(1) 原文
22. Amor in Dominum est proprie amor, et amor erga proximum est charitas. Non datur apud hominem amor in Dominum, nisi in charitate; in hac Dominus Se conjungit cum homine. Quia fides in sua essentia est charitas, sequitur quod nemo possit habere fidem in Dominum nisi in charitate sit; ex hac per fidem est conjunctio, per charitatem conjunctio Domini cum homine, et per fidem conjunctio hominis cum Domino. Quod conjunctio reciproca sit, videatur in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma (n. 102-107).
(2) 直訳
Amor in Dominum est proprie amor, et amor erga proximum est charitas. 主への愛は正しく〔そのように呼ばれる〕愛であり、隣人に対する愛は仁愛である。
Non datur apud hominem amor in Dominum, nisi in charitate; 人間のもとに主への愛は、もし仁愛の中に〔い〕ないなら、存在しない。
in hac Dominus Se conjungit cum homine. その〔仁愛の〕中で主ご自身が人間と結合される。
Quia fides in sua essentia est charitas, sequitur quod nemo possit habere fidem in Dominum nisi in charitate sit; 信仰は本質において仁愛であるので、もし仁愛の中にいないなら、だれも主への信仰を持つことができないことが帰結される。
ex hac per fidem est conjunctio, per charitatem conjunctio Domini cum homine, et per fidem conjunctio hominis cum Domino. これ〔仁愛〕から信仰を通して結合がある、仁愛によって主の結合が人間と〔ある〕、そして信仰を通して人間の結合が主と〔ある〕。
☆直訳のまま「これから」とすると文意が通じませんね。hacがhic(これ)の女性奪格であることから、直前の女性名詞を探せばcharitas(仁愛)ですね。それでここはhicの指すものを明示して訳さないとよくわからなくなります。(起点である)仁愛から信仰を通して・・・、でよくわかます。
Quod conjunctio reciproca sit, videatur in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma (n. 102-107). 結合が相互的であることは、『新しいエルサレムのための生活の教え』102-107番に見られる。
(3) 訳文
主への愛はまさしく愛であり、隣人に対する愛は仁愛である。人間が仁愛の中にいないなら、彼のもとに主への愛は存在しない。仁愛の中で主ご自身が人間と結合される。信仰は本質的に仁愛であるので、もし仁愛の中にいないなら、だれも主への信仰を持つことができないことが帰結される。
仁愛から信仰を通して結合があるが、仁愛によって主が人間と結合され、信仰を通して人間が主と結合する。結合が相互的であることは、『新しいエルサレムのための生活の教え』102-107番に見られる。
(1) 原文
23. In summa, quantum quis fugit mala ut peccata, et spectat ad Dominum, tantum in charitate est, proinde tantum in fide est. Quod quantum quis fugit mala ut peccata et spectat ad Dominum, tantum in charitate sit, videatur in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma (n. 67-73, tum n. 74-91); et quod tantum fidem habeat (n. 42-52); quid charitas in proprio sensu (n. 114 ibi).
(2) 直訳
In summa, quantum quis fugit mala ut peccata, et spectat ad Dominum, tantum in charitate est, proinde tantum in fide est. 要約すれば、だれかが悪を罪として避け、主へ目を向け〔れば向け〕るほど、それだけ仁愛の中にいて、したがってそれだけ信仰の中にいる。
☆スヴェーデンボリは「quantus・・・tantus~」式の相関文を多用します。tantusとquantusの位置は前後しますが、「qがtを定める」と覚えておきます。意味は「・・・(する)ほど、それだけ~」。
Quod quantum quis fugit mala ut peccata et spectat ad Dominum, tantum in charitate sit, videatur in Doctrina Vitae pro Nova Hierosolyma (n. 67-73, tum n. 74-91); だれかが悪を罪として避け、主へ目を向けるほど、それだけ仁愛の中にいることは、『新しいエルサレムのための生活の教え』67-73番、さらに74-91番に見られる。
et quod tantum fidem habeat (n. 42-52); またそれだけ信仰を持つことは42-52番。
quid charitas in proprio sensu (n. 114 ibi). 正しい意味で仁愛とは何かは、そこの114番。
(3) 訳文
要約すれば、だれかが悪を罪として避け、主へ目を向けるほど、それだけ仁愛の中にいて、したがって、それだけ信仰の中にいる。だれかが悪を罪として避け、主へ目を向けるほど、それだけ仁愛の中にいることは、『新しいエルサレムのための生活の教え』67-73番、さらに74-91番に見られ、また、それだけ信仰を持つことは42-52番に、正しい意味で仁愛とは何かは、そこの114番に見られる。
(1) 原文
24. Ex omnibus quae hactenus dicta sunt, constare potest, quod fides salutifera, quae est agnitio interna veri, non dari queat apud alios quam qui in charitate sunt.
