原典講読『天界と地獄』no.158.

(1) 原文
158. Informatus sum e caelo cur tales mutationes status ibi sunt. Dixerunt angeli, quod plures causae sint: ―Prima, quod jucundum vitae et caeli, quod illis est ex amore et sapientia, quae a Domino, per gradus vilesceret, si continue in illo forent; sicut fit illis qui in deliciis et amoenitatibus sunt absque varietate. Altera causa est, quod proprium sit aeque illis ac hominibus, et quod id sit se amare, et quod omnes a proprio suo detineantur qui in caelo, et quantum ab illo detinentur a Domino, tantum sint in amore et sapientia; at quantum non detinentur, sint in amore sui; et quia quisque amat suum proprium, et id trahit,{1} quod illis mutationes status seu successivae vices sint. Tertia causa est, quod sic perficiantur, quoniam ita assuescunt teneri in amore Domini, et detineri ab amore sui; et quoque quod per vices jucundi et injucundi perceptio et sensatio boni exquisitior fiat.{2} Addiderunt, quod Dominus mutationes status illorum non producat, quia Dominus ut Sol semper influit cum calore et luce, hoc est, cum amore et sapientia; sed quod ipsi sint in causa, quia proprium suum amant, quod jugiter abducit. Illustrabatur hoc per comparationem cum sole mundi, quod in illo non sit causa mutationum status caloris et frigoris, ac lucis et umbrae, singulis annis et singulis diebus, quia immotus stat; sed causa quod sit in tellure.
(2) 直訳
Informatus sum e caelo cur tales mutationes status ibi sunt. 私は天界から教えられた、なぜこのような変化の状態がそこにあるのか。
Dixerunt angeli, quod plures causae sint: 天使たちは言った、多くの理由があること。
―Prima, quod jucundum vitae et caeli, quod illis est ex amore et sapientia, quae a Domino, per gradus vilesceret, si continue in illo forent; ――第一のもの、生活と天界の楽しさは、それは彼らに愛と知恵からある、それらは主から〔のものである〕、徐々に価値がなくなってくること、もし、絶えずその中にいたなら。
sicut fit illis qui in deliciis et amoenitatibus sunt absque varietate. 彼らに生じるように、変化なしの歓喜と楽しさの中にいる者。
Altera causa est, quod proprium sit aeque illis ac hominibus, et quod id sit se amare, et quod omnes a proprio suo detineantur qui in caelo, et quantum ab illo detinentur a Domino, tantum sint in amore et sapientia; 第二の理由である、プロプリウム(固有のもの)が人間と等しく彼らにあること、そしてそれは自分自身を愛することである、そして天界の中の者はすべて自分のプロプリウムから押しとどめられていること、どれだけ主によりそれから押しとどめられるか、それだけ愛と知恵の中にいる。
at quantum non detinentur, sint in amore sui; しかし、どれだけ押しとどめられないか、〔それだけ〕自己愛の中にいる。
et quia quisque amat suum proprium, et id trahit,{1} quod illis mutationes status seu successivae vices sint. そしてそれぞれの者は自分のプロプリウムを愛するので、それを引き寄せる{1}、彼らに状態の変化または連続的な交替があること〔これが理由である〕。
Tertia causa est, quod sic perficiantur, quoniam ita assuescunt teneri in amore Domini, et detineri ab amore sui; 第三の理由である、こうして〔天使たちは〕完成されること、このように主の愛の中に保たれること、そして自己愛から押しとどめられることに慣れること。
