(1) 原文
De subtiliori cogitatione, ejus ideis
2896. Loquutus sum cum eo, qui dixit se nunc scire quod detur cogitatio interior, cujus ideae adimplebant simplices ideas aliorum [2892], is cum putaret, quod non dari possent simpliciores, quam ejus ideae-nam{1} non putant dari simpliciores, quam quae subtilissimae sunt eorum-tunc{2} dabatur ei repraesentare, quales ideae ejus sunt, quas putabat subtilissimas esse, nec dari posse subtiliores, nempe quod si aliquam earum videret (sicut ei tunc placebat valde, quia talis) microscopio, quod videret unam majorem equo viso [2895], et postea, majorem tota tellure, cum ejus sylvis et varietatibus, et quod ejus simplicissima idea esset crusta ista, in qua vermes, et serpentes, quae nec ab eo visuntur; ita obstupefactus, et [hoc] quia idea spirituali id repraesentabatur, tenendo ideam in objectis microscopiorum, per quae ea quae visui sunt simplicissima, minima, non apparentia, usque patent, et in iis tam varia, sicut in insectis eorum viscera, vasa, et innumera, quae non crederet homo, nisi qui viderat. 1748, 23 Aug. (2897.) Cum repraesentabatur ei, repraesentatione subitili, quod minimum ejus esset crustaceum modo, in qua crusta essent vermes et anguiculi, qui quasi reptarent et ederent, et sic causarentur titillationem et jucunditatem, sicut solet, tunc is jucunda sua coepit persentiscere, cum tali jucunditate ex titillatione ut diceret, quod nusquam talem jucunditatem in suamet vita perceperit, nec credere potuisset, quod dabilis, 1748, 23 Aug.; sed{3} nunc fatetur, quod quoque perceperit noxium{4} quid.
@1 ms. ideae, nam
@2 ms. eorum; sed (sic!)
@3 ms. Aug: sed
@4 J.F.I. Tafel anxium sed vide indicem ad Cogitare, Dolus, Jucunditas et Serpens〔『索引』には…sed mox noxim quid…とあります〕
2898. Cum experientiam repraesentare daretur per microscopium{1}, resistebant spiritus, nec admittere volebant, dicentes quod non velint admittere ea, quae convincunt, nam timent convinci. 1748, 23 Aug.
@1 ms. microscopiam
(2) 直訳
De subtiliori cogitatione, ejus ideis さらに鋭い思考、その観念について
2896. Loquutus sum cum eo, qui dixit se nunc scire quod detur cogitatio interior, 私は彼と話した、その者は言った、自分自身が今や知っていること、内的な思考が存在すること、
cujus ideae adimplebant simplices ideas aliorum [2892], その観念が他の者の単純な観念を取り去った〔2892〕、
is cum putaret, quod non dari possent simpliciores, quam ejus ideae- 彼が思ったとき、さらに単純なもの〔観念〕は存在することができないこと、彼の観念よりも――
nam{1} non putant dari simpliciores, quam quae subtilissimae sunt eorum- なぜなら、さらに単純なものが存在することを思わないからである、彼の最も鋭いものよりも――
tunc{2} dabatur ei repraesentare, quales ideae ejus sunt, その時、彼に表象することが与えられた、彼の観念がどのようなものであるか、
quas putabat subtilissimas esse, nec dari posse subtiliores, それを彼は最も鋭いものであることを思った、さらに鋭いものは存在することもできないこと、
nempe quod si aliquam earum videret (sicut ei tunc placebat valde, quia talis) microscopio, すなわち、もしそれらの何らかのものが見られるなら(彼に、その時、大いに喜びであったように、そのような者〔である〕からである)顕微鏡で、
quod videret unam majorem equo viso [2895], 彼は見るであろうこと、一つの大きなものを、馬で見られた〔ものよりも〕〔2895〕、
