(1)原文
[XX.]
DE CONCUBINATU
462. In praecedente capite, ubi de fornicatione, etiam de pellicatu, actum est, et per hunc intellecta est conjunctio viri caelebis pacta cum femina; per concubinatum autem hic intelligitur conjunctio viri uxorati similiter pacta cum femina. Illi qui non distinguunt genera, duabus illis vocibus, tanquam unius intellectus et inde significationis, promiscue utuntur; sed quoniam duo genera sunt, et vox pellicatus convenit priori, quia pellex est moecha, et vox concubinatus convenit huic posteriori, quia concubina est succuba lecti, ideo separationis causa, pactum antenuptiale cum femina significatur per pellicatum, et postnuptiale per concubinatum. [2] De concubinatu hic agitur propter ordinem; nam ex ordine detegitur, quale est conjugium ab una parte, et quale est adulterium ab altera. Quod conjugium et adulterium sint opposita, in capite de oppositione illorum primum est actum; et quantum et qualiter opposita sunt, non potest nisi ex intermediis, quae intercedunt, hauriri, ex quibus etiam est concubinatus. Sed quia duo hujus genera sunt, et haec prorsus discriminanda, ideo haec transactio, ut priores, in suas partes dispescenda est; quod fiet in has:―
(i.) Quod duo concubinatus genera sint, quae inter se valde differunt; unum conjunctim cum uxore, alterum sejunctim ab uxore.
(ii.) Quod concubinatus conjunctim cum uxore, sit prorsus illicitus Christianis, et detestabilis.
(iii.) Quod sit polygamia, quae ex orbe Christiano damnata est et damnanda.
(iv.) Quod sit scortatio, per quam conjugiale, quod est cimelium vitae Christianae, deperditur.
(v.) Quod concubinatus sejunctim ab uxore, cum fit ex causis legitimis, justis, et vere sonticis, non sit illicitus.
(vi.) Quod causae legitimae hujus concubinatus, sint causae legitimae divortii, dum uxor nihilominus retinetur domi.
(vii.) Quod causae justae hujus concubinatus, sint causae justae separationis a toro.
(viii.) Quod causae sonticae hujus concubinatus, sint reales et non reales.
(ix.) Quod causae sonticae reales, sint, quae ex justo sunt.
(x.) At quod causae sonticae non reales, sint, quae non ex justo sunt, tametsi ex apparentia justi.
(xi.) Quod illi, qui ex causis legitimis, justis, et sonticis realibus, in hoc concubinatu sunt, possint simul in amore conjugiali esse.
(xii.) Quod quando hic concubinatus perstat, actualis conjunctio cum uxore non licita sit.
Sequitur nunc horum explicatio.
(2)直訳
[XX.] DE CONCUBINATU (n. 462-476). (20)めかけ囲い☆について
