原典講読『神の摂理』 107, 108

 

(1) 原文


107.  Forma hujus regiminis potest aliquatenus per comparationes videri. Amor caelestis cum affectionibus boni et veri, et inde perceptionibus, et simul cum jucundis affectionum illarum et inde cogitationibus, comparari potest arbori insigni ramis, foliis et fructibus; amor vitae est arbor illa, rami cum foliis sunt affectiones boni et veri cum illarum perceptionibus, ac fructus sunt jucunda affectionum cum illorum cogitationibus. At amor infernalis cum ejus affectionibus mali et falsi, quae sunt concupiscentiae, et simul cum jucundis concupiscentiarum illarum et inde cogitationibus, comparari potest araneae et ejus telae circumtextae: ipse amor est aranea, concupiscentiae mali et falsi cum illarum interioribus astutiis, sunt fila retiformia araneae sedi proxima; ac jucunda concupiscentiarum illarum cum machinationibus dolosis sunt fila remotiora, ubi volantes muscae captantur, circumvelantur et comeduntur.


 


(2) 直訳


Forma hujus regiminis potest aliquatenus per comparationes videri. この統治(支配)形はある程度比較(たとえ)よって見られることができる。


Amor caelestis cum affectionibus boni et veri, et inde perceptionibus, et simul cum jucundis affectionum illarum et inde cogitationibus, comparari potest arbori insigni ramis, foliis et fructibus; 天界の愛は、善と真理の愛とともに、またここからの知覚、また同時にそれらの情愛とここからの思考の快さとともに、比較される(たとえられる)とができる、枝、葉、また実で飾られた木に。


amor vitae est arbor illa, rami cum foliis sunt affectiones boni et veri cum illarum perceptionibus, ac fructus sunt jucunda affectionum cum illorum cogitationibus. いのちの愛はその木である、葉とともに枝は善と真理の情愛である、それらの知覚とともに、そして実は情愛の快さである、それらの思考とともに。


At amor infernalis cum ejus affectionibus mali et falsi, quae sunt concupiscentiae, et simul cum jucundis concupiscentiarum illarum et inde cogitationibus, comparari potest araneae et ejus telae circumtextae: しかし、地獄の愛は、悪と虚偽のその情愛とともに、それらは欲望である、また同時に(一緒に)快さとともに、それらの欲望とそこからの思考、クモに比較にされる(たとえられる)とができる、またその包んでいるクモの巣。


ipse amor est aranea, concupiscentiae mali et falsi cum illarum interioribus astutiis, sunt fila retiformia araneae sedi proxima; 愛そのものはクモである、悪と虚偽の欲望は、それらの内的な欺瞞とともに、クモの網状の糸である、最も近くに位置する。


ac jucunda concupiscentiarum illarum cum machinationibus dolosis sunt fila remotiora, ubi volantes muscae captantur, circumvelantur et comeduntur. そしてそれらの欲望の快さは、狡猾な(欺きの)陰謀とともに、さらに遠く離れた糸である、そこに飛びまわるハエが捕えられる、おおわれる、また食べられる。


 


(3) 訳文


107.  この統治(支配)形はある程度、たとえによって見られることができる。界の愛は、善と真理の愛とまたここからの知覚とともに、また同時にそれらの情愛とここからの思考の快さとともに、枝、葉、また実で飾られた木にたとえられることができる。いのちの愛はその木であり、葉とともに枝は善と真理の知覚とともにそれら情愛であり、、そして実は思考とともにそれらの情愛の快さである。しかし、地獄の愛は、欲望である悪と虚偽のその情愛とともに、またそれらの欲望とそこからの思考と一緒に快さとともに、クモとその包んでいるクモの巣にたとえられることができる。愛そのものはクモであり、悪と虚偽の欲望は、それらの内的な欺瞞とともに、最も近くに位置するクモの網状の糸である。そしてそれらの欲望の快さは、狡猾な陰謀とともに、さらに遠く離れた糸であり、そこに飛びまわるハエが捕えられ、おおわれ、食べられる。


 


(1) 原文


108.  Ex his comparationibus videri quidem potest conjunctio omnium voluntatis ac intellectus seu mentis hominis cum amore vitae ejus, sed usque non rationaliter. Illa conjunctio potest rationaliter ita videri: sunt ubivis tria simul quae unum faciunt, quae vocantur finis, causa et effectus; amor vitae ibi est finis, affectiones cum illarum perceptionibus sunt causa, ac jucunda affectionum cum illorum cogitationibus sunt effectus; nam similiter ut finis per causam venit in effectum, ita etiam amor per suas affectiones venit ad sua jucunda; et per suas perceptiones ad suas cogitationes. Ipsi effectus sunt in mentis jucundis et illorum cogitationibus, quando jucunda sunt voluntatis ac cogitationes sunt intellectus inde, ita quando plenus consensus ibi est; sunt tunc effectus spiritus ejus, qui si non in actum corporis veniunt, usque sicut in actu sunt, quando est consensus: sunt etiam tunc simul in corpore, et habitant cum amore vitae ejus ibi, ac spirant actum, qui fit dum nihil obstat. Tales sunt concupiscentiae mali, et ipsa mala, apud illos, qui mala in spiritu suo licita faciunt. [2.] Nunc sicut finis conjungit se cum causa, et per causam cum effectu, ita amor vitae cum interno cogitationis, et per hoc cum externo ejus. Inde patet, quod externum cogitationis hominis in se sit quale ejus internum est, nam finis indit omne suum causae, et per causam effectui; nihil enim essentiale datur in effectu, quam quod est in causa, et per causam in fine, et quia sic finis est ipsum essentiale quod ingreditur causam et effectum, ideo causa et effectus vocantur finis medius et finis ultimus.


