(IV.)
FIDES CHRISTIANA IN UNIVERSALI IDEA.
キリスト教信仰の概念
(1) 原文
34. Fides Christiana in universali idea, haec est:- “Quod Dominus ab aeterno, qui est Jehovah, in mundum venerit, ut subjugaret Inferna, et glorificaret Humanum suum; et quod absque eo nemo mortalium salvari potuerit; et quod salventur qui credunt in Ipsum.”
(2) 直訳
Fides Christiana in universali idea, haec est:- 一般的な考えでのキリスト教信仰は、これらである――
“Quod Dominus ab aeterno, qui est Jehovah, in mundum venerit, ut subjugaret Inferna, et glorificaret Humanum suum; 「永遠から〔存在される〕主は、エホバであられ、世に来られたこと、地獄を征服し、ご自分の人間性を栄化されるために。
et quod absque eo nemo mortalium salvari potuerit; そして、このことなしで、死すべきもの〔である人間〕はだれも救われることができなかったこと。
et quod salventur qui credunt in Ipsum.” そしてその方を信じる者は救われること」
(3) 訳文
一般的な考えでのキリスト教信仰は、次のものである――
「エホバであられる、永遠から存在される主は、地獄を征服し、ご自分の人間性を栄化されるために世に来られたこと。そして、このことなくては、人間はだれも救われることができなかったこと。また、その方を信じる者は救われること」
(1) 原文
35. Dicitur in universali idea, quia hoc est universale fidei, ac universale fidei est quod in omnibus et singulis erit. Universale fidei est, quod Deus sit unus persona et essentia, in quo Trinitas, et quod Dominus sit ille Deus. Universale fidei est, quod nullus mortalium salvari potuerit nisi Dominus in mundum venerit. Universale fidei est, quod in mundum venerit, ut removeret infernum ab homine; et removit illud per pugnas contra illud, et per victorias super illud; ita subjugavit illud; et redegit illud in ordinem et sub suam obedientiam. Universale fidei etiam est, quod in mundum venerit, ut Humanum, quod in mundo suscepit, glorificaret, hoc est, uniret Divino a quo; sic infernum ab Ipso subjugatum in ordine et sub obedientia sua in aeternum tenet. Quoniam utrumque hoc non fieri potuit nisi quam per tentationes usque ad ultimum illarum, ac ultimum illarum fuit passio crucis, ideo illam subivit. Haec sunt Universalia Fidei Christianae de Domino.
(2) 直訳
Dicitur in universali idea, quia hoc est universale fidei, ac universale fidei est quod in omnibus et singulis erit. 「一般的な考えで」と言われる、なぜなら、これは信仰の一般的なものであるから、そして信仰の一般的ものはすべてと個々のものの中に存在すべきものである〔から〕。
☆eritはsumの未来形。未来形についてはno.1,15,20で述べた。長島訳「普遍的な信仰は・・・存在するようになる」は誤訳。これでは意味が成り立たない。
Universale fidei est, quod Deus sit unus persona et essentia, in quo Trinitas, et quod Dominus sit ille Deus. 信仰の一般的なものは、〔1〕神は一つの位格と本質である、その中に三一性があること、また主がその神であること。
☆「位格」については、(4) 蛇足参照。
Universale fidei est, quod nullus mortalium salvari potuerit nisi Dominus in mundum venerit. 信仰の一般的なものは、〔2〕死すべきもの〔である人間〕は救われることができなかったこと、主が世に来られなかったなら。
Universale fidei est, quod in mundum venerit, ut removeret infernum ab homine; 信仰の一般的なものは、〔3〕人間から地獄を遠ざけるために、世に来られたこと。
et removit illud per pugnas contra illud, et per victorias super illud; それに対する闘争によって、またそれへの勝利によって、それを遠ざけられたこと。
ita subjugavit illud; このようにそれを征服された。
et redegit illud in ordinem et sub suam obedientiam. そしてそれを秩序へ、ご自分の服従の下へ戻された。
Universale fidei etiam est, quod in mundum venerit, ut Humanum, quod in mundo suscepit, glorificaret, hoc est, uniret Divino a quo; 信仰の一般的なものは、〔4〕人間性を、それを世で受け取った、栄化する、すなわち、それからのものである神性と結合するために、世に来られた。
☆a quo:このような簡略した言い方が翻訳するのにむずかしい。「神性と結合する――その神性から主は人間性をまとって世に来られたのである」という内容を意味するのであろう。
sic infernum ab Ipso subjugatum in ordine et sub obedientia sua in aeternum tenet. こうしてご自分により征服された地獄を秩序に、ご自分の服従の下に永遠に保たれた。
Quoniam utrumque hoc non fieri potuit nisi quam per tentationes usque ad ultimum illarum, ac ultimum illarum fuit passio crucis, ideo illam subivit. この二つとも試練によらないかぎり行なわれることができなかった、その最後まで、そしてその最後のものは十字架の受難であった、それゆえ、それを〔主は〕受けられた。
☆ここに四つ上げられているのでuterque(二つとも)の二つが、何を意味するかちょっととまどいます。文脈から、また論旨から後半の二つ「〔3〕地獄を征服し」「〔4人間性を栄化する」と見なします。柳瀬訳「そしてこれらの大いなる業のいずれも」では前半の二つも含まれることになるが、〔1〕〔2〕については「十字架の受難」の必要性とは結びついていない(他の著作からも確認できる)ので、誤り。
Haec sunt Universalia Fidei Christianae de Domino. これらが主についてのキリスト教信仰の一般的なものである。
