(1) 原文
407. Quid amare proximum dicetur. Amare proximum non modo est velle et facere bonum propinquo, amico, et bono, sed etiam alieno, inimico et malo. Verum charitas exercetur erga hos et illos diversis modis; erga propinquum et amicum per beneficia directa; erga inimicum et malum autem per beneficia indirecta, quae fiunt per exhortationes, disciplinas, et poenas, et sic emendationes. Hoc illustrari potest ita: Judex, qui ex lege et justitia punit malefactorem, is amat proximum; nam sic emendat illum, et consulit civibus, ne illis malefaciat. Quisque novit quod pater, qui liberos, dum malefaciunt, castigat, amet illos; et vicissim quod qui propterea non castigat illos, amet mala illorum; de quo non praedicari potest charitas. Porro si quis inimicum insultantem repellit, et ex tutela verberat, aut tradit judici, ut sic damnum a se avertat, animo tamen, ut amicus ejus fiat, is ex vena charitatis agit. Bella, quae pro fine tutandi patriam et ecclesiam habent, nec contra charitatem sunt; finis propter quem, declarat num sit charitas vel non.
(2) 直訳
407. Quid amare proximum dicetur. 何が隣人を愛することか言われる。
Amare proximum non modo est velle et facere bonum propinquo, amico, et bono, sed etiam alieno, inimico et malo. 隣人を愛することは、親類、友、また善い者に善を意志し、行なうことだけでなく、他人、敵また悪い者にもまた〔意志し、行なうことである〕。
Verum charitas exercetur erga hos et illos diversis modis; しかし、仁愛はこれら(後者)とそれら(前者)に対して実践される、異なった方法で。
erga propinquum et amicum per beneficia directa; 親類と友に対して、直接の善行(親切)によって。
erga inimicum et malum autem per beneficia indirecta, quae fiunt per exhortationes, disciplinas, et poenas, et sic emendationes. けれども、敵と悪に対して、間接の善行(親切)によって、それらは勧告(警告)、懲戒、また罰、またこのように矯正によって行なわれる。
Hoc illustrari potest ita: このことはこのように説明されることができる――
Judex, qui ex lege et justitia punit malefactorem, is amat proximum; 裁判官は、その者は法律と公正(正義)から悪をなす者を罰する、彼は隣人を愛している。
nam sic emendat illum, et consulit civibus, ne illis malefaciat. なぜなら、このように彼を矯正する、また市民に利益を図る(思いやる)からである、彼に悪を行なわないように。
Quisque novit quod pater, qui liberos, dum malefaciunt, castigat, amet illos; それぞれの者が知っている(知った)、父が、その者は子どもを、悪をなす時、懲らしめる、彼らを愛していること。
et vicissim quod qui propterea non castigat illos, amet mala illorum; また逆に、その者はこのために彼らを懲らしめない、彼らの悪を愛している。
de quo non praedicari potest charitas. そのことについて仁愛は語られることができない。
Porro si quis inimicum insultantem repellit, et ex tutela verberat, aut tradit judici, ut sic damnum a se avertat, animo tamen, ut amicus ejus fiat, is ex vena charitatis agit. さらに、もしだれかが攻撃的に振る舞う敵を追い払う、また保護からむち打つ、あるいは裁判官に渡すなら、このように危害を自分自身から防ぐために、それでもアニムス(気質)は、彼の友となるために、彼は仁愛の潮流から行なっている。
Bella, quae pro fine tutandi patriam et ecclesiam habent, nec contra charitatem sunt; 戦争は、それは目的として祖国と教会を守ることを持っている、仁愛に反していない。
finis propter quem, declarat num sit charitas vel non. そのための目的が、仁愛であるかあるいはでないか言明する。
(3) 訳文
407. 隣人を愛することが何のか言われる。
隣人を愛することは、親類、友、善い者に善を意志し、行なうことだけでなく、他人、敵、悪い者にもまた〔欲し、行なうことである〕。
しかし、後者と前者に対して仁愛は異なった方法で実践される。親類と友に対しては、直接の善行によって。けれども、敵と悪に対しては、間接の善行によって、それらは警告、懲戒、罰、またこのように矯正によって行なわれる。
