原典講読『神の摂理』 100

 

QUOD LEX DIVINAE PROVIDENTIAE SIT,


UT HOMO SICUT EX SE REMOVEAT MALA


UT PECCATA IN EXTERNO HOMINE,


ET QUOD SIC NON ALITER DOMINUS REMOVERE POSSIT MALA


IN INTERNO HOMINE, ET SIMUL TUNC IN EXTERNO.


神的な摂理の法則であること、


人間が自分自身からのように悪を遠ざける(退ける)と、


外なる人間の中の罪として


またこのように異なって主が遠ざける(退ける)ことがおできにならないこと


内なる人間の悪を、また同時にその時、外なる〔人間〕の中の。


 


(1) 原文


100.  Quisque potest ex sola ratione videre, quod Dominus, qui est ipsum Bonum et ipsum Verum, non possit intrare apud hominem, nisi remota sunt mala et falsa apud illum; malum enim est oppositum bono, et falsum est oppositum vero; et duo opposita nusquam commisceri possunt, sed cum unum accedit ad alterum, fit pugna, quae perstat usque dum unum alteri cedit locum; et quod cedit, abit, et alterum succedit. In tali opposito sunt caelum et infernum, seu Dominus et diabolus. Num quisquam ex ratione potest cogitare, quod Dominus possit intrare, ubi diabolus regnat? seu quod caelum possit esse ubi est infernum? Quis non ex rationalitate cuivis homini sano data videt, quod ut Dominus intret, diabolus ejiciendus sit; vel ut caelum intret, infernum removendum sit? [2.] Oppositio illa intelligitur per verba Abrahami e caelo ad divitem in inferno,


 


“Inter nos et vos hiatus ingens firmatus est, ut qui volunt transcendere abhinc ad vos, non possint, neque qui ibi, ad nos transire” (Luc. xvi. 26).


 


Ipsum malum est infernum, ac ipsum bonum est caelum; seu quod idem, ipsum malum est diabolus, et ipsum bonum est Dominus; et homo, in quo regnat malum, est in minima forma infernum, et homo in quo regnat bonum, est in minima forma caelum. Quoniam ita est, quomodo potest caelum intrare infernum, cum inter illa hiatus tam ingens firmatus est, ut non transiri possit hinc illinc? Ex his sequitur, quod omnino removendum sit infernum, ut Dominus cum caelo possit intrare.


 


(2) 直訳


Quisque potest ex sola ratione videre, quod Dominus, qui est ipsum Bonum et ipsum Verum, non possit intrare apud hominem, nisi remota sunt mala et falsa apud illum; だれでも理性だけから見ることができる、主は、善そのものと真理そのものである者、人間の中に入ることができないこと、もし悪と虚偽が彼のもとで遠ざけられないなら。


malum enim est oppositum bono, et falsum est oppositum vero; 悪は善と対立している(正反対である)、また虚偽は真理と対立している(正反対である)からである。


et duo opposita nusquam commisceri possunt, sed cum unum accedit ad alterum, fit pugna, quae perstat usque dum unum alteri cedit locum; また二つの対立している(正反対の)ものは決して交わることができない、しかし、一つのものが他のものに近づくとき、闘争が起こる、それは一つのものがもう一つのものに場所を譲るまで続く。


et quod cedit, abit, et alterum succedit. また、譲り、立ち去り、また他のものが後に続くこと。


In tali opposito sunt caelum et infernum, seu Dominus et diabolus. このような対立が天界と地獄にある、すなわち、主と悪魔。


Num quisquam ex ratione potest cogitare, quod Dominus possit intrare, ubi diabolus regnat? だれが理性から考えることができないか? 主が入ることができること、悪魔が支配している場所に。


seu quod caelum possit esse ubi est infernum? または、天界が存在できること、地獄がある場所に?


Quis non ex rationalitate cuivis homini sano data videt, quod ut Dominus intret, diabolus ejiciendus sit; だれが推理力から、それぞれの健全な人間に与えられている、見ないか? 主が入るために、悪魔が追い払われなければならないこと。


vel ut caelum intret, infernum removendum sit? あるいは天界が入るために、地獄が遠ざけられなくてはならない。


[2.] Oppositio illa intelligitur per verba Abrahami e caelo ad divitem in inferno, [2.] その対立は天界から地獄の中の富んだ者へのアブラハムの言葉によって意味される、


“Inter nos et vos hiatus ingens firmatus est, ut qui volunt transcendere abhinc ad vos, non possint, neque qui ibi, ad nos transire” (Luc. xvi. 26). 「私たちとあなたがたの間に巨大な隙間(裂け目)が堅く立てられている、この場所からあなたがた(のところ)へ渡ることを欲する者が、できない、そこにその者もまた、私たち(のところ)へ通り過ぎること」(ルカ16:26)


Ipsum malum est infernum, ac ipsum bonum est caelum; 悪そのものは地獄である、そして善そのものは天界である。


seu quod idem, ipsum malum est diabolus, et ipsum bonum est Dominus; または同じこと〔である〕こと、悪そのものは悪魔である、また善そのものは主である。


et homo, in quo regnat malum, est in minima forma infernum, et homo in quo regnat bonum, est in minima forma caelum. また人間は、その者の中で悪が支配している、最小の形の地獄である、また人間、その者の中で善が支配している、最小の形の天界である人。


Quoniam ita est, quomodo potest caelum intrare infernum, cum inter illa hiatus tam ingens firmatus est, ut non transiri possit hinc illinc? そのようであるので、どのように天界が地獄の中に入ることができるのか? その隙間(裂け目)がこのように巨大な(ものが)堅く立てられているとき、ここからそこに通り過ぎられることができないように。


Ex his sequitur, quod omnino removendum sit infernum, ut Dominus cum caelo possit intrare. これらから~ということになる、完全に地獄は遠ざけられねばならないこと、主が天界とともに入ることができるために。


 


(3) 訳文


100.  だれでも理性だけから、善そのものと真理そのものである主は、もし悪と虚偽が人間のもとで遠ざけられないなら、彼の中に入ることができないことを見ることができる。悪は善と対立し、また虚偽は真理と対立しているからである。また二つの対立しているものは決して交わることができない、しかし、一つのものがもう一つものに近づくとき、闘争が起こり、それは一つのものがもう一つのものに場所を譲るまで続き、また、譲り、立ち去り、また他のものが後に続く。このような対立が天界と地獄に、すなわち、主と悪魔にある。だれが理性から、悪魔が支配している場所に、主が入ることができ、または、地獄がある場所に天界が存在できると考えることができないか? だれが、それぞれの健全な人間に与えられている推理力から、主が入るために、悪魔が追い払われなければならないこと、あるいは天界が入るために、地獄が遠ざけられなくてはならないことを見ないか?


