(1) 原文
241. Angeli qui e regno caelesti Domini sunt, loquuntur similiter ut angeli qui e regno spirituali Domini sed angeli caelestes ex interiore cogitatione quam angeli spirituales; et quia angeli caelestes in bono amoris in Dominum sunt, loquuntur ex sapientia, et angeli spirituales quia in bono charitatis erga proximum sunt, quod in sua essentia est verum (n. 215), loquuntur ex intelligentia, nam ex bono est sapientia, et ex vero intelligentia: inde loquela angelorum caelestium est instar lenis fluvii, mollis et quasi continua, sed loquela angelorum spiritualium est paulum vibratoria et discreta: etiam loquela angelorum caelestium sonat multum ex vocalibus U et O, at loquela angelorum spiritualium ex vocalibus E et I; vocales enim sunt pro sono, et in sono est affectio; nam, ut supra (n. 236) dictum est, sonus loquelae angelorum correspondet affectioni, et articulationes soni, quae sunt voces, correspondent ideis cogitationis quae ex affectione. Quoniam vocales non pertinent ad linguam, sed ad elevationem vocum ejus per sonum ad varias affectiones secundum cujusvis statum, ideo in lingua Hebraea vocales non expressae sunt, et quoque varie enuntiantur. Inde angeli cognoscunt quale hominis quoad affectionem et amorem. Loquela angelorum caelestium est etiam absque consonantibus duris, et raro labitur a consonante in consonantem, nisi per interpositionem vocis quae incipit a vocali. Inde est, quod in Verbo toties interponatur vocula “et,” ut constare potest illis qui legunt Verbum in lingua Hebraea, in qua illa vocula est mollis, et utrinque sonat ex vocali. Ex vocibus etiam in Verbo in illa lingua aliquantum sciri potest, num pertineant ad classem caelestem vel ad classem spiritualem, ita num involvant bonum vel num verum: quae involvunt bonum, trahunt multum ex U et O, et quoque aliquantum ex A; at quae involvunt verum, trahunt ex E et I. Quia affectiones imprimis se exserunt per sonos, ideo quoque amantur voces in sermone hominis, cum agitur de magnis, ut de caelo et de Deo, quibus insunt U et O: etiam soni musici illuc se extollunt, cum exprimuntur similia; aliter cum agitur de non magnis. Inde est quod ars musica calleat exprimere affectionum varia genera.
(2) 直訳
Angeli qui e regno caelesti Domini sunt, loquuntur similiter ut angeli qui e regno spirituali Domini; 主の天的な王国から〔の者〕である天使たちは、主の霊的な王国からの天使たちのように、同様に話す。
sed angeli caelestes ex interiore cogitatione quam angeli spirituales; しかし、天的な天使たちは、霊的な天使たちよりもさらに内的な思考から〔話す〕。