(3) 訳文
「一般的な考えで」と言われのは、これは信仰の一般的なものであり、信仰の一般的ものは、あらゆるものの中に存在すべきものであるからである。
信仰の一般的なものは、〔1〕神は一つの位格と本質であり、その中に三一性があること、また主がその神であること。
信仰の一般的なものは、〔2〕主が世に来られなかったなら、人間は救われることができなかったこと。
信仰の一般的なものは、〔3〕人間から地獄を遠ざけるために、世に来られ、地獄対する闘争、そしてそれに勝利することによって、それを遠ざけられたこと。このように地獄を征服され、それを秩序へ、ご自分の服従の下へ戻されたこと。
信仰の一般的なものは、〔4〕世でまとわれた人間性を栄化する、すなわち、来られるもとである神性と結合し、こうしてご自分によって征服した地獄に秩序を〔取り戻し〕、永遠にご自分の服従の下に保つために、世に来られた。この〔後半の〕二つとも試練に、その最後ものによらないかぎり行なわれることができなかった。その最後のものは十字架の受難であり、それゆえ、主はその最後の試練を受けられた。
これらが主についてのキリスト教信仰の一般的なものである。
(4) 蛇足:位格の言葉について
原語personaは「特別な人物、人間の形、人格、個性、役者、役割」などの意味があり、神の場合特別に「位格」です。英語はpersonであり、普通の意味は人物・人格です。神をさす場合、人ではないので、人物や人格と言えずに、「位格」と言っているだけです。それで「三位一体」などというとき、この「三位」は三人格、三人物のことであり、「三つに見えるが、実体は一つである」という意味です。ここの「神は一つの位格」とは砕けて言って「神は(三人でなく)一人の人物である」ことです。
(1) 原文
36. Universale Fidei christianae a parte hominis est, ut credat in Dominum; nam per credere in Ipsum fit conjunctio cum Ipso, per quam salvatio. Credere in Ipsum est fiduciam habere quod Ipse salvet: et quia fiduciam habere non potest nisi qui bene vivit, ideo etiam hoc per credere in Ipsum intelligitur.
(2) 直訳
Universale Fidei christianae a parte hominis est, ut credat in Dominum; 人間の側からのキリスト教信仰の一般的なものは、主を信じることである。
nam per credere in Ipsum fit conjunctio cum Ipso, per quam salvatio. なぜなら、その方を信じることによってその方との結合を生じ、それによって救いを〔生じる〕から。
Credere in Ipsum est fiduciam habere quod Ipse salvet: その方を信じることは、その方は救われることの信頼を持つことである。
et quia fiduciam habere non potest nisi qui bene vivit, ideo etiam hoc per credere in Ipsum intelligitur. そしてよく生きる者でないなら、信頼を持つことはできないので、それゆえ、このこと〔よく生きる〕もまたその方を信じることによって意味される。
(3) 訳文
人間の側からのキリスト教信仰の一般的なものは、主を信じることである。なぜなら、その方を信じることによってその方との結合を生じ、それによって救いを生じるから。その方を信じることは、その方は救われると信頼することである。そして、よく生きる者でないなら、信頼するはできないので、それゆえ、よく生きることもまたその方を信じることによって意味される。
(1) 原文
37. De binis his Fidei Christianae Universalibus actum est in specie; de primo, quod Dominum spectat, in Doctrina Novae Hierosolymae de Domino: et de altero, quod hominem spectat, in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma; quare illa hic amplius diducere non opus est.
(2) 直訳
De binis his Fidei Christianae Universalibus actum est in specie; この二つのキリスト教信仰の一般的なものについては詳細に扱われた。
☆in specie「特に、とりわけ、詳細に」
de primo, quod Dominum spectat, in Doctrina Novae Hierosolymae de Domino: 第一のものについて、主を考察することは、『主についての新しいエルサレムの教え』に。
et de altero, quod hominem spectat, in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma; 第二のものについて、人間を考察することは、『新しいエルサレムのための生活の教え』に。
quare illa hic amplius diducere non opus est. それゆえ、それらはここにさらに展開する必要はない。
(3) 訳文
キリスト教信仰の二つの一般的なものについては〔別にそれぞれ〕詳細に扱った。第一のもの、主の考察については、『主についての新しいエルサレムの教え』に。第二のもの、人間の考察については、『新しいエルサレムのための生活の教え』に。それゆえ、ここにそれらをさらに展開する必要はない。
カテゴリー: 原典講読 『信仰』
原典講読『信仰』38,39,40
(V.)
FIDES HODIERNA IN UNIVERSALI IDEA.
今日の信仰の概念
(1) 原文
38. Fides hodierna in universali idea, est haec:- “Quod Deus Pater miserit Filium suum, ut satisfaceret pro Humano Genere, et quod propter id Filii meritum misereatur, et salvet illos qui id credunt (alii, qui id credunt, et simul bona faciunt).”
(2) 直訳
Fides hodierna in universali idea, est haec:- 一般的な考えでの今日の信仰は、これらである――
“Quod Deus Pater miserit Filium suum, ut satisfaceret pro Humano Genere, et quod propter id Filii meritum misereatur, et salvet illos qui id credunt (alii, qui id credunt, et simul bona faciunt).” 「御父なる神はご自分の御子を送られたこと、人類のために贖罪として、そしてこの御子の義ゆえに哀れまれたこと、そのことのを信じる者を救われる(他に、このことを信じる、それと同時に善をなす者〔を救われる〕)。
(3) 訳文
一般的な考えでの今日の信仰は、次のものである――
「御父なる神はご自分の御子を人類のために贖罪として〔世に〕送られたこと、そしてこの御子の義ゆえに哀れまれ、そのことのを信じる者を救われること(他に、このことを信じ、それと同時に善をなす者を救われる、とするものもある)。
(1) 原文
39. Sed ut videatur clarius, qualis illa Fides est, velim adducere in ordine varia, quae ponit. odierna Fides
(i.) Ponit Deum Patrem et Deum Filium, ut duos, utrumque ab aeterno.