[2.] その対立は、天界から地獄の中の富んだ者へのアブラハムの言葉によって意味される、


 


 「私たちとあなたがたの間に巨大な裂け目が堅く立てられている、この場所からあなたがたのところへ渡ることを欲する者が、そこにその者もまた、私たち(のところ)へ通り過ぎることができない(ルカ16:26)


 


 悪そのものは地獄であり、そして善そのものは天界である。または同じことであるが、悪そのものは悪魔であり、また善そのものは主である。また人間の中で悪が支配している者は、最小の形の地獄である、また人間の中で善が支配している者は、最小の形の天界である。そのようであるので、その裂け目がここからそこを通り過ぎることができないように、このように巨大に堅く立てられいるとき、どのように天界が地獄の中に入ることができるのか? これらから、主が天界とともに入ることができるために、完全に地獄は遠ざけられねばならないことがいえる。

原典講読『神の摂理』 101

 

(1) 原文


101.  At multi, imprimis illi qui se confirmaverunt in fide separata a charitate, non sciunt quod in inferno sint cum in malis; et ne quidem sciunt quid mala, ex causa, quia nihil cogitant de illis; dicentes quod non sint sub jugo legis, et sic quod lex illos non damnet; tum, quia nihil conferre possunt ad salutem, quod non aliquod malum a se removere possint, ac insuper quod non aliquod bonum possint facere a se. Hi sunt, qui omittunt cogitare de malo, et quia id omittunt, continue in illo sunt. Quod illi sint qui per hircos a Domino intellecti sint, Matth. [xxv. 32, 33,] 41-46, in Doctrina Novae Hierosolymae de Fide (n. 61-68) videatur; de quibus (vers. 41) dicitur “Discedite a Me, maledicti, in ignem aeternum paratum diabolo et angelis ejus.” [2.] Nam illi qui nihil cogitant de malis apud se, hoc est, qui non explorant se, et postea desistunt ab illis, non possunt aliter quam nescire quid malum, et tunc id ex jucundo ejus amare; nam qui nescit id, ille amat id, et qui cogitare omittit de illo, ille continue est in illo; est sicut caecus qui non videt; nam cogitatio videt bonum et malum, sicut oculus videt pulchrum et impulchrum; ac in malo est, tam qui cogitat et vult illud, quam qui credit malum non apparere coram Deo, ac qui credit remitti si apparet; sic etenim cogitat quod absque malo sit. Si abstinent a faciendis malis, non abstinent quia peccata sunt contra Deum, sed quia timent leges et famam; at usque faciunt illa in spiritu suo, nam spiritus hominis est qui cogitat et vult; quare quod homo in spiritu suo in mundo cogitat, hoc post excessum e mundo, cum fit spiritus, facit. [3.] In mundo spirituali, in quem omnis homo post mortem venit, non quaeritur qualis tua fides fuerat, nec qualis tua doctrina, sed quae tua vita; ita num talis aut talis: scitur enim quod qualis alicujus vita est, talis ejus fides, immo doctrina sit; vita enim facit sibi doctrinam, et facit sibi fidem.


 


(2) 直訳


At multi, imprimis illi qui se confirmaverunt in fide separata a charitate, non sciunt quod in inferno sint cum in malis; しかし、多くの者は、特に彼らは、仁愛から分離した信仰を自分自身に確信した者ら、悪の中にいるとき地獄の中にいることを知らない。


et ne quidem sciunt quid mala, ex causa, quia nihil cogitant de illis; また確かに悪が何か知らない、理由から、それらについて決して考えなかったので。


dicentes quod non sint sub jugo legis, et sic quod lex illos non damnet; 律法(法律)のくびきの下にいないことを言って、またこのように律法(法律)は彼らを断罪しないこと。


lexは広くは「法律」、狭くは「律法」でであり、また「法則」の意味もあります。ここでどちらの訳語がよいかと判断しなければなりません。社会的、実生活の場面でしたら「法、法律」でよいのですが、「くびき」や「断罪」のことばが、この文の中で使われていること、また文脈からは「地獄」「悪」が最初に語られていることから、内面的な法を指しているとして「(神の)律法」とすればよいとわかります。後述参照。


tum, quia nihil conferre possunt ad salutem, quod non aliquod malum a se removere possint, ac insuper quod non aliquod bonum possint facere a se. なおまた、救いに何も寄与できないので、何らかの悪を自分自身から遠ざけることができないこと、そして加えて何らかの善を自分自身から行なうことができないこと。


Hi sunt, qui omittunt cogitare de malo, et quia id omittunt, continue in illo sunt. これらの者である、その者らは悪について考えることを放棄する、またそのことを放棄するので、絶えずそれらの中にいる。


Quod illi sint qui per hircos a Domino intellecti sint, Matth. [xxv. 32, 33,] 41-46, in Doctrina Novae Hierosolymae de Fide (n. 61-68) videatur; 彼らであること、その者らは主により雄ヤギによって意味されている、マタイ(25;32, 33,)41-46、『信仰ついての新しいエルサレムの教え』(61-68)の中に見られる。


de quibus (vers. 41) dicitur “Discedite a Me, maledicti, in ignem aeternum paratum diabolo et angelis ejus.” その者らについて(41)言われている「わたしから去れ、呪われた者ら、悪魔とその使いたちに用意された永遠の火の中へ☆」。