 


(2) 直訳


Ex his comparationibus videri quidem potest conjunctio omnium voluntatis ac intellectus seu mentis hominis cum amore vitae ejus, sed usque non rationaliter. これらの比較(たとえ)から確かに見られることができる、意志と理解力のすべてのものの結合が、すなわち、彼のいのちの愛と人間の心の、しかしそれでも、理性的でなく。


Illa conjunctio potest rationaliter ita videri: その結合は理性的にこのように見られることができる―


sunt ubivis tria simul quae unum faciunt, quae vocantur finis, causa et effectus; どこでも三つのものがある同時に(一緒に)それらは一つのものとなっている、それらは目的、原因、結果と呼ばれる。


amor vitae ibi est finis, affectiones cum illarum perceptionibus sunt causa, ac jucunda affectionum cum illorum cogitationibus sunt effectus; いのちの愛はそこに目的である、情愛はそれらの知覚とともに原因である、そして情愛の快さはそれらの思考とともに結果である。


nam similiter ut finis per causam venit in effectum, ita etiam amor per suas affectiones venit ad sua jucunda; なぜなら、同様に、目的が原因によって結果の中にやって来るように、このようにまた愛はその情愛によってその快さにやって来るから。


et per suas perceptiones ad suas cogitationes. またその知覚によって(通して)の思考へ。


Ipsi effectus sunt in mentis jucundis et illorum cogitationibus, quando jucunda sunt voluntatis ac cogitationes sunt intellectus inde, ita quando plenus consensus ibi est; 結果そのものは心の快さとそれらの思考の中にある、快さが意志のものであり、そして思考がそこからの理解力のものである時、このように完全な(十分な)一致がそこにある時。


sunt tunc effectus spiritus ejus, qui si non in actum corporis veniunt, usque sicut in actu sunt, quando est consensus: その時、結果は彼の霊のものである、それはもし身体の活動の中にやって来ないなら、それでも行動の中にあるようなものである、その時、一致がある。


sunt etiam tunc simul in corpore, et habitant cum amore vitae ejus ibi, ac spirant actum, qui fit dum nihil obstat. さらにまたその時、身体の中に同時に(一緒に)ある、またそのいのちの愛とそこに住んでいる、そして、行動を吹き込む(したい気にさせる)、それは生じる、何も妨げない時。


Tales sunt concupiscentiae mali, et ipsa mala, apud illos, qui mala in spiritu suo licita faciunt. 悪の欲望はこのようなものである、また悪そのものは、彼らのもとに、その者は悪が彼の霊の中で許されているとする。


[2.] Nunc sicut finis conjungit se cum causa, et per causam cum effectu, ita amor vitae cum interno cogitationis, et per hoc cum externo ejus. [2.] それで、目的がそれ自体を原因に結合するように、また原因によって結果に、そのようにいのちの愛は思考の内なるものと、またこれによってその外なるものと〔結合する〕。


Inde patet, quod externum cogitationis hominis in se sit quale ejus internum est, nam finis indit omne suum causae, et per causam effectui; ここから明らかである、人間の思考の外なるものは本質的にその内なるもののようなものであること、なぜなら、目的はそのすべてのものを原因に注入する(与える)から、また原因によって(通して)結果に。


nihil enim essentiale datur in effectu, quam quod est in causa, et per causam in fine, et quia sic finis est ipsum essentiale quod ingreditur causam et effectum, ideo causa et effectus vocantur finis medius et finis ultimus. というのは本質的なものは何も結果の中に存在しないから、原因の中にあるもの以外に、また目的の中に原因によって(通して)、またこのように目的にある本質的なものそのものが、原因と結果に入るからである、それゆえ、原因と結果は中間の目的と最後の目的と呼ばれる。


 


(3) 訳文


108.  これらのたとえから、意志と理解力のすべてのものの結合が、すなわち、彼のいのちの愛と人間の心の結合が確かに見られることができる、しかしそれでも、理性的ではなく見られる。その結合は理性的に、次のように見られることができる――どこでも一緒になった三つのものがあり、それらは一つのものとなっていて、それらは目的、原因、結果と呼ばれる。そこにいのちの愛は目的であり、情愛はそれらの知覚とともに原因であり、そして情愛の快さはそれらの思考とともに結果である。なぜなら、目的が原因によって結果の中にやって来るのと同様に、このようにまた愛はその情愛によってその快さに、またその知覚によっての思考へやって来るから。結果そのものは、快さが意志のものであり、そして思考がそこからの理解力のものである時、このように十分な一致がそこにある時、心の快さとそれらの思考の中にある。その時、結果は彼の霊のものである、それはもし身体の活動の中にやって来ないなら、それでもその時、一致するものが行動の中にあるようなものである。さらにまたその時、身体の中に一緒にあり、またそのいのちの愛とそこに住んでいる。そして、行動したい気にさせ、何も妨げない時、それは生じる。悪の欲望は、また悪そのものは彼らのもとでこのようなものであり、その者は悪が彼の霊の中で許されているとする。