(ii.) Ponit Deum Filium in mundum venisse ex voluntate Patris, ut satisfaceret pro Humano Genere, quod alioquin ex Divina Justitia, quam etiam vindicativam vocant, morte aeterna periisset.
(iii.) Ponit satisfactionem a Filio per impletionem Legis, et per passionem crucis.
(iv.) Ponit misericordiam Patris propter illa Filii.
(v.) Ponit imputationem meriti Filii erga illos qui id credunt.
(vi.) Ponit hoc momentaneum; et ideo, si non prius, etiam circa ultimam mortis horam.
(vii.) Ponit aliquid tentationis, et tunc liberationem per fidem istam.
(viii.) Ponit apud hos imprimis fiduciam et confidentiam.
(ix.) Ponit apud hos imprimis justificationem, et plenariam gratiam Patris propter Filium, et remissionem omnium peccatorum et sic salvationem.
(x.) Doctiores ponunt apud hos conatum ad bonum, qui occulte operatur, et non manifeste movet voluntatem. Alii ponunt operationem manifestam: uterque per Spiritum Sanctum.
(xi.) Plerique, qui se confirmant in eo, quod nemo possit facere bonum a se, quod bonum est, et nisi sit meritorium, et quod non sint sub jugo Legis, illi omittunt, et non cogitant de malo et de bono vitae; dicunt enim in se, quod non bonum opus salvet, nec malum damnet, quia sola fides facit omnia.
(xii.) In genere ponunt intellectum sub obedientia hujus fidei, vocantes id fidei quod non intelligitur.
(2) 直訳
Sed ut videatur clarius, qualis illa Fides est, velim adducere in ordine varia, quae ponit. しかしより明らかに見られるために、その信仰がどんなものか、私は順にさまざまなものを提示したい、それが主張する。
Hodierna Fides 今日の信仰は
(i.) Ponit Deum Patrem et Deum Filium, ut duos, utrumque ab aeterno. 御父なる神と御子なる神は、ふたりとして、二つ(=両者)とも永遠から〔の神である〕と主張する。
(ii.) Ponit Deum Filium in mundum venisse ex voluntate Patris, ut satisfaceret pro Humano Genere, quod alioquin ex Divina Justitia, quam etiam vindicativam vocant, morte aeterna periisset. 御子なる神は御父の意志から世に来られたこと、人類のための贖罪として、そうでなければ〔人類は〕神的な公正から、それを報復的なものとも呼ぶが、永遠に滅んでしまったことを主張する。
(iii.) Ponit satisfactionem a Filio per impletionem Legis, et per passionem crucis. 律法の成就を通して、十字架の受難を通して、御子による贖罪を主張する。
(iv.) Ponit misericordiam Patris propter illa Filii. 御子のこのことのゆえに父の慈悲を主張する。
(v.) Ponit imputationem meriti Filii erga illos qui id credunt. このことを信じる者たちに対して御子の義の転嫁を主張する。
(vi.) Ponit hoc momentaneum; これは瞬間のもの〔であること〕を主張する。
et ideo, si non prius, etiam circa ultimam mortis horam. それゆえ、もし以前でないなら、最期の死の時の近くでもまた。
(vii.) Ponit aliquid tentationis, et tunc liberationem per fidem istam. 試練の何らかのもの〔がある〕、その時、この信仰による解放を主張する。
(viii.) Ponit apud hos imprimis fiduciam et confidentiam. この者たちには特に信頼と信任〔がある〕と主張する。
(ix.) Ponit apud hos imprimis justificationem, et plenariam gratiam Patris propter Filium, et remissionem omnium peccatorum et sic salvationem. この者たちには特に義認、御子のゆえに御父の完全な恵み、すべての罪の赦し、こうして救い〔がある〕と主張する。
(x.) Doctiores ponunt apud hos conatum ad bonum, qui occulte operatur, et non manifeste movet voluntatem. 教える者たちは、この者たちには善への努力〔がある〕と主張する、それはひそかに働く、あからさまに意志を動かさない。
Alii ponunt operationem manifestam: 他の者たちはあからさまな働きを主張する。
uterque per Spiritum Sanctum. 両者とも聖霊よって〔働く〕。
(xi.) Plerique, qui se confirmant in eo, quod nemo possit facere bonum a se, quod bonum est, et nisi sit meritorium, et quod non sint sub jugo Legis, illi omittunt, et non cogitant de malo et de bono vitae; 極めて多い、そのことを自分自身に確認している者が、だれも自分から善を行なうことができないこと、善であること、功績的なものでないなら、律法のくびきの下にいないこと、彼らは〔善を行なうことを〕放棄する、悪の〔生活〕また善の生活について考えない。
dicunt enim in se, quod non bonum opus salvet, nec malum damnet, quia sola fides facit omnia. なぜなら、自分の中で言う、善の働きは救わない、悪も断罪しない、信仰だけがすべてをなすのだから、と。
(xii.) In genere ponunt intellectum sub obedientia hujus fidei, vocantes id fidei quod non intelligitur. 一般的に、理解力をこの信仰の服従の下に〔あることを〕主張する、それを理解されない信仰のものと呼んで。
(3) 訳文
しかし、その信仰がどんなものかさらに明らかに知られるために、私はその信仰が主張するさまざまなものを順に提示しよう。
