(1) 原文
91. Quod autem agnitio Domini, et quod agnitio quod omne bonum et verum sit ab Ipso, faciat ut homo reformetur et regeneretur, est quod pauci possunt intellectu videre; nam potest cogitari, Quid facit agnitio illa, cum Dominus omnipotens est, et vult omnium salutem? et inde quod possit et velit, modo ad misericordiam moveatur. Sed ita cogitare, non est ex Domino; ita nec est ex interiori visu intellectus, hoc est, ex aliqua illustratione: quare quid agnitio operatur, hic paucis dicetur. [2.] In mundo spirituali, ubi spatia sunt modo apparentiae, sapientia facit praesentiam, et amor facit conjunctionem; et vicissim. Datur agnitio Domini ex sapientia, et datur agnitio Domini ex amore. Agnitio Domini ex sapientia, quae in se spectata est solum cognitio, datur ex doctrina; et agnitio Domini ex amore datur ex vita secundam illam; haec dat conjunctionem, illa autem praesentiam: quae causa est, quod qui rejiciunt doctrinam de Domino, se removeant ab Ipso; et quia illi etiam rejiciunt vitam, se separent ab Ipso: at qui non rejiciunt doctrinam, sed vitam, illi praesentes sunt, sed usque separati: sunt sicut amici, qui colloquuntur inter se, sed non mutuo amant se; et sunt sicut duo, quorum unus tanquam amicus loquitur cum altero, sed tanquam inimicus odit illum. [3.] Quod ita sit, etiam a communi idea notum est, quod qui bene docet et bene vivit, salvetur, non autem qui bene docet et male vivit; tum quod qui non agnoscit Deum, non salvari possit. Ex his patet, qualis religio est, cogitare de Domino ex fide, ut vocatur, et non facere aliquid ex charitate. Quare dicit Dominus,
“Quid Me vocatis Domine, Domine, et non facitis quae dico? Omnis qui venit ad Me, et audit sermones meos, et facit illos,…. similis est homini aedificanti domum,…. et posuit fundamentum super petra: qui vero audit et non facit, similis est homini aedificanti domum super humo sine fundamento” (Luc. vi. 46-49).
(2) 直訳
Quod autem agnitio Domini, et quod agnitio quod omne bonum et verum sit ab Ipso, faciat ut homo reformetur et regeneretur, est quod pauci possunt intellectu videre; けれども主の〔存在の〕認識は、またすべての善と真理はその方からであることの認識は、人間を改心させ、再生させるようにすることは、わずかな者に理解力で見ることができることである。
nam potest cogitari, Quid facit agnitio illa, cum Dominus omnipotens est, et vult omnium salutem? なぜなら、考えられることができるから、「その認識が何を行なうのか? 主が全能であられるとき、またすべての者の救いを望まれる。
et inde quod possit et velit, modo ad misericordiam moveatur. またここから、おできになり、望まれること、単に慈悲に向けて〔心を〕動かさせられること」。
Sed ita cogitare, non est ex Domino; しかし、このように考えることは、主からではない。
ita nec est ex interiori visu intellectus, hoc est, ex aliqua illustratione: このように理解力の内的な視覚からでもない、すなわち、何らかの照らしから。
quare quid agnitio operatur, hic paucis dicetur. それゆえ、何を認識が生み出すか、このことが簡単に言われる(未来)。
[2.] In mundo spirituali, ubi spatia sunt modo apparentiae, sapientia facit praesentiam, et amor facit conjunctionem; [2.] 霊界の中に、そこに空間は単なる外観である、知恵は現在(現存)をつくる(生する)☆、また愛は結合を引き起こす☆。
☆ 多義語facioは、ここでは「引き起こす」がよいでしょう。
et vicissim. また反対に(逆に言えば)☆。
☆ 通常vicissimはこう訳しますが、このままでは意味が通じません。もうひとつの訳語「相互に、交替に」で意味が通じます。この意味は、「現存と結合が交互ものである」ことです。すなわち、現存が結合を引き起こし、また結合が現存を引き起こすのです。
Datur agnitio Domini ex sapientia, et datur agnitio Domini ex amore. 主の認識は知恵から与えられる(存在する)、また主の認識は愛からから与えられる(存在する)。
