原典講読『天界と地獄』no.353.

(1) 原文
353. Falsa intelligentia et sapientia est omnis quae est absque agnitione Divini; qui enim non agnoscunt Divinum, sed pro Divino naturam, illi omnes ex sensuali corporeo cogitant, et sunt mere sensuales, utcunque eruditi et docti in mundo creduntur;{1} sed eruditio eorum non ascendit ultra talia quae in mundo coram oculis apparent, quae memoria tenent, et illa paene materialiter intuentur, tametsi eaedem scientiae sunt, quae vere intelligentibus pro formando intellectu inserviunt. Per scientias intelliguntur experimentalia varii generis, physica, astronomica, chymica, mechanica, geometrica, anatomica, psychologica, philosophica historica, regnorum tum orbis literati, critica, linguae. [2] Antistites qui negant Divinum, nec illi ultra sensualia quae sunt externi hominis elevant cogitationes suas; illa quae Verbi sunt non aliter spectant quam sicut alii scientias, nec faciunt illa res cogitationis aut alicujus intuitionis a mente rationali illustrata; et hoc ex causa, quia interiora eorum clausa sunt, et simul cum illis exteriora proxima interioribus: quod clausa sint, est quia verterunt se retro a caelo, et retorserunt illa quae illuc spectare possent, quae sunt interiora mentis humanae, ut prius dictum est. Inde est, quod non videre possint quid verum et bonum, quoniam haec illis in caligine sunt, at falsum et malum in luce. [3] At usque sensuales homines ratiocinari possunt, aliqui solertius et acutius quam alii, sed ex fallaciis sensuum confirmatis per eorum scientifica; et quia ita ratiocinari possunt, etiam ipsi se credunt sapientiores aliis.{2} Ignis qui affectione incendit ratiocinia eorum, est ignis amoris sui et mundi. Hi sunt qui in falsa intelligentia et sapientia sunt, et qui a Domino intelliguntur apud Matthaeum,
“Videntes non vident, et audientes non audiunt, nec intelligunt” (xiii 13-15);
et alibi,
“Abscondita sunt intelligentibus et sapientibus, et revelata infantibus” (xi. 25, 26).
(2) 直訳
Falsa intelligentia et sapientia est omnis quae est absque agnitione Divini; 虚偽の知性と知恵はすべてのものの☆ものである、それは神性の承認なしのものである。
☆ omnisは属格なので「所属や特質・属性」を表わします。神性を承認しないような「すべてのもの」に「虚偽の知性と知恵」も含まれる(所属)のです、また属性と見れば、神性を承認しないという性質がある、と言えます。このようなニュアンスをここから感じられると、ラテン語の実力がついた証拠です。
qui enim non agnoscunt Divinum, sed pro Divino naturam, illi omnes ex sensuali corporeo cogitant, et sunt mere sensuales, utcunque eruditi et docti in mundo creduntur;{1} なぜなら、神性を認めない者は、しかし、神性の代わりに自然を〔認める者〕、彼らはすべて身体の感覚から考える☆、そしてまったく感覚的である、どれほど学識があり、博学と世で信じられていても{1}。
☆ corporeusはもともとは「肉体の」の意味で、ここから「有形の、具体的な、物質的な」という意味が生じます。「感覚(から)の具体的なものから考える」と訳してもよいでしょう。
sed eruditio eorum non ascendit ultra talia quae in mundo coram oculis apparent, quae memoria tenent, et illa paene materialiter intuentur, tametsi eaedem scientiae sunt, quae vere intelligentibus pro formando intellectu inserviunt. しかし、彼らの学識(学問)はこのようなものを越えてのぼらない、それは世の中で目の前に現われる、それらを記憶に保つ、そしてそれらをほとんど物質的に眺める(熟慮する)、それでも同じ知識である、それらは真に知性ある者に理解力を形作るために役立つ。
Per scientias intelliguntur experimentalia varii generis, physica, astronomica, chymica, mechanica, geometrica, anatomica, psychologica, philosophica, historica regnorum tum orbis literati, critica, linguae. 知識によっていろいろな種類の実験に基づくもの〔知識〕☆が意味される、物理学の、天文学の、化学の、機械の、幾何学の、解剖学の、心理学の、哲学の、国々の歴史のさらに文学界の、批評の、言語の。
