(1) 原文
404. Sed homo prorsus alium statum induit, si amor mundi seu opum facit caput, hoc est, si ille regnans amor est; nam tunc amor caeli exsulat e capite, et se confert in corpus. Homo, qui in hoc statu est, praefert mundum caelo; colit quidem Deum, sed ex amore mere naturali, qui in omni cultu ponit meritum; et quoque bonum facit proximo, sed propter retributiones. His sunt illa quae caeli sunt, sicut velamina, in quibus incedunt splendentes coram oculis hominum, sed fusci coram oculis angelorum; nam dum amor mundi possidet internum hominem, et amor caeli externum, tunc ille obscurat omnia ecclesiae, et occultat illa sicut sub velo. Verum hic amor in multa varietate est, deterior eo gradu quo vergit ad avaritiam; in hac amor caeli nigrescit; similiter si vergit ad fastum et eminentiam super alios ex amore sui. Aliter vero si vergit ad prodigalitatem: minus noxius est, si pro fine spectat splendida mundi, sicut palatia, decoramenta, magnificos amictus, famulitia, equos et currus in pompa, praeter similia alia. Qualitas cujusvis amoris praedicatur ex fine, quem spectat et intendit. Hic amor assimilari potest crystallo nigricanti, qui suffocat lucem, et non variegat illam in colores nisi pullos et evanidos. Et est sicut nimbus et nubes, quae auferunt radios solis. Est quoque sicut mustum vini infermentati, quod dulce sapit, sed ventrem infestat. Homo talis e caelo spectatus apparet sicut homo gibbosus, incedens inclino capite spectans terram; et cum id elevat ad caelum, retorquet musculos, et cito post in pronum suum relabitur. Hi ab antiquis in ecclesia dicti sunt Mammones, et a Graecis Plutones.
(2) 直訳
404. Sed homo prorsus alium statum induit, si amor mundi seu opum facit caput, hoc est, si ille regnans amor est; しかし、人間は他の状態を着る(とる)、もし、世または富への愛が頭となるなら、すなわち、もしそれが支配する愛であるなら。
nam tunc amor caeli exsulat e capite, et se confert in corpus. なぜなら、その時、天界への愛が頭から追放され、また身体の中へ進むからである。
Homo, qui in hoc statu est, praefert mundum caelo; 人間は、その者はこの状態の中にいる、世を天界(与格)よりも優先させる。
colit quidem Deum, sed ex amore mere naturali, qui in omni cultu ponit meritum; 確かに神を礼拝する、しかし、単に自然的な愛から、それはすべての礼拝の中に功績を置く。
et quoque bonum facit proximo, sed propter retributiones. そしてまた、隣人に善を行なう、しかし、報酬のために。
His sunt illa quae caeli sunt, sicut velamina, in quibus incedunt splendentes coram oculis hominum, sed fusci coram oculis angelorum; これらによってである、それらは、それらは天界のものである、おおいのよう〔である〕、それらの中で輝く者を振る舞う、人間の目の前で、しかし、うす暗い、天使の目の前で。
nam dum amor mundi possidet internum hominem, et amor caeli externum, tunc ille obscurat omnia ecclesiae, et occultat illa sicut sub velo. なぜなら、世への愛が内なる人を所有する(思いのままにする)時、また天界への愛が外なるものを〔人を〕、その時、彼は教会のすべてのものを暗くする、また、それらを垂れ幕の下へのように隠すからである。
Verum hic amor in multa varietate est, deterior eo gradu quo vergit ad avaritiam; けれども、この愛は多くの多様性(変化)の中にある、貪欲へ傾く(向かう)ほどますますいっそう悪い。
in hac amor caeli nigrescit; ここ(に)の中で天界への愛は暗くなる。
similiter si vergit ad fastum et eminentiam super alios ex amore sui. 同様である、他の者の上へ傲慢と高位(名望)へ向かうなら、自己愛から。
Aliter vero si vergit ad prodigalitatem: けれども異なって、もし浪費へ向かうなら。
minus noxius est, si pro fine spectat splendida mundi, sicut palatia, decoramenta, magnificos amictus, famulitia, equos et currus in pompa, praeter similia alia. より少なく有害である、もし目的として世のみごとさ(輝かさ)を眺めるなら、宮殿(大きくて荘厳な住まい)のような、装飾、みごとな衣装、召使い、見せびらかし(虚飾)の中の馬と馬車、さらに同様の他のもの。
Qualitas cujusvis amoris praedicatur ex fine, quem spectat et intendit. それぞれの愛の性質は目的から述べられる(属性づけられる)、それを眺める、また目指す(意図する)。
Hic amor assimilari potest crystallo nigricanti, qui suffocat lucem, et non variegat illam in colores nisi pullos et evanidos.この愛は黒くなった水晶にたとえられることができる、それは光をさえぎる、またそれを色の中に多様化しない、「ひよこと消えるものでないなら」☆。
☆ ここはこれでよいかあやしいです。チャドウィックの英訳書(SS)にはexcept dull and fleeting onesとあります。
Et est sicut nimbus et nubes, quae auferunt radios solis. また、もやや雲のようである、それらは太陽の光線を取り去る。
Est quoque sicut mustum vini infermentati, quod dulce sapit, sed ventrem infestat. そしてまた、発酵しきっていない新しいブドウ酒のよう〔である〕、それは甘く味がする、しかし、胃を攻撃する。
Homo talis e caelo spectatus apparet sicut homo gibbosus, incedens inclino capite spectans terram; このような人間は天界から見られて、せむしの人間のように見られる、傾けた頭で歩いている、地を見ている。
et cum id elevat ad caelum, retorquet musculos, et cito post in pronum suum relabitur. またそれ〔頭〕を天へ上げるとき、筋肉を後ろへ曲げる、またすぐに、その後、その下向きの中に戻る。
Hi ab antiquis in ecclesia dicti sunt Mammones, et a Graecis Plutones. これらの者は、古代人により教会の中で、マモンと言われた、またギリシア人によりプルートーンのやから〔ある種の悪霊〕と。
(3) 訳文
404. しかし、もし、世または富への愛が頭となるなら、すなわち、それが支配する愛であるなら、人間は他の状態をとる。なぜなら、その時、天界への愛が頭から追放されて、身体の中へ進むからである。