et quia angeli caelestes in bono amoris in Dominum sunt, loquuntur ex sapientia, et angeli spirituales quia in bono charitatis erga proximum sunt, quod in sua essentia est verum (n. 215), loquuntur ex intelligentia, nam ex bono est sapientia, et ex vero intelligentia: そして天的な天使たちは主への愛の善の中にいるので、知恵から話す、また霊的な天使たちは隣人に対する仁愛の善の中にいるので、それはその本質では真理である(215番)、知性から話す、なぜなら、知恵は善からであるから、また知性は真理から〔であるから〕。
inde loquela angelorum caelestium est instar lenis fluvii, mollis et quasi continua, sed loquela angelorum spiritualium est paulum vibratoria et discreta: ここから天的な天使たちの話し方は、穏やかな川のようである、柔らかくていわば連続している、しかし、霊的な天使たちの話し方は、少し断音的で☆分離している。
☆vibratoriusは「短い破裂で続く、スタッカートの、断音的な」という意味です。柳瀬訳「ふるえて」、長島訳「震えていて」では、私には意味が通じません。すなわち「穏やか・柔らかい会話」に対して「ふるえる」よりも「破裂音」のほうがよい対比となっています。
etiam loquela angelorum caelestium sonat multum ex vocalibus U et O, at loquela angelorum spiritualium ex vocalibus E et I; さらにまた天的な天使たちの話し方は、「ウ」と「オ」の母音から多く響く、しかし、霊的な天使たちの話し方は「エ」と「イ」から〔多く響く〕。
vocales enim sunt pro sono, et in sono est affectio; なぜなら、母音は音のためにあり、音の中に情愛があるから。
nam, ut supra (n. 236) dictum est, sonus loquelae angelorum correspondet affectioni, et articulationes soni, quae sunt voces, correspondent ideis cogitationis quae ex affectione. なぜなら、上に(236番)言われたように、天使たちの話し方の音は情愛に対応し、音の区切りは、それらは言葉であって、情愛からのものである思考の観念に対応するから。
Quoniam vocales non pertinent ad linguam, sed ad elevationem vocum ejus per sonum ad varias affectiones secundum cujusvis statum, ideo in lingua Hebraea vocales non expressae sunt, et quoque varie enuntiantur. 母音は言葉に属さない☆1ので、しかしその言葉の高揚☆2に〔属す〕、音によって、それぞれの状態にしたがっていろいろな情愛へ、それゆえ、ヘブル語では母音は(明瞭に)表現されていない、いろいろにも発音される。
☆1 pertineoは「関係する」または「割り当てられる、属する」という意味です。ヘブル語は(もともとは)子音字からしか成り立っていません(22文字)。母音は後からマソラー学者たちが振ったものです。それでここで「言葉」はヘブル語をさしていると思います。長島訳は正しい。なお、英訳はnot essential toと意訳しており、柳瀬訳はこれに従っています。
☆2 「言葉(語)を持ち上げること」とは何でしょうか? 私にはわかりません。英訳ではtoneを補って訳しています。「〔音の〕抑揚」と意訳しておくしかないようです。
Inde angeli cognoscunt quale hominis quoad affectionem et amorem. ここから天使たちは、情愛と愛に関して人間たちがどんなものか知る。
Loquela angelorum caelestium est etiam absque consonantibus duris, et raro labitur a consonante in consonantem, nisi per interpositionem vocis quae incipit a vocali. さらにまた、天的な天使たちの話し方は、固い子音なしである、そして子音から子音へまれに落ち込む(変わる)、母音から始まる言葉で差し込みによってでないなら。
Inde est, quod in Verbo toties interponatur vocula “et,” ut constare potest illis qui legunt Verbum in lingua Hebraea, in qua illa vocula est mollis, et utrinque sonat ex vocali. ここからである、みことばの中でしばしば小辞「そして」☆1が挿入されること、ヘブル語でみことばを読む者、彼らに明らかであるように、その〔ヘブル語の〕中で、その小辞は柔らかいものである、そして両方の場所(両側)に母音から音がする(響く)☆2。
