原典講読「神の摂理』 282

 

(1) 原文


282.  Potuisset Dominus sanare intellectum apud omnem hominem, et sic facere ut non mala sed bona cogitet; hoc per varios timores, per miracula, per loquelas cum defunctis, perque visiones et somnia; sed modo sanare intellectum, est solum extrinsecus sanare hominem; intellectus enim cum ejus cogitatione est externum vitae hominis, ac voluntas cum ejus affectione est internum vitae ejus; quare sanatio solius intellectus foret sicut sanatio palliativa, per quam malignitas interior inclusa et inhibita exire, consumeret primum vicina et postea remota, usque dum omne morticinum esset. Ipsa voluntas est, quae sananda est, non per influxum intellectus in illam, quia ille non datur, sed per instructionem et hortationem ab intellectu. Si intellectus solum sanaretur, fieret homo sicut cadaver conditum, seu aromatibus fragrantibus et rosis circumvelatum, quae brevi a cadavere traherent putorem, ut non alicujus naribus possent admoveri; ita fieret cum veris caelestibus in intellectu, si malus voluntatis amor obstrueretur.


 


(2) 直訳


Potuisset Dominus sanare intellectum apud omnem hominem, et sic facere ut non mala sed bona cogitet; 主はすべての人間のもとの理解力をいやすことができた(接続・未完了)、またこのように(したがって)でなく善を考える☆ようにすること〔ができた〕。


「悪でなく善を考える」ではよくわりませんね。何か物事をとらえるときそのことを悪く考えないで、よい面をとらえる、物事をよいように考える、またもっと進めて、悪いことをしようなどと思わないで、よいことをしようと考えることでしょう。


hoc per varios timores, per miracula, per loquelas cum defunctis, perque visiones et somnia; このことをいろいろな恐れによって、奇跡によって、死んだ者との会話によって、また()夢によって。


sed modo sanare intellectum, est solum extrinsecus sanare hominem; しかし、単に理解力をいやすことは、外側だけで人間をいやすことである。


intellectus enim cum ejus cogitatione est externum vitae hominis, ac voluntas cum ejus affectione est internum vitae ejus; というのは、理解力は彼の思考とともに人間の外なるいのちであるから、そして意志は彼の情愛とともに彼の内なるいのちである。


quare sanatio solius intellectus foret sicut sanatio palliativa, per quam malignitas interior inclusa et inhibita exire, consumeret primum vicina et postea remota, usque dum omne morticinum esset. それゆえ、理解力だけのいやし(治療)は一時しのぎの治療(癒し)であった(接続・未完了)、閉じ込められたまたふさがれた内的な悪性の状態は出てくること、滅ぼす、最初は近くのもの、またその後、遠くのもの、すべてのものが壊死するまで。


Ipsa voluntas est, quae sananda est, non per influxum intellectus in illam, quia ille non datur, sed per instructionem et hortationem ab intellectu. 意志そのものである、それはいやされなくてはならない、理解力の流入によってその中へではない、それは存在しないので、しかし、理解力からの教え(教育)と奨励(刺激)よって。


Si intellectus solum sanaretur, fieret homo sicut cadaver conditum, seu aromatibus fragrantibus et rosis circumvelatum, quae brevi a cadavere traherent putorem, ut non alicujus naribus possent admoveri; もし、理解力だけがいやされるなら、人間は防腐処理のされた死体のようであった(接続・未完了)、すなわち、よい香りの香るもので、またバラでまわりをおおわれて、それらは短くて☆、死体から腐臭(悪臭)が引き出される、ある者の鼻が近づけることができないような。


ここは訳しづらい部分です。短い(または近い)それら(芳香や花)は、という意味であり、brevusが与格または奪格(ここはこれでしょう)なっています。すなわち(近くにある?) それら(芳香や花)(その効果も)短くて、〔そのうち死体からの腐臭を引き寄せてしまう、とって代わってしまう〕といったユアンスでしょう。


ita fieret cum veris caelestibus in intellectu, si malus voluntatis amor obstrueretur. このようになったであろう、理解力の中の天界の真理に、もし、意志の悪の愛がふさがれたなら。


 