[2.] それで、目的がそれ自体を原因に、また原因によって結果に結合するように、そのようにいのちの愛は思考の内なるものと、またこれによってその外なるものと結合する。ここから、人間の思考の外なるものは本質的にその内なるもののようなものであることが明らかである、なぜなら、目的はそのすべてのものを原因に与え、また原因を通して結果に与えるから。というのは本質的なものは、原因の中にあるもの以外に、結果の中に何も存在しないから、また目的の中に原因を通して、またこのように目的にある本質的なものそのものが、原因と結果に入るからである、それゆえ、原因と結果は中間の目的と最後の目的と呼ばれる。

原典講読『神の摂理』 109

 

(1) 原文


109.  Apparet quandoque sicut externum cogitationis hominis non in se sit quale est internum; sed hoc fit, quia amor vitae cum suis internis circum se, ponit vicarium infra se, qui vocatur amor mediorum, et ei injungit, ut caveat et custodiat ne aliquid ex suis concupiscentiis appareat. Quare ille vicarius ex astutia principis sui, qui est amor vitae, loquitur et agit secundum civilia regni, secundum moralia rationis, et secundum spiritualia ecclesiae; et quidam tam astute et ingeniose, ut nemo videat quin tales sint, quales loquuntur et agunt, et tandem ex circumvelatione ut vix ipsi sciant aliter. Tales sunt omnes hypocritae; et tales sunt sacerdotes qui corde nihili faciunt proximum et non timent Deum, et tamen praedicant de amore proximi et de amore Dei; tales sunt judices, qui judicant secundum dona et amicitias, cum simulant zelum pro justitia, et ex ratione de judicio loquuntur; tales sunt negotiatores corde insinceri ac fraudulenti, cum sincere agunt lucri causa; et tales sunt adulteri, cum ex rationalitate, quae cuivis homini est, de castitate conjugii loquuntur; et sic porro. [2.] At iidem si amorem mediorum, vicarium amoris vitae eorum, exuunt vestibus purpureis et byssinis, quas circumposuerunt, ac induunt illum toga sua domestica, tunc cogitant, et quandoque ex cogitatione sua cum amicissimis, qui in simili amore vitae sunt, loquuntur prorsus contrarium. Credi potest, quod quando illi ex amore mediorum tam juste, sincere et pie locuti sunt, tunc non quale interni cogitationis fuerit in externo cogitationis eorum; at usque fuit; est hypocrisis in illis, est amor sui et mundi in illis, cujus astutia est captare famam honoris aut lucri causa usque ad ultimam apparentiam. Hoc quale interni est in externo cogitationis illorum, quando ita loquuntur et agunt.


 


(2) 直訳


Apparet quandoque sicut externum cogitationis hominis non in se sit quale est internum; 時々、人間の思考の外なるものが本質的にでなく、内的にどんなものであるか見られる。


sed hoc fit, quia amor vitae cum suis internis circum se, ponit vicarium infra se, qui vocatur amor mediorum, et ei injungit, ut caveat et custodiat ne aliquid ex suis concupiscentiis appareat. しかし、このことは生じる、いのちの愛☆がその内的なものにそれ自体のまわりに、代理()にしてそれ自体の下に置くので〔生じる〕、それは中間(手段)の愛と呼ばれる、またそれに連結する、その欲望から何らかのものが見られないように用心する、また守るために。


☆ その後を読めばわかりますが、この「いのちの愛」は「悪のいのちの愛」です。


Quare ille vicarius ex astutia principis sui, qui est amor vitae, loquitur et agit secundum civilia regni, secundum moralia rationis, et secundum spiritualia ecclesiae; それゆえ、この代理()はその原理の欺瞞(欺くこと)ら、それはいのちの愛である、王国の市民にふさわしいものにしたがって話し、行動する、理性の道徳にしたがって、また教会の霊的なものにしたがって。


et quidam tam astute et ingeniose, ut nemo videat quin tales sint, quales loquuntur et agunt, et tandem ex circumvelatione ut vix ipsi sciant aliter. またある者はこのように狡猾に、また如才なく(巧妙に)、だれも見ないように、むしろこのようなものである〔ように〕、話し、行動するような、またついにヴェールでおおうことからほとんどその者自身が他の者と知らないように。


Tales sunt omnes hypocritae; すべての偽善者はこのようなものである。


et tales sunt sacerdotes qui corde nihili faciunt proximum et non timent Deum, et tamen praedicant de amore proximi et de amore Dei; また祭司はこのようなものである、その者は心で隣人を無にする、また神を恐れない、またそれでもなお隣人の愛について、また神の愛について宣べ伝える(説教する)


tales sunt judices, qui judicant secundum dona et amicitias, cum simulant zelum pro justitia, et ex ratione de judicio loquuntur; 裁判官はこのようなものである、その者は贈り物と友情にしたがって裁判する、そのとき公正のために熱意を見せかける、また理性から判決を話す。


tales sunt negotiatores corde insinceri ac fraudulenti, cum sincere agunt lucri causa; 心でふまじめ(不誠実)そしてごまかしの商人はこのようなものである、そのとき利益のために誠実に行動する。


et tales sunt adulteri, cum ex rationalitate, quae cuivis homini est, de castitate conjugii loquuntur; また姦淫者はこのようなものである、そのとき推理力から、それはそれぞれの人間にある、結婚の貞潔について話す。


et sic porro. またこのようにさらに(等々)