今日の信仰の主張は――
(1) 御父なる神と御子なる神は、ふたりであり、ふたりとも永遠からの神である。
(2) 御子なる神は御父の意志から、人類のための贖罪として世に来られたこと、そうでなければ人類は神的な公正から、それを報復的なものと呼ぶ者もいるが、永遠に滅んでしまったこと。
(3) 律法を成就し、十字架の受難を通して、御子による贖罪がなされたこと。
(4) 御子のこのことのゆえに、父は慈悲をもたれたこと。
(5) このことを信じる者たちには、御子の義が転嫁されること。
(6) この転嫁は瞬間になされる、それゆえ、前もってでなくとも、死の最期の時でもまたなされること。
(7) 何らかの試練があるが、その時、この信仰によって解放されること。
(8) この〔信仰を持つ〕者たちには、特に信頼と信任があること。
(9) この者たちには、特に義認、御子のゆえに御父の完全な恵み、すべての罪の赦し、こうして救いがあること。
(10) 教える者たちは、この者たちには、あからさまに意志を動かさないけれども、ひそかに働く善への努力があると主張する。あからさまな働きを主張する者もいる。両者とも、その働きは聖霊よるとしている。
(11) 功績的な善でないなら、だれも自分から善を行なうことができないこと、また律法のくびきの下にいないこと、このことを自分自身に確認し、善を行なうことを放棄し、悪の生活や善の生活について考えない者が極めて多いこと。なぜなら、善の働きは救わない、悪も断罪しない、信仰だけがすべてをなすのだから、と心の中で言っているから。
(12) 一般的に、信仰に属するものにも理解されないものもあると言って、理解力をこの信仰の服従の下にあるとすること(☆意訳しています)。
(4) この部分の(アルカナ出版)長島訳について
あまりに違和感を覚えるので、ついコメントしたくなる。疑義を感じる部分を以下に羅列しよう。
(1)「神々です」(これでは多神教?) (2)「報復的ともいえる」 (3)「欠損は充足された」(欠損とは?) (4)「(慈悲が)現われた」 (5)「功徳」は仏教用語、使用はいただけない (6)「一生の間でなければ・・・可能である」 (8)「まず~が必要である」(これは完全に原意からはみ出している) (9)「まず・・・許し・・・その結果の」(許しは赦しの誤記?) (10) ここには訳しモレがある。それでこのままでは意味が通じない。(11)「考えを省略します」(これは勝手な解釈) (12)「理解不可能な信仰である」(ここのfideiは属格である、それをいい加減にしている。しかもこれでは意味不明)
このようにほぼ全面的に私にとっては受け入れがたい訳となっています。なお細かいことを言えば(10)の「学者」はeruditusなら、私も学者と訳します。
(1) 原文
40. Sed haec singillatim lustrare et expendere, num veritates sint, supersedetur; patent manifeste ex illis quae hic supra dicta sunt, imprimis ex illis, quae in Doctrina Novae Hierosolymae de Domino, et in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma, ex Verbo demonstrata sunt, et simul rationaliter confirmata.
(2) 直訳
Sed haec singillatim lustrare et expendere, num veritates sint, supersedetur; しかし、これらを一つずつ調べ、熟考することは、「真理」であるかどうか、省かれる。
patent manifeste ex illis quae hic supra dicta sunt, imprimis ex illis, quae in Doctrina Novae Hierosolymae de Domino, et in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma, ex Verbo demonstrata sunt, et simul rationaliter confirmata. ここで上に述べたこと、それらから明白に明らかである、特にこれらから、『主についての新しいエルサレムの教え』それと『新しいエルサレムのための生活の教え』の中のもの、みことばから証明され、同時に理性的に確信したもの。
(3) 訳文
しかし、これらを「真理」であるかどうか、一つずつ調べ、熟考することは省こう。ここで前述したことから、特に、『主についての新しいエルサレムの教え』それと『新しいエルサレムのための生活の教え』の中で、みことばから証明され、同時に理性的に確信したことから、極めて明らかである。
原典講読『信仰』41,42,43
(1) 原文
41. At usque ut videatur qualis fides separata a charitate est, et qualis fides non separata ab illa est, velim communicare quae ab angelo caeli audivi. Dixit ille quod locutus sit cum multis Reformatis, et audiverit qualis fides illorum est; et retulit quid cum uno qui in fide separata a charitate fuit, et quid cum altero qui in fide non separata, locutus est, et ab illis audivit. Dixit quod interrogaverit illos, et quod illi responderint. Quae quia illustrare possunt, velim collocutiones illorum hic afferre.
(2) 直訳
At usque ut videatur qualis fides separata a charitate est, et qualis fides non separata ab illa est, velim communicare quae ab angelo caeli audivi. しかしそれでも、仁愛から分離した信仰がどんなものか、またそれから分離しない信仰がどんなものか見られるために、私は天界の天使から私が聞いたことを伝えたい。
Dixit ille quod locutus sit cum multis Reformatis, et audiverit qualis fides illorum est; 彼〔天使〕は言った、改革派の多くの者と話し、彼らの信仰がどのようなものか聞いたこと。
et retulit quid cum uno qui in fide separata a charitate fuit, et quid cum altero qui in fide non separata, locutus est, et ab illis audivit. 仁愛から分離した信仰の中にいる者と何を、また分離しなかった信仰の中にいる他の者と何を話したか、そして彼ら〔両者〕から聞いた〔こと〕。
☆retulitはrefero(話す、物語る、述べる)の完了形。
Dixit quod interrogaverit illos, et quod illi responderint. 〔天使は〕言った、彼らに質問したこと、彼らが答えたこと。
Quae quia illustrare possunt, velim collocutiones illorum hic afferre. それらは説明(例証)することができるので、私は彼らの会話をここに引用したい。
(3) 訳文
しかしそれでも、仁愛から分離した信仰がどんなものか、またそれから分離しない信仰がどんなものか知られる、私が天界の天使から聞いたことを伝えよう。その天使は、改革派の多くの者と話し、彼らの信仰がどのようなものか聞き、仁愛から分離した信仰の中にいる者と何を、また分離しなかった信仰の中にいる他の者と何を話したか、そして両者から聞いたことを語った。彼らに質問したこと、彼らが答えたことについて語った。それらはよい例証となるであろうから、私はその会話をここに引用しよう。
