(1)原文
190. (v.) Quod status vitae alii sint viris et feminis ante conjugium, et alii post conjugium.― Ante conjugium apud utrumque sunt duo status, unus ante inclinationem ad conjugium, alter post illam; hujus et illius status mutationes, et inde formationes mentium, ordine succedaneo procedunt secundum continua incrementa illorum; sed mutationes illas hic describere non vacat, sunt enim variae et diversae in subjectis: ipsae inclinationes ad conjugium ante illud sunt modo imaginativae in mente, et fiunt plus et plus sensitivae in corpore; at status illarum post conjugium, sunt status conjunctionis et quoque prolificationis; quae quod a prioribus differant, sicut effectuationes ab intentionibus, patet.
(2)直訳
190. (v.) Quod status vitae alii sint viris et feminis ante conjugium, et alii post conjugium.― 190.(5) 結婚前の男と女に他のいのちの状態があること、また結婚後に他のもの〔形〕――
Ante conjugium apud utrumque sunt duo status, unus ante inclinationem ad conjugium, alter post illam; 結婚の前、両方の者のもとに二つの状態がある、一つは結婚への性向の前〔のもの〕、もう一つは、その後〔のもの〕。
hujus et illius status mutationes, et inde formationes mentium, ordine succedaneo procedunt secundum continua incrementa illorum; これとそれ〔後者と前者〕の状態の変化は、またここからの心の形成は、それらの連続的な(絶え間のない)増大にしたがって、継続的な秩序で発出する(進展する)。
sed mutationes illas hic describere non vacat, sunt enim variae et diversae in subjectis: しかし、それらの変化をここに述べることは時間がない、というのは、対象の中で異なっており、いろいろであるから。
ipsae inclinationes ad conjugium ante illud sunt modo imaginativae in mente, et fiunt plus et plus sensitivae in corpore; その〔結婚〕前に結婚への性向そのものは、心の中の単なる想像上のものである、またさらにまたさらに身体の中で感覚のものになる。
at status illarum post conjugium, sunt status conjunctionis et quoque prolificationis; しかし、結婚後のそれらの状態は、結合の状態である、そしてまた生殖の〔状態〕。
quae quod a prioribus differant, sicut effectuationes ab intentionibus, patet. それらは前のものから異なっていることは、実現したものが意図したものから〔異なっている〕のように、明らかである。
(3)訳文
190.(5) 男と女のいのちの状態は、結婚前と結婚後で異なる。
結婚の前、両方の者のもとに二つの状態がある、一つは結婚への性向の前〔のもの〕、もう一つは、その後〔のもの〕。後者と前者の状態の変化は、またここからの心の形成は、それらの連続的な増大にしたがって、継続的な秩序で進展する。しかし、それらの変化をここに述べることは時間がない、というのは、対象の中で異なっており、いろいろであるから。結婚前の結婚への性向そのものは、心の中の単なる想像上のものであり、さらにまたさらに身体の中で感覚のものになる。しかし、結婚後のそれらの状態は、結合の状態、そしてまた生殖の状態である。それらが前のものから異なっていることは、実現したものが意図したものから〔異なっている〕のように、明らかである。
(1)原文
191. (vi.) Quod status vitae post conjugium apud conjuges mutentur et succedant secundum conjunctiones mentium illorum per amorem conjugialem.― Quod status mutationes et ejus successiones post conjugium apud utrumque, virum et uxorem, sint secundum amorem conjugialem apud illos, ita vel conjunctivae vel disjunctivae mentium, est quia amor conjugialis non modo est varius, sed etiam diversus apud conjuges; varius, apud illos qui se interius amant; apud hos enim ille per vices intermittitur, attamen intus in suo calore constanter permanet; at ille amor diversus est apud illos conjuges qui se modo exterius amant; apud hos ille non ex similibus causis per vices intermittitur, sed ex alterno frigore et calore: [2] harum differentiarum ratio est, quia apud hos corpus primas agit, et hujus ardor se circumfundit et in communione secum rapit inferiora mentis; at apud illos qui interius se amant, mens primas agit, et in communionem secum fert corpus. Apparet sicut amor ascendat e corpore in animam, quia ut primum corpus illecebras capit, intrant per oculos sicut fores in mentem, et sic per visum ut atrium in cogitationes, et illico in amorem; sed usque ille e mente descendit, ac agit in inferiora secundum illorum dispositionem; quare mens lasciva lascive agit, et mens casta caste, et haec disponit corpus, at illa disponitur a corpore.