[2.] At iidem si amorem mediorum, vicarium amoris vitae eorum, exuunt vestibus purpureis et byssinis, quas circumposuerunt, ac induunt illum toga sua domestica, tunc cogitant, et quandoque ex cogitatione sua cum amicissimis, qui in simili amore vitae sunt, loquuntur prorsus contrarium. [2.] しかし、同じ者が、もし中間の愛を、彼のいのちの愛の代理()、紫の色のまた亜麻布の衣服を脱ぐなら、それを周りに置いた、そしてそれを着る、自分の家庭のローブ(ガウン)を着る、その時、考える、また時々、自分の思考から最も親しい者(友人)に、その者は似たいのちの愛の中にいる、まったく反対のものを話す。


Credi potest, quod quando illi ex amore mediorum tam juste, sincere et pie locuti sunt, tunc non quale interni cogitationis fuerit in externo cogitationis eorum; 信じられることができる、彼らは中間(手段)の愛から、このように公正に、誠実に,また敬虔に話される、その時、思考の内なるものがどんなものであるか彼らの思考の外なるものからではなかった☆(接続法)


at usque fuit; しかし、それでも、あった☆(直接法)


初等的なことですがsumはここで時制は「完了」です。文脈からそうなります。またquod以下の複文で使われているので「接続法」を使います。そのあと、事実を述べるので単文の直接法です。


さて、ここの直訳は「あった」が正しいでしょう。柳瀬訳は「伝えられる」、長島訳は「洩れている」と意訳しています。やりすぎ思います。「内なるものがどんなものか」、「外なるものから」それがどのような存在で「ある」かわかったのです。


est hypocrisis in illis, est amor sui et mundi in illis, cujus astutia est captare famam honoris aut lucri causa usque ad ultimam apparentiam. それらの中に偽善がある、それらの中に自己と世への愛がある、その狡猾さは名誉の名声を獲得することである、または利益のために、それでも最外部の外観に。


Hoc quale interni est in externo cogitationis illorum, quando ita loquuntur et agunt. この内なるものがどんなものかは彼らの思考の外なるものの中にある、そのとき、そのように話し、行動する。


 


(3) 訳文


109.  時々、人間の思考が、内的にどんなものであるか本質的にでなく、外なるものが見られる。しかし、このことは、〔悪の〕いのちの愛がその内的なものをそれ自体のまわりに、中間(手段)の愛と呼ばれる代理をそれ自体の下に、それに連結させ、その欲望から何らかのものが見られないように用心し、守るために置くので生じる。それゆえ、この代理は〔悪の〕いのちの愛であるその源の欺くことから、王国の市民にふさわしいものにしたがって、理性の道徳にしたがって、また教会の霊的なものにしたがって話し、行動する。またある者は、だれも見ないように、このように狡猾に、また巧妙に、むしろこのような者であるかのように、ついにヴェールでおおうことからほとんどその者自身が他の者とわからないように話し、行動する。すべての偽善者はこのようなものである。また、心で隣人を無とし、神を恐れない祭司はこのようなものであり、それでもなお、隣人の愛について、また神の愛について説教する。贈り物と友情にしたがって裁判する裁判官はこのようなものであり、そのとき公正のために、また理性から熱意を見せかけ、判決を語る。心では不誠実でごまかしの商人はこのようなものであり、〔それでも〕そのとき利益のために誠実に行動する。また姦淫者はこのようなものであり、そのときそれぞれの人間にある推理力から結婚の貞潔について話す。またこのようにさらに(等々)


[2.] しかし、同じ者が、もし中間(手段)の愛、彼のいのちの愛の代理が、着ていた紫の色の亜麻布の衣服を脱ぎ、そして自分の部屋着のガウンを着るなら、その時に考え、また時には、自分の思考から、似たいのちの愛の中にいる最も親しい者に、まったく反対のことを話す。


彼らは、中間(手段)の愛から、このように公正に、誠実に,また敬虔に話し、その時、思考の内なるものがどんなものであるか彼らの思考の外なるものからあったものではない信じさせることができる、しかし、それでも、〔そのようなもので〕あった〔のである〕。それらの中に偽善があり、それらの中に自己と世への愛があり、その狡猾さは名誉の名声を、または利益のために獲得することであり、それでも〔そのことは〕最外部の外観に〔向けたものである〕。この内なるものがどんなものかは、そのとき、そのように話し、行動する、彼らの思考の外なるものの中に〔隠されて〕ある。

原典講読『神の摂理』 110

(1) 原文


110.  Apud illos autem qui in amore caelesti sunt, internum et externum cogitationis, seu internus et externus homo, unum agunt, cum loquuntur, nec sciunt discrimen. Amor vitae illorum cum ejus affectionibus boni et harum perceptionibus veri, est sicut anima in illis quae cogitant, et inde loquuntur et agunt. Si sacerdotes sunt, ex amore erga proximum et ex amore in Dominum praedicant; si judices sunt ex ipsa justitia judicant; si negotiatores sunt, ex ipsa sinceritate agunt; si uxorati, ex ipsa castitate amant conjugem; et sic porro. Amor vitae illorum etiam amorem mediorum ut vicarium habet, quem docet et ducit ut ex prudentia agat, et amicit illum vestibus zeli pro veris doctrinae et simul pro bonis vitae.


