(1) 原文
185. Visa sunt palatia caeli, quae tam magnifica erant, ut non describi possint. Supra fulgebant sicut forent ex puro auro, ac infra sicut ex lapidibus pretiosis; unum palatium splendidius quam alterum: intus similiter; conclavia erant ornata decoramentis talibus, ut illis describendis non voces nec scientiae sufficiant. Ad latus, quod spectabat meridiem, paradisi erant, ubi omnia similiter coruscabant, et quibusdam in locis folia sicut ex argento, et fructus sicut ex auro; et flores in suis areis per colores sistebant quasi irides; ad fines iterum palatia visa sunt, in quae terminabantur aspectus. Talia sunt architectonica caeli, ut dicas ibi artem in sua arte esse; nec mirum, quia ipsa illa ars e caelo est. Dicebant angeli, quod talia, et innumerabilia plura, quae adhuc perfectiora sunt, sistantur a Domino coram oculis eorum; sed usque quod illa plus mentes eorum quam oculos oblectent, et hoc quia in singulis vident correspondentias, et per correspondentias Divina.
(2) 直訳
Visa sunt palatia caeli, quae tam magnifica erant, ut non describi possint. 私は天界の宮殿を見た、それはこのように荘厳であった、描写することができないように。
Supra fulgebant sicut forent ex puro auro, ac infra sicut ex lapidibus pretiosis; 上に、純金からであったようにきらめいた、そして下に、貴重な石からのよう〔にきらめいた〕。
unum palatium splendidius quam alterum: 一つの宮殿☆は他のものよりも立派〔であった〕。
☆ 柳瀬訳「宝石の或るものは・・・」の誤訳は、palatiumの訳出を省いた英訳に基づきます。
intus similiter; 内部で〔も〕同様〔である〕。
conclavia erant ornata decoramentis talibus, ut illis describendis non voces nec scientiae sufficiant. 部屋はこのようなもので装飾(品)で飾られていた、言葉でも知識でも描写するのに十分でないようなそれらで。
Ad latus, quod spectabat meridiem, paradisi erant, ubi omnia similiter coruscabant, et quibusdam in locis folia sicut ex argento, et fructus sicut ex auro; 側面には、それは南を眺める(=臨む)、楽園があった、そこにすべてのものは同様にきらめいた、ある場所で葉は銀からのように☆、また実は金からのように〔きらめいた〕。
☆〔随想〕夏の強い日差しのもと、風に揺らめく青葉、その葉裏が銀色に輝くように見えた日があった。
et flores in suis areis per colores sistebant quasi irides; また花はその花壇の中で、色によって、いわば虹を表わした☆。
☆ 長島訳は意訳しすぎで参照したくもありませんが、この部分は特にひどくて、「色とりどりの配合を見せています」では、原文「虹」の味わいをまったく見せていません。
ad fines iterum palatia visa sunt, in quae terminabantur aspectus. 末端に再び宮殿が見える、そこに視野が終わる。
Talia sunt architectonica caeli, ut dicas ibi artem in sua arte esse; 天界の建築(術/物)はこのようなものである、あなたが言うように、そこに技術(芸術)を、その技術の存在の中に☆。
☆ ibi atem in sua arte esseを直訳したものです。(4) でもう少し述べます。
nec mirum, quia ipsa illa ars e caelo est. 驚くべきこともない、技術そのものはそれらは天界からであるから。
Dicebant angeli, quod talia, et innumerabilia plura, quae adhuc perfectiora sunt, sistantur a Domino coram oculis eorum; 天使たちは言った、このようなものが、そして無数の多くのものが、それらはその上さらに完全である、主により彼らの目の前に現われること。
sed usque quod illa plus mentes eorum quam oculos oblectent, et hoc quia in singulis vident correspondentias, et per correspondentias Divina. しかしそれでも、それらは彼らの心を彼らの目よりもより多く喜ばせること、そしてこのことは個々のものの中に対応を見るので、そして対応によって神的なものを〔見るので〕。
(3) 訳文
私は天界の宮殿を見たが、それは描写することができないようにも荘厳であった。上部は純金から〔できている〕かのように、そして下部は宝石からかのようにきらめいた。ある宮殿は他の宮殿よりも立派であった。内部も同様であり、部屋は言葉でも知識でも十分に描写することができないような装飾品で飾られていた。南に臨む側面には楽園があり、そこのすべてのものは同様に、ある場所の葉は銀からのように、また実は金からのようにきらめいた。また花壇の中の花はその色によって、いわば虹を表わしていた。視野の終わる端に、またも宮殿が見える。天界の建築術は、あなたが、「技術のあるところ、そこに技術あり」と言うような、そのようなものである。技術そのものが天界からのものであるので、驚くこともない。天使たちは言った。このようなものが、そしてその上さらに完全である無数の多くのものが、主により自分たちの目の前に現われる。しかしそれでも、それらは自分たちの目よりも心をより多く喜ばせること、そしてこれはは個々のものの中に対応を、そして対応によって神的なものを見るからである。
(4) ibi atem in sua arte esseについて
ut dicasとあるのであまり有名でない「ことわざ」だったのでしょうか? 動詞が省略された文なのでどのようにでも解釈できそうです。「そこに術を(対格)」となっていますから、略された動詞として「見いだす」が考えられます。すなわち、文を後ろから捕えて「術の存在する中に、そこに術を見いだす」、意を汲んで、ちょっとことわざらしく変えれば「(芸)術のあるところ、そこに(芸)術あり」てなところでしょうか。
このようなことをじっくり考えていると翻訳ペースは落ちる、しかしこれこそ「遅読」の味わい。
(1) 原文
186. De correspondentiis etiam informatus sum, quod non solum palatia et domus, sed etiam omnia et singula quae intra et extra illa sunt, correspondeant interioribus quae a Domino apud illos; quod ipsa domus in genere correspondeat bono illorum, et quod singula quae intra domos variis ex quibus bonum;{1} et quae extra domos, veris quae ex bono, et quoque perceptionibus et cognitionibus; (000[pag.104]) et quia correspondent bonis et veris quae apud illos ex Domino, quod correspondeant amori illorum, et inde sapientiae et intelligentiae, quia amor est boni, sapientia est boni et simul veri, ac intelligentia est veri ex bono; et quod talia sint quae percipiunt angeli cum spectant illa, et quod illa ideo oblectent et afficiant plus eorum mentis quam oculos.
