[VII.]
QUOD CHARITAS ET BONA OPERA SINT DUO DISTINCTA,
SICUT BENE VELLE ET BENE FACERE.
仁愛と善の働き(善行)は二つの異なる(別々の)ものである、
善く意志することと善く行なうことのように。
(1) 原文
420. Apud unumquemvis hominem est internum et externum. Internum ejus est quod vocatur internus homo et externum quod vocatur externus homo. Sed qui non scit quid homo internus et externus, potest credere quod homo internus sit qui cogitat et vult, et externus qui loquitur et agit. Haec quidem sunt externi hominis et illa interni; sed usque non essentialiter faciunt externum et internum hominem. Mens hominis est quidem in communi perceptione internus homo: sed ipsa mens est divisa in duas regiones; una regio, quae est superior et interior, est spiritualis, altera quae est inferior et exterior est naturalis. Mens spiritualis spectat principaliter in mundum spiritualem, et pro objectis habet illa, quae ibi sunt, sive sint talia quae in caelo, sive talia quae in inferno; utrumque enim in mundo spirituali est. Mens autem naturalis spectat principaliter in mundum naturalem, et pro objectis habet illa quae ibi sunt, sive bona sint sive mala. Omnis actio et loquela hominis procedit ex regione inferiore mentis directe, et ex regione superiore ejus indirecte; quoniam regio mentis inferior est propior sensibus corporis, et regio superior est remotior ab illis. Haec divisio mentis est apud hominem, quia creatus est ut sit spiritualis et simul naturalis, et sic homo et non bestia. Ex his patet, quod homo qui spectat mundum et se primario, sit externus homo, quia naturalis non modo corpore sed etiam mente; et quod homo qui spectat ad illa quae caeli et ecclesiae sunt primario, sit internus homo, quia spiritualis et mente et corpore. Quod etiam corpore, est quia ejus actiones et loquelae procedunt a mente superiore quae est spiritualis per mentem inferiorem quae est naturalis. Notum enim est, quod e corpore procedant effectus, et e mente causae quae illos producunt, et quod causa sit omne in effectu. Quod mens humana ita divisa sit, patet evidenter ex eo quod homo possit agere simulatorem, assentatorem, hypocritam, ac histrionem; et quod possit annuere alterius dictis, et tamen ridere ad illa: hoc facit ex mente superiore, illud autem ex inferiore.
(2) 直訳
420. Apud unumquemvis hominem est internum et externum. それぞれの人間のもとに内なるものと外なるものがある。
Internum ejus est quod vocatur internus homo et externum quod vocatur externus homo. その内なるものは、内なる人と呼ばれるものである、また外なるものは、外なる人と呼ばれるもの。
Sed qui non scit quid homo internus et externus, potest credere quod homo internus sit qui cogitat et vult, et externus qui loquitur et agit. しかし、内なる人と外なる人が何か知らない者は、信じることができない、内なる人が、その者が考え、意志する、また外なる人が、その者が話し、行動すること。
Haec quidem sunt externi hominis et illa interni; これら〔後者〕は確かに外なる人のものである、またそれら〔前者〕は内なる人のもの。
sed usque non essentialiter faciunt externum et internum hominem. しかし、それでも、本質的に外なる人と内なる人をつくらない。
Mens hominis est quidem in communi perceptione internus homo: 人間の心は、確かに、全般的な知覚の中で(意訳:通常の観念では)、内なる人である。