et postea, majorem tota tellure, cum ejus sylvis et varietatibus, またその後、全地球〔よりも〕大きいものを〔見るであろう〕、その森といろいろなものとともに、
et quod ejus simplicissima idea esset crusta ista, in qua vermes, et serpentes, quae nec ab eo visuntur; また、彼のもっとも単純な観念はその〔地球の〕外皮(硬い表面)であったこと、その中に虫、またヘビ〔がいる〕、それらは彼から見られない。
ita obstupefactus, et [hoc] quia idea spirituali id repraesentabatur, そのように〔彼は〕驚かされた、また〔このことは〕霊的な観念がそれを表象したからである、
tenendo ideam in objectis microscopiorum, 観念を顕微鏡の対象の中に保って、
per quae ea quae visui sunt simplicissima, minima, non apparentia, それ〔顕微鏡〕によってそれらは、それらは最も単純ものが見られる、最小のものが、出現しない(=見られない)、
usque patent, et in iis tam varia, sicut in insectis eorum viscera, vasa, et innumera, それでも明らかである、またそれらの中にこれほどにいろいろなものが〔ある〕、昆虫の中のように、それらの内臓、血管、また無数のもの、
quae non crederet homo, nisi qui viderat. それらを人間は信じなかった(接続)、彼が見なかったなら。
1748, 23 Aug. 1748年8月23日。
(2897.) Cum repraesentabatur ei, repraesentatione subitili, 彼らに表象されたとき、鋭い表象で、
quod minimum ejus esset crustaceum modo, in qua crusta essent vermes et anguiculi, 彼の最小のもの〔表象〕は単なる外皮(硬い表面)のものであったこと、その外皮(硬い表面)の中に虫と小さいヘビがいた、
qui quasi reptarent et ederent, et sic causarentur titillationem et jucunditatem, sicut solet, それらがいわば這った、また食べた、またこのように感覚的刺激と快さをひき起こした、よくあるように、
tunc is jucunda sua coepit persentiscere, cum tali jucunditate ex titillatione ut diceret, その時、彼は自分の快さを感じ始めることを始めた、感覚的刺激からのこのような快さとともに、言うように、
quod nusquam talem jucunditatem in suamet vita perceperit, nec credere potuisset, quod dabilis, 決してこのような快さを自分自身のいのちの中で知覚しなかった、信じることもできなかった、ありえること、
1748, 23 Aug.; 1748年8月23日。
sed{3} nunc fatetur, quod quoque perceperit noxium{4} quid. しかし、今や、認めている、そのこともまた何か有害なものを。
2898. Cum experientiam repraesentare daretur per microscopium{1}, 顕微鏡によって経験を表象することが与えられたとき、
resistebant spiritus, nec admittere volebant, dicentes quod non velint admittere ea, quae convincunt, 霊たちは抵抗した、許容することも欲しなかった、言って、それらを許容することを欲しないこと、それらは納得させる、
nam timent convinci. なぜなら、彼らは納得させられることを恐れているからである。
1748, 23 Aug. 1748年8月23日。
(3) 訳文
さらに鋭い思考、その観念について
2896. 私は、自分自身が今、内的な思考が存在することを知っている、と言った者と話した。彼が自分の観念よりもさらに単純なもの〔観念〕は存在することができないこと思ったとき、その観念が他の者の単純な観念を取り去った〔2892番〕。なぜなら、彼の最も鋭いものよりもさらに単純なものが存在すると思わないからである――その時、彼の観念がどのようなものであるか、彼に表象することが与えられた。それを彼は最も鋭いものであり、さらに鋭いものは存在することもできないと思った、すなわち、もしそれらの何らかのものが顕微鏡で見られるなら(彼に、その時、大いに喜びであったように、そのような者であるからである)、彼は、馬で見られた〔ものよりも〕〔2895番〕、大きなものを見るであろう、またその後、全地球よりも大きいものを、その森といろいろなものとともに見るであろう、また、彼の最も単純な観念はその〔地球の〕硬い表面であったことである、その中に彼から見られない虫やヘビがいる。
そのように〔彼は〕驚かされ、〔このことは〕霊的な観念が、観念を顕微鏡の対象の中に保ってそれを表象したからである。それ〔顕微鏡〕によって、最も単純ものが、見られない最小のものが見られる。それでも、またそれらの中に、昆虫の中の内臓、血管、また無数のものように、これほどにいろいろなものがあることが明らかである。人間はそれらを見なかったなら信じなかったであろう。1748年8月23日。
(2897.) 彼らに、彼の最小のもの〔表象〕は単なる硬い表面であったことが鋭い表象で表象されたとき、その硬い表面の中に虫と小さいヘビがいて、それらがいわば這い、食べ、またよくあるように、このような感覚的刺激と快さをひき起こした。その時、彼は感覚的刺激からのこのような快さとともに、自分の快さを感じ始め、決してこのような快さを自分自身のいのちの中で知覚しなかった、ありえることを信じることもできなかった、と言った。1748年8月23日。しかし、今、何か有害なものもまた認めている。
2898. 顕微鏡によって経験を表象することが与えられたとき、霊たちは、納得させるそれらを許容することを欲しない、と言って、抵抗し、許容することも欲しなかった。なぜなら、彼らは納得させられることを恐れているからである。1748年8月23日。