原典講読『神の摂理』 87, 88

 

(1) 原文


87.  (v.) Quod homo mediis illis binis facultatibus tantum reformari et regenerari possit, quantum potest per illas adduci ad agnoscendum, quod omne verum et bonum, quod cogitat et facit, sit a Domino, et non a semet. Quid reformatio et quid regeneratio, mox supra dictum est; tum quod homo per binas illas facultates, quae sunt rationalitas et libertas, reformetur et regeneretur: et quia hoc per illas fit, ideo de illis adhuc aliqua dicentur. Homo ex rationalitate habet quod possit intelligere, et ex libertati quod possit velle, utrumque sicut a se; at posse ex libero velle bonum, et inde secundum rationem id agere, non potest nisi regeneratus. Malus solum potest ex libero velle malum, ac id secundum cogitationem, quam per confirmationes sicut rationis facit, id agere; malum enim potest aeque confirmari, sicut bonum; sed malum per fallacias et apparentias, quae dum confirmantur fiunt falsa, et cum confirmatum est, apparet sicut rationis.


 


(2) 直訳


(v.) Quod homo mediis illis binis facultatibus tantum reformari et regenerari possit, quantum potest per illas adduci ad agnoscendum, quod omne verum et bonum, quod cogitat et facit, sit a Domino, et non a semet.  (v.) 人間はそれらの二つの能力によって、それだけ改心され、また再生されることができる、それらによって認めるようにもたらされることができるほど、すべての善と真理を、それを考え、行なう、主からである、また自分自身からでなく。


Quid reformatio et quid regeneratio, mox supra dictum est; 何が改心か、また何が再生か、すぐ上に言われている。


tum quod homo per binas illas facultates, quae sunt rationalitas et libertas, reformetur et regeneretur: さらに、人間がそれら二つの能力によって、それらは推理力と自由()である、改心され、また再生されること。


et quia hoc per illas fit, ideo de illis adhuc aliqua dicentur. また、このことはそれらによって生じるので、それゆえ、それらについて、これから何らか言われる(未来)


Homo ex rationalitate habet quod possit intelligere, et ex libertati quod possit velle, utrumque sicut a se; 人間は推理力から理解すること、これを持っている、また自由()から意志することができること、二つとも、自分自身からのように。


at posse ex libero velle bonum, et inde secundum rationem id agere, non potest nisi regeneratus. しかし、自由から善く生きることができる、またここから理性にしたがってそれを行なうこと、もし再生された者でないならできない。


Malus solum potest ex libero velle malum, ac id secundum cogitationem, quam per confirmationes sicut rationis facit, id agere; 悪い者はただできる、自由から悪を意志すること、そしてそれを思考にしたがって、それを確信によって理性で行な(かの)ように☆、それを行なう。


ここは感想です。この個所が柳瀬訳では「その思いに種々の議論によって尤もらしい体裁を着ける」となっています。柳瀬50歳ころの初期の訳文であり、「意訳(自由訳)のもの」であったと思います。それがだんだんと直訳に変わったんですね。


malum enim potest aeque confirmari, sicut bonum; というのは、悪は等しく確信されることができるから、善のように。


sed malum per fallacias et apparentias, quae dum confirmantur fiunt falsa, et cum confirmatum est, apparet sicut rationis. しかし、悪は〔感覚の〕欺きと外観によって〔確信されて〕☆、それらは確信された時、虚偽になる、また確信されるとき、理性によるかのように見える。


この個所の意味がよくつかめません。それで、ここに「確信されて」と補って解釈します。


 


(3) 訳文


87.  (v.) 人間はそれらの二つの能力によって、考え、行なうすべての善と真理が主からであり、また自分自身からでないと(それらによって)認めることができるほど、それだけ改心し、また再生することができること。


 改心とは何、再生とは何か、さらに、人間が推理力と自由であるそれら二つの能力によって、改心し、また再生することがすぐ前に言われている。また、このことはそれらによって生じるので、それゆえ、それらについて、これから何らか言うべきである。人間は推理力から理解し、また自由から意志することができ、この二つとも自分自身からのように持っているしかし、自由から善く生き、またここから理性にしたがってそれを行なうことができるが、再生された者でないならできない。悪い者はただ、自由から悪を意志し、そしてそれを思考にしたがって、それを確信によって理性で行なうかのように、それを行なうことができるだけである。悪は、善のように等しく確信されることができるからである。しかし、悪は〔感覚の〕欺きと外観によって〔確信されて〕、それらは確信された時、虚偽になり、また確信されるとき、理性によるかのように見える。


 


(1) 原文


88.  Quisque cui aliqua cogitatio ex interiori intellectu est, potest videre, quod posse velle et posse intelligere, non sit ab homine, sed ab Ipso cui ipsum Posse est, hoc est, cui Posse est in sua essentia. Cogita modo, unde est Posse. Annon ab Ipso, cui id est in ipsa sua potentia, hoc est, cui id est in Ipso, et sic ab Ipso? Quare posse in se est Divinum. Ad omne posse erit copia, quae danda est et sic determinatio ab interiori seu superiori se. Oculus non potest videre a se, nec auris audire a se, neque os loqui a se, aut manus facere a se; copia et inde determinatio a mente erit. Nec potest mens cogitare et velle hoc aut illud a se, nisi aliquid interius aut superius sit quod mentem ad id determinat. Simile est cum posse intelligere et posse velle; haec non dari possunt ab alio quam ab Ipso qui in se potest velle et potest intelligere. [2.] Ex quibus patet, quod binae illae facultates, quae vocantur rationalitas et libertas, sint a Domino, et non ab homine; et quia a Domino sunt, sequitur quod homo nihil quicquam velit a se, et intelligat a se, sed modo sicut a se. Quod ita sit, quisque apud se confirmare potest, qui scit et credit, quod voluntas omnis boni, ac intellectus omnis veri, sit a Domino, et non ab homine.