この状態の中にいる人間は、天界よりも世を優先させる。確かに神を礼拝する、しかし、すべての礼拝の中に功績を置く単に自然的な愛からである。そしてまた、隣人に善を行なう、しかし、報酬のために。
天界のもののおおいのようであるこれらによって、それらの中で人間の目の前で輝く者を振る舞う、しかし、天使の目の前でうす暗い。なぜなら、世への愛が内なる人を、また天界への愛が外なる人を所有する(思いのままにする)時、彼は教会のすべてのものを暗くする、また、それらを垂れ幕の下へのように隠すからである。
けれども、この愛は多くの変化の中にあり、貪欲へ向かうほどますますいっそう悪い。この中で天界への愛は暗くなる。自己愛から他の者の上への傲慢と名望へ向かうなら、同様である。
けれども、もし浪費へ向かうなら異なる――もし目的として宮殿、装飾、みごとな衣装、召使い、見せびらかし馬と馬車、さらに同様の他のもののような世でのみごとさを眺めるなら、害はさらに少ない。
それぞれの愛の性質は、眺め、目指す目的から属性づけられる。
この愛は黒くなった水晶にたとえられることができる、それは光をさえぎり、またその色を、弱々しく消え去るようなものでないなら、多様にしない。
また、太陽の光線を取り去る、もやや雲のようである。そしてまた、発酵しきっていない新しいブドウ酒のようである、それは甘い味がする、しかし、胃を攻撃する。
このような人間は、傾けた頭で、地を見て歩いているせむしの人間のように、天界から見られる。その頭を天へ上げるとき、筋肉を後ろへ曲げるが、またすぐに、その後、下向きに戻る。
これらの者は、古代人により教会の中でマモン☆と言われ、またギリシア人によりプルートーンのやから〔ある種の悪霊〕と言われた。
☆ マタイ6:24、ルカ16:9~13。富の邪神(富・強欲の化身)。拝金主義者。
月: 2015年1月
原典講読『真のキリスト教』405
(1) 原文
405. Si autem amor sui seu amor dominandi facit caput, tunc amor caeli transit per corpus ad pedes; et ille amor, quantum increscit, tantum descendit amor caeli per talos ad plantas; et si adhuc increscit, transit calceos et proculcatur. Datur amor dominandi ex amore proximi, et datur amor dominandi ex amore sui. Illi qui in amore dominandi ex amore proximi sunt, ambiunt dominium propter finem ut praestent usus publico et privatis; et his ideo etiam concreditur dominatio in caelis. [2.] Imperatores, reges, duces, qui nati et educati sunt ad dominia, si humiliant se coram Deo, quandoque minus sunt in illo amore quam qui ex vili prosapia sunt, et ex fastu ambiunt eminentes gradus super alios. At illis, qui in amore dominandi ex amore sui [1]sunt, est amor caeli sicut subsellium, super quo vulgi causa reponunt pedes, quod tamen, cum non vulgus apparet, aut in angulum, aut extra fores rejiciunt. Causa est, quia se solos amant, et inde voluntates et cogitationes mentis suae immergunt proprio, quod in se spectatum est malum hereditarium, et hoc e diametro oppositum est amori caeli. [3.] Mala quae illis qui in amore dominandi ex amore sui sunt, in genere sunt haec: Contemptus aliorum; invidia; inimicitia contra illos qui sibi non favent; hostilitas inde; odia, vindictae, immisericordia, saevitia et crudelitas; et ubi talia mala sunt, ibi etiam sunt contemptus Dei et Divinorum, quae sunt vera et bona ecclesiae, quae si honorant, est solum ore, ne ab ordine ecclesiastico diffamentur, et a reliquis vituperentur. [4.] Sed hic amor alius est apud clericos, et alius apud laicos. Apud clericos scandit hic amor, dum frena ei laxantur, usque ut velint esse dii; apud laicos autem usque ut velint esse reges; phantasia illius amoris usque eo animos illorum evehit. [5.] Cum amor caeli apud hominem perfectum supremum locum tenet, et facit reliquorum succedentium sicut caput, et amor mundi est infra illum et est sicut est pectus sub capite, et amor sui est infra hunc sicut sunt pedes, sequitur quod si hic amor faceret caput, prorsus inverteret hominem; et tunc coram angelis appareret sicut cubans incurvatus capite ad terram, et dorso ad caelum; et quando in cultu est, appareret super manibus et pedibus saltaret sicut pullus pantherae: et praeterea apparerent sub variis formis bestiarum cum duobus capitibus, uno supra cui facies ferina, altero infra cui facies humana, quod a superiori continue protruderetur, ac adigeretur osculari terram. Omnes hi sunt homines sensuales, ac tales quemadmodum descripti sunt supra (n. 402).
@1 sunt pro “suit”
(2) 直訳
405. Si autem amor sui seu amor dominandi facit caput, tunc amor caeli transit per corpus ad pedes; けれども、もし、自己愛または支配する愛が頭をつくるなら、その時、天界への愛は身体を通って足へ移る。
et ille amor, quantum increscit, tantum descendit amor caeli per talos ad plantas; また、その愛は、それだけ増える、どれだけ天界の愛がくるぶしを通って足の裏へ下るか〔によって〕。
et si adhuc increscit, transit calceos et proculcatur. また、もし、さらに増えるなら、履き物を通り過ぎる(移る)、また踏みにじられる。
Datur amor dominandi ex amore proximi, et datur amor dominandi ex amore sui. 隣人に対する愛からの支配する愛が存在する、また自己愛からの支配する愛が存在する。
Illi qui in amore dominandi ex amore proximi sunt, ambiunt dominium propter finem ut praestent usus publico et privatis; 彼らは、その者は隣人に対する愛からの支配する愛の中にいる、公けと個人の役立ちを果たすような目的のために支配権を得ようとする。
et his ideo etiam concreditur dominatio in caelis. また、これらの者に、それゆえ、さらにまた天界の中での支配が委任される。
[2.] Imperatores, reges, duces, qui nati et educati sunt ad dominia, si humiliant se coram Deo, quandoque minus sunt in illo amore quam qui ex vili prosapia sunt, et ex fastu ambiunt eminentes gradus super alios. [2] 皇帝、王、大公たちは、その者は支配権へ生まれ、教育されている、もし、自分自身を神の前に低くするなら、時々、その愛の中に少なくいる、それを、その者は卑しい家系からよりも、また他の者の上の段階の名望を求める傲慢から。
