(1) 原文
499. Sed hoc per comparationes adhuc illustrabitur, per has: Quod nisi quoddam liberum arbitrium esset in omnibus creatis tam animatis quam inanimatis, non potuisset fieri aliqua creatio: nam absque libero arbitrio in naturalibus quoad bestias, non foret aliqua electio cibi nutritioni illarum conducibilis, nec aliqua prolificatio et prolum conservatio, ita non bestia. Si tale liberum non esset piscibus maris, et conchis fundi ejus, non foret piscis et concha. Similiter nisi esset in quovis insectulo, non foret bombyx, ex quo serica, nec apis ex quo mella et cerae, nec aliquis papilio, qui [1]ludit cum consorte in aere, et nutrit se succis in floribus, et repraesentat statum hominis beatum in caelesti aura, postquam exuvias suas sicut vermis deposuit. [2.] Nisi analogon liberi arbitrii esset in terrae humo, in semine ei injecto, inque omnibus arboris inde germinatae, inque ejus fructibus, et iterum in novis seminibus, non foret ullum vegetabile. Si analogon liberi arbitrii non esset in omni metallo, et in omni lapide nobili et ignobili, non foret metallum, nec lapis, immo ne quidem arenula; nam haec libere insorbet aetherem, et exspirat sua nativa, et rejicit obsoleta, et novis se redintegrat, inde est sphaera magnetica circum magnetem, ferrea circum ferrum, cuprea circum cuprum, argentea circum argentum, aurea circum aurum, lapidea circum lapidem, nitrosa circum nitrum, sulphurea circum sulphur, ac varia circum omnem pulverem terrae, ex qua sphaera intimum cujusvis seminis impraegnatur, prolificum vegetat; nam absque tali exspiratione e quovis pulvisculo terrae, non foret aliquod initium germinationis et inde perpetuum ejus: quomodo alioqui potuisset terra in intimum centrale grani seminati cum pulvere et aqua, nisi quam per exhalata ex illa penetrare, sicut in granum sinapis,
Quod minus..est omnibus seminibus, cum autem excrevit, majus.. est oleribus, et fit grandis arbor (Matth. [2]xiii. 31, 32; Marc. iv. 30-32).
[3.] Cum itaque omnibus subjectis creatis inditum est liberum, cuivis secundum suam naturam, quid non homini liberum arbitrium secundum ejus naturam, quae est ut sit spiritualis? Inde est quod homini datum sit liberum arbitrium in spiritualibus ab utero usque ad ultimam ejus aetatem in mundo, et postea in aeternum.
@1 ludit pro “ludat” @2 xiii. 31, 32 pro “xiv. 32”
(2) 直訳
499. Sed hoc per comparationes adhuc illustrabitur, per has: しかし、このことは比較によってさらに説明される、これらによって――
Quod nisi quoddam liberum arbitrium esset in omnibus creatis tam animatis quam inanimatis, non potuisset fieri aliqua creatio: ある種の選択の自由が創造されたすべてのものになかったなら、生命のあるものも生命のないものも、何らかの創造がなされなかったであろうこと。
nam absque libero arbitrio in naturalibus quoad bestias, non foret aliqua electio cibi nutritioni illarum conducibilis, nec aliqua prolificatio et prolum conservatio, ita non bestia. なぜなら、獣に関して自然的なものの中の選択の自由なしに、それらの滋養物に適切な食物の何らかの選択はなかったであろう、何らかの生殖と子孫の保護は、そのように獣はない。
Si tale liberum non esset piscibus maris, et conchis fundi ejus, non foret piscis et concha. もし、このような自由が海の魚になかったなら、またその底の貝に、魚も貝も存在しなかったであろう。
Similiter nisi esset in quovis insectulo, non foret bombyx, ex quo serica, nec apis ex quo mella et cerae, nec aliquis papilio, qui [1]ludit cum consorte in aere, et nutrit se succis in floribus, et repraesentat statum hominis beatum in caelesti aura, postquam exuvias suas sicut vermis deposuit. 同様に、それぞれの小さい虫の中になかったなら、カイコはなかった、それから絹が、ミツバチもない、それから蜂蜜と蝋、何らかのチョウもない、それは空気の中を仲間(配偶者)とともに遊ぶ、また花の中の液でそれ自体を養う、また天界のオーラ(大気)の中の人間の幸福を表象する、虫のように自分のぬけがらを捨てた後に。