☆1 ヘブル語でandを意味する「ヴァーヴ」(一文字)です。ヘブル語はこの「ヴァーヴ」で文をつなぎます(そのときは「ヴ」と発音します)。すなわち「~である」、「そして~である」、「そして~である」・・・となります。それで、ヘブル語はすべて子音から始まるのですが(日本語で「ア行」の言葉も子音を持っています!)。文章を読むとき発音上は「~」「ヴ~」「ヴ~」・・・のようにほとんどの文が「ヴ」空始まるようになっています。
☆2 この意味は私にわかりません。前述のようにほとんど文の文頭に「ヴ」という母音がきます。それで「両方の場所」という意味がわからないのです。英訳は「始めと終わりに」と意訳しています。単語の始めと終わりでありません。ただ、文の始まりが「ヴ」であり、次の文の始まりも「ヴ」なので、文の両端が「ヴ」ではさまれている形になります。それを指しているのでしょうか。
Ex vocibus etiam in Verbo in illa lingua aliquantum sciri potest, num pertineant ad classem caelestem vel ad classem spiritualem, ita num involvant bonum vel num verum: さらにまた、その言葉〔ヘブル語〕の(中の)みことばの中の言葉から、多少知られることができる、天的な部類に属するかどうか、あるいは霊的な部類に、このように善を包むかどうかあるいは真理を〔包む〕かどうか。
quae involvunt bonum, trahunt multum ex U et O, et quoque aliquantum ex A; 善を包むものは、「ウ」と「オ」から多く〔音を〕得ている、また多少は「ア」からも。
at quae involvunt verum, trahunt ex E et I. しかし、真理を包むものは、「エ」と「イ」から得ている。
Quia affectiones imprimis se exserunt per sonos, ideo quoque amantur voces in sermone hominis, cum agitur de magnis, ut de caelo et de Deo, quibus insunt U et O: 情愛は特に音によって現われるので、それゆえ、人間の会話の中でもまた言葉が好まれる、偉大なことについて扱われるとき、例えば天界や神について、そこに「ウ」と「オ」が内在する☆。
☆ 浅学ながら私のヘブル語の知識からではこのことは確認できません。
etiam soni musici illuc se extollunt, cum exprimuntur similia; さらにまた音楽の音も、そこへ〔向けて音を〕高める、似たものが表現されるとき。
aliter cum agitur de non magnis. 偉大でないことについて扱われるとき、異なって〔いる〕。
Inde est quod ars musica calleat exprimere affectionum varia genera. ここからである、音楽の技術はいろいろな種類の情愛を表現することを知っている。
(3) 訳文
主の天的な王国からの天使たちは、主の霊的な王国からの天使たちと同様に話すが、天的な天使たちは、霊的な天使たちよりもさらに内的な思考から話す。そして天的な天使たちは主への愛の善の中にいるので知恵から話し、また霊的な天使たちは、本質では真理である(215番)、隣人に対する仁愛の善の中にいるので知性から話す、なぜなら、知恵は善からであり、また知性は真理からであるから。ここから、天的な天使たちの話し方は、穏やかな川のようであり、柔らかくていわば連続している、しかし、霊的な天使たちの話し方は、少し断音的で分離している。さらにまた、天的な天使たちの話し方は「ウ」と「オ」の母音が多く響くが、霊的な天使たちの話し方は「エ」と「イ」が多く響く。なぜなら、母音は音のためにあり、音の中に情愛があるから。それというのも、前に(236番)言われたように、天使たちの話し方の音は情愛に対応し、音の区切りは、それらは言葉であって、情愛からのものである思考の観念に対応するからである。母音は言葉に属さず、それぞれの状態にしたがっていろいろな情愛の、その言葉の〔音の〕抑揚に属すので、それゆえ、ヘブル語では母音は表現されていないで、いろいろに発音される。このことから、天使たちは情愛と愛に関して人間たちがどんなものか知る。さらにまた、天的な天使たちの話し方は、固い子音はなく、母音から始まる言葉を差し挟まないで、子音から子音へと変わることはまれである。ここから、みことばの中では、ヘブル語でみことばを読む者に明らかであるように、しばしば小辞「そして」が挿入されるのである、ヘブル語のその小辞は柔らかいものであり、〔一つの文の〕前後で母音が響く。さらにまた、ヘブル語のみことばの中の言葉から、天的な部類にあるいは霊的な部類に属するかどうか、このように善をあるいは真理を包むものであるかどうかが多少知ることができる。善を包むものは、「ウ」と「オ」から多くの音を、また多少は「ア」からも音を得ている。しかし、真理を包むものは、「エ」と「イ」から音を得ている。情愛は特に音によって現われるので、それゆえ、人間の会話の中でもまた、偉大なことについて扱われるとき、例えば天界や神について、そこに「ウ」と「オ」が内在する言葉が好まれる。さらにまた音楽の音も、似たものが表現されるとき、それへ向けて音を高める。偉大でないことについて扱われるときは異なっている。ここから、音楽の技術では、いろいろな種類の情愛を表現することが知られている。