(3) 訳文


282.  主は、すべての人間のもとの理解力をいやすこと、したがって悪いことでなく善いことを考えるようにし、このことをいろいろな恐れ、奇跡によって、死者との会話によって、また幻と夢によってなされることも可能であられた。しかし、単に理解力をいやすことは、外側だけで人間をいやすことである。というのは、理解力は彼の思考とともに人間の外なるいのちであり、そして意志は彼の情愛とともに彼の内なるいのちであるから。それゆえ、理解力だけのいやしは一時しのぎの治療であって、閉じ込められ、ふさがれた内的な悪性の状態は出てきて、最初は近くのもの、またその後に遠くのもの、すべてのものが壊死するまで滅ぼす。いやされなくてはならないは意志そのものであり、その中へ理解力の流入によってではなく、それは存在しないからであり、理解力からの教えと刺激によるのである。


 もし、理解力だけがいやされるなら、人間は防腐処理のされた、すなわち、よい香りの芳香物や、バラでまわりをおおわれた死体のようなものとなったであったろう、そのうち、その死体からは鼻を近づけることができないような腐臭が出てくる。意志の中の悪の愛がふさがれたなら、理解力の中の天界の真理はこのようなものになったであろう。

原典講読「神の摂理』 283

 

(1) 原文


283.  Quod permittatur homini cogitare mala usque ad intentionem eorum, est, ut dictum est, ut per civilia, moralia, et spiritualia removeantur; quod fit cum cogitat, quod contra justum et aequum sit, contra honestum et decorum, et contra bonum et verum, ita contra tranquillum, laetum et beatum vitae. Per illa tria sanat Dominus amorem voluntatis hominis et quidem primum per timores, et postea per amores. Sed usque mala non separantur et ejiciuntur ex homine, sed modo removentur et ad latera delegantur; et quando ibi sunt, et bonum in medio, tunc mala non apparent; quicquid enim in medio est, hoc directe sub intuitu est, ac videtur et percipitur. At sciendum est, quod tametsi bonum est in medio, usque homo non ideo in bono sit, nisi mala quae ad latera sunt, vergant deorsum aut extrorsum; si spectant sursum aut introrsum, non remota sunt, nam usque connituntur redire ad medium. Deorsum aut extrorsum vergunt et spectant, quando homo fugit sua mala ut peccata, et magis adhuc cum aversatur illa; nam tunc illa damnat et devovet inferno, ac facit ut illuc spectent.


 


(2) 直訳


Quod permittatur homini cogitare mala usque ad intentionem eorum, est, ut dictum est, ut per civilia, moralia, et spiritualia removeantur; 人間に悪を考えることが許されること、その意図へまでも、言われたように、市民的なもの、道徳的なもの、また霊的なものによって取り去られる(遠ざけられる)ため、である。


quod fit cum cogitat, quod contra justum et aequum sit, contra honestum et decorum, et contra bonum et verum, ita contra tranquillum, laetum et beatum vitae. このことは考えているとき生ずる(行なわれる)、公正と平等に反していること、名誉で(体面と)つかわしいことに反する、また善と真理に反する、このように生活(いのち)の穏やかさ(静穏)、快さ(喜ばしさ)と幸運に反する。


Per illa tria sanat Dominus amorem voluntatis hominis; それらの三つのものによって主は人間の意志の愛をいやされる。


et quidem primum per timores, et postea per amores. また確かに最初は恐れによって、またその後、愛によって。


Sed usque mala non separantur et ejiciuntur ex homine, sed modo removentur et ad latera delegantur; しかし、それでも、悪は人間から分離されない、また追い出されない、しかし、単に遠ざけられる、また脇へ追い払われる。


et quando ibi sunt, et bonum in medio, tunc mala non apparent; また、そこにある時、また善が中央の中に〔あるとき〕、その時、悪は見られない。


quicquid enim in medio est, hoc directe sub intuitu est, ac videtur et percipitur. というのは、何でも中央にあるものは、これはまっすぐ前方に(すぐ近くに)凝視の下にある、そして見られ、また知覚されるから。


At sciendum est, quod tametsi bonum est in medio, usque homo non ideo in bono sit, nisi mala quae ad latera sunt, vergant deorsum aut extrorsum; しかし、知らなければならない、たとえ善が中央の中にあっても、それでも人間はそれゆえ善の中にいない、悪が、それは脇にある、傾いてい(向かう)のでないなら、下方へまたは外へ。


si spectant sursum aut introrsum, non remota sunt, nam usque connituntur redire ad medium. もし、上方へまたは中へ眺めるなら、遠く離れていない、なぜなら、やはり中央へ戻ることを努力するから。


