[6.] Sed tunc in excandescentia prius concepta continuavi dicendo, "Si homini non foret liberum arbitrium in spiritualibus, quid tunc foret homo nisi brutum? [6] しかし、その時、最初に抱いた憤りの中に私は続けた(持続した)、言って、「もし、人間に霊的なものの中で選択の自由がなかったなら、その時、人間は獣のようなものでないなら何になったか?
Eminetne homo per illud super brutis bestiis? 人間はそのことによって、獣のような獣の上に卓越しないか?
Quid ecclesia absque illo nisi facies fullonis atra, in cujus oculis est gutta alba? それなしの教会は洗い張り屋の黒い顔でないなら何か? その目の中に白い斑点(=角膜が白く濁った眼)☆。
☆ 布さらし業者は、さらしに使う薬品の影響で「白そこい(白内障)」なる者が多かったのでしょうか?
Quid Verbum absque illo nisi codex inanis? それなしのみことばとは何か、空虚な(無意味な)コーデックス(本)でないなら?
Quid frequentius ibi dicitur et mandatur, quam quod homo amaturus sit Deum, et quod amaturus sit proximum, et quoque quod crediturus sit, tum quod salus et vita ei sit, quemadmodum amat et credit? 何がそこにしばしば言われ、命令されているか? 人間が神を愛すること(未来分詞)、また隣人を愛すること、そしてまた信じること以外に、なおまた救いといのちが彼にあること、まるで彼が愛し、また信じるかように☆。
☆ ここのquemadmodumは、ここではこの言葉の使い方がうまく適合していないようです。「~にしたがって」と意訳してよいでしょう。
Quis est cui non est facultas intelligendi et faciendi illa quae praecepta sunt in Verbo, et quae in decalogo? だれがいるか? その者にそれらを理解し、行なう能力がない、それらはみことばの中に、またそれらは十戒の中にある。
Quomodo potuisset Deus talia homini praescribere et mandare, nisi ei data esset facultas? どのように、神はこのようなものを人間に定めることと命令することができたであろうか、彼に能力を与えなかったのなら?
[7.] Dic alicui rustico, apud quem mens per fallacias in theologicis non praestructa est, quod ne hilum plus quam truncus et lapis, possit intelligere et velle in rebus fidei et charitatis, et inde salutis, et ne quidem ad illa se applicare et accommodare, annon tunc ille toto pectore risurus esset, et dicturus, `Quid insanius? [7] だれか田舎者(粗野な者)に言え、その者のもとで心が神学の欺き(ごまかし)によって封鎖されていない、幹と石以上の〔ものでは〕さらに少しもないこと、信仰の仁愛の事柄の中で理解することと意志することとができる、またここから救いの〔事柄〕、またそれらへ決して自分自身を適合させること、また調節すること、その時、彼は全部の胸で笑う(笑った)、また言う(言った)のではないのか、「何と気違いじみているのか?」
quid mihi tunc cum sacerdote et ejus praedicatione? その時、何が私に聖職者とその説教と〔関係があるの〕か?
quid tunc templum plus quam stabulum? その時、神殿(教会)は家畜小屋以外のさらに何か?
et quid tunc cultus plus quam aratio? また、その時、礼拝は耕すこと以外のさらに何か?
Oh quae dementia ita loqui, est fatuitas supra fatuitatem.
Quis negat quod omne bonum sit a Dea? だれが否定するのか、すべての善は神からであることを?
Nonne homini datum est facere bonum ex se a Deo? 人間に善を行なうことが与えられていないか、神により、自分自身から?
Simile est credere.'" 同様である、信じること」。
His auditis, clamaverunt omnes, "Nos locuti sumus ex othodaxis othodoxe, tu autem ex rusticis rustice." これらで聞いて、すべての者は叫んだ、「私たちは正教(正説)☆から正教で話した、それでも、あなたは田舎者の(粗野な)ものから田舎者のように話した」。
☆ ここにミスプリがあります。ortho…が正しく、「r」が抜けています。初版は正しいです。
At subito tunc fulmen illapsum est e caelo, quod ne consumeret illas, turmatim eruperunt, et fugerunt inde, quisque ad suam domum. しかし、突然に、その時、天界から稲妻(雷電)が注がれた、