[2.] Nisi analogon liberi arbitrii esset in terrae humo, in semine ei injecto, inque omnibus arboris inde germinatae, inque ejus fructibus, et iterum in novis seminibus, non foret ullum vegetabile. [2] 地の土の中に選択の自由の類似物がないなら、それに持ち込まれた種の中に、そしてここから発芽したすべての木の中に、そしてその実に、また再び新しい種の中に、何も植物はなかったであろう。
Si analogon liberi arbitrii non esset in omni metallo, et in omni lapide nobili et ignobili, non foret metallum, nec lapis, immo ne quidem arenula; もしすべての金属の中に選択の自由の類似物がなかったなら、また高貴なまた低級な(卑しい)すべての石の中に、金属は、石も、それどころか、決して砂粒もない。
nam haec libere insorbet aetherem, et exspirat sua nativa, et rejicit obsoleta, et novis se redintegrat, inde est sphaera magnetica circum magnetem, ferrea circum ferrum, cuprea circum cuprum, argentea circum argentum, aurea circum aurum, lapidea circum lapidem, nitrosa circum nitrum, sulphurea circum sulphur, ac varia circum omnem pulverem terrae, ex qua sphaera intimum cujusvis seminis impraegnatur, prolificum vegetat; なぜなら、これは自由に空気を吸収する、またその生来ものを吐き出す、また使い古したものを捨てる、また新しものでそれ自体を回復させる、ここから磁石のまわりに磁石のスフェアがある、鉄のまわりに鉄(のスフェアが)、銅のまわりに銅(のスフェアが)、銀のまわりに銀(のスフェアが)、金のまわりに金(のスフェアが)、石のまわりに石(のスフェアが)、硝石のまわりに硝石(のスフェアが)、硫黄のまわりに硫黄(のスフェアが)、そしていろいろなものが、地のすべてのちりのまわりに、それぞれの種のそのスフェアの最内部のものから妊娠させられる(詰め込まれる)、生殖力が生長させる。
nam absque tali exspiratione e quovis pulvisculo terrae, non foret aliquod initium germinationis et inde perpetuum ejus: なぜなら、地のそれぞれのほこりからのこのような発散なしに、何らかの発芽(生育)の始まりはまたそこからその永続はなかったであろう――
quomodo alioqui potuisset terra in intimum centrale grani seminati cum pulvere et aqua, nisi quam per exhalata ex illa penetrare, sicut in granum sinapis, そうでなければ、どのように地は、穀粒の最内部の中心に☆、ほこりと水とともに〔浸透して〕、蒔かれることができるのか、それらからの発散によって浸透すること以外でないなら、カラシ種の中のように。
☆ centraleが何か『レキシコン』にないのでわかりません、「中心」の訳語でよいと思います。
Quod minus..est omnibus seminibus, cum autem excrevit, majus.. est oleribus, et fit grandis arbor (Matth. [2]xiii. 31, 32; Marc. iv. 30-32). すべての種で小さいこと、けれども、生長するとき、青物に(olus)大きい、また大きな木が生じる(マタイ13:31, 32、マルコ4:30-32)。
[3.] Cum itaque omnibus subjectis creatis inditum est liberum, cuivis secundum suam naturam, quid non homini liberum arbitrium secundum ejus naturam, quae est ut sit spiritualis? [3] それで、創造されたすべての主体(対象)に自由が与えられている(注がれている)とき、その性質にしたがってそれぞれのものに、何がないか? 人間に選択の自由が彼の性質にしたがって、それは霊的になるためである。
Inde est quod homini datum sit liberum arbitrium in spiritualibus ab utero usque ad ultimam ejus aetatem in mundo, et postea in aeternum. ここからである、人間に霊的なものの中で選択の自由が与えられていること、子宮(胎内)からその最後年齢まで世の中に、またその後、永遠に。
@1 ludit pro “ludat” 注1 「ludat」の代わりにludit
@2 xiii. 31, 32 pro “xiv. 32” 注2 「xiv. 32」の代わりにxiii. 31, 32
(3) 訳文
499. しかし、このことは比較によってさらに説明される、これらによって――
ある種の選択の自由が創造されたすべてのものになかったなら、生命のあるものも生命のないものも、何らかの創造がなされなかったであろうこと――なぜなら、獣に関して自然的なものの中の選択の自由なしに、それらの滋養物に適切な食物の何らかの選択は、何らかの生殖と子孫の保護はなかったであろう、そのように獣はなかったであろうからである。
もし、このような自由が海の魚に、またその底の貝になかったなら、魚も貝も存在しなかったであろう。
同様に、それぞれの小さい虫の中になかったなら、カイコはなく、それから絹がなかった、ミツバチも、それから蜂蜜と蝋がない、チョウは空気の中を仲間(配偶者)とともに遊び、花の中の液でそれ自体を養い、また虫のように自分のぬけがらを捨てた後に、天界のオーラ(大気)の中の人間の幸福を表象するそのチョウもなかったであろう。
[2] 地の土の中に選択の自由の類似物がないなら、それに持ち込まれた種の中に、そしてここから発芽したすべての木の中に、そしてその実に、また再び新しい種の中に、何も植物はなかったであろう。
もしすべての金属の中に選択の自由の類似物がなかったなら、また高貴なまた低級なすべての石の中に、金属は、石も、それどころか、決して砂粒もなかったであろう。なぜなら、これは自由に空気を吸収し、またその生来ものを吐き出し、また使い古したものを捨て、新しものでそれ自体を回復させるからである。ここから磁石のまわりに磁石のスフェア、鉄のまわりに鉄、銅のまわりに銅、銀のまわりに銀、金のまわりに金、石のまわりに石、硝石のまわりに硝石、硫黄のまわりに硫黄のスフェアがあり、そして地のすべてのちりのまわりにいろいろなものがあり、それぞれの種がそのスフェアの最内部のものから妊娠させられ、生殖力が生長させている。なぜなら、地のそれぞれのほこりからのこのような発散なしに、何らかの発芽(生育)の始まり、またそこからその永続はなかったであろうからである――そうでなければ、どのように地は、穀粒の最内部の中心に、ほこりと水とともに〔浸透して〕、蒔かれることができるのか。カラシ種の中のように、それらからの発散によって浸透すること以外でないなら、
すべての種で小さい、けれども、大きい青物に生長するとき、大きな木が生じる(マタイ13:31, 32、マルコ4:30-32)。
[3] それで、創造されたすべての主体に、その性質にしたがってそれぞれのものに自由が与えられているとき、人間に霊的になるための選択の自由が彼の性質にしたがっていないものは何か?〔そんなことはないだろう〕
ここから、人間に子宮にいるときからその最後年齢まで世の中で、またその後、永遠に霊的なものの中での選択の自由が与えられている。