Agnitio Domini ex sapientia, quae in se spectata est solum cognitio, datur ex doctrina; 知恵からの主の認識は、本質的に眺められたそれは単なる知識である、教えから与えられる(存在する)。
et agnitio Domini ex amore datur ex vita secundam illam; また愛からの主の認識は、それにしたがった生活から与えられる(存在する)。
haec dat conjunctionem, illa autem praesentiam: これ〔生活〕は結合を与える(つくる)、けれども、それ〔教え〕は現在(現存)を。
quae causa est, quod qui rejiciunt doctrinam de Domino, se removeant ab Ipso; それが理由である、主についての教えを拒否する者が、その方から自分自身を遠ざける。
et quia illi etiam rejiciunt vitam, se separent ab Ipso: また彼らは、生活も拒否するので、その方から自分自身を分離する。
at qui non rejiciunt doctrinam, sed vitam, illi praesentes sunt, sed usque separati: しかし、教えを拒否しない者は、しかし、生活を〔拒否する〕、彼らは〔主のもとに☆〕現存する、しかし、それでも分離される。
☆ 形容詞praesensは「ある、いる」という意味です、「どこに」と言えば、文脈から「主の前に」です。
sunt sicut amici, qui colloquuntur inter se, sed non mutuo amant se; 友のようである、彼らは互いに会話する、しかし、相互に愛さない(自分自身を)。
et sunt sicut duo, quorum unus tanquam amicus loquitur cum altero, sed tanquam inimicus odit illum. また二人のようである、彼らの一人は他の者とあたかも友のように話す、しかし、あたかも敵のように彼を憎む。
[3.] Quod ita sit, etiam a communi idea notum est, quod qui bene docet et bene vivit, salvetur, non autem qui bene docet et male vivit; [3.] このようであることは、さらにまた普通の(一般の)概念からよく知られていること、よく教えるまたよく生きる者は、救われること、けれども、善く教え、悪く生きる者は〔救われ〕ない。
tum quod qui non agnoscit Deum, non salvari possit. さらに、神を認めない者は、救われることができないこと。
Ex his patet, qualis religio est, cogitare de Domino ex fide, ut vocatur, et non facere aliquid ex charitate. これらから明らかである、どのような宗教であるか、神について信仰から考えること、呼ばれているように、また仁愛から何かを行なわないこと。
Quare dicit Dominus, それゆえ、主は言われる、
“Quid Me vocatis Domine, Domine, et non facitis quae dico? 「だれか?☆、わたしをあなたがたが主、主と呼ぶ、そしてわたしが言うことをあなたがたは行なわない〔のは〕
☆ ここは新改訳聖書で「なぜ」とありますが、原文にはquidを意味するギリシア語が使われており、ほとんど「なぜ」としては用いません。私も、ここは「何か?」がよい訳だと思います(「だれか?」もありえますが)、すなわち、「なぜ」などと理由を聞く必要などなく、(言っても、そのことをしないで)「主よ、主よ」と呼ばわることは、一体、何なのか、という気持ちです。ここで「どうして」と言ってしまうと、「なぜ」につながりますが、そんな理由など聞くまでもありません。
Omnis qui venit ad Me, et audit sermones meos, et facit illos,…. similis est homini aedificanti domum,…. et posuit fundamentum super petra: わたしのところに来て、わたしの談話(説教)を聞き、それを行なうすべての者は……家を建てる人間に似ている……また岩の上に基礎を置く。
qui vero audit et non facit, similis est homini aedificanti domum super humo sine fundamento” (Luc. vi. 46-49). しかし、聞いて行なわない者は、基礎のない土の上に家を建てる人間に似ている」(ルカ6:46-49)。
(3) 訳文
91. けれども、主の〔存在の〕認識によって、またすべての善と真理はその方からであることの認識によって、人間は改心し、再生するようにすることは、理解力で見ることがわずかな者にしかできないことである。なぜなら、「主が全能であられ、またすべての者の救いを望まれ、またここから、単に慈悲に向けて〔心を〕動かさせられることができ、望まれるとき、その認識が何を行なうのか?」と考えることができるから。しかし、このように考えることは、主からではない。したがって、理解力の内的な視覚から、すなわち、何らかの照らしからでもない。それゆえ、何を認識が生み出すか、このことを簡単に述べよう。
[2.] 霊界の中では、そこでは空間は単なる外観でああり、知恵は現存を引き起こし、愛は結合を引き起こす。またそれらが相互のものであることが言える。主の認識は知恵から与えられ、主の認識は愛からから与えられる。知恵からの主の認識は、本質的に眺められたときそれは単なる知識であって、教えから与えられる。また愛からの主の認識は、それにしたがった生活から与えられる。この生活は結合を与えるが、けれども、その教えは現存を与える。それが、主についての教えを拒否する者が、その方から自分自身を遠ざける理由である。また彼らは、生活も拒否するので、その方から自分自身を分離する。しかし、教えを拒否しないけれども、生活を拒否する者は、主の前にいるが、しかし、それでも分離される。彼らは互いに会話するが、しかし、愛し合うことのない友のようであり、また、彼らの一人は他の者とあたかも友のように話すが、しかし、彼をあたかも敵のように憎む二人のようである。
[3.] このようであることは、さらにまた、よく教えるまたよく生きる者は、救われること、けれども、善く教え、悪く生きる者は救われない、さらに、神を認めない者は救われることができない、という普通の考えからよく知られている。これらから、神について信仰から考えて、仁愛から何も行なわない、と言われているような宗教が、どのような宗教であるか、明らかである。それゆえ、主は言われる、
「あなたがたは、わたしを主、主と呼ぶ、そしてわたしが言うことをあなたがたは行なわない、〔これは〕何か? わたしのところに来て、わたしの話しを聞き、それを行なうすべての者は……家を建てる人間に似ている……また岩の上に基礎を置く。しかし、聞いて行なわない者は、基礎のない土の上に家を建てる人間に似ている」(ルカ6:46-49)。