原典講読『天界と地獄』no.500, 501, 502.

(1) 原文
500. Cum dicitur voluntas et cogitatio, tunc per voluntatem etiam intelligitur affectio et amor, tum omnis jucunditas et voluptas quae sunt affectionis et amoris, quia haec se referunt ad voluntatem ut ad suum subjectum, nam quod homo vult, hoc amat, ac jucundum et volupe sentit; et vicissim, quod homo amat, ac jucundum et volupe sentit, hoc vult: per cogitationem autem tunc intelligitur etiam omne id per quod confirmat affectionem seu amorem suum, nam cogitatio non aliud est quam voluntatis forma, seu ut appareat in luce quod homo vult; haec forma sistitur per varias analyses rationales, quae originem suam ducunt e spirituali mundo, et sunt proprie spiritus hominis.
(2) 直訳
Cum dicitur voluntas et cogitatio, tunc per voluntatem etiam intelligitur affectio et amor, tum omnis jucunditas et voluptas quae sunt affectionis et amoris, quia haec se referunt ad voluntatem ut ad suum subjectum, nam quod homo vult, hoc amat, ac jucundum et volupe sentit; 意志と思考が言われるとき、その時、意志によって情愛と愛もまた意味される、さらに情愛と愛のものであるすべての楽しみと快楽〔が意味される〕、これらはその主体(対象)へ向けてのために意志と関係するので、なぜなら、人間は意志するもの、これを愛する、そして楽しさと快さを感じるから。
et vicissim, quod homo amat, ac jucundum et volupe sentit, hoc vult: そして逆に、人間は愛し、そして楽しさと快さを感じるもの、これを意志する。
per cogitationem autem tunc intelligitur etiam omne id per quod confirmat affectionem seu amorem suum, nam cogitatio non aliud est quam voluntatis forma, seu ut appareat in luce quod homo vult; しかしながら、思考によって、その時、すべてのものもまた意味される、それによってその情愛と愛を確信するもの、なぜなら、思考は意志の形以外の何らかのものではないから、すなわち、人間の欲するものが光の中に現われるための〔ものである〕。
haec forma sistitur per varias analyses rationales, quae originem suam ducunt e spirituali mundo, et sunt proprie spiritus hominis. これらの形はいろいろな理性的な分析によって示される、それ〔理性的な分析〕はその起源を霊界から導く、そして人間の霊に固有のものである☆。
☆ 抽象的で把握しづらい記述と思います。(4) 参照。
(3) 訳文
 意志と思考が言われるとき、意志によって、情愛と愛も、さらに情愛と愛のものであるすべての楽しみと快楽も意味される。これらはその主体に向かう意志と関係するからである。なぜなら、人間は意志するものを愛し、楽しさと快さを感じるから。また逆に、人間は、愛し、楽しさと快さを感じるものを、意志する。しかし、思考によって、情愛と愛を思考によって確信するすべてのものが意味される。なぜなら、思考は意志の形以外のものではない、すなわち、人間の欲するものが光の中に現われるためのものであるから。これらの形は、いろいろな理性的な分析によって示される。その理性的な分析は起源を霊界もち、人間の霊に固有のものである。
(4) 思考は意志の形であり、それは分析によって示されること
 こうした表現をどのように読み取るのでしょうか? 私なりの理解の仕方を述べてみます。
 意志は(そして思考も)目に見えません。それで「思考は意志の形である」と言われても、思考自体も普通の意味で「形」ではないので理解に苦しむ。それでも、「概念」という形をとっていると思います。意志は行為となったとき外にその姿を現わしますが、思考は「概念」として頭の中に「形」としてあると考えます。その思考の根源が意志です。そしてその意志を探るには分析的思考を働かせなくてはなりません。そうして捕らえた意志が思考の中に形をとって見えてくるのでしょう。
(1) 原文
501. Sciendum est, quod homo prorsus talis sit, qualis est quoad sua interiora, et non qualis est quoad exteriora separata ab interioribus. Causa est, quia interiora sunt ejus spiritus, ac vita hominis est vita sui spiritus, inde enim corpus vivit; quapropter etiam qualis homo est quoad sua interiora, talis manet in aeternum. Exteriora autem, quia pertinent etiam ad corpus, separantur post mortem, et ea quae ex illis adhaerent spiritui, sopiuntur, ac modo inserviunt pro plano interioribus, ut supra, ubi actum est de memoria hominis post mortem remanente, ostensum est. Inde patet, quaenam sunt propria hominis, et quaenam non sunt propria ejus, quod nempe apud malos omnia illa quae sunt exterioris cogitationis ex qua loquuntur, et exterioris voluntatis ex qua agunt, non sint eorum propria, sed illa quae sunt eorum interioris cogitationis et voluntatis.