At illis, qui in amore dominandi ex amore sui [1]sunt, est amor caeli sicut subsellium, super quo vulgi causa reponunt pedes, quod tamen, cum non vulgus apparet, aut in angulum, aut extra fores rejiciunt. しかし、彼らに、その者は自己愛から支配する愛の中にいる、天界への愛は長椅子のようである、その上に大衆が足を置く☆ために、それはそれでも、大衆に見られないとき、または隅へ、または扉の外へ捨てる(片付ける)。
☆ 「長椅子」から判断すればここは「腰をかける」がよいでしょう、しかし、「足を置く」に重要視すれば「長椅子」は「足台」と意訳するほうがよいでしょう。
Causa est, quia se solos amant, et inde voluntates et cogitationes mentis suae immergunt proprio, quod in se spectatum est malum hereditarium, et hoc e diametro oppositum est amori caeli. 理由がある、自分自身だけを愛するからである、またここから自分の心の意志と思考をプロプリウムに浸す、それは本質的に見られる、遺伝悪である、またこれは正反対に天界への愛に対立している。
[3.] Mala quae illis qui in amore dominandi ex amore sui sunt, in genere sunt haec: [3] 悪は、それらは彼らに〔ある〕その者は自己愛から支配する愛の中にいる、全般的にこれらである――
Contemptus aliorum; invidia; inimicitia contra illos qui sibi non favent; hostilitas inde; 他の者への軽蔑。ねたみ。その者に対する敵意(反目)、その者は自分自身に好意を持たない。ここからの敵意。
odia, vindictae, immisericordia, saevitia et crudelitas; 憎しみ、復讐、無慈悲、残忍と残酷。
et ubi talia mala sunt, ibi etiam sunt contemptus Dei et Divinorum, quae sunt vera et bona ecclesiae, quae si honorant, est solum ore, ne ab ordine ecclesiastico diffamentur, et a reliquis vituperentur. また、そのような悪があるところに、そこに神と主のものに対する軽蔑がある、それらは教会の真理と善である、それらを、もし、尊ぶなら、口でだけである、聖職者の階級から中傷されないように、また残りの(他の)者から侮辱される。
[4.] Sed hic amor alius est apud clericos, et alius apud laicos. [4] しかし、この愛は別のものである、聖職者のもと、また別のもの平信徒のもと。
Apud clericos scandit hic amor, dum frena ei laxantur, usque ut velint esse dii; 聖職者のもとでこの愛はのぼる、彼に抑制がゆるめられる時、神々であることを欲するようにまでも。
apud laicos autem usque ut velint esse reges; けれども、平信徒のもとで、王であることを欲するようにまでも。
phantasia illius amoris usque eo animos illorum evehit. それらの愛の想像力が彼のアニムス(低い心)をそれだけまでも運ぶ(高める)。
[5.] Cum amor caeli apud hominem perfectum supremum locum tenet, et facit reliquorum succedentium sicut caput, et amor mundi est infra illum et est sicut est pectus sub capite, et amor sui est infra hunc sicut sunt pedes, sequitur quod si hic amor faceret caput, prorsus inverteret hominem; [5] 天界への愛が完全な人間のもとで最高の場所を保つ(占める)とき、残りの続くものを頭のようにする、また世への愛をその下に、また頭の下の胸のようである、また自己愛はこの下に、足のようである、〔ここから☆〕いえる、もしこの〔自己〕愛が頭となるなら、完全に人間を逆さにすること。
☆ ここでいったん文を区切らないと接続がおかしくなります。
et tunc coram angelis appareret sicut cubans incurvatus capite ad terram, et dorso ad caelum; また、その時、天使の前に見える、頭で地に向けて曲げて伏せているように、また背中を天に向けて。
et quando in cultu est, appareret super manibus et pedibus saltaret sicut pullus pantherae: また、礼拝の中にいる時、手と足の上に、ヒョウの子のように踊っている〔のが〕見える――
et praeterea apparerent sub variis formis bestiarum cum duobus capitibus, uno supra cui facies ferina, altero infra cui facies humana, quod a superiori continue protruderetur, ac adigeretur osculari terram. またその後、二つの頭とともにいろいろな獣の形の下に見られる、その上の一つは野獣の顔、その下のもう一つは人間の顔、それ〔人間の頭〕は上のものから絶えず押し出される、そして地をキスすることを強いられる。
Omnes hi sunt homines sensuales, ac tales quemadmodum descripti sunt supra (n. 402). これらのすべての者は、感覚的な人間である、そしてこのような者が、上に(402番)に述べられているような。
@1 sunt pro “suit” 注1 「suit」の代わりにsunt
(3) 訳文
405. けれども、もし、自己愛または支配する愛が頭をつくるなら、その時、天界への愛は身体を通って足へ移る。また、その愛は、、天界の愛がくるぶしを通って足の裏へ下れば下るほど、それだけ増える。また、もし、さらに増えるなら、履き物を通り過ぎ、踏みにじられる。
隣人に対する愛からの支配する愛が存在し、自己愛からの支配する愛が存在する。
隣人に対する愛からの支配する愛の中にいるその者は、公けと個人の役立ちを果たすような目的のために支配権を得ようとする。また、これらの者に、それゆえ、さらにまた天界の中での支配が委任される。
[2] 支配権へ生まれ、教育されている皇帝、王、大公たちは、もし、自分自身を神の前に低くするなら、時々、その愛の中にいることは、卑しい家系から、また他の者の上の段階の名望を求める傲慢からの者よりも少ない。しかし、自己愛から支配する愛の中にいる者にとって、天界への愛はその上に大衆が足を置く☆ための長椅子のようであり、それはそれでも、〔そのように〕大衆に見られないとき、隅へまたは扉の外へ片付けてしまう。その理由は、自分自身だけを愛し、またここから自分の心の意志と思考をプロプリウムに浸するからである、そのプロプリウムは本質的に見られるとき、遺伝悪であり、これは天界への愛に正反対に対立している。
[3] 自己愛から支配する愛の中にいる者にある悪は、全般的にこれらである――
他の者への軽蔑、ねたみ、自分に好意を持たない者に対する反目、ここからの敵意、憎しみ、復讐、無慈悲、残忍と残酷。また、そのような悪があるところに、そこに教会の真理と善である神と主のものに対する軽蔑があり、それらを、もし、尊ぶなら、聖職者の階級から中傷され、また残りの(他の)者から侮辱されないように、口先だけである。
[4] しかし、この愛は聖職者のもとと平信徒のもとでは別のものである。聖職者のもとでこの愛は、彼に抑制がゆるめられる時、神々であることを欲するようにまでものぼる。けれども、平信徒のもとで、王であることを欲するようにまでも〔のぼる〕。それらの愛の想像力が彼のアニムス(低い心)をそこにまでも運ぶ(高める)。
[5] 天界への愛が完全な人間のもとで最高の場所を占めるとき、残りの続くものを頭のようにし、また世への愛をその下に、また頭の下の胸のよう、また自己愛はこの下に、足のようにする。〔ここから〕もしこの〔自己〕愛が頭となるなら、完全に人間を逆さにすることがいえる。また、その時、天使の前に、頭を地に向けて曲げて伏せ、背中を天に向けててるように見える。また、礼拝の中にいる時、手と足で、子ヒョウのように踊っているのが見られる――またその後、二つの頭とともにいろいろな獣の形の下に見られる、その上のほうの一つは野獣の顔、その下のほうのもう一つは人間の顔であり、その人間の頭は上のものから絶えず押される、そして地にキスすることを強いられる。
これらのすべての者が、そして前に(402番)に述べられているような者が、感覚的な人間である。
☆ 「長椅子」から判断すればここは「腰をかける」がよいでしょう、しかし、「足を置く」に重要視すれば「長椅子」は「足台」と意訳するほうがよいでしょう。
原典講読『真のキリスト教』406
[III.]
