(1) 原文
524. Sed haec illustrabuntur per comparationes; cum peccatis retentis apud hominem impaenitentem, cum variis morbis apud illum, quibus nisi applicantur medicinae, et per has auferuntur maligna, homo moritur; imprimis cum morbo gangraena vocato qui nisi in tempore sanatur, circum spargit se, et letum non [1]evitabile inducit. Similiter cum apostematibus et abscessibus, nisi solvuntur et aperiunter inde enim empyemata seu collectiones puris se effusurae in vicina, et inde in annexa viscera, et demum in cor, unde mors. [2.] Comparari etiam potest cum tigribus, pardis, leonibus, lupis et vulpibus, quae nisi teneantur in caveis, aut vinciantur catenis vel funibus, invaderent gregem et armentum, ut vulpis gallinas, ac trucidarent: et quoque cum serpentibus venenatis, qui nisi compressi tenerentur paxillis, aut illis dentes auferrentur, homini lethiferos ictus infligerent; totus grex, si relinqueretur in campis, ubi sunt toxicatae herbae, periret, nisi a pastore in pascua innocua abduceretur. Periret etiam bombyx, et sic omne sericum, nisi alieni vermes ex foliis ejus arboris excuterentur. [3.] Comparari etiam potest cum frumentis in hordeis aut domibus, quae mucilenta et rancida et sic inutilia redderentur, si aeri non daretur copia intermeandi, et damna tollendi. Ignis nisi in primo limine extingueretur, totam urbem aut silvam depopularetur. Hortus tribulis, carduis et sentibus totus occuparetur, nisi eradicantur. Hortorum magistri sciunt, [2]quod arbor a semine et radice mala inferat succos suos malos in caudicem arboris bonae insitae aut inoculatae, et quod succi mali, qui subintrant, vertantur in succos bonos, et producant fructus utiles; simile fit homini per remotionem mali media paenitentia, per hanc enim homo inseritur Domino sicut ramus viti, et fert fructus bonos (Joh. xv. 4-6.)
@1 evitabile pro “evitabilam” @2 quod (cum exemplo Auctoris,) pro “quoad”
(2) 直訳
524. Sed haec illustrabuntur per comparationes; しかし、これらは比較(たとえ)によって説明される――
cum peccatis retentis apud hominem impaenitentem, cum variis morbis apud illum, quibus nisi applicantur medicinae, et per has auferuntur maligna, homo moritur; 悔い改めない人間のもとに罪が保持されているとき、彼のもとのいろいろな病気(疾患)に〔たとえられる〕、それらに治療薬が適用されないなら、またこれらによって悪性の状態が取り去られないなら、人間は死ぬ。
imprimis cum morbo gangraena vocato qui nisi in tempore sanatur, circum spargit se, et letum non [1]evitabile inducit. 特に壊疽(えそ)と呼ばれる病気(疾患)に〔たとえられる〕、それは適切な時の中で治療されないなら、周囲に広まる、また避けることのできない死を引き起こす。
Similiter cum apostematibus et abscessibus, nisi solvuntur et aperiunter inde enim empyemata seu collectiones puris se effusurae in vicina, et inde in annexa viscera, et demum in cor, unde mors. 同様に、膿瘍(はれもの)と膿瘍に、破られ(切断され)、開かれないなら、というのは、ここから近隣の中に広められた膿または膿☆の集めたものが、またここから隣接する内臓の中に、また最後に心臓の中に、ここから死。
☆ pusが『レキシコン』にありませんでした。