 


(2) 直訳


Apud illos autem qui in amore caelesti sunt, internum et externum cogitationis, seu internus et externus homo, unum agunt, cum loquuntur, nec sciunt discrimen. けれども、彼らのもとで、その者たちは天界の愛の中にいる、思考の内なるものと外なるものは、すなわち、人間の内なるものと外なるものは、一つとして働く、話すとき、相違も知らない。


Amor vitae illorum cum ejus affectionibus boni et harum perceptionibus veri, est sicut anima in illis quae cogitant, et inde loquuntur et agunt. 彼らのいのちの愛は、その善の情愛とこれらの真理の知覚とともに、それらの中の霊魂のようである、それは考える、またここから話し、行動する。


Si sacerdotes sunt, ex amore erga proximum et ex amore in Dominum praedicant; もし、祭司であるなら、隣人に対する愛から、また主への愛から説教する。


si judices sunt ex ipsa justitia judicant; もし、裁判官であるなら、公正そのものから判決を下す。


si negotiatores sunt, ex ipsa sinceritate agunt; もし、商人であるなら、誠実そのものから行動する。


si uxorati, ex ipsa castitate amant conjugem; もし、妻帯者〔であるなら〕、貞淑そのものから配偶者()を愛する。


et sic porro. またこのようにさらに(等々)


Amor vitae illorum etiam amorem mediorum ut vicarium habet, quem docet et ducit ut ex prudentia agat, et amicit illum vestibus zeli pro veris doctrinae et simul pro bonis vitae. 彼らのいのちの愛もまた代理として中間(手段)愛を持つ、それを教える、導く、思慮からのように行動する、またそれらを着せる、熱意の衣服で、教えの真理に対すると同時に(一緒に)のちの善に対する。


 


(3) 訳文


110.  けれども、天界の愛の中にいる者のもとで、思考の内なるものと外なるものは、すなわち、人間の内なるものと外なるものは、話すとき一つとして働き、〔その二つの〕相違も知らない。彼らのいのちの愛は、その善の情愛とこれらの真理の知覚とともに、それらの中の霊魂のようであり、それは考え、またここから話し、行動する。


もし、祭司であるなら、隣人に対する愛から、また主への愛から説教する。もし、裁判官であるなら、公正そのものから判決を下す。もし、商人であるなら、誠実そのものから行動する。もし、妻帯者〔であるなら〕、貞淑そのものから配偶者()を愛する。またこのようにさらに(等々)

 彼らのいのちの愛もまた代理として中間(手段)愛を持ち、それを教え、導き、思慮からのように行動させる。またそれらに、教えの真理に対すると同時にのちの善に対する熱意の衣服を着せる。 

原典講読『神の摂理』 111

 

(1) 原文


111.  (iii.) Quod internum non possit purificari a concupiscentiis mali, quamdiu mala in externo homine non remota sunt, quia obstipant, sequitur ex supradictis, quod externum cogitationis hominis in se sit quale internum cogitationis ejus; et quod cohaereant sicut illud quod non solum intus in altero est, sed etiam ex altero; quare non separari potest unum nisi simul alterum. Ita est cum omni externo quod ab interno est, et cum omni posteriori quod a priori est, et cum omni effectu qui a causa est. [2.] Nunc quia concupiscentiae una cum astutiis faciunt internum cogitationis apud malos, et jucunda concupiscentiarum una cum machinationibus faciunt externum cogitationis apud illos, et haec cum illis conjuncta sunt in unum, sequitur quod internum non possit purificari a concupiscentiis, quamdiu mala in externo homine non remota sunt. Sciendum est, quod voluntas interna hominis sit quae in concupiscentiis est, et quod intellectus internus ejus sit qui in astutiis, ac quod voluntas externa sit quae in jucundis concupiscentiarum est, ac intellectus externus sit qui in machinationibus ex astutiis. Quisque potest videre quod concupiscentiae et earum jucunda unum faciant, tam quod astutiae et machinationes unum faciant, et quod quatuor illa in una serie sint, et faciant simul sicut unum manipulum; ex quibus iterum patet, quod internum, quod consistit a concupiscentiis, non possit ejici nisi quam per remotionem externi, quod consistit ex malis. Concupiscentiae per jucunda sua producunt mala, sed cum mala creduntur licita, quod fit ex consensu voluntatis ac intellectus, tunc jucunda et mala unum faciunt. Quod consensus sit factum, notum est; quod etiam est quod Dominus dicit,


 


“Si quis aspexerit mulierem alienam, ita ut concupiscat eam, jam adulterium committit cum illa in corde suo” (Matth. v. 28).


 


Simile est cum reliquis malis.