Deorsum aut extrorsum vergunt et spectant, quando homo fugit sua mala ut peccata, et magis adhuc cum aversatur illa; 下方へまたは外へ傾(向かう)、また眺める、人間が自分の悪を罪として避ける時、さらになおさら、それ〔悪〕を退ける(追い払う)


nam tunc illa damnat et devovet inferno, ac facit ut illuc spectent. なぜなら、その時、それ〔悪〕を地獄へと断罪し、(地獄へと)呪う、そしてそこへ眺めるようにする☆。


☆ ここは意訳してもよいと思います。すなわち「そこを眺めるようにさせる⇒(自分の悪を)地獄へ向ける」


 


(3) 訳文


283.  悪を考え、それを意図するまでも人間に許されのは、〔前に〕言われたように、市民的なもの、道徳的なもの、また霊的なものによって遠ざけられるためである。


このことは、公正と平等に反し、体面や似つかわしさに反し、また善と真理に反し、このように生活の静穏、快さと幸運に反していると考えているとき生ずる。それらの三つのものによって、また確かに最初は恐れによって、またその後、愛によって、主は人間の意志の愛をいやされる。


 しかし、それでも、悪は人間から分離されず、追い出されない、しかし、単に遠ざけられ、脇へ追い払われる。また、善が中央にある時、悪は見られない。というのは、何でも中央にあるものは、これはすぐ近くの凝視の下にあり、そして見られ、知覚されるから。


 しかし、たとえ善が中央にあっても、それでも人間は、脇にある悪が下方または外へ向かっているのでないなら、それゆえに善の中にいないことを知らなければならない。もし、〔悪が〕上方または中を眺めるなら、遠く離れていない、なぜなら、やはり中央へ戻ることを努力するから。


人間が自分の悪を罪として避ける時、それ〔悪〕を退ける時はなおさら、〔その悪は〕下方または外へ向かい、眺める。なぜなら、その時、それ〔悪〕を地獄へと断罪し、呪い、そしてそこを眺めるようにするから。

原典講読「神の摂理』 284 

 

(1) 原文


284.  Intellectus hominis est recipiens tam boni quam mali, et tam veri quam falsi; non autem ipsa voluntas hominis; haec erit vel in malo vel in bono; non potest esse utroque; nam voluntas est ipse homo, et ibi amor vitae ejus. Bonum et malum autem in intellectu separata sunt sicut internum et externum; inde potest homo interius in malo esse et exterius in bono: at usque cum homo reformatur, bonum et malum committuntur, et tunc existit conflictus et pugna, quae si gravis est, vocatur tentatio, at si non gravis est, fit sicut fermentat vinum aut sicera. Si tunc bonum vincit, malum cum suo falso removetur ad latera, comparative sicut faex cadit ad fundum vasis; ac bonum fit sicut vinum post fermentationem generosum et sicera clara. At si malum vincit, tunc bonum cum suo vero removetur ad latera, ac fit turbidum ac tetrum, sicut infermentatum vinum ac infermentata sicera. Comparatio cum fermento est, quia “fermentum” in Verbo significat falsum mali (ut Hosch. vii. 4; Luc. xii. 1; et alibi).


 


(2) 直訳


Intellectus hominis est recipiens tam boni quam mali, et tam veri quam falsi; 人間の理解力は善と同じく☆悪の容け入れるものである、また善と同じく虚偽の。


正確には「悪と同じく善の…」でしょうが、どちらを優先するかはこだわらないでよいでしょう。


non autem ipsa voluntas hominis; しかしながら、人間の意志そのもの〔が受け入れるの〕ではない。


haec erit vel in malo vel in bono; これはあるいは悪の中に、あるいは善の中にある(未来)


non potest esse utroque; 両方にあることはできない。


nam voluntas est ipse homo, et ibi amor vitae ejus. なぜなら、意志は人間そのものであるから、またそこに彼のいのちの愛が〔ある〕。


Bonum et malum autem in intellectu separata sunt sicut internum et externum; けれども、善と悪は理解力の中で分離している、内なるものと外なるもののように。


inde potest homo interius in malo esse et exterius in bono: ここから人間は内部(内的に)悪の中にいることができる、また外部で(外的に)善の中に。


at usque cum homo reformatur, bonum et malum committuntur, et tunc existit conflictus et pugna, quae si gravis est, vocatur tentatio, at si non gravis est, fit sicut fermentat vinum aut sicera. しかし、それでも人間が改心されるとき、善と悪は集められる、またその時、衝突と闘(争い)が存在するようになる(生ずる)、それはもし重苦しい(重大、深刻である)なら、試練と呼ばれる、そしてもし重苦しく(重大、深刻で)ないなら、ワインまたはビール☆が発酵するよう〔なもの〕になる。


siceraは穀物から造られたアルコール飲料。発酵するので「ビール」の訳語がふさわしいでしょう(チャドウイック)