[2.] Comparari etiam potest cum tigribus, pardis, leonibus, lupis et vulpibus, quae nisi teneantur in caveis, aut vinciantur catenis vel funibus, invaderent gregem et armentum, ut vulpis gallinas, ac trucidarent: [2] さらにまた、トラ、ヒョウ、ライオン、オオカミとキツネにたとえられることができる、それらはおりの中に保たれないなら、または鎖であるいは綱で結び付けられないなら、(羊の)群れと(牛の)群れを襲う、キツネがメンドリを〔襲う〕ように、そして皆殺しにする。
et quoque cum serpentibus venenatis, qui nisi compressi tenerentur paxillis, aut illis dentes auferrentur, homini lethiferos ictus infligerent; そしてまた、毒のあるヘビに、それは釘で押さえつけて保たれないなら、またはそれから歯で取り去られる、人間に致命的な一撃を加える。
totus grex, si relinqueretur in campis, ubi sunt toxicatae herbae, periret, nisi a pastore in pascua innocua abduceretur. 全部の群れは、もし、野の中に残されるなら、そこに有毒な草本がある、死ぬ、羊飼いにより無害な牧草地の中に導き出されないなら。
Periret etiam bombyx, et sic omne sericum, nisi alieni vermes ex foliis ejus arboris excuterentur. カイコもまた滅びる(死ぬ)、またこのようにすべての絹は、他の虫がその木の葉から振り落とされないなら。
[3.] Comparari etiam potest cum frumentis in hordeis aut domibus, quae mucilenta et rancida et sic inutilia redderentur, si aeri non daretur copia intermeandi, et damna tollendi. [3] さらにまた穀物倉☆または家の中の穀物にたとえられることができる、それはかびて、腐敗して、このように無用なものに帰してしまう、もし、空気が通り抜ける余地が存在しなかったなら、また損害を取り除いて。
☆ 原文はhordeum(大麦)ですが、horreum(穀倉)と読み替えます。
Ignis nisi in primo limine extingueretur, totam urbem aut silvam depopularetur. 火が最初の入り口の中で消されないなら、全部の都または森は荒らされる。
Hortus tribulis, carduis et sentibus totus occuparetur, nisi eradicantur. 庭園はアザミで、アザミでまたイバラで全面的に占められる、根こぎにされないなら。
Hortorum magistri sciunt, [2]quod arbor a semine et radice mala inferat succos suos malos in caudicem arboris bonae insitae aut inoculatae, et quod succi mali, qui subintrant, vertantur in succos bonos, et producant fructus utiles; 庭園の教師たちは知っている、悪い種や根からの木は自分の悪い液を持ってくること、善い木の幹の中に、植え付けられたまたは接木された、また悪い液は、それはひそかに入る、善い液に変えられる、また有用な実を生み出す。
simile fit homini per remotionem mali media paenitentia, per hanc enim homo inseritur Domino sicut ramus viti, et fert fructus bonos (Joh. xv. 4-6.) 悪の除去によって人間に同様に生じる、悔い改めの手段で、というのは、このことによって人間は主により接木されるから、ブドウの木の枝のように、また善い実を結ぶ(ヨハネ15:4-6)。
@1 evitabile pro “evitabilam” 注1 「evitabilam」の代わりにevitabile
@2 quod (cum exemplo Auctoris,) pro “quoad” 注2 「quoad」の代わりにquod(著者の写し(本)に)
(3) 訳文
524. しかし、これらはたとえによって説明される――
悔い改めない人間のもとに罪が保持されているとき、それらに治療薬が適用されないなら、またこれらによって悪性の状態が取り去られないなら、人間は死ぬ、彼のもとのいろいろな疾患にたとえられる。特に壊疽(えそ)と呼ばれる疾患に〔たとえられる〕、それは適切な時の中で治療されないなら、周囲に広まり、避けることのできない死を引き起こす。
同様に膿瘍に、というのは、切断され、開かれないなら、ここから近隣の中に膿または膿の集めたものが、またここから隣接する内臓の中に、また最後に心臓の中に広められ、ここから死からである。
[2] さらにまた、トラ、ヒョウ、ライオン、オオカミとキツネにたとえられることができる、それらはおりの中に保たれないなら、または鎖であるいは綱で結び付けられないなら、キツネがメンドリを〔襲う〕ように、羊の群れや牛の群れを襲う、そして皆殺しにする。そしてまた、毒のあるヘビに、それは釘で押さえつけて保たれないなら、またはそれから歯が取り去られないなら、人間に致命的な一撃を加える。全部の群れは、もし、そこに有毒な草本がある野の中に残されるなら、羊飼いにより無害な牧草地の中に導き出されないなら、死ぬ。
カイコもまた、またこのようにすべての絹は滅びる、他の虫がその木の葉から振り落とされないなら。
[3] さらにまた穀物倉または家の中の穀物にたとえられることができる、それはかびて、腐敗して、このように無用なものに帰してしまう、もし、空気が通り抜ける余地が存在しなかったなら、また損害を取り除いて。
火が最初の段階で消されないなら、全部の都または森は荒らされる。
庭園はアザミで、アザミでまたイバラで全面的に占められる、根こぎにされないなら。
庭師たちは、悪い種や根からの木はその悪い液を、植え付けられたまたは接木された善い木の幹の中に持ってくること、またひそかに入る悪い液は、善い液に変えられ、有用な実を生み出すことを知っている。悔い改めの手段で、悪の除去によって人間に同様に生じる、というのは、このことによって人間は、善い実を結ぶブドウの木の枝のように、主により接木されるからである(ヨハネ15:4-6)。