〔84. は初版にありません〕
(1) 原文
85. Quod homo per binas illas facultates, que vocantur rationalitas et libertas, reformetur et regeneretur, et quod absque illis reformari et regenerari non possit, est quia per rationalitatem potest intelligere et scire quid malum et quid bonum, et inde quid falsum et verum; et per libertatem potest velle id quod intelligit et scit. Sed quamdiu jucundum amoris mali regnat, non potest libere velle bonum et verum, et illa rationis suae facere, quare non potest illa sibi appropriare; nam ut supra ostensum est, illa quae homo ex libero secundum rationem agit, illi appropriantur ut ejus, et nisi appropriantur ut ejus, homo non reformatur et regeneratur: et tunc primum ex jucundo amoris boni et veri agit, quando jucundum amoris mali et falsi remotum est; nam duo jucunda amoris sibi opposita non simul dantur. Ex jucundo amoris agere, est ex libero; et quia ratio favet amori, etiam est secundum rationem.
(2) 直訳
Quod homo per binas illas facultates, que vocantur rationalitas et libertas, reformetur et regeneretur, et quod absque illis reformari et regenerari non possit, est quia per rationalitatem potest intelligere et scire quid malum et quid bonum, et inde quid falsum et verum; 人間は二つのそれらの能力によって、それら☆は推理力と自由(性)と呼ばれる、改心させられる、また再生させられること、またそれらなしに改心させられることと再生させられることはできないこと、推理力によって理解することと知ることができるからである、何が悪で何が善か、またここから何が虚偽で真理か。
☆ ここの原文queはquaeのミスプリです。初版は正しいです。
et per libertatem potest velle id quod intelligit et scit. また自由(性)によってそれを意志することができる、理解し、知ること。
Sed quamdiu jucundum amoris mali regnat, non potest libere velle bonum et verum, et illa rationis suae facere, quare non potest illa sibi appropriare; しかし、悪の愛の快さが支配するかぎり、自由に善と真理を意志することができない、またそれらを自分の理性で行なうことが、それゆえ、それらを自分自身に専有することができない。
nam ut supra ostensum est, illa quae homo ex libero secundum rationem agit, illi appropriantur ut ejus, et nisi appropriantur ut ejus, homo non reformatur et regeneratur: なぜなら、上に示されているように、それは、それは人間が自由から理性にしたがって行動する、彼に自分のものとして専有されるから、またもし自分のもとのして専有されないなら、人間は改心されない、また再生されない。
et tunc primum ex jucundo amoris boni et veri agit, quando jucundum amoris mali et falsi remotum est; またその時、初めて善と真理の愛の快さから行動する、悪と虚偽の愛の快さが遠ざけられる時。
nam duo jucunda amoris sibi opposita non simul dantur. なぜなら、それ自体に(互いに☆)対立している二つの愛の快さは同時に(一緒に)存在しないから。
☆ seは「自分自身」ですが、動詞の複数形とともに用いて「互いに」の意味を持ちます。
Ex jucundo amoris agere, est ex libero; 愛の快さから行動することは、自由からである。
et quia ratio favet amori, etiam est secundum rationem. また理性は愛の者に好意を持つので、さらにまた理性にしたがっている。
(3) 訳文
85. 人間は推理力と自由と呼ばれる二つの能力によって、改心また再生し、またそれらなしに改心と再生することはできないのは、何が悪で何が善か、またここから何が虚偽で真理か、推理力によって理解し、知ることができ、また自由によって理解し、知ることを意志することができるからである。しかし、悪の愛の快さが支配するかぎり、自由に善と真理を意志すること、またそれらを自分の理性で行なうことができず、それゆえ、それらを自分自身のものとすることができない。なぜなら、前に示されているように、人間が自由から理性にしたがって行動するものは彼に自分のものとされるから、またもし自分のものとされないなら、人間は改心せず、また再生しないから。また悪と虚偽の愛の快さが遠ざけられる時、初めて善と真理の愛の快さから行動する。なぜなら、互いに対立している二つの愛の快さは同時に存在しないから。愛の快さから行動することは、自由からである。また理性は愛のものに好意を持つので、さらにまた理性にしたがっている。〔「専有する」を変えて訳してみました〕
(1) 原文
86. Quia homini tam malo quam bono rationalitas et libertas est, potest tam malus quam bonus intelligere verum et facere bonum; sed malus non potest ex libero secundum rationem, bonus autem potest; quia malus est in jucundo amoris mali, bonus autem in jucundo amoris boni. Quare verum quod homo malus intelligit, et bonum quod facit, ei non appropriantur, sed appropriantur homini bono; et absque appropriatione sicut ejus, non datur reformatio et regeneratio; sunt enim mala cum falsis apud malos sicut in centro, ac bona cum veris in peripheriis; at bona cum veris apud bonos sunt in centro, ac mala cum falsis in peripheriis: et utrinque illa quae centri sunt, se effundunt usque ad peripherias, sicut ab igne in centro calor, et a gelu in centro frigus. Ita bona in peripheriis apud malos conspurcantur a malis centri, et mala in peripheriis apud bonos mitescunt a bonis centri: quae causa est, quod mala regeneratum non damnent, ac bona non regeneratum non salvent.