(2)直訳
191. (vi.) Quod status vitae post conjugium apud conjuges mutentur et succedant secundum conjunctiones mentium illorum per amorem conjugialem.― 191.(6) 夫婦のもとの結婚後のいのちの状態は変えられ、続くこと、結婚の愛による彼らの心の結合にしたがって――
Quod status mutationes et ejus successiones post conjugium apud utrumque, virum et uxorem, sint secundum amorem conjugialem apud illos, ita vel conjunctivae vel disjunctivae mentium, est quia amor conjugialis non modo est varius, sed etiam diversus apud conjuges; 両方の者、男(夫)と妻のもとの、結婚後の状態の変化とその継続は、彼らのもとの結婚愛にしたがっている、そのように(したがって)心をあるいは結合へ向かうかあるいは分離的である、結婚愛は単にいろいろである(異なっている)☆だけでなく、しかし、異なっている(いろいろである)☆からである、配偶者(夫婦)のもとで。
☆ variusもdiversusも「いろいろな」「異なった」という意味があり、意味に違いがありまんが、このように両者が一緒だと、(無理やりながらも)何らかの区別をしなければならなくなります。variusは変化して「いろいろ」であるといった意味合いを持つでしょう、そしてdiversusはいろいろと「異なっている」ということでしょう。
varius, apud illos qui se interius amant; いろいろ(異なって)〔である〕、彼らのもので、その者は互いに内的に愛する。
apud hos enim ille per vices intermittitur, attamen intus in suo calore constanter permanet; というのは、これらの者のもとで彼らは交互に中断されるから、しかしそれでも、内部で自分の熱の中で絶えず持続する。
at ille amor diversus est apud illos conjuges qui se modo exterius amant; しかし、彼らの愛はいろいろである、配偶者(夫婦)の彼らのもとで、その者は互いに単に外的に愛する。
apud hos ille non ex similibus causis per vices intermittitur, sed ex alterno frigore et calore: これらの者のもとで彼らは似た原因から交互に中断されない、しかし、冷たさと熱の交替から。
[2] harum differentiarum ratio est, quia apud hos corpus primas agit, et hujus ardor se circumfundit et in communione secum rapit inferiora mentis; [2] これらの相違の論拠(関係)である、これらの者のもとで身体が第一人者を働く(行なう)、またこれらの熱が〔それ自体を〕あたりにまき散らす、また交際(接触)の中へそれ自体へ心の低いものを捕えるからである。
at apud illos qui interius se amant, mens primas agit, et in communionem secum fert corpus. しかし、彼らのもとで、その者は内的に互いに愛する、心が第一人者を働く(行なう)、また交際(接触)の中へそれ自体へ身体をもたらす(導く)。
Apparet sicut amor ascendat e corpore in animam, quia ut primum corpus illecebras capit, intrat per oculos sicut fores in mentem, et sic per visum ut atrium in cogitationes, et illico in amorem; 愛は身体から霊魂の中へ上るように見える、身体が誘惑するものを捕えると直ぐに、扉のような目を通って心の中に入るから、またこのように前庭(入り口)のような視覚を通して思考の中に、また直ちに愛の中に。
sed usque ille e mente descendit, ac agit in inferiora secundum illorum dispositionem; しかし、それでもそれは心から降る、そしてそれらの配置にしたがって低いものの中で働く。
quare mens lasciva lascive agit, et mens casta caste, et haec disponit corpus, at illa disponitur a corpore. それゆえ、好色(みだら)な心は好色(みだら)に働く、また貞潔な心は貞潔に、またこれ(後者)は身体を統制する(整える)、しかし、それ(前者)は身体から統制される。
(3)訳文
191.(6) 夫婦のもとの結婚後のいのちの状態は、結婚の愛による彼らの心の結合にしたがって変えられ、続く。
夫と妻の両方のもとの、結婚後の状態の変化とその継続は、彼らのもとの結婚愛にしたがっている、したがっって。心は結合へ向かうかあるいは分離へ向かう、結婚愛は配偶者(夫婦)のもとで、いろいろであるだけでなく、異なっているもいるからである。互いに内的に愛する者のもとで、いろいろである。というのは、これらの者のもとで彼らは交互に中断されるから、しかしそれでも、内部で自分の熱の中で絶えず持続する。しかし、互いに単に外的に愛する互いに単に外的に愛する者のもとで、彼らの愛はいろいろである。これらの者のもとで彼らは似た原因から交互に中断されない、しかし、冷たさと熱の交替から〔中断される〕。
[2] これらの相違の論拠は、これらの者のもとで身体が第一人者を働き、これらの熱があたりにまき散ららされ、また交際の中でそれ自体へ心の低いものを捕えるからである。しかし、内的に互いに愛する者のもとで、心が第一人者を働き、交際の中でそれ自体へ身体を導く。
愛は身体から霊魂の中へ上るように見える――身体が誘惑するものを捕えると直ぐに、扉のような目を通って心の中に、またこのように前庭のような視覚を通して思考の中に、また直ちに愛の中に入るからである。しかし、それでもそれは心から降り、そしてそれらの配置にしたがって低いものの中で働く。それゆえ、好色な心は好色に、また貞潔な心は貞潔に働く、また後者は身体を統制する、しかし、前者は身体から統制される。