 


Quod homo non aliquid possit sumere a se: et non aliquid facere a se, docet Verbum apud Johannem (iii. 27; xv. 5).


 


(2) 直訳


Quisque cui aliqua cogitatio ex interiori intellectu est, potest videre, quod posse velle et posse intelligere, non sit ab homine, sed ab Ipso cui ipsum Posse est, hoc est, cui Posse est in sua essentia. 


Cogita modo, unde est Posse. だれでも、その者に内的な理解力から何らかの思考がある〔者は〕、見ることができる、意志することの潜在能力☆と理解することの潜在能力が、人間からでない、しかし、その方から、その者に「潜在能力(可能性)」そのものがある、すなわち、その者に「潜在能力(可能性)」がその本質の中にある。


posseについては後述。


Annon ab Ipso, cui id est in ipsa sua potentia, hoc est, cui id est in Ipso, et sic ab Ipso? その方からではないのか? その者にそれがある、その能力そのものの中に、すなわち、その、その者にそれがある、その方の中に、またこうしてその方から。


Quare posse in se est Divinum. それゆえ、本質的に潜在能力は神性(神的なもの)である。


Ad omne posse erit copia, quae danda est et sic determinatio ab interiori seu superiori se. すべての者に潜在能力は豊富に(機会☆)ある、それは与えられなければならない、またそれ自体の内的なものまたは上の(高い)のからの決定のように。


copiaはここは(迷いますが)「機会」の訳がよいようです。


Oculus non potest videre a se, nec auris audire a se, neque os loqui a se, aut manus facere a se; 目はそれ自体から見ることができない、耳もそれ自体から聞くこともない、また口はそれ自体から話すこともない、または手はそれ自体から行なうこと。


copia et inde determinatio a mente erit. 機会とそこからの決定は心からある(未来)


Nec potest mens cogitare et velle hoc aut illud a se, nisi aliquid interius aut superius sit quod mentem ad id determinat. 心はこれまたはそれを自分自身から考えることと意志することもできない、もし何らかの内的なものまたは上の(高い)のがないなら、心をそれへ決定するもの。


Simile est cum posse intelligere et posse velle; 同様である、理解することの潜在能力(できること☆)と意志することの潜在能力(できること)


possepossumの不定法であり、実詞として「可能性、潜在能力」と訳せる語ですが、このあたりを(文脈を離れて)独で読めば、「理解(することが)できること」としても十分に解釈可能です。


haec non dari possunt ab alio quam ab Ipso qui in se potest velle et potest intelligere. これらは他の者から存在することができない、その方以外の、その者は本質的に意志することができる、また理解することができる。


[2.] Ex quibus patet, quod binae illae facultates, quae vocantur rationalitas et libertas, sint a Domino, et non ab homine; [2.] それらから明らかである、それら二つの能力は、それらは推理力と自由()と呼ばれる、主からであること、また、人間からでない。


et quia a Domino sunt, sequitur quod homo nihil quicquam velit a se, et intelligat a se, sed modo sicut a se. また、主からであるので、~ことになる、人間はどんなものでも自分自身から何も意志しない、また自分自身から理解する、しかし、ただ自分自身からのように。


Quod ita sit, quisque apud se confirmare potest, qui scit et credit, quod voluntas omnis boni, ac intellectus omnis veri, sit a Domino, et non ab homine. このようであることは、だれでも自分自身で確信することができる、知り、信じる者、すべての善の意志、そしてすべての真理の理解力は、主からであること、また人間からでない。


Quod homo non aliquid possit sumere a se: 人間は何も自分自身から得ることができないこと。


et non aliquid facere a se, docet Verbum apud Johannem (iii. 27; xv. 5). また何も自分自身からすることが〔でき〕ない、ヨハネのもとで、みことばが教える(3:2715:5)


 


(3) 訳文


88.  だれでも、内的な理解力から何らかの思考がある者は、意志することの潜在能力と理解することの潜在能力が、人間からでなく、しかし、その者に「潜在能力(可能性)」そのものがある、すなわち、その者に「潜在能力(可能性)」がその本質の中にある方からであることを見ることができる。その能力そのもののがその者の中に、またこうしてその者にある方からではないのか? それゆえ、本質的に潜在能力は神的なものである。


すべての者に、与えられなければならない潜在能力は、それ自体の内的なものまたは高いものからの決定のようにその機会ある。目はそれ自体から見ることが、耳もそれ自体から聞くことが、また口はそれ自体から話すことが、または手はそれ自体から行なうことができない。機会とそこからの決定は心からでなければならない。これやそれを心は自分自身から、心をそれへ決定する何らかの内的なものまたは高いものがないなら、考えることと意志することもできない。理解することの潜在能力と意志することの潜在能力も同様であるこれらは本質的に意志することができ、理解することができるその方以外の他の者から存在することができない。


[2.] それらから、推理力と自由と呼ばれるそれら二つの能力は、主からであり、人間からでないことが明らかである。また、主からであるので、人間はどんなものでも自分自身からは何も意志せず、また自分自身からは何も理解せず、ただ自分自身からのようにである、といえる。このようであることは、すべての善の意志、そしてすべての真理の理解力は主からであり、人間からでないことを知り、信じる者なら、だれでも自分自身で確信することができる。ヨハネのみことばに教えられている、


 


人間は何も自分自身から得ることができない、また何も自分自身からすることができない(3:2715:5)

コメントを残す