sed ipsa mens est divisa in duas regiones; しかし、心そのものは、二つの領域に分割されている。
una regio, quae est superior et interior, est spiritualis, altera quae est inferior et exterior est naturalis. 一つの領域は、それは高いものと低いものである、霊的なものである、もう一つは、それは低いものと高いもの、自然的である。
Mens spiritualis spectat principaliter in mundum spiritualem, et pro objectis habet illa, quae ibi sunt, sive sint talia quae in caelo, sive talia quae in inferno; 霊的な心は、特に(もっぱら)、霊界の中を眺める、また、対象としてそれらを持つ、それらはそこにある、あるいはこのようなもの、それらは天界の中に、あるいはこのようなもの、それらは地獄の中に。
utrumque enim in mundo spirituali est. というのは、両方とも霊界の中にあるから。
Mens autem naturalis spectat principaliter in mundum naturalem, et pro objectis habet illa quae ibi sunt, sive bona sint sive mala. けれども、自然的な心は、特に(もっぱら)、自然界の中を眺める、また対象としてそれらをもつ、それらはそこにある、あるいは善である、あるいは悪。
Omnis actio et loquela hominis procedit ex regione inferiore mentis directe, et ex regione superiore ejus indirecte; 人間のすべての行動と話すことは、心の低い領域から直接に発出する、またその高い領域から間接的に。
quoniam regio mentis inferior est propior sensibus corporis, et regio superior est remotior ab illis. 心の低い領域は身体の感覚にさらに近くあるからである、また高い領域はそれらからさらに遠く。
Haec divisio mentis est apud hominem, quia creatus est ut sit spiritualis et simul naturalis, et sic homo et non bestia. 心のこの分割(区分)が人間のもとにある、霊的なものと同時に自然的なものに創造されているからである、またこのように人間、また獣でない。
Ex his patet, quod homo qui spectat mundum et se primario, sit externus homo, quia naturalis non modo corpore sed etiam mente; これらから明らかである、人間は、その者は世と自分自身を第一に(おもに)眺める、外なる人であること、自然的であるので、身体だけでなく、しかし、心もまた。
et quod homo qui spectat ad illa quae caeli et ecclesiae sunt primario, sit internus homo, quia spiritualis et mente et corpore. また人間は、その者はそれらを眺める、それらは天界と教会のものである、第一に(おもに)、内なる人であること、霊的であるので、また心また身体。
Quod etiam corpore, est quia ejus actiones et loquelae procedunt a mente superiore quae est spiritualis per mentem inferiorem quae est naturalis. 身体もまた〔霊的である〕こと、行動と話すことは高い心から発出するからである、それは霊的である、低い心を通って、それは自然的である。
Notum enim est, quod e corpore procedant effectus, et e mente causae quae illos producunt, et quod causa sit omne in effectu. というのは、よく知られているから、結果は身体から発出すること、また心から原因が〔ある〕、それはそれら〔結果〕を生み出す、また原因はすべて結果の中にあること。
Quod mens humana ita divisa sit, patet evidenter ex eo quod homo possit agere simulatorem, assentatorem, hypocritam, ac histrionem; 人間の心がそのように分割されていることは、そのことからはっきりと明らかである、人間が偽る者(猫かぶり)、おべっか使い(ごますり)、偽善者、そして役者を行なう(演じる)ことができること。
et quod possit annuere alterius dictis, et tamen ridere ad illa: また他の者が言うことに同意することができること、またそれでもそれを笑う(嘲笑する)こと――
hoc facit ex mente superiore, illud autem ex inferiore. これ〔後者〕を高い心から行なう、けれども、それ〔前者〕を低い〔心〕から。
(3) 訳文
420. それぞれの人間のもとに内なるものと外なるものがある。
その内なるものは、内なる人と呼ばれるもの、また外なるものは、外なる人と呼ばれるものである。
しかし、内なる人と外なる人が何か知らない者は、内なる人が考え、意志する者であり、また外なる人が話し、行動する者であると〔しか〕信じることができない。
後者は確かに外なる人のものであり、また前者は内なる人のものである。しかし、それでも、本質的に外なる人と内なる人をつくらない。
人間の心は、確かに、通常の観念では、内なる人である――しかし、心そのものは、二つの領域に分割されている。高いものと低いものである一つの領域は霊的なものであり、低いものと高いものものであるもう一つの領域は自然的である。
霊的な心は、もっぱら霊界の中を眺め、そこには天界あるいは地獄の中にあるものが対象である。というのは、両方とも霊界の中にあるから。