Si tunc bonum vincit, malum cum suo falso removetur ad latera, comparative sicut faex cadit ad fundum vasis; もし、その時、善が勝つなら、悪は自分の虚偽とともに脇へ遠ざけられる、比べれば(比較によって)おり(かす)のように容器の底に落ち込む。


ac bonum fit sicut vinum post fermentationem generosum et sicera clara. そして、善は発酵後の優良銘柄のワインのように、またよく透るビール。


At si malum vincit, tunc bonum cum suo vero removetur ad latera, ac fit turbidum ac tetrum, sicut infermentatum vinum ac infermentata sicera. しかし、もし悪が勝つなら、その時、善は自分の真理とともに脇へ遠ざけられる、そして濁り(不透明)、そしてきたない、発酵しきっていないワイン、そして発酵しきっていないビールのように。


Comparatio cum fermento est, quia “fermentum” in Verbo significat falsum mali (ut Hosch. vii. 4; Luc. xii. 1; et alibi). 比(たとえ)酵母(パン種、イースト)にある、みことばの中の「酵母(パン種、イースト)」は悪の虚偽を意味するので(例えばホセア7:4、ルカ12:1、また他の個所に)


☆ 新改訳聖書では「パン種を入れられる」という語が「それがふくれるまで」と意訳しています。


雑談です:柳瀬氏はこのように初期の翻訳では預言者ホセアをここのように「ホセア」と表記していますが、その後は一貫して「ホゼア」と表記しています。あるとき私は「なぜホゼアなのですか」と質問したことがあり、柳瀬氏は「そういうのもあるんだよ」と答えられた。その理由など聞きたかったのでうが、これ以上は恐れ多いので、やめました、しかし、いまだに疑問です。当時、私は『黙示録講解』(9巻、第10)の校正を手伝っており、その際、ホゼアをホセアに修正したかったので、質問したのでした。


 


(3) 訳文


284.  人間の理解力は善と同じく悪を、また善と同じく虚偽を容け入れるものである。しかしながら、人間の意志そのもの〔が受け入れるの〕ではない。意志はあるいは悪の中に、あるいは善の中になくてはならない。両方にあることはできない。なぜなら、意志は人間そのものであり、そこに彼のいのちの愛があるから。けれども、善と悪は理解力の中で、内なるものと外なるもののように分離している。ここから人間は内部で悪の中に、また外部で善の中にいることができる。しかし、それでも人間が改心するとき、善と悪は集められ、またその時、衝突と争いが存在するようになり、それは深刻であるなら、試練と呼ばれ、そして深刻でないなら、ワインまたはビールが発酵するようなものになる。


 その時、もし善が勝つなら、悪は自分の虚偽とともに脇へ遠ざけられ、比べれば、おりのように容器の底に沈む。そして、善は発酵後の優良銘柄のワイン、透き通るビールのようになる。しかし、もし悪が勝つなら、その時、善は自分の真理とともに脇へ遠ざけられ、濁って、きたない、発酵しきっていないワイン、発酵しきっていないビールのようになる。


 酵母(パン種)にたとえたのは、みことばの中の「パン種」は悪の虚偽を意味するからである(例えばホセア7:4、ルカ12:1、また他の個所に)

原典講読「神の摂理』 285

 

QUOD DIVINA PROVIDENTIA AEQUE SIT APUD MALOS QUAM APUD BONOS.


神的な摂理は等しく悪い者のもとにある、善い者のもとに(と比べて)


 


ここであえて「~と比べて」と訳出したquamaequeとともに用いられる時、訳出する必要はありません。


 