QUOD OMNIS HOMO IN SINGULARI SIT PROXIMUS,
QUI AMANDUS EST, SED SECUNDUM QUALE BONI EJUS.
個々の(中の)人間は隣人であること、
それは愛すべきである、しかし、彼の善のどんなものか(性質)にしたがって
(1) 原文
406. Homo non natus est propter se, sed propter alios; hoc est, ut non vivat sibi soli, sed aliis; alioqui non foret aliqua cohaerens societas, et in illa aliquod bonum. In communi sermone est, quod quisque sibi proximus sit; sed doctrina charitatis docet quomodo hoc intelligendum est: nempe, quisque sibi prospiciet necessitates vitae, ut victum, amictum, habitationem, et plura, quae in vita civili, in qua est, necessario requiruntur; et haec non modo pro se, sed etiam pro suis; nec modo pro tempore praesenti, sed etiam pro venturo; nam nisi quis sibi comparat necessitates vitae, non est in statu exercendi charitatem, in omnium enim inopia est. Quomodo autem quisque sibi proximus esse debet, constare potest ex hoc simili: quisque providere debet corpus suum victu; hoc primum erit, sed ob finem, ut mens sana sit in corpore sano; et quisque providere debet mentem suo victu, nempe talibus quae sunt intelligentiae et judicii, sed ob finem ut ille inde sit in statu serviendi concivi, societati, patriae, ecclesiae, et sic Domino; qui hoc facit, ille providet sibi bene in aeternum. Inde patet, quid primum tempore, et quid primum fine, et quod primum fine sit id quod omnia spectant. Hoc quoque est, sicut qui construit domum: primum ponet fundamentum, sed fundamentum erit pro domo, et domus pro habitatione. Qui credit sibi proximum esse primo loco seu primario, is similis est ei qui spectat fundamentum ut finem, non habitationem, cum tamen habitatio est ipse finis primus et ultimus, ac domus cum fundamento est modo medium ad finem.
(2) 直訳〔新しいエルサレム97,98〕
406. Homo non natus est propter se, sed propter alios; 人間は自分自身のために生まれていない、しかし、他の者のために。
hoc est, ut non vivat sibi soli, sed aliis; すなわち、自分自身だけ〔のため〕に生きるように〔生まれて〕いない、しかし、他の者〔のため〕に。
alioqui non foret aliqua cohaerens societas, et in illa aliquod bonum. そうでなければ、何らかの社会は密着がなくなるであろう、また、その中に何らかの善が。
In communi sermone est, quod quisque sibi proximus sit; 通常の会話の中にある、だれもが自分自身に隣人であること。
sed doctrina charitatis docet quomodo hoc intelligendum est: しかし、仁愛の教えは教えている、どのようにこのことが理解されなくてはならないか――
nempe, quisque sibi prospiciet necessitates vitae, ut victum, amictum, habitationem, et plura, quae in vita civili, in qua est, necessario requiruntur; すなわち、それぞれの者が自分自身に生活の必需品を備える(未来)、例えば、食物、着者、住居、また多くのもの、それらは市民生活の中で、それらの中に必然的に要求される。
et haec non modo pro se, sed etiam pro suis; またこれらを自分自身のためだけでなく、しかし、自分のもののためにもまた。
nec modo pro tempore praesenti, sed etiam pro venturo; また現在の時のためだけでなく、しかし、将来〔の時〕のためにもまた。
nam nisi quis sibi comparat necessitates vitae, non est in statu exercendi charitatem, in omnium enim inopia est. なぜなら、だれかが自分自身に生活の必需品を得ないなら、仁愛を実践する状態の中にいないからである、というのは、すべてのものに欠乏があるから。
Quomodo autem quisque sibi proximus esse debet, constare potest ex hoc simili: けれども、どのようにそれぞれの者が自分自身に隣人であるべきである(~なくてはならない)か、この類似のものから明らかにすることができる――
quisque providere debet corpus suum victu; だれもが自分の身体に食物を備えるべきである(~なくてはならない)。
hoc primum erit, sed ob finem, ut mens sana sit in corpore sano; このことは最初のものである(未来)、しかし目的のために、健全な身体の中に健全な心がある☆ために。
☆ 有名な格言は「mens sana in corpore sano」(メーンス・サーナ・イン・コルポーレ・サーノ)は動詞がありません。「健全な心が健全な身体の中に」どうするのでしょうか? いろいろな解釈がありそうです、「宿る」とするのが普通です、しかし、「あってほしい、あるべきだ、あまりない、理想だ、当然だ……」などいろいろありそうです。
et quisque providere debet mentem suo victu, nempe talibus quae sunt intelligentiae et judicii, sed ob finem ut ille inde sit in statu serviendi concivi, societati, patriae, ecclesiae, et sic Domino; まただれもが自分の心に食物を備えるべきである(~なくてはならない)、すなわち、このようなもので、それらは知性と判断力のものである、しかし、目的として、それ〔心が〕ここから状態の中にあるように、同胞、社会、祖国、教会、またこのように主に仕える。
qui hoc facit, ille providet sibi bene in aeternum. このことを行なう者は、彼は永遠に自分自身によく備える。
Inde patet, quid primum tempore, et quid primum fine, et quod primum fine sit id quod omnia spectant. ここから明らかである、何が時間で最初のものか、また何が目的で最初のものか、また目的で最初のものがそれである、それをすべてのものが目を向ける(目指す)。
Hoc quoque est, sicut qui construit domum: このこともまた~である、家を建てる者のよう――
primum ponet fundamentum, sed fundamentum erit pro domo, et domus pro habitatione. 最初に、土台を据える、しかし、土台は家のためである、また家は住むことのため。