☆ ここに名前を挙げられた後半の「科学」は、「実験に基づく」とはあまり思えませんが、広い意味での知識ですね。
[2] Antistites qui negant Divinum, nec illi ultra sensualia quae sunt externi hominis elevant cogitationes suas; [2] 神性を否定する高位聖職者らは、彼らは外なる人のものである感覚を越えて自分の思考を高揚もしない。
illa quae Verbi sunt non aliter spectant quam sicut alii scientias, nec faciunt illa res cogitationis aut alicujus intuitionis a mente rationali illustrata; それらみことばのものを異なって眺めない、他の者たちが知識を〔眺める〕ように以外に、(また)それらを思考のまたは何らかの熟考の事柄ともしない、照らされた理性的な心からの。
et hoc ex causa, quia interiora eorum clausa sunt, et simul cum illis exteriora proxima interioribus: そしてこのことの理由は、彼らの内的なものは閉ざされているから、そして同時に、それらとともに外的なものも、内的なものに最も近い。
quod clausa sint, est quia verterunt se retro a caelo, et retorserunt illa quae illuc spectare possent, quae sunt interiora mentis humanae, ut prius dictum est. 閉ざされていること、天界から後ろ向きに向きを変えたからである、そしてそれを後ろへ曲げた☆それはそこ〔天界〕へ目を向けることのできる〔もの〕、それは人間の心の内的なものである、以前に言われたように。
☆ 辞書形はretorqueoで、意味は「後ろへ曲げる、曲げ返す、逆転させる、逆さにする」です。
Inde est, quod non videre possint quid verum et bonum, quoniam haec illis in caligine sunt, at falsum et malum in luce. ここからである、何が真理と善か見ることができないこと、これらは彼らに暗黒の中にあるので、しかし、虚偽と悪は光の中に〔ある〕。
[3] At usque sensuales homines ratiocinari possunt, aliqui solertius et acutius quam alii, sed ex fallaciis sensuum confirmatis per eorum scientifica; [3] しかし、感覚的な人間でも推論することができる、ある者は他の者よりも巧みに、鋭く、しかし、彼らの知識によって確信した感覚の欺きから〔推論する〕。
et quia ita ratiocinari possunt, etiam ipsi se credunt sapientiores aliis.{2} そしてこのように推論できるので、さらにまた自分自身(そのもの)を他の者よりも賢明であると信じている{2}。
Ignis qui affectione incendit ratiocinia eorum, est ignis amoris sui et mundi. 火は、それは彼らの誤った推論を情愛で燃え立たせている、自己と世への愛の火である。
Hi sunt qui in falsa intelligentia et sapientia sunt, et qui a Domino intelliguntur apud Matthaeum, これらの者である、虚偽の知性と知恵の中にいる者、そして主により「マタイ福音書」で意味される者、
“Videntes non vident, et audientes non audiunt, nec intelligunt” (xiii 13-15); 「見ているが見ない、聞いているが聞かない、理解もしない」(13:13-15)。
et alibi, また他の個所に、
“Abscondita sunt intelligentibus et sapientibus, et revelata infantibus” (xi. 25, 26). 「知的な者と賢明な者に隠され、幼児たちに現わされた」(11:25,26)。
(3) 訳文
 虚偽の知性と知恵は、神性を承認しないあらゆるものに属する。なぜなら、神性を認めず、神性の代わりに自然を認める者は、すべて身体の感覚から考え、どれほど学識があり、博学と世で信じられていても、まったく感覚的である{1}。そして、彼らの学識は世の中で目の前に現われるようなものを越えてのぼらず、それらを記憶に保ち、そしてそれらをほとんど物質的に熟慮する。それでも同じ知識が真に知性ある者の理解力を形作るために役立つのである。知識によって、物理学、天文学、化学、機械、幾何学、解剖学、心理学、哲学、国々の歴史さらに文学、批評、言語のいろいろな種類の実験に基づく知識が意味される。
[2] 神性を否定する高位聖職者らは、外なる人のものである感覚を越えて自分の思考を高揚させない。みことばを、他の者たちが知識を眺めるのと同じように眺め、みことばを照らされた理性的な心からの思考または何らかの熟考の事柄ともしない。このことの理由は、彼らの内的なものは、そして同時に内的なものに最も近い外的なものも閉ざされているからである。閉ざされているのは、天界から向きを変えて後ろにし、天界へ目を向けることのできるもの、それは以前に言われたように、人間の心の内的なものであるが、それを曲げ返したからである。ここから、何が真理と善か、それらが彼らにとって暗黒の中にあるので知ることができない、しかし、虚偽と悪は光の中にある。
[3] しかし、感覚的な人間でも推論することができ、ある者は他の者よりも巧みで、鋭いが、しかし、彼らの知識によって確信した感覚の欺きから推論している。そしてこのように推論できるので、さらにまた自分自身が他の者よりも賢明であると信じている{2}。彼らの誤った推論を情愛によって燃え立たせている火は、自己愛と世俗愛の火である。これらが虚偽の知性と知恵の中にいる者であり、また主により「マタイ福音書」〔の次の個所〕に意味されている者である、
 「彼らは見ているが見ない、聞いているが聞かない、理解もしない」(13:13-15)。
 また他の個所に、「知的な者と賢明な者に隠され、幼児たちに現わされた」(11:25,26)。
   (EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod sensuale sit ultimum vitae hominis, adhaerens et inhaerens corporeo ejus (n. 5077, 5767, 9212, 9216, 9331, 9730).