新改訳聖書にはここに「はいれ」の言葉がありますが、ギリシア原文にはありません。


[2.] Nam illi qui nihil cogitant de malis apud se, hoc est, qui non explorant se, et postea desistunt ab illis, non possunt aliter quam nescire quid malum, et tunc id ex jucundo ejus amare; [2.] なぜなら、彼らは、自分自身のもとの悪について何も考えない者、すなわち、自分自身を調べない者、またその後、それらからやめる(離れない)、悪が何か知らないこと以外に異なってできない、またその時、そのことをその快さから愛すること。


nam qui nescit id, ille amat id, et qui cogitare omittit de illo, ille continue est in illo; なぜなら、そのことを知らない者は、彼はそれを愛する、またそのことについて考えることを放棄する者は、彼は絶えず☆その中にいるから。


continueの訳語にはどうも「継続して」がふさわしいようです。『レキシコン』に付け加えよう。


est sicut caecus qui non videt; 盲目の者のようである、その者は見ない。


nam cogitatio videt bonum et malum, sicut oculus videt pulchrum et impulchrum; なぜなら、思考は善と悪を見るから、目が美しいものと醜いものを見るように。


ac in malo est, tam qui cogitat et vult illud, quam qui credit malum non apparere coram Deo, ac qui credit remitti si apparet; そして、悪の中にいる、それを考え、欲する者も、悪が神の前に見られるないことを信じる者も、そしてもし見られるなら許されることを信じる者。


sic etenim cogitat quod absque malo sit. こうして考えるゆえに、悪なしでいることを。


Si abstinent a faciendis malis, non abstinent quia peccata sunt contra Deum, sed quia timent leges et famam; もし、悪を行なおうと(から)やめるなら、神の前に罪であるからやめるない、しかし、法律(律法)と名声を恐れるから。


ここのlexは文脈から明らかに「法律」です。前述参照。


at usque faciunt illa in spiritu suo, nam spiritus hominis est qui cogitat et vult; しかし、それでもそれらを自分の霊の中で行なう、なぜなら、人間の霊であるから、考え、欲する者は。


quare quod homo in spiritu suo in mundo cogitat, hoc post excessum e mundo, cum fit spiritus, facit. それゆえ、人間が世の中で自分の霊の中で考えたこと、このことを世から去った後、霊になるとき、行なう。


[3.] In mundo spirituali, in quem omnis homo post mortem venit, non quaeritur qualis tua fides fuerat, nec qualis tua doctrina, sed quae tua vita; [3.] 霊界の中で、その中にすべての人間は死後にやって来る、あなたの信仰はどんなものであったかと尋ねられない、あなたの教えはどんなものかも、しかし、あなたの生活が何か☆。


このquaeは疑問代名詞quisの女性主格ですね(vitaはもちろん女性)


ita num talis aut talis: そのように、このようにまたはこのようなものかどうかと―


scitur enim quod qualis alicujus vita est, talis ejus fides, immo doctrina sit; というのはだれかの生活がどんなものか〔によって〕、そのような彼の信仰が、それどころか教えが〔そのようなもので〕あるか知られるから。


vita enim facit sibi doctrinam, et facit sibi fidem. というのは、生活が自分自身に教えをつくるから、また自分自身に信仰を。


 


(3) 訳文


101.  しかし、多くの者は、特に、仁愛から分離した信仰を自分自身に確信した者らは、悪の中にいるとき地獄の中にいることを知らない。また確かに悪が何か知らない、その理由は、律法のくびきの下にいないこと、またこのように律法は彼らを断罪しないこと、なおまた、救いに何も寄与できないので、何らかの悪を自分自身から遠ざけることができないこと、そして加えて何らかの善を自分自身から行なうことができない、と言って、それらについて決して考えなかったからである。悪について考えることを放棄し、またそのことを放棄するので、継続してそれらの中にいるのは、これらの者である。


その者らが主により、マタイ福音書の雄ヤギ(25;32, 33, 41-46)によって意味されているのが、『信仰ついての新しいエルサレムの教え』(61-68)の中に見られ、その者らについて言われている、


 


「わたしから去れ、呪われた者らよ、悪魔とその使いたちに用意された永遠の火の中へ」(41)


 


[2.] なぜなら、自分自身のもとの悪について何も考えない者は、すなわち、自分自身を調べ、またその後、それらをやめない者は、悪が何か知らず、またその時、そのことをその快さから愛することしかできないから。なぜなら、そのことを知らない者は、それを愛し、またそのことについて考えることを放棄する者は、継続してその中にいるから。盲目の者のように、その者は見ない。なぜなら、思考は目が美しいものと醜いものを見るように善と悪を見るから。そして、それを考え、欲する者も、悪が神の前に見られるないことを信じる者も、そしてもし見られるなら許されることを信じる者は悪の中にいる


こうして、悪はないと考えるからである。もし、悪を行なおうとやめるにしても、神の前に罪であるからやめるのではなく、しかし、法律と名声を恐れるからである。しかし、それでもそれらを自分の霊の中で行なう、なぜなら、考え、欲するのは人間の霊であるから。それゆえ、人間が世の中で自分の霊の中で考えたことを、世から去った後、霊になるとき、行なう。

[3.] すべての人間は死後にやって来る霊界の中で、あなたの信仰はどんなものであったか、あなたの教えはどんなものかもと尋ねられないが、しかし、あなたの生活は何〔であった〕か〔と尋ねられる〕。そのように、このようにまたはこのようなものかどうかと――というのはだれかの生活がどんなものか〔によって〕、そのような彼の信仰が、それどころか教えが〔そのようなもので〕あるか知られるから。というのは、生活が自分自身に教えを、また自分自身に信仰をつくるから。

原典講読『神の摂理』 102, 103

 

(1) 原文


102.  Ex nunc dictis constare potest, quod lex Divinae Providentiae sit, ut ab homine removeantur mala, absque enim remotione illorum non potest Dominus conjungi homini, et illum a Se in caelum adducere. Sed quia ignotum est, quod homo debeat sicut a se removere mala in externo homine, et nisi homo id sicut a se faciat, quod Dominus non possit removere mala apud illum in interno, ideo haec coram ratione in luce ejus sistentur in hoc ordine:



 (i.) Quod cuilibet homini externum et internum cogitationis sit.