けれども、自然的な心は、もっぱら自然界の中を眺め、そこでは善あるいは悪が対象である。
人間のすべての行動と話すことは、心の低い領域から直接に、またその高い領域から間接的に発出する。心の低い領域は身体の感覚にさらに近く、また高い領域はそれらからさらに遠いからである。
心のこの分割が人間のもとにあるのは、霊的なものと同時に自然的なものに創造されていて、このように人間であり、獣でないからである。
これらから、世と自分自身を第一に眺める人間は、身体だけでなく、心もまた自然的であるので外なる人であること、また天界と教会のものであるものを第一に眺める人間は、心も身体も霊的であるので、内なる人であることが明らかである。
身体もまた霊的であることは、行動と話すことは霊的である高い心から自然的である低い心を通って発出するからである。
というのは、結果は身体から発出し、また原因は心からであり、それはそれら〔結果〕を生み出し、また原因はすべて結果の中にあることがよく知られているから。
人間の心がそのように分割されていることは、人間が偽る者、おべっか使い、偽善者、そして役者を演じることができること、また他の者が言うことに同意し、それでもそれを嘲笑することができることからはっきりと明らかである――これ〔後者〕を高い心から、けれども、それ〔前者〕を低い〔心〕から行なう。
(1) 原文
421. Ex his videri potest, quomodo intelligendum est quod charitas et bona opera distincta sint sicut bene velle et bene facere; videlicet, quod formaliter distincta sint, sicut mens quae cogitat et vult, et sicut corpus per quod mens loquitur et agit; at quod essentialiter distincta sint, quia ipsa mens est distincta, quae quod interior ejus regia sit spiritualis, et exterior naturalis, supra dictum est. Quare si opera procedunt ex mente spirituali, procedunt ex ejus bene velle, quod est charitas; [1]at vero si ex mente naturali, procedunt ex bene velle quod non est charitas: tametsi apparere potest tanquam charitas in forma externa, et tamen usque non est charitas in forma interna; et charitas in sola forma externa, quidem speciem charitatis praefert, sed non essentiam charitatis possidet. Hoc illustrari potest per comparationem cum seminibus in terra. Ex unoquovis semine enascitur virgultum tam utile quam inutile secundum quale seminis. Similiter semen spirituale, quod est verum ecclesiae ex Verbo. Ex hoc formatur doctrina, utilis si ex genuinis veris, inutilis si ex falsificatis. Consimiliter itaque charitas ex bene velle, sive velle bene sit propter se et mundum, sive sit propter proximum in stricto aut lato sensu; si propter se et mundum, est charitas spuria, si autem propter proximum, est charitas genuina. Sed plura de his videantur in capite De Fide, in specie in articulo ubi ostensum, Quod Charitas sit bene velle, et quod Bona Opera sint benefacere ex bene velle (n. [2]374): et Quod Charitas et Fides sint modo res mentales et caducae, nisi dum fieri potest, determinentur in Opera, et in illis coexistant (n. 375, 376).
@1 at pro “et” @2 374 (cum exemplo Auctoris,) pro “473”
(2) 直訳
421. Ex his videri potest, quomodo intelligendum est quod charitas et bona opera distincta sint sicut bene velle et bene facere; これらから見られることができる、どのように理解されなくてはならないか、仁愛と善の働きが、善く意志することと善く行なうことのように。
videlicet, quod formaliter distincta sint, sicut mens quae cogitat et vult, et sicut corpus per quod mens loquitur et agit; すなわち、形式的に区別されること、心のように、それは考え、意志する、また身体のように、それによって心は話し、行動する。
at quod essentialiter distincta sint, quia ipsa mens est distincta, quae quod interior ejus regia sit spiritualis, et exterior naturalis, supra dictum est. しかし、本質的に区別されること、心そのものは区別があるので、それはその内的な領域は霊的である、また外的な〔領域〕は自然的〔である〕、上に言われた。