Quod is sensualis homo dicatur, qui omnia judicat et concludit ex sensibus corporis, et qui nihil credit, nisi quae oculis videt et manibus tangit (n. 5094, 7693).
Quod talis homo cogitet in extremis, et non interius in se (n. 5089, 5094, 6564, 7693).
Quod interiora ejus clausa sint, ut nihil veri Divini videat (n. 6564, 6844, 6845).
Verbo, quod in crasso lumine naturali sit, et sic quod nihil percipiat quod e luce caeli (n. 6201, 6310, 6564, 6844, 6845, 6598, 6612, 6614, 6622, 6624).
Quod ideo interius sit contra illa quae caeli et ecclesiae sunt (n 6201, 6316[? 6310], 6844, 6845, 6948, 6949).
Quod eruditi, qui se confirmaverunt contra vera ecclesiae, sensuales sint (n. 6316).
Qualis sensualis homo, describitur (n. 10236).
@2 Quod sensuales homines ratiocinentur acriter et solerter, quoniam in loquela ex memoria corporea ponunt omnem intelligentiam (n. 195, 196, 5700, 10236).
Sed quod ex fallaciis sensuum (n. 5084, 6948, 6949, 7693).
Quod sensuales homines astuti et malitiosi sint prae reliquis (n. 7693, 10236).
Quod tales ab antiquis dicti fuerint serpentes arboris scientiae (n. 195-197, 6398, 6949, 10313).
(2) 直訳
@1 Quod sensuale sit ultimum vitae hominis, adhaerens et inhaerens corporeo ejus. 感覚は人間のいのちの最終的なものである、彼の身体に付着し、こびりついている。
Quod is sensualis homo dicatur, qui omnia judicat et concludit ex sensibus corporis, et qui nihil credit, nisi quae oculis videt et manibus tangit. 彼は感覚的な人間と呼ばれる、すべてのものを身体の感覚から判断を下し、結論する者、そして何も信じない者、それを目で見て、手で触れないなら。
Quod talis homo cogitet in extremis, et non interius in se. このような人間は最外部の中で考える、そして自分自身の中で内的に〔考え〕ない。
Quod interiora ejus clausa sint, ut nihil veri Divini videat. 彼の内的なものは閉ざされている、神的な真理の何ものをも見ないように。
Verbo, quod in crasso lumine naturali sit, et sic quod nihil percipiat quod e luce caeli. 一言でいえば、粗雑な自然的な光の中にいる、そしてこうして天界の光からのものを何も知覚しないこと。
Quod ideo interius sit contra illa quae caeli et ecclesiae sunt. それゆえ、天界と教会のものそれらに内的に対立している。
Quod eruditi, qui se confirmaverunt contra vera ecclesiae, sensuales sint. 学者らは、教会の真理に反して自分自身を確信した者、感覚的である。
Qualis sensualis homo, describitur. 感覚的な人間がどんなものか、記述されている。
@2 Quod sensuales homines ratiocinentur acriter et solerter, quoniam in loquela ex memoria corporea ponunt omnem intelligentiam. 感覚的な人間は鋭く、巧みに推論する、具体的な記憶からの話し方の中に、すべての知性をおくので。
Sed quod ex fallaciis sensuum. しかし、感覚の欺きから〔である〕こと。
Quod sensuales homines astuti et malitiosi sint prae reliquis. 感覚的な人間は他の者にまさって詐欺的で悪意がある。
Quod tales ab antiquis dicti fuerint serpentes arboris scientiae. このような者らは古代人により知識の木のヘビと言われてきた。