(ii.) Quod externum cogitationis hominis sit in se quale ejus internum est.


(iii.) Quod internum non possit purificari a concupiscentiis mali, quamdiu mala in externo homine non remota sunt, quia obstipant.


(iv.) Quod mala in externo homine a Domino non possint removeri, quam medio homine.


(v.) Quod ideo homo mala ab externo homine removere debeat sicut a se.


(vi.) Quod Dominus tunc purificet hominem a concupiscentiis mali in interno homine, et ab ipsis malis in externo.


(vii.) Quod continuum Divinae Providentiae Domini sit, ut conjungat hominem Sibi, et Se illi, ut dare possit ei felicia vitae aeternae, quod non fieri potest, nisi quantum mala cum illorum concupiscentiis remota sunt.


 


(2) 直訳


Ex nunc dictis constare potest, quod lex Divinae Providentiae sit, ut ab homine removeantur mala, absque enim remotione illorum non potest Dominus conjungi homini, et illum a Se in caelum adducere. そこで言われたことから明らかにすることができる、神的な摂理の法則は、人間により悪が遠ざけられるなくてはならないために、それらの除去なしに主は人間に結合されることができないから、また彼らをご自分により天界の中に引き寄せる(連れてくる)こと。


Sed quia ignotum est, quod homo debeat sicut a se removere mala in externo homine, et nisi homo id sicut a se faciat, quod Dominus non possit removere mala apud illum in interno, ideo haec coram ratione in luce ejus sistentur in hoc ordine: しかし、知られていないので、人間が自分自身からのように外なる人間の中で悪を遠ざけること、また人間がそれを自分自身からのように行なわないなら、主は内なるものの中で彼のもとで悪を遠ざけることがおできにならないこと、それゆえ、このことが理性の前にその光の中で示されなければならない、この順序で―


(i.) Quod cuilibet homini externum et internum cogitationis sit. (i.) だれにも人間に思考の外なるものと内なるものがあること。


(ii.) Quod externum cogitationis hominis sit in se quale ejus internum est. (ii.) 人間の思考の外なるものは、本質的にその内なるものがどんなものであるか、であること。


(iii.) Quod internum non possit purificari a concupiscentiis mali, quamdiu mala in externo homine non remota sunt, quia obstipant. (iii.) 内なるものは悪の欲望から清められることができないこと、悪が外なる人間の中で遠ざけられないかぎり、妨げるので。


(iv.) Quod mala in externo homine a Domino non possint removeri, quam medio homine. (iv.) 外なる人間の中の悪は主により遠ざけられることができないこと、人間によってでなく。


(v.) Quod ideo homo mala ab externo homine removere debeat sicut a se. (v.) それゆえ、人間は悪を外なる人間により遠ざけなくてはならないこと、自分自身からのように。


(vi.) Quod Dominus tunc purificet hominem a concupiscentiis mali in interno homine, et ab ipsis malis in externo. (vi.) 主は、その時、内なる人間の中で悪の欲望から人間を清められること、また外なるもの〔人間〕の中で悪そのものから。


(vii.) Quod continuum Divinae Providentiae Domini sit, ut conjungat hominem Sibi, et Se illi, ut dare possit ei felicia vitae aeternae, quod non fieri potest, nisi quantum mala cum illorum concupiscentiis remota sunt. (vii.) 絶え間ない主の神的な摂理があること、人間をご自分に結合させるために、またご自分を彼に、彼に永遠のいのちの幸福が与えられることができるように、これは行なわれることができない、悪がそれらの欲望とともに遠ざけられているかぎりでないなら。


 


(3) 訳文


102.  そこで言われたことから、神的な摂理の法則は、人間により悪が遠ざけられるなくてはならないために、それらの除去なしに主は人間に結合される、また彼らをご自分により天界に引き寄せることことができないから明らかにすることができる。しかし、人間が自分自身からのように外なる人間の中で悪を遠ざけること、また人間がそれを自分自身からのように行なわないなら、主は内なるものの中で彼のもとで悪を遠ざけることがおできにならないことが知られていないので、それゆえ、このことが理性の前にその光の中で、次の順序で示されなければならない―


 


 (i.) だれにも人間に思考の外なるものと内なるものがあること。


 (ii.) 人間の思考の外なるものは、本質的にその内なるものがどんなものであるかによること。


 (iii.) 悪が外なる人間の中で遠ざけられないかぎり、妨げるので、内なるものは悪の欲望から清められることができないこと。


 (iv.) 外なる人間の中の悪は、人間によってでなければ、主により遠ざけられることができないこと。


 (v.) それゆえ、人間は自分自身からのように悪を外なる人間により遠ざけなくてはならないこと。


 (vi.) その時、主は内なる人間の中で悪の欲望から、また外なる人間の中で悪そのものから人間を清められること。


 (vii.)人間をご自分に、またご自分を彼に結合させるために、彼に永遠のいのちの幸福が与えられることができるように、絶え間ない主の神的な摂理があり、このことは、悪がそれらの欲望とともに遠ざけられていないかぎり、行なわれることができないこと。


 


(1) 原文


103.  (i.) Quod cuilibet homini externum et internum cogitationis sit. Per externum et internum cogitationis hic intelligitur simile quod per externum et internum hominem, per quem non aliud intelligitur quam externum et internum voluntatis ac intellectus, voluntas enim ac intellectus faciunt hominem: et quia haec duo se manifestant in cogitationibus, dicitur externum ac internum cogitationis. Nunc quia non corpus hominis sed spiritus ejus vult ac intelligit, et inde cogitat, sequitur, quod hoc externum et internum sit externum et internum spiritus hominis. Quod corpus agit, sive loquatur sive faciat, est solum effectus ex interno et externo spiritus ejus, nam corpus est modo obedientia.