(1) 原文
42. Angelus dixit, quod cum illo qui in fide separata a charitate ita locutus sit; “Amice, quis es?” Respondit ille, “Sum Reformatus Christianus.” “Quae tua doctrina, et inde religio?” Respondit quod sit fides. Dixit, “Quae tua fides?” Respondit, “Fides mea est ‘Quod Deus Pater miserit Filium, ut satisfaceret pro Humano Genere, et quod salventur qui id credunt.'” Interrogavit tunc dicendo, “Quid scis plus, de salvatione?” Respondit, quod salvatio sit per solam illam fidem. Porro dixit, “Quid scis de redemptione?” Respondit quod facta sit per passionem crucis, et quod meritum Filii imputetur per illam fidem. Porro, “Quid scis de regeneratione?” Respondit quod fiat per illam fidem. “Quid scis de paenitentia et remissione peccatorum?” Respondit quod per illam fidem. “Dic quid scis de amore et charitate.” Respondit quod sint illa fides. “Dic quid scis de bonis operibus.” Respondit quod sint illa fides. “Dic quid cogitas de omnibus praeceptis in Verbo.” Respondit quod sint in illa fide. Tunc dixit, “Ergo nihil facies.” Respondit, “Quid faciam? non possum facere bonum, quod bonum est, a me.” Dixit, “Num fidem potes habere a te?” Respondit, “Non possum.” Dixit, “Quomodo tunc potes fidem habere?” Respondit, “In hoc non inquiro; habebo fidem.” Tandem dixit, “Omnino scis aliquid praeterea de salute.” Respondit, “Quid praeterea, cum per solam illam fidem salvatio?” Sed tunc dixit angelus, “Respondes sicut qui canit uno tono tibiae; non audio nisi fidem. Si illam scis, et non praeterea, nihil scis. Abi et vide socios.” Et abivit et offendit illos in deserto, ubi non gramen. Quaesivit cur ita; dixerunt, quia illis nihil ecclesiae.
(2) 直訳
Angelus dixit, quod cum illo qui in fide separata a charitate ita locutus sit; 天使は言った、仁愛から分離した信仰の中の者と、このように会話したことを。
“Amice, quis es?” 「友よ、あなたはだれ(何)か?」
Respondit ille, “Sum Reformatus Christianus.” 彼は答えた、「私は改革派のキリスト教徒である」。
“Quae tua doctrina, et inde religio?” 「あなたの教え、そこからの宗教は何か?」
Respondit quod sit fides. 信仰であることを答えた。
Dixit, “Quae tua fides?” 言った、「あなたの信仰とは何か?」
Respondit, “Fides mea est ‘Quod Deus Pater miserit Filium, ut satisfaceret pro Humano Genere, et quod salventur qui id credunt.'” 答えた、「私の信仰は『父なる神が人類のために贖罪として御子を送られたこと、そしてこのことを信じる者は救われること』である」。
Interrogavit tunc dicendo, “Quid scis plus, de salvatione?” その時、質問した、言って、「あなたはさらに多く何を知っているか、救いについて?」
Respondit, quod salvatio sit per solam illam fidem. 答えた、救いはその信仰だけによること。
Porro dixit, “Quid scis de redemptione?” さらに言った、「あがないについてあなたは何を知っているか?」
Respondit quod facta sit per passionem crucis, et quod meritum Filii imputetur per illam fidem. 十字架の受難によってなされたこと、御子の功績がその信仰を通して転嫁されることを答えた。
Porro, “Quid scis de regeneratione?” さらに、「再生についてあなたは何を知っているか?」
Respondit quod fiat per illam fidem. その信仰によって生じることを答えた。
“Quid scis de paenitentia et remissione peccatorum?” 「悔い改めと罪の許しについてあなたは何を知っているか?」
Respondit quod per illam fidem. その信仰によって〔生じる〕ことを答えた。
“Dic quid scis de amore et charitate.” 「愛と仁愛についてあなたは何を知っているか言え」。
Respondit quod sint illa fides. 〔それらは〕その信仰であることを答えた。
“Dic quid scis de bonis operibus.” 「善の働きについてあなたは何を知っているか言え」。
Respondit quod sint illa fides. 〔それらは〕その信仰の中にあることを答えた。
“Dic quid cogitas de omnibus praeceptis in Verbo.” 「みことばの中のすべての戒めについてあなたは何と考えるか言え」。
Respondit quod sint in illa fide. 〔それらは〕その信仰の中にあることを答えた。
Tunc dixit, “Ergo nihil facies.” その時、言った、「それゆえに、あなたのすべきことは何もない」。
Respondit, “Quid faciam? non possum facere bonum, quod bonum est, a me.” 答えた、「何を私は行なうべきなのか? 善である善を、私から、行なうことはできない」。
☆ここの問答は未来形。「~しなくてはならない」とも訳せる。「善である善を行なえない」とは「救いなどを意図した善行は偽善となってしまうから、ほんとうの善を行なえるのは神おひとりである」ということ。
Dixit, “Num fidem potes habere a te?” 言った、「あなたにより、信仰を持つことはできるのか?」