(2) 直訳
De correspondentiis etiam informatus sum, quod non solum palatia et domus, sed etiam omnia et singula quae intra et extra illa sunt, correspondeant interioribus quae a Domino apud illos; 対応についてもまた私は教えられた、単に宮殿や家だけでなく、それらの内と外にあるすべてと個々のものもまた、彼らのもとの主からのものである内的なものに対応すること。
quod ipsa domus in genere correspondeat bono illorum, et quod singula quae intra domos variis ex quibus bonum;{1} 家そのものは全般的に彼らの善に対応すること、そして家の中の個々のものはその善からのいろいろなものに〔対応する〕こと{1}。
et quae extra domos, veris quae ex bono, et quoque perceptionibus et cognitionibus; {2} そして家の外のものは、善からのもの〔である〕真理に、また知覚と思考に〔対応する〕{2}。
et quia correspondent bonis et veris quae apud illos ex Domino, quod correspondeant amori illorum, et inde sapientiae et intelligentiae, quia amor est boni, sapientia est boni et simul veri, ac intelligentia est veri ex bono; (それらは)主から彼らのもとに〔ある〕善と真理に対応するので、彼らの愛に対応すること、またここから知恵と知性に、なぜなら、愛は善のものであるから、知恵は善と同時に真理のものである、そして知性は善からの真理のものである〔から〕。
et quod talia sint quae percipiunt angeli cum spectant illa, et quod illa ideo oblectent et afficiant plus eorum mentis quam oculos. そしてこのようなものが知覚するものであること、天使たちはそれらを眺めるとき、そしてそれらはそれゆえ、彼らの心を目よりもより多く喜ばせ、感動させること。
(3) 訳文
私は対応についてもまた教えられた。単に宮殿や家だけでなく、それらの内と外にあるすべてと個々のものもまた、彼らのもとの主からのものである内的なものに対応すること。家そのものは全般的に彼らの善に対応すること、そして家の中の個々のものはその善からのいろいろなものに対応すること{1}。そして家の外のものは、善からのものである真理に、また知覚と思考に対応すること{2}。それらは、主から彼らのもとにある善と真理に対応するので、彼らの愛に、またここから知恵と知性に対応すること。なぜなら、愛は善のものであり、知恵は善と同時に真理のものであり、そして知性は善からの真理のものであるから。そしてこのようなものが、天使たちがそれらを眺めるとき知覚するものであること、そしてそれらはそれゆえ、彼らの目よりも心をより多く喜ばせ、感動させることである。
(EX ARCANIS CAELESTIBUS.)
(1) 原文
@1 Quod domus,” cum illis quae intus sunt, significent illa apud hominem quae ejus mentis sunt, ita ejus interiora (n. 710, 2233, 2234 [? 2331], 2719 [? 2559], 3128, 3538, 4973, 5023, 6619 [? 6639], 6690, 7353, 7848, 7910, 7929, 9150).
Proinde quae sunt boni et veri (n. 2233, 2234 [? 2331], 2559, 4982, 7848, 7929).
Quod “conclavia” et “cubicula” significent quae interiora ibi (n. 3900, 5994 [? 5694], 7353).
Quod “tectum domus” significet intimum (n. 3652, 10184).
Quod “domus ex lignis” significet illa quae sunt boni, et “domus ex lapidibus” illa quae sunt veri (n. 3720).
@2 no.176 @1
(2) 直訳
@1 Quod domus,” cum illis quae intus sunt, significent illa apud hominem quae ejus mentis sunt, ita ejus interiora.
Proinde quae sunt boni et veri. 「家」は、その内部にあるものとともに、人間のもとのその心に属するもの、このようにその内的なもの、それらを意味する。
Quod “conclavia” et “cubicula” significent quae interiora ibi. 「部屋」と「寝室」はそこに内的なものを意味する。
Quod “tectum domus” significet intimum. 「家の屋根」は最内部を意味する。
Quod “domus ex lignis” significet illa quae sunt boni, et “domus ex lapidibus” illa quae sunt veri. 「木造の家」は、善に属するもの、それらを意味し、「石造の家」は、真理に属するもの、それら〔を意味する〕。
@2 no.176 @1〔ここには176番の{1}と同じ記号(アルファベット)が振られています〕