Qui credit sibi proximum esse primo loco seu primario, is similis est ei qui spectat fundamentum ut finem, non habitationem, cum tamen habitatio est ipse finis primus et ultimus, ac domus cum fundamento est modo medium ad finem. 自分自身に信じる者は、〔自分が〕最初の場所のまたは第一の隣人であること、彼は彼に似ている、その者は土台を目的として、住むことでなく、そのときそれでも住むことは最初のまた最後の目的そのものである、そして家は土台とともに、単なる目的への手段である。
(3) 訳文
406. 人間は自分自身のために生まれていない、しかし、他の者のために〔生まれている〕。すなわち、自分自身だけ〔のため〕に生きるように〔生まれて〕いない、しかし、他の者〔のため〕に〔生まれている〕。そうでなければ、何らかの社会に密着が、また、その中に何らかの善がなくなるであろう。
通常の会話で、だれもが自分自身に隣人である、と言われる。しかし、仁愛の教えは、どのようにこのことが理解されなくてはならないか教えている――すなわち、それぞれの者が自分自身に生活の必需品を、例えば、食物、着者、住居、また多くのもの、それらは市民生活の中でそれらの中に必然的に要求されるものを備えなければならない。またこれらを自分自身のためだけでなく、自分のもののためにもまた。また現在の時のためだけでなく、しかし、将来〔の時〕のためにもまた。なぜなら、だれかが自分自身に生活の必需品を得ないなら、仁愛を実践する状態の中にいないからである、というのは、すべてのものに欠乏があるから。
けれども、どのようにそれぞれの者が自分自身に隣人であるべきであるか、この類似のものから明らかにすることができる――
だれもが自分の身体に食物を備えるべきである。このことは最初のものである、しかし、「健全な身体の中に健全な心があるように」という目的のためである。まただれもが自分の心に食物を、すなわち、知性と判断力のものであるようなものを備えるべきである、しかし、目的として、その心がここから、同胞、社会、祖国、教会、またこのように主に仕える状態の中にあるように〔備えるべきである〕。このことを行なう者は、永遠に自分自身によく備える。
ここから、何が時間で最初のものか、また何が目的で最初のものか、また目的で最初のものが、それをすべてのものが目指すことが明らかである。
このことは、家を建てる者のようでもある――
最初に、土台を据える、しかし、土台は家のため、また家は住むことのためである。
〔自分が〕最初の場所のまたは第一の隣人であることを自分自身に信じる者は、住むことでなく、土台を目的とする者に似ている、そのときそれでも住むことは最初のまた最後の目的そのものであり、そして家は土台とともに、単なる目的への手段である。
原典講読『真のキリスト教』407,408
(1) 原文
407. Quid amare proximum dicetur. Amare proximum non modo est velle et facere bonum propinquo, amico, et bono, sed etiam alieno, inimico et malo. Verum charitas exercetur erga hos et illos diversis modis; erga propinquum et amicum per beneficia directa; erga inimicum et malum autem per beneficia indirecta, quae fiunt per exhortationes, disciplinas, et poenas, et sic emendationes. Hoc illustrari potest ita: Judex, qui ex lege et justitia punit malefactorem, is amat proximum; nam sic emendat illum, et consulit civibus, ne illis malefaciat. Quisque novit quod pater, qui liberos, dum malefaciunt, castigat, amet illos; et vicissim quod qui propterea non castigat illos, amet mala illorum; de quo non praedicari potest charitas. Porro si quis inimicum insultantem repellit, et ex tutela verberat, aut tradit judici, ut sic damnum a se avertat, animo tamen, ut amicus ejus fiat, is ex vena charitatis agit. Bella, quae pro fine tutandi patriam et ecclesiam habent, nec contra charitatem sunt; finis propter quem, declarat num sit charitas vel non.
(2) 直訳
407. Quid amare proximum dicetur. 何が隣人を愛することか言われる。
Amare proximum non modo est velle et facere bonum propinquo, amico, et bono, sed etiam alieno, inimico et malo. 隣人を愛することは、親類、友、また善い者に善を意志し、行なうことだけでなく、他人、敵また悪い者にもまた〔意志し、行なうことである〕。
Verum charitas exercetur erga hos et illos diversis modis; しかし、仁愛はこれら(後者)とそれら(前者)に対して実践される、異なった方法で。
erga propinquum et amicum per beneficia directa; 親類と友に対して、直接の善行(親切)によって。
erga inimicum et malum autem per beneficia indirecta, quae fiunt per exhortationes, disciplinas, et poenas, et sic emendationes. けれども、敵と悪に対して、間接の善行(親切)によって、それらは勧告(警告)、懲戒、また罰、またこのように矯正によって行なわれる。
Hoc illustrari potest ita: このことはこのように説明されることができる――
Judex, qui ex lege et justitia punit malefactorem, is amat proximum; 裁判官は、その者は法律と公正(正義)から悪をなす者を罰する、彼は隣人を愛している。
nam sic emendat illum, et consulit civibus, ne illis malefaciat. なぜなら、このように彼を矯正する、また市民に利益を図る(思いやる)からである、彼に悪を行なわないように。
Quisque novit quod pater, qui liberos, dum malefaciunt, castigat, amet illos; それぞれの者が知っている(知った)、父が、その者は子どもを、悪をなす時、懲らしめる、彼らを愛していること。
et vicissim quod qui propterea non castigat illos, amet mala illorum; また逆に、その者はこのために彼らを懲らしめない、彼らの悪を愛している。
de quo non praedicari potest charitas. そのことについて仁愛は語られることができない。
Porro si quis inimicum insultantem repellit, et ex tutela verberat, aut tradit judici, ut sic damnum a se avertat, animo tamen, ut amicus ejus fiat, is ex vena charitatis agit. さらに、もしだれかが攻撃的に振る舞う敵を追い払う、また保護からむち打つ、あるいは裁判官に渡すなら、このように危害を自分自身から防ぐために、それでもアニムス(気質)は、彼の友となるために、彼は仁愛の潮流から行なっている。
Bella, quae pro fine tutandi patriam et ecclesiam habent, nec contra charitatem sunt; 戦争は、それは目的として祖国と教会を守ることを持っている、仁愛に反していない。
finis propter quem, declarat num sit charitas vel non. そのための目的が、仁愛であるかあるいはでないか言明する。
(3) 訳文
407. 隣人を愛することが何のか言われる。
隣人を愛することは、親類、友、善い者に善を意志し、行なうことだけでなく、他人、敵、悪い者にもまた〔欲し、行なうことである〕。