 


(2) 直訳


(iii.) Quod internum non possit purificari a concupiscentiis mali, quamdiu mala in externo homine non remota sunt, quia obstipant, sequitur ex supradictis, quod externum cogitationis hominis in se sit quale internum cogitationis ejus; (iii.) 内なるものは悪の欲望から清められることができないこと、悪が外なる人間の中で遠ざけられないかぎり、妨げるので、~ということになる、上述のことから、人間の思考の外なるものは、本質的に、彼の思考の内なるものがどんなものであるか〔という〕こと。


et quod cohaereant sicut illud quod non solum intus in altero est, sed etiam ex altero; またそれのように密着する、他のものの中の内部にあるだけでなく、しかしまた他のものから。


quare non separari potest unum nisi simul alterum. それゆえ、分離されることができない、一つのものがもう一つのものと一緒(同時)に〔存在するの〕でないなら。


Ita est cum omni externo quod ab interno est, et cum omni posteriori quod a priori est, et cum omni effectu qui a causa est. すべての外なるものにこのようである、それは内なるものから存在する、またすべての後ろのものに、それは前のものから存在する、またすべての結果に、それは原因から存在する。


[2.] Nunc quia concupiscentiae una cum astutiis faciunt internum cogitationis apud malos, et jucunda concupiscentiarum una cum machinationibus faciunt externum cogitationis apud illos, et haec cum illis conjuncta sunt in unum, sequitur quod internum non possit purificari a concupiscentiis, quamdiu mala in externo homine non remota sunt. [2.] そこで、欲望は欺くこと(欺瞞)とともに悪のもとの思考の内なるものと一つになるので、また欲望の快さは策謀とともにその〔悪の〕もとの思考の外なるものと一つになる、また後者と前者は一つのものの中で結合するので、~ということになる、内なるものは悪の欲望から清められることができないこと、悪が外なる人間の中で遠ざけられないかぎり。


Sciendum est, quod voluntas interna hominis sit quae in concupiscentiis est, et quod intellectus internus ejus sit qui in astutiis, ac quod voluntas externa sit quae in jucundis concupiscentiarum est, ac intellectus externus sit qui in machinationibus ex astutiis. 知らなくてはならない、人間の内なる意志はあること、それは欲望の中にある、また彼の内なる理解力はある、それは欺くこと(欺瞞)の中に、そして外なる意志はあること、それは欲望の快さの中にある、そして外なる理解力はある、それは欺くこと(欺瞞)からの策謀の中に。


Quisque potest videre quod concupiscentiae et earum jucunda unum faciant, tam quod astutiae et machinationes unum faciant, et quod quatuor illa in una serie sint, et faciant simul sicut unum manipulum; だれもが見ることができる、欲望とその快さは一つとなること、このように欺くこと(欺瞞)と策謀が一つとなること、またそれら四つのものが一つの中に連続して存在すること、また一つの束のように一緒に(同時に)なる〔こと〕。


ex quibus iterum patet, quod internum, quod consistit a concupiscentiis, non possit ejici nisi quam per remotionem externi, quod consistit ex malis. それらから再び明らかである、内なるものは、それは欲望から構成する、外なるものの移動(遠隔)によって以外でないなら追い出されることができない、それは悪から構成する。


Concupiscentiae per jucunda sua producunt mala, sed cum mala creduntur licita, quod fit ex consensu voluntatis ac intellectus, tunc jucunda et mala unum faciunt. 欲望はその快さによって悪を生み出す、しかし、悪が許されると信じられるとき、それは意志と理解力の同意(一致)から生じる、その時、快さと悪は一つとなる。


Quod consensus sit factum, notum est; 同意(一致)行為であることは、よく知られている。


quod etiam est quod Dominus dicit, そのことはまた主が言われることである、


“Si quis aspexerit mulierem alienam, ita ut concupiscat eam, jam adulterium committit cum illa in corde suo” (Matth. v. 28). 「もしだれかが他の女を眺めたなら、このように彼女をほしがるように、今(すでに)彼女と自分の心の中で姦淫を犯した〔のである〕」(マタイ5:28)


Simile est cum reliquis malis. 同様である、残りの悪について。


 


(3) 訳文


111.  (iii.) 悪が外なる人間の中で遠ざけられないかぎり、妨げるので、内なるものは悪の欲望から清められることができないことは、前述のことから、人間の思考の外なるものは、本質的に、彼の思考の内なるものがどんなものであるかということがいえる。また他のものの中の内部にあるだけでなく、また他のものから存在するように密着する。それゆえ、一つのものがもう一つのものと一緒に〕でないなら分離されることができない。内なるものから存在するすべての外なるものは、また前のものから存在するすべての後ろのものは、また原因から存在するすべての結果は、このようである。


[2.] そこで、欲望は欺瞞とともに悪のもとの思考の内なるものと一つになり、また欲望の快さは策謀とともにそ悪のもとの思考の外なるものと一つになり、また後者と前者は一つのものの中で結合するので、悪が外なる人間の中で遠ざけられないかぎり、内なるものは悪の欲望から清められることができないことがいえる。人間の内なる意志は欲望の中にあること、また彼の内なる理解力は欺瞞の中にあること、そして外なる意志は欲望の快さの中にあること、そして外なる欺瞞からの策謀の中に理解力があることを知らなくてはならない。だれもが、欲望とその快さは一つとなること、このように欺瞞と策謀が一つとなること、またそれら四つのものが一つの中に連続して存在すること、また一つの束のように一緒になっていることを見ることができる。それらから再び、欲望を構成する内なるものは、それは、悪を構成する外なるものの移動による以外でないなら追い出されることができないことが明らかである。欲望はその快さによって悪を生み出すが、しかし、悪が許されると信じられるとき、それは意志と理解力の一致から生じ、その時、快さと悪は一つとなる。〔その〕一致が行為であることは、よく知られている。


 そのこともまたは主が言われることである、


 