 


(2) 直訳


(i.) Quod cuilibet homini externum et internum cogitationis sit.― (i.) だれにも人間に思考の外なるものと内なるものがあること―


Per externum et internum cogitationis hic intelligitur simile quod per externum et internum hominem, per quem non aliud intelligitur quam externum et internum voluntatis ac intellectus, voluntas enim ac intellectus faciunt hominem: 思考の外なるものと内なるものによってここに同様なものが意味される、人間の外なるものと内なるものによって、それらによって意志と理解力の外なるものと内なるもの以外の何らかのものが意味されない、というのは、意志と理解力が人間をつくるので。


et quia haec duo se manifestant in cogitationibus, dicitur externum ac internum cogitationis. またこれら二つはそれ自体を思考の中に現わすので、思考の外なるものと内なるものと言われる。


Nunc quia non corpus hominis sed spiritus ejus vult ac intelligit, et inde cogitat, sequitur, quod hoc externum et internum sit externum et internum spiritus hominis. そこで、人間の身体でなく、しかし彼の霊が欲し、そして理解し、またここから考えるので、~ということになる、この外なるものと内なるものは人間の外なるものと内なるものであること。


Quod corpus agit, sive loquatur sive faciat, est solum effectus ex interno et externo spiritus ejus, nam corpus est modo obedientia. 身体が行動する、あるいは話し、あるいは行なうものは、単に結果である、彼の霊の内なるものと外なるものからの、なぜなら、身体は単なる従順(なもの)であるから。


 


(3) 訳文


103.  (i.) だれにも人間に思考の外なるものと内なるものがあること―


 思考の外なるものと内なるものによって、人間の外なるものと内なるものによってと同様なものが意味され、それらによって意志と理解力の外なるものと内なるもの以外の何も意味されない、というのは、意志と理解力が人間をつくるからである。またこれら二つのものはそれ自体を思考の中に現わすので、思考の外なるものと内なるものと言われる。


 そこで、人間の身体でなく、彼の霊が欲し、そして理解し、またここから考えるので、この外なるものと内なるものは人間の外なるものと内なるものであることがいえる。身体が行動し、あるいは話し、あるいは行なうものは、彼の霊の内なるものと外なるものからの単に結果である、なぜなら、身体は単なる従順なものであるから。

原典講読『神の摂理』 104, 105

 

(1) 原文


104.  Quod cuivis homini in aetate provecta sit externum et internum cogitationis, proinde externum [et internum] voluntatis et intellectus, seu externum et internum spiritus, quod idem est cum externo et interno homine, patet cuivis qui ad alterius cogitationes et intentiones ex loquelis aut factis ejus attendit; et quoque ad suas cum in consortiis est, et cum absque illis. Potest enim quis amice loqui cum altero ex cogitatione externa, et tamen inimicus esse in cogitatione interna: potest quis de amore erga proximum et de amore in Deum ex cogitatione externa et simul ex affectione ejus loqui, cum tamen in cogitatione sua interna nihili facit proximum, et non timet Deum: potest etiam quis de justitia legum civilium, de virtutibus vitae moralis, et de illis quae sunt doctrinae et vitae spiritualis, ex cogitatione et simul affectione externa loqui, et tamen cum solus est secum, ex cogitatione et ejus affectione interna loqui contra leges civiles, contra virtutes morales, et contra illa quae sunt doctrinae et vitae spiritualis; ita faciunt illi qui in concupiscentiis mali sunt, et usque volunt apparere coram mundo quod in illis non sint. [2.] Plerique etiam, dum audiunt alios loquentes, secum cogitant, [1]num interius in se cogitent, sicut cogitant in loquela, num credendi sint vel non, quid intendunt. Quod assentatoribus et hypocritis duplex cogitatio sit, notum est; possunt enim continere se et cavere ne aperiatur cogitatio interior, ac quidam interius et interius celare illam, et quasi obstruere fores ne appareat. Quod homini cogitatio exterior et cogitatio interior detur, patet manifeste ex eo, quod possit ex interiore sua cogitatione videre cogitationem exteriorem, et quoque reflectere super illam, ac judicare de illa num mala sit vel non mala. Quod hominis mens talis sit, acceptum fertur binis facultatibus, quae illi a Domino sunt, quae vocantur libertas et rationalitas; ex quibus nisi externum et internum cogitationis illi foret, non potuisset percipere et videre aliquod malum apud se, et reformari; immo nec potuisset loqui, sed solum sonare sicut bestia.


@1 num pro “cum”


 


(2) 直訳


Quod cuivis homini in aetate provecta sit externum et internum cogitationis, proinde externum [et internum] voluntatis et intellectus, seu externum et internum spiritus, quod idem est cum externo et interno homine, patet cuivis qui ad alterius cogitationes et intentiones ex loquelis aut factis ejus attendit; 進んだ年齢の中のそれぞれの人間に思考の外なるものと内なるものがあることは、したがって意志と思考力の外なるもの〔と内なるもの〕、または霊の外なるものと内なるもの、それは人間の外なるものと内なるものと同じものである、それぞれの者に明らかである、その者は他の者の思考と意図に留意する、彼の話すことまたは行動から。


et quoque ad suas cum in consortiis est, et cum absque illis. そしてまた自分に〔明らかである〕、交わりの中にいるとき、また彼らなしのとき。