しかし、後者と前者に対して仁愛は異なった方法で実践される。親類と友に対しては、直接の善行によって。けれども、敵と悪に対しては、間接の善行によって、それらは警告、懲戒、罰、またこのように矯正によって行なわれる。
このことはこのように説明されることができる――
法律と公正(正義)から悪をなす者を罰する裁判官は、隣人を愛している。なぜなら、彼が悪を行なわないように、このように彼を矯正し、市民の利益を図るからである。
子どもが悪をなす時、その子どもを懲らしめる父が彼らを愛していることをだれもが知っている。また逆に、このために子どもを懲らしめない者は、彼らの悪を愛している。そのことについて仁愛は語られることができない。
さらに、もしだれかが攻撃的に振る舞う敵を追い払い、また〔自分自身の〕保護から〔彼を〕むち打つか、あるいは、このように危害を自分自身から防ぐために、裁判官に渡し、それでもアニムス(気質)は、彼の友となるために〔そうする〕なら、彼は仁愛の流れから行なっている。
目的として祖国と教会を守ることを持っている戦争は、仁愛に反していない。そのための目的が、仁愛であるかないかを言明する。
(1) 原文
408. Cum itaque charitas in sua origine est bene velle, ac bene velle residet in interno homine, patet, quod cum aliquis qui charitatem habet, resistit inimico, punit sontem, et castigat malos, faciat hoc medio externo homine; quare postquam id peregit, redit in charitatem, quae est in interno homine, et tunc quantum potest, et prodest, ei bene vult, et ex bene velle bene facit. Illis, quibus est genuina charitas, est zelus pro bono; et zelus ille in externo homine potest videri sicut ira et ignis flammans; at ille deflammatur et [1]sedatur ut primum adversarius resipiscit. Aliter apud illos quibus nulla [2]charitas; horum zelus est ira et odium, ex his enim internus eorum homo aestuat ac ignescit.
@1 sedatur pro “sedetur” @2 charitas (cum exemplo Auctoris,) pro “charitas ast”
(2) 直訳
408. Cum itaque charitas in sua origine est bene velle, ac bene velle residet in interno homine, patet, quod cum aliquis qui charitatem habet, resistit inimico, punit sontem, et castigat malos, faciat hoc medio externo homine; そのとき、そこで、仁愛はその起源の中で善く意志することである、そして善く意志することは内なる人の中に住んでいる、明らかである、ある者が、その者は仁愛を持っている、敵に抵抗し、罪ある者を罰する、また悪い者を矯正する(懲らしめる)とき、これを外なる人によって行なうこと。
quare postquam id peregit, redit in charitatem, quae est in interno homine, et tunc quantum potest, et prodest, ei bene vult, et ex bene velle bene facit. それゆえ、それをなし遂げた(perago)後、仁愛の中に戻る、それは内なる人の中にある、またその時、できるかぎり、また出てくる(生じる)、彼に善く意志する、また善く意志することから善く行なう。
Illis, quibus est genuina charitas, est zelus pro bono; 彼らに、その者に本物の仁愛がある、善い者に対する熱意がある。
et zelus ille in externo homine potest videri sicut ira et ignis flammans; また、外なる人の中のその熱意は怒りと燃えるような火に見られることができる。
at ille deflammatur et [1]sedatur ut primum adversarius resipiscit. しかし、それ(熱意)は燃え尽きる、また鎮まる、敵対者が悔い改めるとすくに。
Aliter apud illos quibus nulla [2]charitas; 彼らのもとで異なって〔いる〕、その者に何も仁愛がない。
horum zelus est ira et odium, ex his enim internus eorum homo aestuat ac ignescit. この者の熱意は怒りと憎しみである、というのは、これらから彼らの内なる人は熱くなる(燃える)、そして火がつくから。
@1 sedatur pro “sedetur” 注1 「sedetur」の代わりにsedatur
@2 charitas (cum exemplo Auctoris,) pro “charitas ast” 注2 「charitas ast」の代わりにcharitas(著者の写し(本)にしたがって)
(3) 訳文
408. そこで、仁愛はその起源の中で善く意志することであり、そして善く意志することは内なる人の中に住んでいるとき、仁愛を持っている者が、敵に抵抗し、罪ある者を罰し、また悪い者を懲らしめるとき、これを外なる人によって行なうことが明らかである。それゆえ、それをなし遂げた後、内なる人の中にある仁愛の中に戻る、またその時できるかぎり、また生じる、彼に善く意志し、また善く意志することから善く行なう〔ことが〕。
本物の仁愛がある者に、善い者に対する熱意がある。また、外なる人の中のその熱意は怒りと燃えるような火に見られることができる。しかし、それ(熱意)は、敵対者が悔い改めるとすくに燃え尽き、鎮まる。
何も仁愛がない者のもとで異なって〔いる〕。この者の熱意は怒りと憎しみである、というのは、これらから彼らの内なる人は熱くなり、そして火がつくから。
原典講読『真のキリスト教』409,410
(1) 原文
409. Antequam Dominus in mundum venit, vix aliquis novit quid internus homo, et quid charitas; quapropter tam multis in locis docuit dilectionem, hoc est charitatem; et hoc facit discrimen inter Testamentum seu Foedus Vetus et Novum. Quod adversario et inimico ex charitate benefaciendum sit, docuit Dominus apud Matthaeum:
"Audivistis quod dictum sit" veteribus, "Amabis proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum; Ego vero dico vobis, Amate inimicos vestros, benedicite maledicentibus vobis, benefacite odio vos habentibus, et orate pro laedentibus et persequentibus vos; ut sitis filii Patris vestri qui in caelis" (v. 43-45):
et Petro interroganti quoties peccanti contra se remitteret, num usque ad septies,
Respondit, "Non dico tibi ad septies, sed usque ad septuagies septies" (Matth. xviii. 21, 22).
Et audivi e caelo, quod Dominus remittat unicuique peccata ejus, et nusquam vindicet, et ne quidem imputet, quia est ipse Amor et ipsum Bonum; sed quod usque per id peccata non abstersa sint, haec enim non nisi quam per poenitentiam absterguntur: cum enim dixit Petro quod remitteret usque ad septuagies septies, quid non Dominus?