(1) 原文


285.  Apud unumquemvis hominem tam bonum quam malum sunt binae facultates, quarum una facit intellectum, et altera voluntatem. Facultas quae facit intellectum, est quod possit intelligere et cogitare; haec inde vocatur rationalitas: et facultas quae facit voluntatem, est quod libere illa possit, nempe cogitare, et inde quoque loqui et facere, modo non sit contra rationem seu rationalitatem; libere enim agere, est quoties vult, et sicut vult. Quoniam hae binae facultates perpetuae sunt, et continuae a primis ad ultima in omnibus et singulis quae homo cogitat et agit, et illae non insunt homini a se, sed sunt apud hominem a Domino, sequitur quod praesentia Domini cum in illis etiam sit in singulis, immo in singularissimis hominis intellectus et cogitationis, tum voluntatis et affectionis, et inde in singularissimis loquelae et actionis. Remove illas facultates ab aliquo singularissimo, et non poteris id cogitare nec loqui sicut homo. [2.] Quod homo per binas illas facultates sit homo, possit cogitare et loqui, percipere bona ac intelligere vera, non modo civilia et moralia, sed etiam spiritualia, ac reformari et regenerari, verbo, quod possit conjungi Domino, et per id vivere in aeternum, prius per multa ostensum est; tum etiam, quod binae illae facultates sint non modo hominibus bonis, sed etiam malis. Nunc quia illae facultate apud hominem a Domino sunt, et non homini appropriatae ut ejus, (Divinum enim non potest appropriari homini ut ejus, sed potest adjungi illi, et per id apparere sicut ejus,) et quia id Divinum apud hominem est in singularissimis ejus, sequitur quod Dominus regat singularissima, tam apud hominem malum, quam apud hominem bonum; ac regimen Domini est quod vocatur Divina Providentia.


 


(2) 直訳


Apud unumquemvis hominem tam bonum quam malum sunt binae facultates, quarum una facit intellectum, et altera voluntatem. 人間のそれぞれのもとに、善い者も悪い者も、二つの能力がある、それらの一つは理解力をつくる(構成する)、またもう一つは意志を。


Facultas quae facit intellectum, est quod possit intelligere et cogitare; 能力は、それは理解力をつくる(構成する)、理解することと考えることができるものである。


haec inde vocatur rationalitas: ここからこれ〔能力〕は推理力と呼ばれる。


et facultas quae facit voluntatem, est quod libere illa possit, nempe cogitare, et inde quoque loqui et facere, modo non sit contra rationem seu rationalitatem; また能力は、それは意志をつくる(構成する)、自由にそれらができることである、すなわち、考えること、またここから話すことと行なうこともまた、理性または推理力に反していないかぎり。


libere enim agere, est quoties vult, et sicut vult. というのは、自由に行動することは、欲するたびごとに、また欲するように〔行動すること〕であるから。


Quoniam hae binae facultates perpetuae sunt, et continuae a primis ad ultima in omnibus et singulis quae homo cogitat et agit, et illae non insunt homini a se, sed sunt apud hominem a Domino, sequitur quod praesentia Domini cum in illis etiam sit in singulis, immo in singularissimis hominis intellectus et cogitationis, tum voluntatis et affectionis, et inde in singularissimis loquelae et actionis. これらの二つの能力が永続するので、またすべてと個々のものの中に最初から最後まで連続〔する〕、それらを人間は考え、行なう、またそれら〔能力〕は人間に自分自身から内在しない、しかし、人間のもとに主からある、~ということになる、それら〔能力〕の中にもまた主の現存があるとき、個々のものの中に〔ある〕、それどころか人間の最も個々のものの中に、理解力と思考の、なおまた意志と情愛の、またここから話すことと行動の最も個々のものの中に。


Remove illas facultates ab aliquo singularissimo, et non poteris id cogitare nec loqui sicut homo. それらの能力を何らかの最も個々のもの(最小の部分、些細なもの)から取り除け、するとあなたはそれを考えることも話すこともできない(未来)、人間のように。


[2.] Quod homo per binas illas facultates sit homo, possit cogitare et loqui, percipere bona ac intelligere vera, non modo civilia et moralia, sed etiam spiritualia, ac reformari et regenerari, verbo, quod possit conjungi Domino, et per id vivere in aeternum, prius per multa ostensum est; [2.] 人間はそれらの二つの能力によって人間であること、考えることと話すことができる、善を知覚することそして真理を理解すること、市民的なものと道徳的なものだけでなく、しかし霊的なものもまた、そして改心されることと再生されること、一言でいえば、主と結合されることができること、またそのことによって永遠に生きること、前に多くのものによって示されている。


tum etiam, quod binae illae facultates sint non modo hominibus bonis, sed etiam malis. なおまた〔次のこと〕もまた〔示されている〕、それら二つの能力は善い人間にだけあるのではなく、しかし、悪い者にもまた。