Quare si opera procedunt ex mente spirituali, procedunt ex ejus bene velle, quod est charitas; それゆえ、もし、働きが霊的な心から発出するなら、その善く意志することから発出する、それは仁愛である。
[1]at vero si ex mente naturali, procedunt ex bene velle quod non est charitas: しかしけれども、もし自然的な心から〔発出する〕なら、善く意志することから発出するものは、それは仁愛ではない。
tametsi apparere potest tanquam charitas in forma externa, et tamen usque non est charitas in forma interna; たとえ外なる形の中であたかも仁愛のように見られることができても、またそれでも内なる形の中で仁愛ではない。
et charitas in sola forma externa, quidem speciem charitatis praefert, sed non essentiam charitatis possidet. 外なる形の中だけの仁愛は、確かに仁愛の外見(姿)を見せる、しかし、仁愛の本質を所有していない。
Hoc illustrari potest per comparationem cum seminibus in terra. このことは説明されることができる、地の中の種との比較(たとえ)によって。
Ex unoquovis semine enascitur virgultum tam utile quam inutile secundum quale seminis. それぞれの種から灌木が生え出る、有用なものも無用なものも、種の性質にしたがって。
Similiter semen spirituale, quod est verum ecclesiae ex Verbo. 霊的な種も同様〔である〕、それはみことばからの教会の真理である。
Ex hoc formatur doctrina, utilis si ex genuinis veris, inutilis si ex falsificatis. これから教えが形作られる、有用なものが、もし本物の真理からなら、無用なものが、もし虚偽化されたものからなら。
Consimiliter itaque charitas ex bene velle, sive velle bene sit propter se et mundum, sive sit propter proximum in stricto aut lato sensu; そこでまったく同様〔である〕、善く意志することからの仁愛は、あるいは自分自身と世のために善く意志することである、あるいは狭いまたは広い意味で隣人のためにである。
si propter se et mundum, est charitas spuria, si autem propter proximum, est charitas genuina. もし、自分自身と世のためなら、にせの仁愛である、けれども、もし隣人のためなら、本物の仁愛である。
Sed plura de his videantur in capite De Fide, in specie in articulo ubi ostensum, Quod Charitas sit bene velle, et quod Bona Opera sint benefacere ex bene velle (n. [2]374): しかし、これらについて多くのものが「信仰について」の章の中に見られる、特に、そこに示されている節の中に、「仁愛は善く意志すること、また善の働きは善く意志することから善く行なうことであること」(374番)。
et Quod Charitas et Fides sint modo res mentales et caducae, nisi dum fieri potest, determinentur in Opera, et in illis coexistant (n. 375, 376). また「仁愛と信仰は単に想像上のものとはかないことの事柄であること、行なわれることができる時、働きの中で確定されないなら、またその中で共存すること」(375, 376番)。
@1 at pro “et” 注1 「et」の代わりにat
@2 374 (cum exemplo Auctoris,) pro “473” 注2 「473」の代わりに374(著者の写し(本)にしたがって)
(3) 訳文
421. これらから、仁愛と善の働きが善く意志することと善く行なうことがどのように理解されなくてはならないか見られることができる。すなわち、考え、意志する心、それによって話し、行動する身体のように形式的に区別されることである。しかし、心そのものは区別があり、その内的な領域は霊的であり、外的な領域は自然的であるので、本質的に区別されることは前に言われた。
それゆえ、もし、働きが霊的な心から発出するなら、その善く意志することから発出し、それは仁愛である。けれども、もし自然的な心から〔発出する〕なら、善く意志することから発出するものは、仁愛ではない――たとえ外なる形の中であたかも仁愛のように見られることができても、またそれでも内なる形の中で仁愛ではない。外なる形の中だけの仁愛は、確かに仁愛の外見を見せる、しかし、仁愛の本質はいない。
このことは地の中の種のたとえによって説明されることができる。
それぞれの種から有用なものも無用なものも、種の性質にしたがって灌木が生え出る。
霊的な種も同様であり、それはみことばからの教会の真理である。
これから、本物の真理からなら有用なもの、虚偽化されたものからなら無用なものの教えが形作られる。
そこで善く意志することからの仁愛は、自分自身と世のために、あるいは狭いまたは広い意味で隣人のために善く意志することであるかは、まったく同様である。もし、自分自身と世のためなら、にせの仁愛である、けれども、もし隣人のためなら、本物の仁愛である。
しかし、これらについて多くのものが「信仰について」の章の中に、特に、そこに、「仁愛は善く意志すること、また善の働きは善く意志することから善く行なうことであること」(374番) ――また「仁愛と信仰は単に想像上のものとはかないことの事柄であること、行なわれることができる時、働きの中で確定されないなら、またその中で共存すること」(375, 376番)に示されている節の中に見られる。