(2) 直訳
409. Antequam Dominus in mundum venit, vix aliquis novit quid internus homo, et quid charitas; 主が世の中にやって来る前に、ほとんどだれも知らなかった、何が内なる人か、また何が仁愛か。
quapropter tam multis in locis docuit dilectionem, hoc est charitatem; そのために、これほど多くの箇所の中で、愛することを、これは仁愛である、教えた。
et hoc facit discrimen inter Testamentum seu Foedus Vetus et Novum. またこのことは相違をつくっている、契約または契約、旧いものと新しいもの。
Quod adversario et inimico ex charitate benefaciendum sit, docuit Dominus apud Matthaeum: 反対する者と敵に、仁愛から善を行なわなければならないことを、主は「マタイ(福音書)」のもとに教えた――
"Audivistis quod dictum sit" veteribus, "Amabis proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum; 「あなたがたは言われたことを聞いている」古い人に、「あなたは、あなたの隣人を愛する(未来)、また、あなたは、あなたの敵を憎しみを持つ(未来)。
Ego vero dico vobis, Amate inimicos vestros, benedicite maledicentibus vobis, benefacite odio vos habentibus, et orate pro laedentibus et persequentibus vos; しかし、わたしはあなたがた言う、あなたがたの敵を愛せ、あなたがたに呪う者に祝福せよ、あなたがたに憎しみを持つものを善を行なえ、またあなたがたを害う者と迫害する者のために祈れ。
ut sitis filii Patris vestri qui in caelis" (v. 43-45): あなたがたが、あなたがたの父の子であるために、その者は天の中に」(5:43-45)。
et Petro interroganti quoties peccanti contra se remitteret, num usque ad septies, また、質問したペテロに(奪格)、自分に対して罪を犯した〔者に〕(奪格)、赦す、七回までかどうか、
Respondit, "Non dico tibi ad septies, sed usque ad septuagies septies" (Matth. xviii. 21, 22). 答えた、「わたしはあなたに七回までと言わない、しかし、七回の七十回まで」(マタイ18:21, 22)。
Et audivi e caelo, quod Dominus remittat unicuique peccata ejus, et nusquam vindicet, et ne quidem imputet, quia est ipse Amor et ipsum Bonum; また、私は天界から聞いた、主はそれぞれの者にその罪を赦すこと、また決して報いを強いない(報復しない)、また決して〔責任を〕帰さない、愛そのものと善そのものであるので。
sed quod usque per id peccata non abstersa sint, haec enim non nisi quam per poenitentiam absterguntur: しかし、それでも、そのことによって罪はぬぐい取られない。というのは、これは悔い改めによって以外でないなら、ぬぐい取られないから。
cum enim dixit Petro quod remitteret usque ad septuagies septies, quid non Dominus? というのは、ペテロに言ったとき、七回の七十回まで赦すこと、何を主は☆?
☆ 「何を」の後に動詞がありません、「そのこと以外に〝何を〟望まれるであろうか?」でしょう。
(3) 訳文
409. 主が世の中にやって来る前に、ほとんどだれも、何が内なる人か、また何が仁愛か知らなかった。そのために、これほど多くの箇所の中で、愛することを教えた、これは仁愛である。またこのことは旧いものと新しいものの契約の相違をつくっている。
反対する者と敵に、仁愛から善を行なわなければならないことを、主は「マタイ福音書」で教えられた――
古くから「あなたがたは、あなたはあなたの隣人を愛せよ、あなたは、あなたの敵を憎め、と言われたことを聞いている。しかし、わたしはあなたがた言う、あなたがたの敵を愛せ、あなたがたに呪う者に祝福せよ、あなたがたに憎しみを持つものに善を行なえ、あなたがたを害う者と迫害する者のために祈れ。あなたがたが、天の中のあなたがたの父の子であるために」(5:43-45)。
また、自分に対して罪を犯した者を赦すのは七回までかどうか質問したペテロに、
「わたしはあなたに七回までと言わない、しかし、七回の七十回まで」と答えられた(マタイ18:21, 22)。
また、私は天界から、主は愛そのものと善そのものであられるので、それぞれの者にその罪を赦し、決して報復せず、また決して〔責任を〕帰さないことを聞いた。しかし、それでも、そのことによって罪はぬぐい取られない。というのは、これは悔い改めによって以外でないなら、ぬぐい取られないから。というのは、ペテロに、七回の七十回まで赦すことを言われたとき、主は何を〔望まれているであろうか〕?
(1) 原文
410. Quoniam ipsa charitas residet in interno homine, in quo est bene velle, et inde in externo, in quo est benefacere, sequitur quod internus homo amandus sit, et inde externus; proinde quod homo secundum quale boni, quod in illo est, amandus sit: quapropter ipsum bonum est essentialiter proximus. Hoc illustrari potest per haec dum quis ex tribus aut quatuor eligit sibi procuratorem domus, aut famulum, numne indagat internum ejus hominem, ac eligit sincerum et fidelem, et inde diligit illum? Similiter rex aut magistratus, quod ex tribus aut quatuor eligat habilem functionis, ac repudiet inhabilem, qualemcunque vultum praeferat, et loquatur et agat ad favorem. [2.] Cum ergo omnis homo est proximus, ac infinita varietas hominum est, et quisque secundum bonum ejus ut proximus amandus est, patet quod sint genera et species, tum gradus amoris [1]erga proximum. Nunc quia Dominus super omnia amandus est, sequitur quod metiendi sint gradus illius amoris secundum amorem in Ipsum, ita quantum Domini aut ex Domino alter possidet in se, nam tantum etiam possidet bonum, quia omne bonum est a Domino. [3.] Sed quia hi gradus sunt in interno homine, et hic raro se manifestat in mundo, satis est, ut proximus ametur secundum gradus quos cognoscit; sed hi post mortem clare percipiuntur, nam ibi affectiones voluntatis et inde cogitationes intellectus faciunt sphaeram spiritualem circum illos, quae sentitur variis modis; at spiritualis illa sphaera in mundo absorbetur a corpore materiali, et se includit sphaerae naturali, quae ex homine tunc exundat. Quod gradus amoris erga proximum sint, constat ex parabola Domini de Samarita, qui misericordiam fecit vulnerato a latronibus, quem sacerdos et Levita videntes praetergressi sunt: et cum Dominus quaesivit, quis illorum trium videretur Proximus fuisse respondebatur,
"Qui fecit misericordiam" (Luc. x. 30-37).