Respondit, “Non possum.” 答えた、「私はできない」。
Dixit, “Quomodo tunc potes fidem habere?” 言った、「その時、どのようにして信仰を持つことができるのか?」
Respondit, “In hoc non inquiro; habebo fidem.” 答えた、「このことを、私は詮索しない。私は信仰を持っている」。
Tandem dixit, “Omnino scis aliquid praeterea de salute.” 最後に言った、「確かに、救いについてさらに何かをあなたは知っている」。
Respondit, “Quid praeterea, cum per solam illam fidem salvatio?” 答えた、「さらに何を〔私が知っていようか〕、その信仰だけによって救い〔がある〕とき」。
Sed tunc dixit angelus, “Respondes sicut qui canit uno tono tibiae; しかしその時、天使は言った、「一つの音の笛で歌うかのように、あなたは答える。
non audio nisi fidem. 私は信仰以外に聞かない。
Si illam scis, et non praeterea, nihil scis. もしそれをあなたが知り、さらに〔他のことを知ら〕ないなら、何もあなたは知らない。
Abi et vide socios.” 立ち去れ、そして仲間らを見ろ」。
Et abivit et offendit illos in deserto, ubi non gramen. 彼は立ち去った、彼らと荒地で出くわした、そこに草はない。
Quaesivit cur ita; 質問した、なぜこのようなのか。
dixerunt, quia illis nihil ecclesiae. 言われた、なぜなら、彼らに教会はないから。
(3) 訳文
天使は、仁愛から分離した信仰の中の者と次のように会話したと言った。
「友よ、あなたは何者ですか」「私は改革派のキリスト教徒です」。
「あなたの教えとそこからの宗教は何ですか?」 信仰であることを答えた。
「あなたの信仰とは何ですか?」 「私の信仰は『父なる神が人類のために贖罪として御子を送られたこと、そしてこのことを信じる者は救われること』です」。
その時、質問して言った、「あなたは救いについて他に何か知っていますか?」 救いはその信仰だけによることを答えた。
さらに、「あがないについて、あなたは何か知っていますか?」 十字架の受難によってなされたこと、御子の功績がその信仰を通して転嫁されることを答えた。
さらに、「再生について、あなたは何か知っていますか?」 その信仰によって生じることを答えた。
「悔い改めと罪の許しについて、あなたは何か知っていますか?」 その信仰によって生じることを答えた。
「愛と仁愛について、あなたの知っていることを言ってください」。それらはその信仰であることを答えた。
「善の働きについて、あなたの知っていることを言ってください」。それらはその信仰の中にあることを答えた。
「みことばの中のすべての戒めについて、あなたは何と考えているか言ってください」。それらはその信仰の中にあることを答えた。
その時、「それでは、あなたのすべきことは何もありません」。「何を私は行なうべきのか? 善である善を私から行なうことはできません」。
「あなたは自分から、信仰を持つことができるのですか?」 「私からはできません」。
「その時、どのようにして信仰を持つことができるのですか?」 「このことを、私は詮索しません。私は信仰を持っているのです」。
最後に、「救いについて、あなたは何か他に知っているはずです」。「その信仰だけによって救われるとき、さらに何を私が知る必要があるでしょう」。
しかしその時、天使は、「あなたは一つの音色の笛を吹くかのように答えています。私には信仰のことばしか聞こえません。あなたが信仰を知っているとしても、他のことを知らないなら、何もあなたは知っていません。去りなさい、そして仲間に会いなさい」と言った。
彼は立ち去り、草の生えていない荒地で仲間と会った。なぜこのようなことになったのか質問したとき、彼らに教会がないから、と言われた。
(1) 原文
43. Angelus cum illo qui in fide non separata a charitate, ita locutus est: “Amice, quis es?” Respondit, “Sum Christianus Reformatus.” “Quae tua doctrina, et inde religio?” Respondit, “Fides et charitas.” Dixit, “Haec sunt duo.” Respondit, “Non separari possunt.” Dixit, “Quid fides?” Respondit, “Credere quod Verbum docet.” Dixit, “Quid charitas?” Respondit, “Facere quod Verbum docet.” Dixit, “Num solum credideris illa, vel num etiam feceris?” Respondit, “Etiam feci.” Angelus caeli tunc aspexit illum, et dixit, “Mi amice, veni mecum, et habita nobiscum.”
(2) 直訳
Angelus cum illo qui in fide non separata a charitate, ita locutus est: 天使は、仁愛から分離しない信仰の中の者と、このように会話した――
“Amice, quis es?” 「友よ、あなたはだれ(何)か?」
Respondit, “Sum Christianus Reformatus.” 答えた、「私は改革派のキリスト教徒である」。
“Quae tua doctrina, et inde religio?” 「あなたの教え、そこからの宗教は何か?」
Respondit, “Fides et charitas.” 答えた、「信仰と仁愛」。
Dixit, “Haec sunt duo.” 言った、「それらは二つである」。
Respondit, “Non separari possunt.” 答えた、「分離されることはできない」。
Dixit, “Quid fides?” 言った、「信仰とは何か?」
Respondit, “Credere quod Verbum docet.” 答えた、「みことばが教えることを信じること」。
Dixit, “Quid charitas?” 言った、「仁愛とは何か?」
Respondit, “Facere quod Verbum docet.” 答えた、「みことばが教えることを行なうこと」。
Dixit, “Num solum credideris illa, vel num etiam feceris?” 言った、「あなたはそれらをただ信じただけなのか、それともまたあなたは行なったのか?」
Respondit, “Etiam feci.” 答えた、「私は行ないもした」。
Angelus caeli tunc aspexit illum, et dixit, “Mi amice, veni mecum, et habita nobiscum.” 天界の天使は、その時、彼を見つめ、言った、「私の友よ、私とともに来い、私たちとともに住め」。
(3) 訳文
天使は、仁愛から分離しない信仰の中の者と次のような会話をした――
「友よ、あなたは何者ですか?」「私は改革派のキリスト教徒です」。
「あなたの教えとそこからの宗教は何ですか?」「信仰と仁愛です」。
「それらは二つですね」「分離されることはできません」。
「信仰とは何ですか?」「みことばに教えられていることを信じることです」。
「仁愛とは何か?」「みことばに教えられていることを行なうことです」。
「あなたはそれらをただ信じただけですか、それともあなたはまた行ないもしたのですか?」「私は行ないもしました」。
その時、天界の天使は彼を見つめ、言った、「私の友よ、私とともに来て、私たちとともに住みなさい」。
原典講読『信仰』44,45
(VI.)
QUALIS FIDES SEPARATA A CHARITATE EST.