このことはこのように説明されることができる――
法律と公正(正義)から悪をなす者を罰する裁判官は、隣人を愛している。なぜなら、彼が悪を行なわないように、このように彼を矯正し、市民の利益を図るからである。
子どもが悪をなす時、その子どもを懲らしめる父が彼らを愛していることをだれもが知っている。また逆に、このために子どもを懲らしめない者は、彼らの悪を愛している。そのことについて仁愛は語られることができない。
さらに、もしだれかが攻撃的に振る舞う敵を追い払い、また〔自分自身の〕保護から〔彼を〕むち打つか、あるいは、このように危害を自分自身から防ぐために、裁判官に渡し、それでもアニムス(気質)は、彼の友となるために〔そうする〕なら、彼は仁愛の流れから行なっている。
目的として祖国と教会を守ることを持っている戦争は、仁愛に反していない。そのための目的が、仁愛であるかないかを言明する。
(1) 原文
408. Cum itaque charitas in sua origine est bene velle, ac bene velle residet in interno homine, patet, quod cum aliquis qui charitatem habet, resistit inimico, punit sontem, et castigat malos, faciat hoc medio externo homine; quare postquam id peregit, redit in charitatem, quae est in interno homine, et tunc quantum potest, et prodest, ei bene vult, et ex bene velle bene facit. Illis, quibus est genuina charitas, est zelus pro bono; et zelus ille in externo homine potest videri sicut ira et ignis flammans; at ille deflammatur et [1]sedatur ut primum adversarius resipiscit. Aliter apud illos quibus nulla [2]charitas; horum zelus est ira et odium, ex his enim internus eorum homo aestuat ac ignescit.
@1 sedatur pro “sedetur” @2 charitas (cum exemplo Auctoris,) pro “charitas ast”
(2) 直訳
408. Cum itaque charitas in sua origine est bene velle, ac bene velle residet in interno homine, patet, quod cum aliquis qui charitatem habet, resistit inimico, punit sontem, et castigat malos, faciat hoc medio externo homine; そのとき、そこで、仁愛はその起源の中で善く意志することである、そして善く意志することは内なる人の中に住んでいる、明らかである、ある者が、その者は仁愛を持っている、敵に抵抗し、罪ある者を罰する、また悪い者を矯正する(懲らしめる)とき、これを外なる人によって行なうこと。
quare postquam id peregit, redit in charitatem, quae est in interno homine, et tunc quantum potest, et prodest, ei bene vult, et ex bene velle bene facit. それゆえ、それをなし遂げた(perago)後、仁愛の中に戻る、それは内なる人の中にある、またその時、できるかぎり、また出てくる(生じる)、彼に善く意志する、また善く意志することから善く行なう。
Illis, quibus est genuina charitas, est zelus pro bono; 彼らに、その者に本物の仁愛がある、善い者に対する熱意がある。
et zelus ille in externo homine potest videri sicut ira et ignis flammans; また、外なる人の中のその熱意は怒りと燃えるような火に見られることができる。
at ille deflammatur et [1]sedatur ut primum adversarius resipiscit. しかし、それ(熱意)は燃え尽きる、また鎮まる、敵対者が悔い改めるとすくに。
Aliter apud illos quibus nulla [2]charitas; 彼らのもとで異なって〔いる〕、その者に何も仁愛がない。
horum zelus est ira et odium, ex his enim internus eorum homo aestuat ac ignescit. この者の熱意は怒りと憎しみである、というのは、これらから彼らの内なる人は熱くなる(燃える)、そして火がつくから。
@1 sedatur pro “sedetur” 注1 「sedetur」の代わりにsedatur
@2 charitas (cum exemplo Auctoris,) pro “charitas ast” 注2 「charitas ast」の代わりにcharitas(著者の写し(本)にしたがって)
(3) 訳文
408. そこで、仁愛はその起源の中で善く意志することであり、そして善く意志することは内なる人の中に住んでいるとき、仁愛を持っている者が、敵に抵抗し、罪ある者を罰し、また悪い者を懲らしめるとき、これを外なる人によって行なうことが明らかである。それゆえ、それをなし遂げた後、内なる人の中にある仁愛の中に戻る、またその時できるかぎり、また生じる、彼に善く意志し、また善く意志することから善く行なう〔ことが〕。
本物の仁愛がある者に、善い者に対する熱意がある。また、外なる人の中のその熱意は怒りと燃えるような火に見られることができる。しかし、それ(熱意)は、敵対者が悔い改めるとすくに燃え尽き、鎮まる。
何も仁愛がない者のもとで異なって〔いる〕。この者の熱意は怒りと憎しみである、というのは、これらから彼らの内なる人は熱くなり、そして火がつくから。