(2) 直訳
Sciendum est, quod homo prorsus talis sit, qualis est quoad sua interiora, et non qualis est quoad exteriora separata ab interioribus. 知らなくてはならない、人間は完全にこのようなものであること、自分の内的なものに関してどのようであるか〔によって〕、そして内的なものから分離した外的なものに関してどのようであるか〔によって〕でなく。
Causa est, quia interiora sunt ejus spiritus, ac vita hominis est vita sui spiritus, inde enim corpus vivit; 理由である、内的なものは彼の霊のものであるので、そして人間のいのち(生活)はその霊のいのち(生活)である〔ので〕、なぜなら、ここから身体は生きるから。
quapropter etiam qualis homo est quoad sua interiora, talis manet in aeternum. それゆえまた、人間が自分の内的なものに関してどのようであるか〔によって〕、このように永遠にとどまる。
Exteriora autem, quia pertinent etiam ad corpus, separantur post mortem, et ea quae ex illis adhaerent spiritui, sopiuntur, ac modo inserviunt pro plano interioribus, ut supra, ubi actum est de memoria hominis post mortem remanente, ostensum est. しかしながら、外なるものは、身体に属するので、死後、分離される、そしてそれらはそれら〔外なるもの〕から霊に付着するもの、眠る、そして単に内的なものの面として役立つ、上のように、そこに死後の人間に残る記憶ついて扱われた、示されている。
Inde patet, quaenam sunt propria hominis, et quaenam non sunt propria ejus, quod nempe apud malos omnia illa quae sunt exterioris cogitationis ex qua loquuntur, et exterioris voluntatis ex qua agunt, non sint eorum propria, sed illa quae sunt eorum interioris cogitationis et voluntatis. ここから明らかである、何が人間の固有のものであるか、また何が彼の固有のものでないか、すなわち、悪い者らのもとで、すべてのものそれらは、それらは思考の外的なもの、それから話す、そして意志の外的なもの、それから行なう、彼らの固有のものではない、しかし、それらは、それらは彼らの思考と意志の内的なもののものである。
(3) 訳文
 人間は、自分の内的なものに関してどのようであるかによって、完全にそのようなものであり、内的なものから分離した外的なものに関してどのようであるかにはよらないことを知らなくてはならない。その理由は、内的なものは人間の霊のものであり、彼の生活は、身体が霊から生きるので、その霊の生活であるからである。また、それゆえ、人間は自分の内的なものに関してどのようであるかによって、そのように永遠にとどまる。しかし、外なるものは身体に属するので、死後、分離され、それらは眠につき、外なるものから霊に付着しているものは、単に内的なものの面として役立つ。このことは、前に死後の人間に残る記憶ついて扱われたところに示されている。ここから、何が人間のプロプリウム(固有のもの)であり、また何がプロプリウムでないか明らかである。すなわち、悪い者らのもとで、彼らが思考の外的なものから話し、意志の外的なものから行なうすべてのものは、彼らのプロプリウムではない。彼らのプロプリウムはその内的な思考と意志に属するものである。
(1) 原文
502. Post primum statum exactum, qui est status exteriorum, de quo in praecedente articulo actum est, homo spiritus immittitur in statum interiorum suorum, seu in statum interioris voluntatis et inde cogitationis, in quo fuerat in mundo, cum sibi relictus libere et absque freno cogitavit; in hunc statum illabitur ipso nesciente, similiter ut in mundo, cum retrahit cogitationem proximam loquelae, seu ex qua loquela, versus interiorem, ac in ea moratur. Quare cum homo spiritus in hoc statu est, in se ipso est, et in ipsa sua vita; nam libere cogitare ex propria affectione, est ipsa vita hominis, et est ipse.
(2) 直訳
Post primum statum exactum, qui est status exteriorum, de quo in praecedente articulo actum est, homo spiritus immittitur in statum interiorum suorum, seu in statum interioris voluntatis et inde cogitationis, in quo fuerat in mundo, cum sibi relictus libere et absque freno cogitavit; 第一の状態が過ぎ去った後、それは外的な状態である、そのことについて先立つ章で扱われた、人間の霊は自分の内的な状態に入れられる、すなわち、意志のそれとそこからの思考の内的な状態の中に、その中に世の中でいた、自分自身に残されて、自由にまた束縛なしに考えたとき。
in hunc statum illabitur ipso nesciente, similiter ut in mundo, cum retrahit cogitationem proximam loquelae, seu ex qua loquela, versus interiorem, ac in ea moratur. この状態の中へ自分自身で落ち込む知らずに、世の中でのように同様に☆、〔自分の〕話すことに最も近い思考を引き戻したとき、すなわちそれから話し〔がある〕、内的なものの〔思考〕に向かって、そしてその〔思考の〕中にとどまる。
☆ 例としてわかりづらいかと思います。私の感想としては、思考から話すのですが、その話の中で自分の気持ちなどを表現しようとしてそれにぴったりの言葉などを捜しているうちに、内的な思考へ入って行き、ぴったりの言葉に出会うとき、そこにもともと自分の思考が定住していたような気がすることなどを思い浮かべればよいのでしょうか。
ともかく、柳瀬訳の「無意識の中に滑り込む」では意味不明になってしまいます。ここは「無意識の(知らない)うちに・・・」です。
Quare cum homo spiritus in hoc statu est, in se ipso est, et in ipsa sua vita; それゆえ、人間はこの状態の中にいるとき、自分自身そのものの中にいる、そして自分の生活(いのち)そのものの中に。
nam libere cogitare ex propria affectione, est ipsa vita hominis, et est ipse. なぜなら、固有のものの情愛から自由に考えることは、人間の生活(いのち)そのものであるから、そして〔自分〕そのものである。
(3) 訳文
 外的な状態である第一の状態が過ぎ去った後、そのことについては前の章で扱われたが、人間の霊は自分の内的な状態に、すなわち、意志のそれとそこからの思考の内的な状態の中に入れられる。世で、自分自身から、自由にまた束縛なしに考えたとき、その中にいたのである。この状態の中へ世の中でと同様に自分自身から知らないうちに落ち込む。それは、自分の話すことに最も近い思考を引き戻したとき、すなわち、話すもとである、内的な思考に向かい、その思考の中にとどまるときである。それゆえ、人間はこの状態の中にいるとき、自分自身そのものの中に、そして自分の生活そのものの中にいる。なぜなら、プロプリウムの情愛から自由に考えることは、人間の生活そのものであり、自分そのものであるから。