仁慈から分離された信仰はどんなものであるか。
(1) 原文
44. Ut fides separata a charitate videatur qualis est, sistam illam in sua nuditate. In hac talis est:-
Quod Deus Pater iratus contra genus humanum, rejecerit illud a Se, et ex justitia statuerit vindicare per ejus damnationem aeternam: et quod dixerit ad Filium, “Descende, imple Legem, ac damnationem illis destinatam in Te suscipe; et tunc forte miserebor.” Quare descendit, et implevit Legem, et passus Se suspendi cruce, et immaniter occidi: quo facto, rediit ad Patrem, et dixit, ” Damnationem generis humani in Me suscepi; nunc misericors esto,” intercedens pro illis. At responsum tulit, “Non possum erga illos; sed quia Te vidi super cruce, et tunc sanguinem tuum, factus sum misericors; at usque non condonabo illis, sed imputabo illis tuum meritum, verum non aliis, quam qui hoc agnoscunt. Hoc erit fides, per quam salvari possunt. ”
(2) 直訳
Ut fides separata a charitate videatur qualis est, sistam illam in sua nuditate. 仁愛から分離した信仰がどんなものであるか見られるために、私はそれをその裸で示そう(立たせよう)。
In hac talis est:- これに、このように(ある)――
Quod Deus Pater iratus contra genus humanum, rejecerit illud a Se, et ex justitia statuerit vindicare per ejus damnationem aeternam: 人類に対して怒られた父なる神は、彼らをご自分から追い払われ、正義からその永遠の断罪によって復讐することを決心されたこと。
et quod dixerit ad Filium, “Descende, imple Legem, ac damnationem illis destinatam in Te suscipe; 御子へ言われたこと、「降りよ、律法を成就せよ、そして彼らに定められた断罪をおまえに引き受けよ。
et tunc forte miserebor.” その時、おそらくわたしは哀れむであろう」
Quare descendit, et implevit Legem, et passus Se suspendi cruce, et immaniter occidi: それゆえ、降りられ、律法を成就され、ご自分を十字架に掛け苦しめて、残酷に殺された。
quo facto, rediit ad Patrem, et dixit, “Damnationem generis humani in Me suscepi; nunc misericors esto,” intercedens pro illis. その行為をもって、御父へ戻られ、そして言われた、「人類の断罪をわたしに引き受けた。今や、慈悲深くあられよ」
☆quo factoは独立奪格句(No32)、ここは一種の「条件」でしょうか。estoはsumの命令法・二人称・未来形です。「今後は慈悲深くあれるべきです」の気持ちです。
At responsum tulit, “Non possum erga illos; しかし、答えを受けた、「彼らに対してわたしは〔それは〕できない。
sed quia Te vidi super cruce, et tunc sanguinem tuum, factus sum misericors; しかし、おまえをわたしは十字架の上に見た、その時、おまえの血を、わたしは慈悲を引き起された。
at usque non condonabo illis, sed imputabo illis tuum meritum, verum non aliis, quam qui hoc agnoscunt. しかしそれでも、わたしは彼らを赦さない、しかしわたしはおまえの功績を彼らに転嫁する、しかし他の者には〔転嫁しない〕、このことを認める者以外の。
Hoc erit fides, per quam salvari possunt. “ これが信仰でなくてはならない、それによって救われることができる。
(3) 訳文
仁愛から分離した信仰がどんなものであるか知られるに、私はそれを赤裸々に示そう。
次のようなものである――
人類に対して怒られた父なる神は、人類ご自分から追い払われ、正義から、永遠の断罪によって復讐することを決心された。そして御子へ、「降りよ、律法を成就せよ、そして人類に定められた断罪をおまえに引き受けよ。その時、おそらくわたしは哀れむであろう」と言われた。それゆえ、降りられ、律法を成就され、ご自分を十字架に掛け苦しめて、残酷に殺された。
その行為をもって、御父へ戻られ、「わたしは人類の断罪を引き受けた。今や、慈悲深くあられよ」と言われた。そのときのお答えは、「わたしは彼らに対してはできないが、しかし、十字架の上のおまえを、その時のおまえの血を見た、わたしは慈悲の念を引き起された。しかしそれでも、わたしは彼らを赦さないが、おまえの功績を彼らに転嫁する、しかし、このことを認めない他の者には転嫁しない。これが救われることのできる信仰でなくてはならない」であった。
(1) 原文
45. Haec est fides illa in sua nuditate. Quisnam, cui aliqua ratio illustrata est, in illa non videt paradoxa, quae contra ipsam Divinam essentiam sunt? Ut, quod Deus, qui est ipse Amor, et ipsa Misericordia, potuerit ex ira et inde vindicta damnare homines, et devovere illos inferno: tum, quod velit ad misericordiam moveri per damnationem Filio impositam, et per intuitionem Ejus passionis super cruce et Ejus sanguinis. Quis, cui aliqua ratio illustrata est, non videt quod Deus ad Deum aequalem non dicere potuerit, “Non condono illis, sed imputo illis tuum meritum?” ut et, “Nunc vivant sicut velint, modo illud credant, et salvabuntur?” Praeter plura.
(2) 直訳
Haec est fides illa in sua nuditate. これがその信仰である、その裸で。
Quisnam, cui aliqua ratio illustrata est, in illa non videt paradoxa, quae contra ipsam Divinam essentiam sunt? だれがいるか、何らかの照らされた理性のある者で、その中に不合理を見ない〔者〕、それが神的な本質そのものに反する?