 「もしだれかが他の女を、このように彼女をほしがるように眺めたなら、すでに彼女と自分の心の中で姦淫を犯したのである」(マタイ5:28)


 


 残りの悪についても同様である。

原典講読『神の摂理』 112

 

(1) 原文


112.  Ex his nunc constare potest, quod ut homo purificetur a concupiscentiis mali, omnino removenda sint mala ab externo homine, non enim prius datur concupiscentiis exitus; et si non datur exitus, manent concupiscentiae intus, et exspirant jucunda a se, et sic adigunt hominem ad consensum, ita ad factum. Concupiscentiae per externum cogitationis intrant corpus; quare cum consensus est in externo cogitationis, sunt illico in corpore; jucundum quod sentitur, ibi est. Quod qualis est mens tale sit corpus, ita totus homo, videatur in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia (n. 362-370). Hoc potest per comparationes illustrari, et quoque per exempla. [2.] Per comparationes: Concupiscentiae cum earum jucundis comparari possunt igni, qui quo plus fomentatur, eo plus flagrat; et quo liberior excursus ei est, eo latius se spargit, usque ut in urbe consumat domos ejus, et in silva arbores ejus. Concupiscentiae mali etiam in Verbo comparantur igni, ac mala inde incendio. Concupiscentiae mali cum jucundis illarum in mundo spirituli etiam apparent sicut ignes; ignis infernalis non aliud est. Comparari etiam possunt diluviis et inundationibus ab aquis, remotis aggeribus seu vallis. Comparari etiam possunt gangraenis et apostematibus, quae letum inducunt corpori, sicut excurrunt, aut sicut non sanantur. [3.] Per exempla patet clare, quod si non mala in externo homine removentur, concupiscentiae cum illarum jucundis crescant et exuberent. Fur quantum furatur tantum concupiscit furari, usque tandem ut non possit desistere: defraudatur similiter quantum defraudat: cum odio et vindicta, cum luxurie et intemperantia, cum scortatione, blasphematione, est similiter. Quod amor dominandi ex amore sui in tantum crescat quantum ei laxantur frena, notum est; pariter amor possidendi bona ex amore mundi; apparet sicut illis non sit terminus aut finis. Ex quibus patet, quod quantum mala in externo homine non removentur, tantum concupiscentiae illorum exuberent; tum quo gradu malis relaxantur frena, eo gradu concupiscentiae crescant.


 


(2) 直訳


Ex his nunc constare potest, quod ut homo purificetur a concupiscentiis mali, omnino removenda sint mala ab externo homine, non enim prius datur concupiscentiis exitus; そこで、これらから明らかにすることができる、人間が悪の欲望から清められるために、悪は人間の外なるものから完全に遠ざけられなくてはならないこと、というのは最初に欲望に出口が与えられなければならないから。


et si non datur exitus, manent concupiscentiae intus, et exspirant jucunda a se, et sic adigunt hominem ad consensum, ita ad factum. また、もし出口が与えられないなら、欲望は内部にとどまる、また快さはそれ自体から吐き出す(発散する)、またこのように人間を同意(一致)へ駆り立てる(促す)、したがって行為へ。


Concupiscentiae per externum cogitationis intrant corpus; 欲望は思考の外なるものを通って身体に入る。


quare cum consensus est in externo cogitationis, sunt illico in corpore; それゆえ、同意(一致)思考の外なるものの中にあるとき、直ちに身体の中にある。


jucundum quod sentitur, ibi est. 快さが、それは感じる、そこにある。


Quod qualis est mens tale sit corpus, ita totus homo, videatur in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia (n. 362-370). 心がどんなものであるか〔によって〕、身体がこのようであることは、したがって全人間が〔このようである〕、論文『神の愛と神の知恵について』(362-370)に見られる。


Hoc potest per comparationes illustrari, et quoque per exempla. このことは比較(たとえ)によって説明されることができる、そしてまた、例によっても。


[2.] Per comparationes: [2.] 比較(たとえ)によって―


Concupiscentiae cum earum jucundis comparari possunt igni, qui quo plus fomentatur, eo plus flagrat; 欲望はそれらの快さとともに火にたとえられる、それは多くたきつけ☆1られればたきつけられるほどますます☆2多く燃える。


1 名詞fomesは「薪、たきつけ」の意味です。


2 比較級を伴う相関文「quoeo…」です。


et quo liberior excursus ei est, eo latius se spargit, usque ut in urbe consumat domos ejus, et in silva arbores ejus. また自由にそれに侵入があればあるほどますます広く広がる、町(都市)中でその家を焼き尽すまでも、また森の中でその木を。


Concupiscentiae mali etiam in Verbo comparantur igni, ac mala inde incendio. さらにまた悪の欲望はみことばの中で火にたとえられる、そして悪はそこからの火災に。


Concupiscentiae mali cum jucundis illarum in mundo spirituli etiam apparent sicut ignes; 霊界の中でもまた悪の欲望はそれらの快さとともに、火のように見える。


ignis infernalis non aliud est. 地獄の火は他のものではない。


Comparari etiam possunt diluviis et inundationibus ab aquis, remotis aggeribus seu vallis. さらにまた比較されることができる、水による洪水と浸水(氾濫)に、堤防や防壁で遠ざけ(退け)られて。