@1 erga pro “ergo”
(2) 直訳
410. Quoniam ipsa charitas residet in interno homine, in quo est bene velle, et inde in externo, in quo est benefacere, sequitur quod internus homo amandus sit, et inde externus; 仁愛そのものは内なる人の中に住んでいるので、その中に善く意志することがある、またここから、外なる〔人〕の中に、その中に善を行なうことがある、〔まず〕内なる人が愛されるべきであることがいえる、またここから〔次に〕外なる〔人〕を。
proinde quod homo secundum quale boni, quod in illo est, amandus sit: それゆえに、人間は善の性質にしたがって、それはその中にある、愛されるべきである。
quapropter ipsum bonum est essentialiter proximus. そのために、善そのものが本質的に隣人である。
Hoc illustrari potest per haec dum quis ex tribus aut quatuor eligit sibi procuratorem domus, aut famulum, numne indagat internum ejus hominem, ac eligit sincerum et fidelem, et inde diligit illum? このことはこれらによって説明されることができる、だれかが、三つまたは四つから、自分自身に家の管理人を選ぶとき、または召使いを、彼の内なる人を調査しないか、そして誠実な者(正直者)と忠実な者を選ぶ、またここから彼を愛する?
Similiter rex aut magistratus, quod ex tribus aut quatuor eligat habilem functionis, ac repudiet inhabilem, qualemcunque vultum praeferat, et loquatur et agat ad favorem. 同様に、王または行政長官は、三つまたは四つから、職務の適した者を選ぶこと、そして未熟な者を拒む、どんな種類でも顔つきが外観で示しても、またえこひいき(情実)に向けて(~に味方して)話し、また行なう。
[2.] Cum ergo omnis homo est proximus, ac infinita varietas hominum est, et quisque secundum bonum ejus ut proximus amandus est, patet quod sint genera et species, tum gradus amoris [1]erga proximum. [2] それゆえに、すべての人間が隣人であるとき、そして人間の無限の多様性がある、またそれぞれの者がその善にしたがって隣人として愛されるべきであるとき、属と種があることが明らかである、さらにまた隣人に対する愛の程度(段階)。
Nunc quia Dominus super omnia amandus est, sequitur quod metiendi sint gradus illius amoris secundum amorem in Ipsum, ita quantum Domini aut ex Domino alter possidet in se, nam tantum etiam possidet bonum, quia omne bonum est a Domino. さて、主はすべてのものにまさって愛されるべきであるので、その愛の段階(程度)はその方のへの愛にしたがって計られることがいえる、そのようにどれだけ、主のものまたは主からのものを他の者がそれ自体の中に所有するか、なぜなら、それだけ善もまた所有するからである、すべての善は主からであるので。
[3.] Sed quia hi gradus sunt in interno homine, et hic raro se manifestat in mundo, satis est, ut proximus ametur secundum gradus quos cognoscit; [3] しかし、この段階は内なる人の中にあり、またこれはまれに世の中でそれ自体を明らかにするので、十分である、隣人が段階(程度)にしたがって愛されること、それを知っている。
sed hi post mortem clare percipiuntur, nam ibi affectiones voluntatis et inde cogitationes intellectus faciunt sphaeram spiritualem circum illos, quae sentitur variis modis; しかし、これらは、死後、はっきりと知覚される、なぜなら、そこに意志の情愛とここから理解力の思考が彼のまわりに霊的なスフェアをつくるからである、それはいろいろな方法で感じられる。
at spiritualis illa sphaera in mundo absorbetur a corpore materiali, et se includit sphaerae naturali, quae ex homine tunc exundat. しかし、その霊的なスフェアは世の中で物質的な身体によりのみ込まれている、またそれ自体を自然的なスフェアが閉じ込めている、それは人間からその時、出てくる。
Quod gradus amoris erga proximum sint, constat ex parabola Domini de Samarita, qui misericordiam fecit vulnerato a latronibus, quem sacerdos et Levita videntes praetergressi sunt: 隣人に対する愛の段階があることは、サマリア人についての主のたとえから明らかである、その者は強盗により傷つけられた者に慈悲を行なった、その者を祭司とレビ人は見ている、通り過ぎた――
et cum Dominus quaesivit, quis illorum trium videretur Proximus fuisse respondebatur, また主が質問したとき、彼らの三人のだれが隣人であったことが見られるか、答えられた、
"Qui fecit misericordiam" (Luc. x. 30-37). 「その者は慈悲を行なった」(ルカ10:30-37)。
@1 erga pro “ergo” 注1 「ergo」の代わりにerga〔単なるミスプリ〕
(3) 訳文
410. 仁愛そのものは内なる人の中に住み、その中に善く意志することがあり、またここから、外なる〔人〕の中に善を行なうことがあるので、〔まず〕内なる人が愛され、またここから外なる人が愛されるべきであることがいえる。それゆえ、人間はその中にある善の性質にしたがって、愛されるべきである。そのため、善そのものが本質的に隣人である。
このことはこれらによって説明されることができる。だれかが、三または四人から、自分自身に家の管理人を、または召使いを選ぶとき、彼の内なる人を調査しないか、そして誠実な者と忠実な者を選び、またここから彼を愛さないか?
同様に、王または行政長官は、三または四人から、職務に適した者を選び、そして未熟な者を拒むこと、どんな種類の顔つきを外観で示しても、また、話し、行なことが情実にかなっていても。
[2] それゆえ、すべての人間が隣人であり、そして人間の無限の多様性があり、またそれぞれの者がその善にしたがって隣人として愛されるべきであるとき、属と種があり、さらにまた隣人に対する愛の程度(段階)があることが明らかである。
さて、主はすべてのものにまさって愛されるべきであるので、その愛の段階(程度)はその方のへの愛にしたがってはかられることがいえる、そのようにどれだけ、主のものまたは主からのものを他の者〔隣人〕がそれ自体の中に所有するかによって。なぜなら、すべての善は主からであるので、それだけ善もまた所有するからである。
[3] しかし、この段階は内なる人の中にあり、またこれは世の中でそれ自体を明らかにするのはまれであるので、隣人が段階(程度)にしたがって愛されることを知っていれば十分である。しかし、これらは、死後、はっきりと知覚される、なぜなら、そこに意志の情愛とここから理解力の思考が彼のまわりに霊的なスフェアをつくるからであり、それはいろいろな方法で感じられるからである。しかし、その霊的なスフェアは世の中で物質的な身体によりのみ込まれ、またそれ自体を人間からその時に出てくる自然的なスフェアが閉じ込めている。
隣人に対する愛の段階があることは、サマリア人についての主のたとえから明らかである、その者は強盗により傷つけられた者に慈悲を行ない、その者を見ている祭司とレビ人は通り過ぎた――また彼らの三人のだれが隣人であったことが見られるか主が質問したとき、答えがあった、
「慈悲を行なった者である」(ルカ10:30-37)。