲げ返す、逆転させる、逆さにする」です。
Inde est, quod non videre possint quid verum et bonum, quoniam haec illis in caligine sunt, at falsum et malum in luce. ここからである、何が真理と善か見ることができないこと、これらは彼らに暗黒の中にあるので、しかし、虚偽と悪は光の中に〔ある〕。
[3] At usque sensuales homines ratiocinari possunt, aliqui solertius et acutius quam alii, sed ex fallaciis sensuum confirmatis per eorum scientifica; [3] しかし、感覚的な人間でも推論することができる、ある者は他の者よりも巧みに、鋭く、しかし、彼らの知識によって確信した感覚の欺きから〔推論する〕。
et quia ita ratiocinari possunt, etiam ipsi se credunt sapientiores aliis.{2} そしてこのように推論できるので、さらにまた自分自身(そのもの)を他の者よりも賢明であると信じている{2}。
Ignis qui affectione incendit ratiocinia eorum, est ignis amoris sui et mundi. 火は、それは彼らの誤った推論を情愛で燃え立たせている、自己と世への愛の火である。
Hi sunt qui in falsa intelligentia et sapientia sunt, et qui a Domino intelliguntur apud Matthaeum, これらの者である、虚偽の知性と知恵の中にいる者、そして主により「マタイ福音書」で意味される者、
“Videntes non vident, et audientes non audiunt, nec intelligunt” (xiii 13-15); 「見ているが見ない、聞いているが聞かない、理解もしない」(13:13-15)。
et alibi, また他の個所に、
“Abscondita sunt intelligentibus et sapientibus, et revelata infantibus” (xi. 25, 26). 「知的な者と賢明な者に隠され、幼児たちに現わされた」(11:25,26)。
(3) 訳文
虚偽の知性と知恵は、神性を承認しないあらゆるものに属する。なぜなら、神性を認めず、神性の代わりに自然を認める者は、すべて身体の感覚から考え、どれほど学識があり、博学と世で信じられていても、まったく感覚的である{1}。そして、彼らの学識は世の中で目の前に現われるようなものを越えてのぼらず、それらを記憶に保ち、そしてそれらをほとんど物質的に熟慮する。それでも同じ知識が真に知性ある者の理解力を形作るために役立つのである。知識によって、物理学、天文学、化学、機械、幾何学、解剖学、心理学、哲学、国々の歴史さらに文学、批評、言語のいろいろな種類の実験に基づく知識が意味される。
[2] 神性を否定する高位聖職者らは、外なる人のものである感覚を越えて自分の思考を高揚させない。みことばを、他の者たちが知識を眺めるのと同じように眺め、みことばを照らされた理性的な心からの思考または何らかの熟考の事柄ともしない。このことの理由は、彼らの内的なものは、そして同時に内的なものに最も近い外的なものも閉ざされているからである。閉ざされているのは、天界から向きを変えて後ろにし、天界へ目を向けることのできるもの、それは以前に言われたように、人間の心の内的なものであるが、それを曲げ返したからである。ここから、何が真理と善か、それらが彼らにとって暗黒の中にあるので知ることができない、しかし、虚偽と悪は光の中にある。
[3] しかし、感覚的な人間でも推論することができ、ある者は他の者よりも巧みで、鋭いが、しかし、彼らの知識によって確信した感覚の欺きから推論している。そしてこのように推論できるので、さらにまた自分自身が他の者よりも賢明であると信じている{2}。彼らの誤った推論を情愛によって燃え立たせている火は、自己愛と世俗愛の火である。これらが虚偽の知性と知恵の中にいる者であり、また主により「マタイ福音書」〔の次の個所〕に意味されている者である、
「彼らは見ているが見ない、聞いているが聞かない、理解もしない」(13:13-15)。
また他の個所に、「知的な者と賢明な者に隠され、幼児たちに現わされた」(11:25,26)。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod sensuale sit ultimum vitae hominis, adhaerens et inhaerens corporeo ejus (n. 5077, 5767, 9212, 9216, 9331, 9730).
Quod is sensualis homo dicatur, qui omnia judicat et concludit ex sensibus corporis, et qui nihil credit, nisi quae oculis videt et manibus tangit (n. 5094, 7693).
Quod talis homo cogitet in extremis, et non interius in se (n. 5089, 5094, 6564, 7693).
Quod interiora ejus clausa sint, ut nihil veri Divini videat (n. 6564, 6844, 6845).
Verbo, quod in crasso lumine naturali sit, et sic quod nihil percipiat quod e luce caeli (n. 6201, 6310, 6564, 6844, 6845, 6598, 6612, 6614, 6622, 6624).
Quod ideo interius sit contra illa quae caeli et ecclesiae sunt (n 6201, 6316[? 6310], 6844, 6845, 6948, 6949).
Quod eruditi, qui se confirmaverunt contra vera ecclesiae, sensuales sint (n. 6316).
Qualis sensualis homo, describitur (n. 10236).
@2 Quod sensuales homines ratiocinentur acriter et solerter, quoniam in loquela ex memoria corporea ponunt omnem intelligentiam (n. 195, 196, 5700, 10236).
Sed quod ex fallaciis sensuum (n. 5084, 6948, 6949, 7693).
Quod sensuales homines astuti et malitiosi sint prae reliquis (n. 7693, 10236).
Quod tales ab antiquis dicti fuerint serpentes arboris scientiae (n. 195-197, 6398, 6949, 10313).
(2) 直訳
@1 Quod sensuale sit ultimum vitae hominis, adhaerens et inhaerens corporeo ejus. 感覚は人間のいのちの最終的なものである、彼の身体に付着し、こびりついている。
Quod is sensualis homo dicatur, qui omnia judicat et concludit ex sensibus corporis, et qui nihil credit, nisi quae oculis videt et manibus tangit. 彼は感覚的な人間と呼ばれる、すべてのものを身体の感覚から判断を下し、結論する者、そして何も信じない者、それを目で見て、手で触れないなら。
Quod talis homo cogitet in extremis, et non interius in se. このような人間は最外部の中で考える、そして自分自身の中で内的に〔考え〕ない。
Quod interiora ejus clausa sint, ut nihil veri Divini videat. 彼の内的なものは閉ざされている、神的な真理の何ものをも見ないように。
Verbo, quod in crasso lumine naturali sit, et sic quod nihil percipiat quod e luce caeli. 一言でいえば、粗雑な自然的な光の中にいる、そしてこうして天界の光からのものを何も知覚しないこと。
Quod ideo interius sit contra illa quae caeli et ecclesiae sunt. それゆえ、天界と教会のものそれらに内的に対立している。
Quod eruditi, qui se confirmaverunt contra vera ecclesiae, sensuales sint. 学者らは、教会の真理に反して自分自身を確信した者、感覚的である。
Qualis sensualis homo, describitur. 感覚的な人間がどんなものか、記述されている。
@2 Quod sensuales homines ratiocinentur acriter et solerter, quoniam in loquela ex memoria corporea ponunt omnem intelligentiam. 感覚的な人間は鋭く、巧みに推論する、具体的な記憶からの話し方の中に、すべての知性をおくので。
Sed quod ex fallaciis sensuum. しかし、感覚の欺きから〔である〕こと。
Quod sensuales homines astuti et malitiosi sint prae reliquis. 感覚的な人間は他の者にまさって詐欺的で悪意がある。
Quod tales ab antiquis dicti fuerint serpentes arboris scientiae. このような者らは古代人により知識の木のヘビと言われてきた。