Nunc quia illae facultate apud hominem a Domino sunt, et non homini appropriatae ut ejus, (Divinum enim non potest appropriari homini ut ejus, sed potest adjungi illi, et per id apparere sicut ejus,) et quia id Divinum apud hominem est in singularissimis ejus, sequitur quod Dominus regat singularissima, tam apud hominem malum, quam apud hominem bonum; そこで、それらの能力は人間のもとに主からあるので、また人間に彼の〔ものの〕ように(として)専有されない、(というのは神性は人間に彼の〔ものの〕ように(として)専有されない専有されることができないから、しかし、それに結び付けられることができる、またそのことによって彼の〔ものの〕ように(として)見られること)、またその神性は人間のもとに彼の最も個々のものの中にあるので、~ということになる、主は最も個々のものを支配すること、悪い人間のもとと同じく、善い者のもとに(と比べて)☆。


☆ ここのquamも表題と同じく訳しません、というよりもtamquam~「~も~も」の相関文です。


ac regimen Domini est quod vocatur Divina Providentia. そして主の統治(支配)神的な摂理と呼ばれるものである。


 


(3) 訳文


285.  善い者も悪い者も人間のそれぞれのもとに、一つは理解力を、またもう一つは意志をつくっている二つの能力がある理解力をつくっている能力は、理解し、考えることができるものである。ここからこの能力は推理力と呼ばれる。また、意志をつくっている能力は、理性または推理力に反していないかぎり、考えること、またここから話すことと行なうことを自由に、それらができることである。というのは、自由に行動することは、欲するたびごとに、また欲するように行動することであるから。


 これらの二つの能力は、人間が考え、行なうすべてと個々のものの中に最初から最後まで連続して永続し、またそれらの能力は、人間に自分自身から内在せず、人間のもとに主からあるので、それらの能力の中にもまた主が現存されるとき、理解力と思考、なおまた意志と情愛、またここから話すことと行動の個々のものの中に、それどころか人間の最も個々のものの中にあることがいえる。


 それらの能力を何らかの最も個々のものから取り除いてみよ、するとあなたは人間としてそれを考えることも話すこともできなくなる


[2.] 人間はそれらの二つの能力によって人間であり、市民的なものと道徳的なものだけでなく、霊的なものもまた、考えることと話すことができ、善を知覚し、真理を理解し、そして改心し、再生することができる、一言でいえば、主と結合され、またそのことによって永遠に生きることができる、このことは前に多くのものによって、なおまた、それら二つの能力は、善い者だけでなく、悪い人間にもまたあることが示されている。


 そこで、それらの能力は人間のもとに主からあるので、また人間に彼のものとして専有されない(というのは神性は人間に彼のものとして専有されることができず、しかし、神性に結び付けられることができ、またそのことによって彼のものとして見られることができるから)、またその神性は人間のもとに彼の最も個々のものの中にあるので、主は悪い者と同じく善い人間のもとの最も個々のものを支配することがいえる。そして主の支配は神的な摂理と呼ばれるものである。

原典講読「神の摂理』 286

 

(1) 原文


286.  Nunc quia lex Divinae Providentiae est, ut homo possit ex libero secundum rationem, hoc est, ex binis illis facultatibus, libertate et rationalitate, agere,et quoque lex Divinae Providentiae est, quod id quod agit, appareat homini sicut ab ipso, et inde sicut ipsius,tum lex, quod permittenda sint mala, ut ex illis possit educi,sequitur quod homo possit abuti illis facultatibus, et ex libero secundum rationem confirmare quicquid lubet; potest enim rationis facere quodcunque vult, sive sit sive non sit rationis in se. Quare aliqui dicunt, “Quid verum? Annon possum verum facere quodcunque volo?” Annon etiam mundus ita facit? Et qui hoc potest, facit id per ratiocinationes. Sume falsissimum, et dic ingenioso, Confirma, et confirmabit. Ut dic ei, ut confirmet quod homo sit bestia; aut dic quod anima sit sicut araneola in sua tela, et regat corpus sicut illa per fila; aut dic ei quod religio non sit aliquid sed modo vinculum, et confirmabit quodlibet horum, usque ut appareat sicut verum. Quid facilius? quia non scit quid apparentia, nec quid falsum ex caeca fide pro vero assumptum. [2.] Ex hoc est, quod homo non possit videre hoc verum, quod Divina Providentia sit in singularissimis intellectus et voluntatis, seu quod idem, in singularissimis cogitationum et affectionum apud unumquemvis hominem, tam malum quam bonum. Confundit se imprimis per id, quod sic forent mala etiam a Domino; sed quod usque ne hilum mali sit a Domino, sed ab homine, per id quod apparentiam, quod cogitet, velit, loquatur et agat ex se, apud se confirmaverit, videbitur in nunc sequentibus; quae ut clare videantur, demonstranda sunt in hoc ordine:
 (i.) Quod Divina Providentia non solum sit apud bonos sed etiam apud malos in singularissimis universalis; et quod usque non sit in illorum malis.