Potest enim quis amice loqui cum altero ex cogitatione externa, et tamen inimicus esse in cogitatione interna: というのは、だれかが外なる思考から他の者と親しげに話すことができるから、またそれでもなお、内なる思考から敵であること〔ができる〕。


potest quis de amore erga proximum et de amore in Deum ex cogitatione externa et simul ex affectione ejus loqui, cum tamen in cogitatione sua interna nihili facit proximum, et non timet Deum: だれかが隣人に対する愛について、また神への愛について、外なる思考から、また同時にその情愛から話すことができる、そのときそれでもなお、その内なる思考の中で隣人を何でもないとする、また神を恐れない。


potest etiam quis de justitia legum civilium, de virtutibus vitae moralis, et de illis quae sunt doctrinae et vitae spiritualis, ex cogitatione et simul affectione externa loqui, et tamen cum solus est secum, ex cogitatione et ejus affectione interna loqui contra leges civiles, contra virtutes morales, et contra illa quae sunt doctrinae et vitae spiritualis; さらにまただれかが市民の法律の公正について、道徳的な生活の美徳について、またそれらについて、それらは教えと霊的な生活であるもの、外なる思考と同時に情愛から話すことができる、またそれでもなお、自分とひとりであるとき、内的な思考とその情愛から市民の法律に反して話すこと、道徳的な生活に反して、またそれらに反して、それらは教えと霊的な生活であるもの。


ita faciunt illi qui in concupiscentiis mali sunt, et usque volunt apparere coram mundo quod in illis non sint. このようなことを彼らは行なう、悪の欲望の中にいる者は、またそれでも世の前に見られることを欲する、〔その欲望が〕彼らの中にないことを。


[2.] Plerique etiam, dum audiunt alios loquentes, secum cogitant, [1]num interius in se cogitent, sicut cogitant in loquela, num credendi sint vel non, quid intendunt. [2.] 大部分の者もまた、他の者を話すのを聞く時、自分自身に考える、内的にそれ自体の中で(本質的に)考えているかどうか、話の中で考えるように、信じられるかあるいはどうか、何を意図しているか。


直訳してありますが、in seはここでは「彼ら自身」(がそう考えているかどうか)、という意味です。


Quod assentatoribus et hypocritis duplex cogitatio sit, notum est; おべっか使いと偽善者に二重の思考があることは、よく知られている。


possunt enim continere se et cavere ne aperiatur cogitatio interior, ac quidam interius et interius celare illam, et quasi obstruere fores ne appareat. というのは、自分自身で抑えること、また用心することができるから、内的な思考が明らかにされないように、そしてある者は、内部にまた内部にそれを隠すこと〔ができる〕、またあたかも見えないように扉をふさぐこと。


Quod homini cogitatio exterior et cogitatio interior detur, patet manifeste ex eo, quod possit ex interiore sua cogitatione videre cogitationem exteriorem, et quoque reflectere super illam, ac judicare de illa num mala sit vel non mala. 人間に外的な思考と内的な思考が与えられている(存在する)ことは、そのことからはっきりと明らかである、その内的なものから外的な思考を見ることができること、またそれについて熟考すること、そしてそれについて悪かあるいは悪でないか判断を下すこと〔ができる〕。


Quod hominis mens talis sit, acceptum fertur binis facultatibus, quae illi a Domino sunt, quae vocantur libertas et rationalitas; 人間の心はこのようなものであることは、二つの能力に帰すべきである☆、それらは彼に主からある、それらは自由と推理力と呼ばれる。


acceptum ferturで「~に帰すべきである」という意味(熟語)になります。


ex quibus nisi externum et internum cogitationis illi foret, non potuisset percipere et videre aliquod malum apud se, et reformari; それらから思考の外なるものと内なるものが彼にないなら、自分のもとの何らかの悪を知覚することと見ることができない、また改心されること。


immo nec potuisset loqui, sed solum sonare sicut bestia. それどころか、話すこともできない、しかし、単に獣のように鳴くことしか。


@1 num pro “cum” 注1 cum」の代わりにnum


 


(3) 訳文


104.  年齢の進んだそれぞれの人間に、思考の外なるものと内なるものが、したがって意志と思考力の外なるものと内なるものが、または人間の外なるものと内なるものと同じものである霊の外なるものと内なるものがあることは、他の者の話すことまたは行動からその者の思考と意図に留意するそれぞれの者に明らかであり、そしてまた、交わりの中にいるとき、またその者たちがいないときの自分自身にも明らかである。


 というのは、だれもが外なる思考から他の者と親しげに話し、それでもなお内なる思考から敵であることができるから。だれもが隣人に対する愛について、また神への愛について、外なる思考から、また同時にその情愛から話し、そのときそれでもなおその内なる思考の中で隣人を無視し、また神を恐れないことができる。さらにまた、だれもが市民の法律の公正について、道徳的な生活の美徳について、また教えと霊的な生活であるものについて、外なる思考と同時に情愛から話し、それでもなお自分ひとりであるとき、内的な思考とその情愛から、市民の法律に反して、道徳的な生活に反して、教えと霊的な生活であるものに反して話すことができる。このようなことを、悪の欲望の中にいて、それでも世の前に、〔その欲望が〕自分の中にないことを見られたい者は行なう。


[2.] 大部分の者もまた、他の者が話すのを聞く時、彼ら自身が、話の中で考えるように考えているかどうか、信じられるかあるいはどうか、何を意図しているか、内的に自分自身に考える。おべっか使いと偽善者に二重の思考があることは、よく知られている。内的な思考が明らかにされないように、自分自身で抑えること、また用心することができるからであり、そしてある者は、内部にまた内部にそれを隠し、あたかも見えないように扉を閉めることができる。


 人間に外的な思考と内的な思考が存在することは、その内的なものから外的な思考を見ること、またそれについて熟考すること、そしてそれについて悪かあるいは悪でないか判断することができることから、はっきりと明らかである。人間の心がこのようなものであることは、彼に主からあり、自由と推理力と呼ばれる二つの能力に帰すべきである。それらからの思考の外なるものと内なるものが彼にないなら、自分のもとに何らかの悪を知覚し、見ることが、また改心されることができない。それどころか、話すこともできないで、ただ獣のように鳴くことしかできない。