(2) 直訳
Quia homini tam malo quam bono rationalitas et libertas est, potest tam malus quam bonus intelligere verum et facere bonum; 人間に、善い者に同様に☆悪い者に、推理力と自由(性)があるので、善い者と同様に悪い者に真理を理解することと、善を行なうことができる。
☆ 相関文tam A quam Bは「Bと同様にA」と言う意味です。「~も~も」とも訳せますが、比重は最初のAにあります。(ここは微妙に違っても、長島訳よりも柳瀬訳が正しいです)
sed malus non potest ex libero secundum rationem, bonus autem potest; しかし、悪い者は自由から理性にしたがってできない、けれども、善い者はできる。
quia malus est in jucundo amoris mali, bonus autem in jucundo amoris boni. 悪い者は悪の愛の快さの中にいるので、けれども、善い者は善の愛の快さの中に。
Quare verum quod homo malus intelligit, et bonum quod facit, ei non appropriantur, sed appropriantur homini bono; それゆえ、真理、それを悪い者が理解する、また善、それを行なう、彼に専有されない、しかし、善い人間に専有される。
et absque appropriatione sicut ejus, non datur reformatio et regeneratio; また、自分のもののように専有なしに、改心と再生は存在しない。
sunt enim mala cum falsis apud malos sicut in centro, ac bona cum veris in peripheriis; というのは、悪い者のもとの虚偽とともに悪は中心の中のようであるから、そして真理とともに善は周辺の中。
at bona cum veris apud bonos sunt in centro, ac mala cum falsis in peripheriis: しかし、善い者のもとの真理とともに善は中心の中である、そして虚偽とともに悪は周辺の中。
et utrinque illa quae centri sunt, se effundunt usque ad peripherias, sicut ab igne in centro calor, et a gelu in centro frigus. また両方の場所に(どちらの側に)、それらは中心にある、周辺にまでそれ自体を広げる(注ぎ出す)、中心の中の火からの熱のように、また中心の中の凍結(冷淡)からの寒さ。
Ita bona in peripheriis apud malos conspurcantur a malis centri, et mala in peripheriis apud bonos mitescunt a bonis centri: このように悪い者のもとの周辺の中の善は中心の悪から汚される、また善い者のもとの周辺の中の悪は中心の善から和らげられる。
quae causa est, quod mala regeneratum non damnent, ac bona non regeneratum non salvent. その理由である、悪は再生した(者)を断罪しない、そして善は再生しない(者)を救わないこと。
(3) 訳文
86. 人間に、善い者に同様に悪い者に、推理力と自由があるので、善い者と同様に悪い者に真理を理解することと善を行なうことができる。しかし、悪い者は自由から理性にしたがってはできない、けれども、善い者にはできる。悪い者は悪の愛の快さの中に、けれども、善い者は善の愛の快さの中にいるからである。それゆえ、悪い者が理解する真理、また行なう善は彼に専有されない、しかし、善い人間に専有される。また、自分のもののように専有しないなら、改心と再生は存在しない。というのは、悪い者のもとの虚偽とともに悪は中心あり、真理とともに善は周辺にあるようなものであるから。しかし、善い者のもとの真理とともに善は中心にあり、虚偽とともに悪は周辺にある。また中心にある両方の場所で、中心の火からの熱のように、また中心の凍結からの寒さのように、周辺にまでそれは広がる。このように悪い者のもとの周辺の善は中心の悪から汚され、また善い者のもとの周辺の悪は中心の善から和らげられる。悪は再生した者を断罪しないし、善は再生しない者を救わないことがその理由である。