(1) 原文
2213. Notum enim est, quod prorsus aliter se habeant interiora animalis, quam externa, ex externis nemo concludere potest, quod interiora talia sint, nisi ei detecta fuerint per visum opticum, et tunc patet, quod prorsus dissimilia sint, constantia nimirum ex cerebris, medullis spinalibus, pulmonibus, corde, vel corculis, ventriculo, hepate, vasis generationi dicatis, exque aliis, sicut in magno animali, praeterea ex fibris innumeris, vasis, tunicis, ligamentis, ut unanimiter operentur; sic constituunt corpus, quod modo est complexus omnium, et apparet sub forma simplici oculo, qui ignorat quod talia et tot sint componentia, imo talia, ut si unum deesset, mancum foret, aut redundaret vitium magnum in compositum.
2214. Similiter se habent ideae cogitationum angelorum respective ad ideas cogitationum hominis, constant enim ex componentibus, quae nequaquam comprehendi possunt qualia sint, nisi Dominus ei revelet, sicut nemo scire potest quae et qualia componentia sint talis corpusculi, quae tamen in suo complexu sunt animalculum totum, ita idea hominis est complexus talium, quae homo nequaquam novit, quia sunt dissimilia.
(2) 直訳
2213. Notum enim est, quod prorsus aliter se habeant interiora animalis, quam externa, というのは、よく知られているからである、動物の内部はまったく異なって振る舞うこと、外部よりも、
ex externis nemo concludere potest, quod interiora talia sint, nisi ei detecta fuerint per visum opticum, 外部からはだれも結論することができない、内部がこのようなものであること、彼に光学の視覚☆を通して示されないなら、
☆「光学の視覚」が何かわかりません、こと後、小さな動物を問題としているので「顕微鏡」または「虫めがね」でしょうか。
et tunc patet, quod prorsus dissimilia sint, constantia nimirum ex cerebris, medullis spinalibus, pulmonibus, corde, またその時、明らかである、まったく異なっていること、確かに~から構成されたもの☆〔である〕、脳、脊髄、肺、心臓、
☆constantiaは「不変性」という意味ですが、これでは意味が通じません、consto「構成する」からここでは「構成されたもの」と訳しておきます。
vel corculis, ventriculo, hepate, vasis generationi dicatis, exque aliis, sicut in magno animali, あるいは、(昆虫の)小さな心臓、胃、肝臓、生殖に割り当てられた管(器)、そして他のものから、大きな動物の中のように、
praeterea ex fibris innumeris, vasis, tunicis, ligamentis, ut unanimiter operentur; さらに無数の繊維から、管(器)、被膜、靭帯、一致して働くような、
sic constituunt corpus, quod modo est complexus omnium, このように身体を構成している、それはすべてのものの単なる複合体である、
et apparet sub forma simplici oculo, qui ignorat quod talia et tot sint componentia, また単純な形の下に(もとに)目に見られる、それは気づかない(無知である)、このようなものまた全部がつくり上げられた(合成された)ものであること、
imo talia, ut si unum deesset, mancum foret, aut redundaret vitium magnum in compositum. それどころか、このようなもの〔となる〕、もし一つのものが欠けたなら、欠陥のあるもの(不倶)となる、または合成されたものの中の大きな欠点(欠陥、疾患)を及ぶ(はね返る)。
2214. Similiter se habent ideae cogitationum angelorum respective ad ideas cogitationum hominis, 同様に天使たちの思考の観念は振る舞う、人間の思考の観念に比べて、
constant enim ex componentibus, quae nequaquam comprehendi possunt qualia sint, nisi Dominus ei revelet, というのは、合成されたものから構成されているからである、それらはどのようなものであるか決して把握されることができない、主が彼に示さないなら、
sicut nemo scire potest quae et qualia componentia sint talis corpusculi, quae tamen in suo complexu sunt animalculum totum, そのようにだれも知ることができない、このような小体〔2211番〕が何かまたどんな合成されたものか、それらはそれでもその複合体の中で小さい動物(昆虫)全体である。
ita idea hominis est complexus talium, quae homo nequaquam novit, quia sunt dissimilia. そのように人間の観念はそのようなものの複合体である、それらを人間は決して知らない、異なっているからである。
(3) 訳文
2213. というのは、動物の内部は外部とはまったく異なっていることがよく知られているからである。外部からはだれも、内部がこのようなものであること、彼に光学による視覚を通して示されないなら、結論することができない。またその時、まったく異なっていて、大きな動物の中のように、確かに、脳、脊髄、肺、心臓、あるいは小さな心臓、胃、肝臓、生殖に割り当てられた管、そして他のものから、さらに一致して働くような無数の繊維、管、被膜、靭帯から構成されたものであることが明らかである。このように身体を構成していて、それはすべてのものの単なる複合体であり、また目には単純な形のもとに見られ、目からではこのようなものまた全部が合成されたものであることに気づかない。それどころか、もし一つでも欠けたなら、欠陥のあるものとなる、または合成されたものの中で大きな欠点となってはね返るようなものとなる。
2214. 人間の思考の観念に比べて、天使たちの思考の観念も同様である。というのは、合成されたものから構成されていて、主が人間に示さないなら、それらはどのようなものであるか決して把握されることができないからである。そのように、このような小体〔2211番〕が何かまたどのように合成されたものか、だれも知ることができない、それでもそれらはその複合体の中で小さい動物全体である。そのように人間の観念はそのようなものの複合体であり、それらを人間は決して知らない、異なっているからである。