et quoque quod per vices jucundi et injucundi perceptio et sensatio boni exquisitior fiat.{2} そして楽しさと不快さの交替によって、善の知覚と感覚がさらに敏感になることもまた〔理由である〕。
Addiderunt, quod Dominus mutationes status illorum non producat, quia Dominus ut Sol semper influit cum calore et luce, hoc est, cum amore et sapientia; 〔天使たちは〕付言した、主は彼らの状態の変化を生み出さないこと、太陽としての主は常に熱と光をもって、すなわち、愛と知恵をもって流入するので。
sed quod ipsi sint in causa, quia proprium suum amant, quod jugiter abducit. しかし、原因の中にそれ自身があること、〔天使たちの〕プロプリウムは自分自身を愛するので、それが常に連れ去る。
Illustrabatur hoc per comparationem cum sole mundi, quod in illo non sit causa mutationum status caloris et frigoris, ac lucis et umbrae, singulis annis et singulis diebus, quia immotus stat; このことは世の太陽との比較によって説明された、熱と寒さの、そして光と陰の状態の変化の原因はその(=太陽の)中にないこと、個々の年と個々の日に、なぜなら〔太陽は〕動かないで停止しているから。
sed causa quod sit in tellure. しかし、原因それは地球にある。
(3) 訳文
 私は、なぜこのような変化の状態がそこにあるのか、天界から教えられた。天使たちは、多くの理由があると言った。――第一の理由は、主からのものである愛と知恵から成り立つ自分たちの生活と天界の楽しさは、もし絶えずその中にいたなら、変化のない歓喜と楽しさの中にいる者らに生じるように、徐々に価値がなくなってくることである。第二の理由は、自分たちに人間と等しくプロプリウム(固有のもの)があり、それは自分自身を愛することであって、そして天界の中の者はすべて自分のプロプリウムから押しとどめられており、主によりそれから押しとどめられるほど、それだけ愛と知恵の中にいるが、しかし、押しとどめられなければ、それだけ自己愛の中にいる、そしてそれぞれの者は自分のプロプリウムを愛するので、それを引き寄せる{1}、〔このことによって〕自分たちに状態の変化または連続的な交替があることである。第三の理由は、このように主の愛の中に保たれ、自己愛から押しとどめられることに慣れることで、こうして自分たちが完成されることである。そしてまた楽しさと不快さの交替によって、善の知覚と感覚がさらに敏感になることである{2}。
 天使たちは付言した。太陽としての主は常に熱と光をもって、すなわち、愛と知恵をもって流入されるので、主が彼らの状態の変化を生み出さないこと、しかし、自分たちのプロプリウムが自分自身を愛するので、それが常に連れ去ることの中に原因そのものがあること。このことは世の太陽との比較によって説明された。一年や一日の、暑さと寒さ、光と陰の状態の変化の原因は太陽の中にないこと、なぜなら太陽は動かないで静止しているから、その〔変化の〕原因は地球にあるのである。
(4)「状態の変化とその理由」
 天界の天使たちのことでなく、自分のこととして考えてみよう。状態が、状況が変わる。定年退職して、このように原典を訳している。自分の状態が変わってきている。これは周囲の状況が変わったのではない、自分がその状況の中へ突き進んで行くのである。いろいろな環境の変化は「環境」の変化ではなく、「自分」の変化である、と気づくのは重要であろう。もう少し積極的で、月並み言い方をすれば「自分が変われば、回りも変わる」。このようなことを説明する好例が、「太陽と地球の関係」であり、よくわかる。これと逆(回りが変われば自分も変わる)ではあるが「孟母三遷の教え」も思い出す。
   (EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod proprium hominis sit amare se (n. 694, 731, 4317, 5660).
Quod proprium separandum sit, ut Dominus adesse queat (n. 1023, 1044).
Quod etiam actualiter separetur, cum quis tenetur in bono a Domino (n. 9334-9535, 9445 [? 9447], 9452-9454, 9938).
@2 Quod angeli in aeternum perficiantur (n. 4803 6648).
Quod in caelis nusquam unus status sit prorsus similis alteri, et quod inde perfectio perpetua (n. 10200).
(2) 直訳
@1 Quod proprium hominis sit amare se. 人間のプロプリウムは自分自身を愛することである。
Quod proprium separandum sit, ut Dominus adesse queat. プロプリウムは分離されなくてはならない、主が現存することができるために。
Quod etiam actualiter separetur, cum quis tenetur in bono a Domino. さらにまた実際に分離される、だれかが主からの善の中に保たれるとき。
@2 Quod angeli in aeternum perficiantur. 天使たちは永久に完成される。
Quod in caelis nusquam unus status sit prorsus similis alteri, et quod inde perfectio perpetua. 天界の中では、一つの状態は他〔の状態〕と完全に似ていることは決してない、ここから絶え間ない完成〔がある〕こと。