(ii.) Quod mali se ipsos continue inducant in mala, sed quod Dominus illos continue abducat a malis.


(iii.) Quod mali non possint a Domino prorsus abduci a malo, et duci in bono, quamdiu credunt propriam intelligentiam esse omne, et Divinam Providentiam non aliquid.


(iv.) Quod Dominus regat infernum per opposita, et quod malos qui in mundo sunt, regat in inferno quoad interiora, at non quoad exteriora.


 


(2) 直訳


Nunc quia lex Divinae Providentiae est, ut homo possit ex libero secundum rationem, hoc est, ex binis illis facultatibus, libertate et rationalitate, agere,et quoque lex Divinae Providentiae est, quod id quod agit, appareat homini sicut ab ipso, et inde sicut ipsius,tum lex, quod permittenda sint mala, ut ex illis possit educi,sequitur quod homo possit abuti illis facultatibus, et ex libero secundum rationem confirmare quicquid lubet; さて、神的な摂理の法則であるので、人間が自由から理性にしたがって、すなわち、これらの二つの能力から、自由性と推理力から、行動することができるために、―そしてまた神的な摂理の法則である、それが、行動することが、人間に自分自体からのように見える、またここから自分そのもののように、なおまた法則、悪が許されなくてはならないこと、それらから導き出されるために―~ということになる、人間はそれらの能力を誤用することができること、また自由から理性にしたがって好む(気にいる)どんなものでも確信す(証明する)と〔ができる〕。


potest enim rationis facere quodcunque vult, sive sit sive non sit rationis in se. というのは、理性の欲するどんなものでも行なうことができるから、あるいは本質的に理性のものである、あるいは〔理性のもので〕ない。


Quare aliqui dicunt, “Quid verum? それゆえ、ある者は言う、「何が真理か?


Annon possum verum facere quodcunque volo?” 私は私の欲するどんなものでも、真理を行なう☆ことができないか?」


このように訳してみましたが、これは「真理とする」が文脈上、正しいですね。


Annon etiam mundus ita facit? 〔私だけでなく〕世もまたそのように行なわないか?


Et qui hoc potest, facit id per ratiocinationes. また、このことをできる者は、そのことを誤った推論によって行なう。


Sume falsissimum, et dic ingenioso, Confirma, et confirmabit. 最も間違ったものを取れ、また才気ある者に言え、「証明せよ」、すると証明するであろう。


Ut dic ei, ut confirmet quod homo sit bestia; たとえば、彼に言え、人間は獣であることを証明するように。


aut dic quod anima sit sicut araneola in sua tela, et regat corpus sicut illa per fila; あるいは言え、霊魂は自分のクモの巣の中の小さいクモのようであること、また身体を支配する(統制する)、糸によってそれ〔クモの巣〕のように。


aut dic ei quod religio non sit aliquid sed modo vinculum, et confirmabit quodlibet horum, usque ut appareat sicut verum. あるいは彼に言え、宗教は何らかのものではないこと、しかし単なる束縛、すると証明するであろう、これらのどんなものでも、真理のように見えるまでも。


Quid facilius? 何がもっと容易か?☆


もっと容易なものが他にあるか? こんなごまかし、簡単だろう、という意味です。


quia non scit quid apparentia, nec quid falsum ex caeca fide pro vero assumptum. 何が外観か知らないからである、何が虚偽かも、真理として取り上げられた盲目の信仰から。


[2.] Ex hoc est, quod homo non possit videre hoc verum, quod Divina Providentia sit in singularissimis intellectus et voluntatis, seu quod idem, in singularissimis cogitationum et affectionum apud unumquemvis hominem, tam malum quam bonum. [2.] このことからである、人間がこの真理を見ることができないこと、神的な摂理が理解力と意志の最も個々のものの中にあること、すなわち、同じこと〔であるが〕、それぞれの人間のもとの思考と情愛の最も個々のものの中に、悪い者も善い者も。