 


(1) 原文


105.  Internum cogitationis est ex amore vitae et ejus affectionibus et inde perceptionibus; externum cogitationis est ex illis quae in memoria sunt, et quae inserviunt amori vitae pro confirmationibus, et pro mediis ad finem. Homo ab infantia usque ad aetatem juvenilem est in externo cogitationis ex affectione sciendi, quae tunc facit internum ejus; transpirat etiam aliquid concupiscentiae et inde inclinationis ex amore vitae connato ex parentibus. Sed postea sicut vivit, fit amor vitae ejus, cujus affectiones et inde perceptiones faciunt internum cogitationis ejus, et ex amore vitae fit amor mediorum, quorum jucunda et inde excitatae scientiae e memoria, faciunt externum cogitationis ejus.


 


(2) 直訳


Internum cogitationis est ex amore vitae et ejus affectionibus et inde perceptionibus; 内なる思考が、いのちの愛とその情愛とそこからの知覚からある。


externum cogitationis est ex illis quae in memoria sunt, et quae inserviunt amori vitae pro confirmationibus, et pro mediis ad finem. 外なる思考が、それらからある、それらは記憶の中にある、またそれらは確信のために、また目的への手段として(のために)、いのち(生活)の愛に仕える。


Homo ab infantia usque ad aetatem juvenilem est in externo cogitationis ex affectione sciendi, quae tunc facit internum ejus; 人間は幼児期から若者の年齢(時期)まで知ろうとする情愛からの思考の外なるものの中にいる、それ〔情愛〕はその時、その内なるものをつくる。


transpirat etiam aliquid concupiscentiae et inde inclinationis ex amore vitae connato ex parentibus. さらにまた何らかの欲望とそこからの傾向(性向)が蒸散している(にじみ出ている)両親からのいのちの愛から。


Sed postea sicut vivit, fit amor vitae ejus, cujus affectiones et inde perceptiones faciunt internum cogitationis ejus, et ex amore vitae fit amor mediorum, quorum jucunda et inde excitatae scientiae e memoria, faciunt externum cogitationis ejus. しかし、その後、生きるがぎり、彼のいのち(生活)愛が生じる、その情愛とそこからの知覚が彼の思考の内なるものをつくる、またいのちの愛から媒介する愛が生じる、その快さとそこからの記憶からの知識の刺激が、彼の思考の外なるものをつくる。


 


(3) 訳文

105.  いのちの愛とその情愛とそこからの知覚から内なる思考がある。記憶の中にあり、また確信のために、また目的への手段として、いのち(生活)の愛に仕えるために、〔その内なる思考から〕外なる思考がある。幼児期から若者の時期まで、人間は知ろうとする情愛からの思考の外なるものの中にいる、その時、その情愛はその内なるものをつくる。さらにまた何らかの欲望とそこからの性向が、両親からのいのちの愛から蒸散している。しかし、その後、生きるがぎり、彼のいのち(生活)の愛が生じ、その情愛とそこからの知覚が彼の思考の内なるものをつくる、またいのちの愛から媒介する愛が生じ、その快さとそこからの記憶からの知識の刺激が、彼の思考の外なるものをつくる。

原典講読『神の摂理』 106

 

(1) 原文


106.  (ii.) Quod externum cogitationis hominis in se sit quale ejus internum. Quod homo a capite ad calcem sit qualis est amor vitae ejus, prius ostensum est. Hic itaque primum aliquid de amore vitae hominis dicetur, quoniam non prius aliquid dici potest de affectionibus quae una cum perceptionibus faciunt internum hominis, ac de affectionum jucundis una cum cogitationibus quae faciunt externum ejus. Amores sunt multiplices, sed bini sunt illorum sicut domini et reges, amor caelestis et amor infernalis. Amor caelestis est amor in Dominum et erga proximum, et amor infernalis est amor sui et mundi. Hi et illi amores sunt sibi oppositi sicut sunt caelum et infernum; nam qui in amore sui et mundi est, non vult alicui bonum quam sibi; at qui in amore in Dominum et in amore erga proximum est, ille vult omnibus bonum. Hi bini amores sunt amores vitae hominis, sed cum multa varietate. Amor caelestis est amor vitae illorum quos Dominus ducit, et amor infernalis est amor vitae illorum, quos diabolus ducit. [2.] Sed amor vitae cujusvis non potest dari absque derivationibus, quae vocantur affectiones. Derivationes amoris infernalis sunt affectiones mali et falsi, proprie concupiscentiae; et derivationes amoris caelestis sunt affectiones boni et veri, proprie dilectiones. Affectiones amoris infernalis, quae proprie sunt concupiscentiae, sunt totidem quot mala, et affectiones amoris caelestis, quae proprie sunt dilectiones, sunt totidem quot bona. Amor in suis affectionibus habitat sicut dominus in suo dominio, aut sicut rex in suo regno: dominium et regnum eorum est super illa quae sunt mentis, hoc est, quae sunt voluntatis et intellectus hominis, et inde corporis. Amor vitae hominis per suas affectiones et inde perceptiones, ac per sua jucunda et inde cogitationes regit totum hominem; internum mentis ejus per affectiones et inde perceptiones, et externum mentis per jucunda affectionum et inde cogitationes.