☆ 「めかけ囲い」としたこの言葉は、訳語として適切かよくわかりません。イスラム教のような一夫多妻制であれば正妻以外の妻です。日本では純粋に「めかけ」をかこっている場合もあれば、「愛人」関係となっている場合もあるでしょう、それなら「愛人を持つこと」と訳し、これがいちばんよいかもしれません(でもpellicatusを「愛人を持つこと」としました)。ほかに関係なら「内縁関係」もありますが、これだと結婚はしていないが同棲している状態も意味するので、意味する内容が広くなってしまいます。しかし、以下の内容から「めかけ囲い」でよいとわかります。
462. In praecedente capite, ubi de fornicatione, etiam de pellicatu, actum est, et per hunc intellecta est conjunctio viri caelebis pacta cum femina; 462.先行する章の中で、そこに私通について、愛人を持つことについても、扱われた、またこれ〔愛人を持つこと〕によって、女と契約された独身の男の結合が意味された。
per concubinatum autem hic intelligitur conjunctio viri uxorati similiter pacta cum femina. けれども、めかけ囲いによってここに女と契約された同様に妻帯者の男の結合が意味される。
Illi qui non distinguunt genera, duabus illis vocibus, tanquam unius intellectus et inde significationis, promiscue utuntur; 彼らは、その者は種類を区別しない、それらの二つの言葉で、あたかも一つの意味(理解されるもの)で、またここから意味のもの、無差別に用いられている。
sed quoniam duo genera sunt, et vox pellicatus convenit priori, quia pellex est moecha, et vox concubinatus convenit huic posteriori, quia concubina est succuba lecti, ideo separationis causa, pactum antenuptiale cum femina significatur per pellicatum, et postnuptiale per concubinatum. しかし、二つの種類があるので、また愛人を持つことは前のものに適合する、めかけ(愛人)は姦通者であるので、まためかけ囲いはこれに後のものに適合する、めかけは寝床で男とともに寝る女であるので、それゆえ、分離(=区別)の理由は、女との結婚前の契約が愛人を持つことによって意味される、また結婚後の〔契約が〕めかけ囲いによって〔意味される〕。
[2] De concubinatu hic agitur propter ordinem; [2] めかけ囲いについて、ここに秩序のために扱われる。
nam ex ordine detegitur, quale est conjugium ab una parte, et quale est adulterium ab altera. なぜなら、秩序から明らかにされるからである、一方の側から結婚がどんなものか、またもう一方から姦淫がどんなものか。
Quod conjugium et adulterium sint opposita, in capite de oppositione illorum primum est actum; 結婚と姦淫が対立したものであることは、最初にそれらの対立についての章の中で扱われた。
et quantum et qualiter opposita sunt, non potest nisi ex intermediis, quae intercedunt, hauriri, ex quibus etiam est concubinatus. またその程度に(どれだけ)またどのように対立しているか、中間のものからでないならできない、吸収されること(汲み取られること)、それらから、めかけ囲いもまたある。
Sed quia duo hujus genera sunt, et haec prorsus discriminanda, ideo haec transactio, ut priores, in suas partes dispescenda est; しかし、二つのこの種類があるので、またこれは完全に区別されなければならない、それゆえ、この論文(章)は、前のもののように、その部分に分割されなければならない。
quod fiet in has:― それはこれらの中で行なわれる――
(i.) Quod duo concubinatus genera sint, quae inter se valde differunt; (1) 二つの種類のめかけ囲いがある、それらはそれら自体の間で大いに相違していること。
unum conjunctim cum uxore, alterum sejunctim ab uxore. 一つは妻と共同で(一緒に)、もう一つは妻から別々に。
(ii.) Quod concubinatus conjunctim cum uxore, sit prorsus illicitus Christianis, et detestabilis. (2) 妻と共同のめかけ囲いは、キリスト教(徒)に〔とって〕まったく許されないこと、また憎むべきもの(嫌悪すべきもの)である。
(iii.) Quod sit polygamia, quae ex orbe Christiano damnata est et damnanda. (3) 一夫多妻(複婚)であること、それはキリスト教界から不可とされる(批難される)また不可とされるべきである。
(iv.) Quod sit scortatio, per quam conjugiale, quod est cimelium vitae Christianae, deperditur. (4) 淫行であること、それによって結婚(へ向かう性質)は、それはキリスト教生活の宝である、失われる。