Confundit se imprimis per id, quod sic forent mala etiam a Domino; 特にそのことによって(自分自身が)混乱する、このように悪もまた主からであったこと。


sed quod usque ne hilum mali sit a Domino, sed ab homine, per id quod apparentiam, quod cogitet, velit, loquatur et agat ex se, apud se confirmaverit, videbitur in nunc sequentibus; しかし、それでも悪の少しのものでも☆主からではない、しかし、人間から、そのことによって、外観を、自分自身から考え、意志し、話しまた行なうこと〔から〕自分自身のもとで確信した、今や、続くものの中で見られる。


ne hilumは「少しのものでもない」という意味です。


quae ut clare videantur, demonstranda sunt in hoc ordine: それらがはっきりと見られるために、この順序の中で示されなければならない。
(i.) Quod Divina Providentia non solum sit apud bonos sed etiam apud malos in singularissimis universalis;
 (i.) 神的な摂理は善い者のもとにだけあるのではなく、しかし悪い者のもとにもまた全般的な最も個々のものの中に〔ある〕こと。


et quod usque non sit in illorum malis. また、それでも、彼らの悪の中にないこと。


(ii.) Quod mali se ipsos continue inducant in mala, sed quod Dominus illos continue abducat a malis. (ii.) 悪い者は自分自身そのものを悪の中へ絶えず導き入れること、しかし、主は彼らを悪から絶えず導き出されること。


(iii.) Quod mali non possint a Domino prorsus abduci a malo, et duci in bono, quamdiu credunt propriam intelligentiam esse omne, et Divinam Providentiam non aliquid. (iii.) 悪い者は主により悪からまったく導き出されることができないこと、また善の中へ導かれること、プロプリウム(自己固有)知性がすべてであることを信じているかぎり、また神的な摂理は何ものでもない。


(iv.) Quod Dominus regat infernum per opposita, et quod malos qui in mundo sunt, regat in inferno quoad interiora, at non quoad exteriora. (iv.) 主は地獄を正反対のものによって支配されること、悪い者をその者らは世の中にいる、地獄の中で支配されること、内的なものに関して、しかし外的なものに関して〔支配され〕ない。


 


(3) 訳文


286.  さて、人間が自由から理性にしたがって、すなわち、自由性と推理力のこれらの二つの能力から行動できることが神的な摂理の法則であるので―そしてまた自分自身から行動するように人間に見え、またここから自分のものそのもののように見えることが神的な摂理の法則であり、なおまた、それらから導き出されるために悪が許されなくてはならないことも法則であるので―人間はそれらの能力を誤用することができ、また自由から理性にしたがって好むどんなものでも証明することができることがいえる。というのは、理性の欲するどんなものでも、本質的に理性のものであっても、あるいは理性のものでなくても、行なうことができるから。


 それゆえ、ある者は言う、「真理とは何か? 私は自分の欲するどんなものでも真理とすることができないか?」 〔私だけでなく〕世もまたそのように行なっていないか? また、このことをできる者は、そのことを誤った推論によって行なう。


 最も間違ったものを取れ、また才気ある者に、「証明せよ」と言え、すると証明するであろう。


 たとえば、人間は獣であることを証明するよう、彼に言え。あるいは、霊魂はクモの巣の中のクモのようであり、糸によってクモの巣である身体を支配している、と言え。あるいは、宗教は単なる束縛であって何でもない、と彼に言え、するとこれらのどんなものでも真理に見えるようにまでも証明するであろう。もっと容易なものは何か? 〔なぜ、こんなにも容易なのかと言えば〕真理として取り上げられた盲目の信仰から何が外観か、何が虚偽かも知らないからである。


[2.] 神的な摂理が理解力と意志の最も個々のものの中にあること、すなわち、同じことであるが、悪い者も善い者もそれぞれの人間のもとの思考と情愛の最も個々のものの中にある、という真理を人間が見ることができないのは、このことからである。


 特に,悪もまた主からであったことそによって混乱する。しかし、それでも、少しの悪ですら主からではなく、しかし、自分自身から考え、意志し、話しまた行なうことから外観を自分自身のもとで確信した人間からであることが、今や、続くものの中で見られる。それらがはっきりと見られるために、次の順序の中で示されなければならない。


 


(i.) 神的な摂理は全般的な最も個々のものの中に、善い者のもとにだけではなく、しかし悪い者のもとにもあること。それでも、彼らの悪の中にはないこと。


(ii.) 悪い者は自分自身を悪の中へ絶えず導き入れるが、しかし、主は彼らを悪から絶えず導き出されること。


(iii.) 悪い者は、プロプリウム(自己固有)知性がすべてであり、神的な摂理は何ものでもない、と信じているかぎり、主により悪から導き出され、善の中へ導かれることがまったくできないこと。


(iv.) 主は地獄を正反対のものによって支配され、世の中にいる悪い者を内的なものに関して地獄の中で支配されるが、しかし外的なものに関しては支配されないこと。