 


(2) 直訳


(ii.) Quod externum cogitationis hominis in se sit quale ejus internum.― (ii.) 人間の思考の外なるものは、本質的にその内なるものがどんなものであるか、であること―


Quod homo a capite ad calcem sit qualis est amor vitae ejus, prius ostensum est. 人間が頭から踵までどんなものであるかは、彼のいのちの愛であること、以前に示された。


Hic itaque primum aliquid de amore vitae hominis dicetur, quoniam non prius aliquid dici potest de affectionibus quae una cum perceptionibus faciunt internum hominis, ac de affectionum jucundis una cum cogitationibus quae faciunt externum ejus. そこでここに最初に人間のいのち(生活)の愛についてなんらかのものが言われなくてはならない、前もってなんらかのものが言われることができないので、情愛について、それらは思考と一緒に人間の内なるものをつくる、そして情愛の快さについて、思考と一緒に、それらは彼の外なるものをつくる。


Amores sunt multiplices, sed bini sunt illorum sicut domini et reges, amor caelestis et amor infernalis. 愛は多種多様である、しかし、それらの〔うちの〕二つのものは主人と王のようである、天界の愛と地獄の愛である。


Amor caelestis est amor in Dominum et erga proximum, et amor infernalis est amor sui et mundi. 天界の愛は主への愛と、隣人に対する〔愛〕である、また地獄の愛は自己と世への愛である。


Hi et illi amores sunt sibi oppositi sicut sunt caelum et infernum; これらとそれら(後者と前者)は天界と地獄のように対立している。


nam qui in amore sui et mundi est, non vult alicui bonum quam sibi; なぜなら、自己と世への愛の中にいる者は、自分自身に以外に何らかの善を欲さないから。


at qui in amore in Dominum et in amore erga proximum est, ille vult omnibus bonum. しかし、主へのまた隣人に対する愛の中にいる者は、彼らはすべての善を欲する。


Hi bini amores sunt amores vitae hominis, sed cum multa varietate. これら二つの愛は人間の(生活)の愛である、しかし、多くの変化(多様性)とともに。


Amor caelestis est amor vitae illorum quos Dominus ducit, et amor infernalis est amor vitae illorum, quos diabolus ducit. 天界の愛は彼らのいのち(生活)の愛である、その者たちを主が導く、また地獄の愛は彼らのいのち(生活)の愛である、その者たちを悪魔が導く。


[2.] Sed amor vitae cujusvis non potest dari absque derivationibus, quae vocantur affectiones. [2.] しかし、それぞれの者の(生活)の愛は、派生物なしに存在することができない、それらは情愛と呼ばれる。


Derivationes amoris infernalis sunt affectiones mali et falsi, proprie concupiscentiae; 地獄の愛の派生物は悪と虚偽の情愛である、正確には欲望。


et derivationes amoris caelestis sunt affectiones boni et veri, proprie dilectiones. また天界の愛の派生物は善と真理の情愛である、正確には愛すこと(行動)


Affectiones amoris infernalis, quae proprie sunt concupiscentiae, sunt totidem quot mala, et affectiones amoris caelestis, quae proprie sunt dilectiones, sunt totidem quot bona. 地獄の愛の情愛は、それらは正確には欲望、悪と同数のそれだけ多くある、また天界の情愛は、正確には愛すること(行動)である、善と同数のそれだけ多くある。


Amor in suis affectionibus habitat sicut dominus in suo dominio, aut sicut rex in suo regno: 愛はその情愛の中に自分の領域の中に主人のように住む、または、自分の王国の中に王のように。


dominium et regnum eorum est super illa quae sunt mentis, hoc est, quae sunt voluntatis et intellectus hominis, et inde corporis. 彼らの支配と王国はそれらの上にある、それらは心に属するもの、すなわち、それらは人間の意志と理解力である、またここから身体に属するもの。


Amor vitae hominis per suas affectiones et inde perceptiones, ac per sua jucunda et inde cogitationes regit totum hominem; 人間のいのち(生活)の愛は、その情愛とここからの知覚によって、そしてその快さとそこからの思考によって、人間全体を支配する。


internum mentis ejus per affectiones et inde perceptiones, et externum mentis per jucunda affectionum et inde cogitationes. 彼の心の内なるものを情愛とそこからの知覚によって、また心の外なるものを情愛の快さとそこからの思考によって〔支配する〕。


 


(3) 訳文


106.  (ii.) 人間の思考の外なるものは、本質的にその内なるものがどんなものであるかによること。


 人間が頭から踵までがどんなものであるかは、彼のいのちの愛によることは以前に示された。思考と一緒に人間の内なるものをつくる情愛について、そして彼の外なるものをつくる思考と一緒に情愛の快さについて、前もって何らかのものが言われることができないので、そこでここに最初に人間のいのち(生活)の愛について何らかのものが言われなくてはならない。


愛は多種多様である、しかし、それらの〔うちの〕二つのものは天界の愛と地獄の愛であり、主人と王のようである。天界の愛は主への愛と隣人に対する愛である、また地獄の愛は自己と世への愛である。後者と前者は天界と地獄のように対立している。なぜなら、自己と世への愛の中にいる者は、自分自身に以外に何らかの善を欲さない、しかし、主へのまた隣人に対する愛の中にいる者は、すべての善を欲するから。これら二つの愛は人間の(生活)の愛である、しかし、多くの変化とともにある。天界の愛は、主が導く者たちのいのち(生活)の愛である、また地獄の愛は、悪魔が導く者たちのいのち(生活)の愛である。


[2.] しかし、それぞれの者の(生活)の愛は、情愛と呼ばれる派生物なしに存在することができない。地獄の愛の派生物は悪と虚偽の情愛であり、正確には欲望である。また天界の愛の派生物は善と真理の情愛であり、正確には愛する行動である。地獄の愛の情愛は、それらは正確には欲望であり、悪と同数のそれだけ多くある、また天界の情愛は、正確には愛する行動であり、善と同数のそれだけ多くある。


 愛はその情愛の中に自分の領域の中の主人のように、または、自分の王国の中に王のように住む。彼らの支配と王国は、心に属するもの、すなわち、人間の意志と理解力であり、またここから身体に属するものにおよぶ。人間のいのち(生活)の愛は、その情愛とここからの知覚によって、そしてその快さとそこからの思考によって、人間全体を支配し、彼の心の内なるものを情愛とそこからの知覚によって、また心の外なるものを情愛の快さとそこからの思考によって支配する。