Ut, quod Deus, qui est ipse Amor, et ipsa Misericordia, potuerit ex ira et inde vindicta damnare homines, et devovere illos inferno: たとえば、愛そのもの、慈悲そのものであられる神は、怒りから、そこから人間を復讐して断罪することが、彼らを地獄へと呪うことがおできになったこと。
tum, quod velit ad misericordiam moveri per damnationem Filio impositam, et per intuitionem Ejus passionis super cruce et Ejus sanguinis. さらに、哀れみへと動かされることを望まれること、断罪を御子が引き受けたことによって、また十字架の上のその受難と、その血の観察によって。
Quis, cui aliqua ratio illustrata est, non videt quod Deus ad Deum aequalem non dicere potuerit, “Non condono illis, sed imputo illis tuum meritum?” ut et, “Nunc vivant sicut velint, modo illud credant, et salvabuntur?” だれが、何らかの照らされた理性のある者で、神が対等の神へ、「わたしは彼らを赦さない、しかし彼らにおまえの功績を転嫁する」言うことができなかったことを見ないか? また〔次の〕ように、「今や、望むように生活させよう、ただそれを信じさせよう、彼らは救われた〔から〕(?)」
☆vivicantもcredantも会話の中で「接続法」となっています。これは話者の何らかの意志を反省させているからです。すなわち「~させよう」といった意味になります。
Praeter plura. 他に多くのこと。
(3) 訳文
以上が赤裸々なその信仰である。何らかの照らされた理性をもつ者で、この中に神的な本質そのものに反する不合理を見いださない、だれがいようか? たとえば、愛そのもの、慈悲そのものであられる神が、怒りから、人間を復讐して断罪し、地獄へと呪うことをおできになったこと。さらに、断罪を御子が引き受けたこと、また御子の十字架上の受難とその血を見ることによって、哀れみへとつき動かされたこと。 何らかの照らされた理性をもつ者で、神が自分と対等の神へ、「わたしは彼らを赦さない、しかし彼おまえの功績を彼らに転嫁する」と言うこと、また、「今や、望むように生活させよう、彼らこのことを信じさせよう、そうすれば救われるだろうから」のように言うことなどできなかったことをだれがわからないか? 他に多くのことも同じである。
原典講読『信仰』46
(1) 原文
46. Sed causa quod haec non visa sint, est quia induxerunt fidem caecam, et per illam occluserunt oculos, et obturaverunt aures. Occlude oculos et obtura aures, hoc est, fac ut non cogitent ex aliquo intellectu, et dic illis, quibus aliqua idea de vita aeterna impressa est, quicquid velis, et credent: immo, si dixeris quod Deus possit irasci et vindictam spirare; quod Deus possit alicui damnationem aeternam inferre; quod Deus velit ad misericordiam moveri per sanguinem Filii; ac id pro merito imputare et adscribere homini ut ejus; ac salvare per solum cogitare. Ut et, quod unus Deus cum altero Deo unius essentiae potuerit talia stipulari, et illi injungere; praeter similia alia. Sed aperi oculos et reclude aures, hoc est, cogita de illis ex intellectu, ac videbis discordantiam illorum cum ipsa veritate.
(2) 直訳
Sed causa quod haec non visa sint, est quia induxerunt fidem caecam, et per illam occluserunt oculos, et obturaverunt aures. しかし、これらが見られなかったことの理由は、なぜなら、盲目の信仰を導き入れ、それらによって目を閉ざし、耳をふさいでしまったから。
Occlude oculos et obtura aures, hoc est, fac ut non cogitent ex aliquo intellectu, et dic illis, quibus aliqua idea de vita aeterna impressa est, quicquid velis, et credent: 目を閉ざし、耳をふさいで、すなわち、何らかの理解力から考えないようにせよ、そして彼らに言え、永遠のいのちについて何らかの考えを刻みつけられた者に、何でもあなたが欲することを、彼らは信じる。
immo, si dixeris quod Deus possit irasci et vindictam spirare; じつに、もしあなたが言うなら、神は怒ること、復讐を切望する(=息づく)ことができることを。
quod Deus possit alicui damnationem aeternam inferre; 神はだれかに永遠の断罪をもたらす(=負わせる)ことができることを。
quod Deus velit ad misericordiam moveri per sanguinem Filii; 神は御子の血によって哀れみへと動かされることを欲していることを。
ac id pro merito imputare et adscribere homini ut ejus; そしてこれを功績として、人間に転嫁し、属するものとすること、彼のものとして。
ac salvare per solum cogitare. そしてただ〔そのように〕考えることだけで救われること。
Ut et, quod unus Deus cum altero Deo unius essentiae potuerit talia stipulari, et illi injungere; たとえばまた、ひとりの神が本質のひとつ〔である〕他の神とこのような約束をすること、そして彼に負わせることができたこと。
praeter similia alia. 他にも同じような他のもの。
Sed aperi oculos et reclude aures, hoc est, cogita de illis ex intellectu, ac videbis discordantiam illorum cum ipsa veritate. しかし、目を開け、耳を開けて、すなわち、それらについて理解力から考えよ、そしてあなたは、「真理」そのものとのそれらの不一致を見るであろう。
(3) 訳文
しかし、これらのことがわからなかった理由は、盲目の信仰を導き入れ、それらによって目を閉ざし、耳をふさいでしまったからである。目を閉ざし、耳をふさいで、すなわち、何らの理解力から考えないようにさせて、何でもあなたが欲することを、永遠のいのちについて何らかの考えを刻みつけられた者に言ってみよ、彼らは信じるであろう。じつに、神は怒り、復讐を切望することができ、神はだれかに永遠の断罪を負わせることができ、神は御子の血によって哀れみへと動かされることを欲していること、そしてこれを功績として、人間に転嫁し、彼に属するものとすること、そしてただそのように考えることだけで救われること、さらにまた、ある神が本質ではひとつである他の神とこのような約束をすること、そしてその神にそれを負わせることができたこと、その他にも同じようなことを、あなたが言うにしても、彼らは信じるであろう。しかし、目を開け、耳を開けて、すなわち、それらについて理解力から考えよ、するとあなたは、それらが「真理」そのものと一致しないことを知るであろう。