やっと1週間前ぐらいから項目「P」に入った。そこで現在連載中の『天界と地獄』に修正個所が2つほど発生した。このように私の仕事は完成品ではなく、「現在進行形」である。
1.本日parを訳した。そこに熟語「pari pasu」(訳は「歩調をととのえて、足並みをそろえて」といった意味)があり、例文としてinnocentia et pax pari passu ambulant HH288:2とあった。HHとは『天界と地獄』である。「はて、こんなふうに訳したことがあったっけ?」と見直したら、すっぽりと「訳し漏れ」であった。それで「無垢と平和は足並みをそろえて歩く(進む)」の訳文を追加されたい。
2.同じく、このブログを書く直前に発見! それですぐさまこの記事を書くこととなった。
paradoxonに取り掛かっていた。この語は通常「逆説・パラドックス」でよい。私もこれまで「逆説」と訳していた。ところが、逆説とは「一見矛盾または不合理のように見えて実際は正しい説」という意味である。スヴェーデンボリは(著作のすべての個所で)この語を「道理に明らかに反する言説」の意味で使用している! それで「著作」に限って「背理または矛盾」と訳すのが内容的に正しい! それで『天界と地獄』191番の「逆説」は「背理」に訂正!
このようにある個人の使用する言葉は、通常の意味とは異なる意味で使用する場合があり、このparadoxonもその一つであることがたった今わかった。これが『レキシコン』の価値である。
日: 2008年12月1日
原典講読『天界と地獄』no.310.
(1) 原文
310. Cum angelis de Verbo aliquoties locutus sum, et dixi, quod id a quibusdam contemnatur propter stilum ejus simplicem; et quod prorsus non sciatur aliquid de sensu ejus interno, et inde non credatur quod tanta sapientia inibi recondita lateat. Angeli dixerunt, quod stilus Verbi, tametsi in sensu litterae apparet simplex, usque talis sit ut nusquum aliquid ei comparari queat quoad excellentiam, quoniam Divina sapientia non solum in omni sensu ibi, sed etiam in singula voce, latet; et quod illa sapientia eluceat in caelo: voluerunt dicere quod sit lux caeli, quia est Divinum Verum; nam Divinum Verum in caelo lucet (videatur supra, n. 132). Dixerunt etiam, quod absque tali Verbo nulla foret lux caeli apud homines nostrae telluris, ita nec conjunctio caeli cum illis, nam quantum lux caeli adest apud hominem, tantum est conjunctio, et quoque tantum est ei revelatio Divini Veri per Verbum: quod homo non sciat quod conjunctio illa sit per sensum spiritualem Verbi correspondentem sensui ejus naturali, est causa, quia homo hujus telluris non scit aliquid de spirituali angelorum cogitatione et loquela, et quod sit diversa a naturali hominum cogitatione et loquela; et nisi id sciat quod prorsus non scire possit quid sensus internus, et inde quod per illum talis conjunctio dari possit. Dixerunt etiam, si homo sciret quod talis sensus sit, et ex aliqua ejus scientia cogitaret cum legit Verbum, quod veniret in sapientiam interiorem, et plus adhuc conjungeretur caelo, quoniam per id in ideas similes angelicis intraret.