(v.) Quod concubinatus sejunctim ab uxore, cum fit ex causis legitimis, justis, et vere sonticis, non sit illicitus. (5) 妻から別々のめかけ囲いは、適法(合法)の、正しい(正当な)、また真に重大な原因(理由)から行なわれるとき、許されないものではないこと。
(vi.) Quod causae legitimae hujus concubinatus, sint causae legitimae divortii, dum uxor nihilominus retinetur domi. (6) めかけ囲いのこの適法(合法)な原因(理由)は、離婚の適法(合法)な原因(理由)で〔も〕あること、妻がそれでもなお家に保持される時。
(vii.) Quod causae justae hujus concubinatus, sint causae justae separationis a toro. (7) このめかけ囲いの正しい(正当な)原因は、寝床からの分離の(正当な)原因〔でも〕あること。
(viii.) Quod causae sonticae hujus concubinatus, sint reales et non reales. (8) このめかけ囲いの重大な原因(理由)は、ほんとうである、またほんとうでないこと。
(ix.) Quod causae sonticae reales, sint, quae ex justo sunt. (9) ほんとうの重大な原因(理由)は、それは正しい(正当な)ものからである、ものであること。
(x.) At quod causae sonticae non reales, sint, quae non ex justo sunt, tametsi ex apparentia justi. (10) しかし、ほんとうでない重大な原因(理由)は、それは正しい(正当な)ものからでない、ものであること、たとえ外観から正しい(正当な)ものであっても。
(xi.) Quod illi, qui ex causis legitimis, justis, et sonticis realibus, in hoc concubinatu sunt, possint simul in amore conjugiali esse. (11) 彼らは、その者は適法(合法)の、正しい(正当な)、また重大なほんとうの原因(理由)から、このめかけ囲いの中にいる、結婚愛の中にいることができること。
(xii.) Quod quando hic concubinatus perstat, actualis conjunctio cum uxore non licita sit. (12) このめかけ囲いが続く間、妻との実際の結合は許されないこと。
Sequitur nunc horum explicatio. 今や、これらの説明が続けられる。
(3)訳文
(20)めかけ囲いについて
462.先行する章の中で、そこに私通について、愛人を持つことについても、扱われ、またこれ〔愛人を持つこと〕によって、女と契約された独身の男の結合が意味された。けれども、めかけ囲いによってここに女と契約された同様に妻帯者の男の結合が意味される。
その種類を区別しない者は、それらの二つの言葉で、あたかも一つの種類を理解し、またここから意味されるものを無差別に用いられている。しかし、二つの種類があり、また愛人を持つことは、愛人は姦通者であるので前のものに適合し、まためかけ囲いはこれに、めかけは寝床で男とともに寝る女であるので後のものに適合するので、それゆえ、分離(=区別)の理由は、女との結婚前の契約が愛人を持つことによって、また結婚後の契約がめかけ囲いによって意味される。
[2] めかけ囲いについて、ここに秩序のために扱われる。なぜなら、秩序から、一方の側から結婚がどんなものか、またもう一方から姦淫がどんなものか明らかにされるからである。結婚と姦淫が対立したものであることは、最初にそれらの対立についての章の中で扱われた。また、どれだけ、またどのように対立しているか、中間のものから、それらからでないなら、〔それらに〕めかけ囲いもまたあるが、汲み取られることできない。
しかし、二つのこの種類があり、またこれは完全に区別されなければならないので、それゆえ、この章は、前のもののように、その部分に分割されなければならない。それはこれらの中で行なわれる――
(1) 一つは妻と一緒に、もう一つは妻から別々に、二つの種類のめかけ囲いがあり、それらはそれら自体の間で大いに相違していること。
(2) 妻と一緒のめかけ囲いは、キリスト教徒に〔とって〕まったく許されない、また嫌悪すべきものであること。
(3) 一夫多妻であり、これはキリスト教界から不可とされるまた不可とされるべきであること。
(4) 淫行であり、それによってキリスト教生活の宝である結婚へ向かう性質は失われること。
(5) 妻から別々のめかけ囲いは、適法の、正当な、真に重大な原因から行なわれるとき、許されないものではないこと。
(6) めかけ囲いのこの適法な原因は、妻がそれでもなお家に保持される時、離婚の適法な原因で〔も〕あること。
(7) このめかけ囲いの正当な原因は、寝床からの分離の正当な原因〔でも〕あること。
(8) このめかけ囲いの重大な原因は、ほんとうであり、ほんとうでないこと。
(9) ほんとうの重大な原因は、正当なものからであること。
(10) しかし、ほんとうでない重大な原因は、たとえ外観からは正当なものであっても、それは正当なものからではない。
(11) 適法の、正当な、重大なほんとうの原因から、このめかけ囲いの中にいる者は、結婚愛の中にいることができること。
(12) このめかけ囲いが続く間、妻との実際の結合は許されないこと。
今や、これらの説明が続けられる。