Comparari etiam possunt gangraenis et apostematibus, quae letum inducunt corpori, sicut excurrunt, aut sicut non sanantur. さらにまた比較されることができる、壊疽と膿瘍(のうよう)に、それは死を身体に着せる、広がるような、または癒されないような。


[3.] Per exempla patet clare, quod si non mala in externo homine removentur, concupiscentiae cum illarum jucundis crescant et exuberent. [3.] 例によってはっきりと明らかである、もし人間の外なるものの中の悪が遠ざけられないなら、欲望はそれらの快さとともに増大し、富むこと。


Fur quantum furatur tantum concupiscit furari, usque tandem ut non possit desistere: 泥棒はどれだけ盗むか〔によって〕それだけ盗むことを熱望する、ついにやめることができないようにまでも。


defraudatur similiter quantum defraudat: だます者(詐欺師)☆も同様にだますかぎり(その程度に)


defraudatur(これでは動詞です)defraudatorの誤植。初版は正しいです。


cum odio et vindicta, cum luxurie et intemperantia, cum scortatione, blasphematione, est similiter. 憎しみと復讐に(の場合に)、ぜいたくと不節制に、淫行、冒涜に、同様である。


Quod amor dominandi ex amore sui in tantum crescat quantum ei laxantur frena, notum est; 自己愛からの支配する愛はそれほど(まで)に☆1増すことは、それに抑制☆2がどれだけゆるめられるか、よく知られている。


1 in tantumは熟語で「それほど(まで)に」の意味です。


2 fraenumとも綴ります。「馬勒(おもがい・くつわ・手綱の総称)」が原意です。


pariter amor possidendi bona ex amore mundi; 同じく、世の愛からの財産を所有しようとする愛。


apparet sicut illis non sit terminus aut finis. それらに限界または終わりがないように見える。


Ex quibus patet, quod quantum mala in externo homine non removentur, tantum concupiscentiae illorum exuberent; それらから明らかである、どれだけ人間の外なるものの中の愛が遠ざけられないか〔によって〕、それだけそれらの欲望は富むこと。


tum quo gradu malis relaxantur frena, eo gradu concupiscentiae crescant. なおまた、そこの程度に☆悪に抑制がゆるめられる、その程度に欲望は増大する。


相関文「quoeo…」として(比較級を伴いませんが)「~であればあるほどますます…」と訳せます。


 


(3) 訳文


112.  そこで、これらから、人間が悪の欲望から清められるために、悪は人間の外なるものから完全に遠ざけられなくてはならないことを明らかにすることができる。というのは最初に欲望に出口が与えられなければないからであり、また、もし出口が与えられないなら、欲望は内部にとどまり、快さはそれ自体から発散し、このように人間を一致へ、したがって行為へ駆り立てる。


 欲望は思考の外なるものを通って身体に入る。それゆえ、一致が思考の外なるものの中にあるとき、直ちに身体の中にあり、感じる快さが、そこにある。心がどんなものであるかによって、身体が、したがって全人間がこのようであることは、著作『神の愛と知恵』(362-370)に見られる。このことはたとえによって、また例によっても説明されることができる。


[2.] たとえによって―


 欲望はその快さとともに火にたとえられ、それは多くたきつけられればたきつけられるほど、ますます多く燃える。またその火が自由に侵入すればするあるほど、ますます広く、町中でその家を、また森の中でその木を焼き尽すまでも広がる。さらにまた悪の欲望はみことばの中で火に、そして悪はそこからの火災にたとえられる。霊界の中でもまた悪の欲望はそれらの快さとともに、火のように見える。地獄の火は他のものではない。さらにまた、堤防や防壁で遠ざけられている、水による洪水と浸水に比較されることができる。さらにまた、身体に死を着せ、広がるような、または癒されないような壊疽と膿瘍に比較されることができる


[3.] 例によって、もし人間の外なるものの中の悪が遠ざけられないなら、欲望はそれらの快さとともに増大し、富むことははっきりと明らかである。


 泥棒は盗めば盗むほど、それだけ盗むことを、ついにやめることができないようにまでも熱望する。同様に、だます者もだますかぎり。憎しみと復讐、ぜいたくと不節制、淫行、冒涜の場も同様である。自己愛からの支配する愛は、その抑制がどれだけゆるめられるかによって、それほどまでに増すことはよく知られている。世の愛からの財産を所有しようとする愛も同じであり、それらに限界または終わりがないように見える。


それらから、人間の外なるものの中の愛が遠ざけられないなら、それだけそれらの欲望は富み、なおまた、悪に抑制がゆるめられればゆるめられるほど、その程度に欲望は増大することが明らかである。


 


(4) 感想:続けていればいつかできるようになる、ものになる。


 本書ラテン版の『神の摂理』を購入したのは今を去る19年前、ブリン・アシンを訪れたときであった。そのときは「眺める」だけであった。ずっと本棚に並べられてあっただけである。しかし「積ん読く」という読み方がある。中身を見なくても「背表紙」から「読む」のである。しかし、このことについては今は割愛。


時は流れた。独学ながら、学び続けた。そして今日、ラテン原典を見て、すぐさま「あれ、変だ、これじゃ動詞だ」と気づいている自分に気づいた。defraudaturのことである。


人間、あることを「続けていれば」、いつのまにか進歩している、そのことに気づかせられた。歩き続ければ、ふと振り返る時、長い道をたどってきたことに気づかされることと共通である。