(2) 直訳
Cum angelis de Verbo aliquoties locutus sum, et dixi, quod id a quibusdam contemnatur propter stilum ejus simplicem; 私は天使たちとみことばについて数回、話した、そして言った、それはある者から軽蔑されていること、その文体が単純なために。
et quod prorsus non sciatur aliquid de sensu ejus interno, et inde non credatur quod tanta sapientia inibi recondita lateat. そして、その内なる意味について何かが完全に知られていないこと、そしてここから信じられていない、それほどの知恵がそこに隠れて隠れていること。
Angeli dixerunt, quod stilus Verbi, tametsi in sensu litterae apparet simplex, usque talis sit ut nusquum☆ aliquid ei comparari queat quoad excellentiam, quoniam Divina sapientia non solum in omni sensu ibi, sed etiam in singula voce, latet; 天使たちは言った、みことばの文体は、たとえ文字通りの意味の中で単純に見えても、それでもこのようなものである、決してそれを何かに比べることができないこと、優秀さに関して、神的な知恵がそこにすべての意味の中にだけでなく、個々の言葉の中にもまた、隠れているので。
☆初版のミスプリであり、「正誤表」に「nusquamと読め」とあります。
et quod illa sapientia eluceat in caelo: またその知恵が天界の中に輝き出ていること。
voluerunt dicere quod sit lux caeli, quia est Divinum Verum; 〔彼らは〕言うことを欲した☆、〔この知恵が〕天界の光であること、神的な真理であるので。
☆ この個所は「あいまい」に思えます。「言う」のはだれかよくわかりません。すなわち、天使たちが著者である「私」に言ってほしかったのか、「天使たち自身」がそのように言いたかったのか、です。私としては後者と思います。すなわちこの個所は天使たちとの会話からスヴェーデンボリがこのように感じた、という解釈です(そうでないと、なぜこのような表現にしたのか、という疑問がわきます)。
nam Divinum Verum in caelo lucet (videatur supra, n. 132). なぜなら、神的な真理は天界の中で輝くから(上の132番に見られる)。
Dixerunt etiam, quod absque tali Verbo nulla foret lux caeli apud homines nostrae telluris, ita nec conjunctio caeli cum illis, nam quantum lux caeli adest apud hominem, tantum est conjunctio, et quoque tantum est ei revelatio Divini Veri per Verbum: さらにまた〔彼らは〕言った、このようなみことばなしに、私たちの地球の人間のもとに天界の光は何もなかった、このように彼らとの天界の結合もない、なぜなら、どれだけ天界の光が人間のもとに現存するか、それだけ結合がある、そしてまたそれだけ彼らにみことばを通して神的な真理の啓示があるから。
quod homo non sciat quod conjunctio illa sit per sensum spiritualem Verbi correspondentem sensui ejus naturali, est causa, quia homo hujus telluris non scit aliquid de spirituali angelorum cogitatione et loquela, et quod sit diversa a naturali hominum cogitatione et loquela; 人間が知らないこと、自然的なその意味に対応するみことばの霊的な意味によってその結合があること、〔その〕理由は、この地球の人間が天使たちの霊的な思考と話し方について何かを知らないからである、そして人間の自然的な思考と話し方から異なっていること。
et nisi id sciat quod prorsus non scire possit quid sensus internus, et inde quod per illum talis conjunctio dari possit. そしてそれを知らないかぎり、内なる意味が何か知ることが完全にできないこと、そしてここからそれによってこのような結合が与えられること〔を知ることができない〕。
Dixerunt etiam, si homo sciret quod talis sensus sit, et ex aliqua ejus scientia cogitaret cum legit Verbum, quod veniret in sapientiam interiorem, et plus adhuc conjungeretur caelo, quoniam per id in ideas similes angelicis intraret. さらにまた〔彼らは〕言った、もし人間がこのような意味があることを知るなら、そしてみことばを読むときその何らかの知識から考える〔なら〕、内的な知恵の中に来ること、そして多くさらに天界と結合される、それによって天使たちと似た観念の中に入るので。
(3) 訳文
数回、私は天使たちとみことばについて話し、そして、みことばはその文体が単純なためにある者から軽蔑されていること、その内意についてまったく何も知られていないこと、ここからそれほどの知恵がそこに隠れていることが信じられていない、と言った。天使たちは、みことばの文体は、たとえ文字通りの意味の中で単純に見えても、それでも神的な知恵がそこにすべての意味の中にだけでなく、個々の言葉の中にもまた隠れているので、優秀さに関して、決してそれを何かに比べることができないようなものであり、またその知恵が天界の中に輝き出ている、と言った。彼らはこの知恵が神的な真理であるので天界の光である、と言うことを欲した。なぜなら、神的な真理は天界の中で輝くから(前の132番に見られる)。さらにまた彼らは、このようなみことばなしに、私たちの地球の人間のもとに天界の光は何もなく、このように彼らとの天界の結合もない、なぜなら、天界の光が人間のもとに現存するほど、それだけ結合があり、またそれだけ人間にみことばを通して神的な真理の啓示があるから、そして、みことばの自然的な意味に対応するその霊的な意味によって、その結合があること人間が知らない理由は、この地球の人間が天使たちの霊的な思考と話し方は人間の自然的な思考と話し方と異なっていて、そのことについて何も知らないからであり、そしてそれを知らないかぎり、内なる意味が何かまったく知ることができず、そしてここからそれによってこのような結合が与えられることも知ることができない、と言った。さらにまた彼らは、もし人間がこのような意味があることを知り、みことばを読むときその何らかの知識から考えるなら、それによって天使たちと似た観念の中に入るので、内的な知恵の中にやって来て、そしてさらに多く天界と結合される、と言った。