(2) 直訳
Ex omnibus quae hactenus dicta sunt, constare potest, quod fides salutifera, quae est agnitio interna veri, non dari queat apud alios quam qui in charitate sunt. これまで述べられたことのすべてから、明らかにすることができる、救う信仰は、それは真理の内なる承認であり、仁愛の中にいる者以外の他の者のもとに存在することができないこと。
(3) 訳文
これまで述べたことのすべてから、救う信仰は、それは真理の内なる承認であって、仁愛の中にいる者以外の者のもとに存在できないことが明らかである。
カテゴリー: 原典講読 『信仰』
原典講読『信仰』25,26
(III.)
QUOD COGNITIONES VERI ET BONI NON SINT FIDEI, ANTEQUAM HOMO IN CHARITATE EST,
SED QUOD SINT PROMPTUARIUM, EX QUO FIDES CHARITATIS FORMARI POTEST.
真理と善の知識は、人間が仁愛の中にいる前に、信仰のものではないこと
しかし貯蔵庫であり、そこから仁愛の信仰が形成されることができる
(1) 原文
25. Est homini affectio sciendi ex prima pueritia; per hanc discit plura, quae illi usui erunt, et plura quae non usui. Cum adolescit, ex applicatione ad quoddam negotium, haurit illa quae rei negotii sunt; hoc fit ei tunc usus, quo afficitur: sic incohat affectio usus, quae producit affectionem mediorum, per quae venit ad negotium suum, quod ejus usus est. Haec progressio est apud unumquemvis in mundo, quia unicuique est aliquod negotium, ad quod ab usu qui est finis per media ad ipsum usum qui est effectus, procedit. Verum quia hic usus cum mediis ejus est pro vita in mundo, est ejus affectio naturalis.
(2) 直訳
Est homini affectio sciendi ex prima pueritia; 人間に最初の少年期から知ることの情愛がある。
per hanc discit plura, quae illi usui erunt, et plura quae non usui. それによって多くのことを学ぶ、それらは彼に役立ちとなる、また役立ちとならない多くのことを。
Cum adolescit, ex applicatione ad quoddam negotium, haurit illa quae rei negotii sunt; 成長したとき、ある種の職業への適用から、それらを吸収する、それらは職業の事柄である。
hoc fit ei tunc usus, quo afficitur: これがその時、彼に役立ちとなり、それに(役立ちに)情愛を感じる。
☆afficioの意味は奪格をともない受動態で「~に情愛を感じる」。
sic incohat affectio usus, quae producit affectionem mediorum, per quae venit ad negotium suum, quod ejus usus est. このように役立ちの情愛が始まる、それは手段の情愛を生み出し、それによって自分の職業にやって来る、それは彼の役立ちである。
Haec progressio est apud unumquemvis in mundo, quia unicuique est aliquod negotium, ad quod ab usu qui est finis per media ad ipsum usum qui est effectus, procedit. この前進は世のそれぞれの者のもとにある、なぜなら、それぞれに何らかの職業があり、それ〔職業〕へ向けて、目的である役立ちによって手段を通して、結果である役立ちそのものへ向けて、前進するから。
Verum quia hic usus cum mediis ejus est pro vita in mundo, est ejus affectio naturalis. しかし、この役立ちはその手段とともに、世での生活のためであるので、その情愛は自然的である。
(3) 訳文
人間には少年期の最初から知ることへの情愛がある。その情愛によって、自分に多くの役立つこと、また役立たないことを学ぶ。成長したとき、ある職業へ適用することから、〔特に〕職業に関連する事柄を吸収する。その時、これが彼にとって役立ちとなり、その役立ちに情愛を感じる。このように、役立ちの情愛は始まり、手段への情愛を生み出し、その手段によって役立ちである自分の職業にやって来る。
この前進は世のそれぞれの者にある、なぜなら、それぞれの者は何らかの職業につき、手段を通して目的である役立ちによってその職業に向けて、結果である役立ちそのものへ向けて、前進するから。しかし、この役立ちはその手段とともに、世での生活のためのものであるので、その情愛は自然的である。
(1) 原文
26. Sed quia omnis homo non modo spectat usus pro vita in mundo, sed etiam spectabit usus pro vita in caelo, (in hanc enim post vitam in mundo veniet, et in hac post illam vivet in aeternum,) ideo quisque a pueritia comparat sibi cognitiones veri et boni ex Verbo, aut ex doctrina ecclesiae, aut ex praedicatione, quae pro illa vita erunt, et reponit illas in memoria naturali, in majore aut minore copia secundum affectionem sciendi connatam, et per varia excitamenta auctam.
(2) 直訳
Sed quia omnis homo non modo spectat usus pro vita in mundo, sed etiam spectabit usus pro vita in caelo, しかし、すべての人間は世での生活のための役立ちに目を向けるだけでなく、天界での生活ののための役立ちにもまた目を向けるべきである、
☆「non modo・・・sed etiam~」はご存知と思いますが、英語で有名な「not only・・・but also~」「・・・だけでなく~もまた」です(私はラテン語のこの言い方を英語が取り入れ、そのまま真似したと思う)。
(in hanc enim post vitam in mundo veniet, et in hac post illam vivet in aeternum,) (なぜなら、ここへ世での生活の後、やって来る、そしてここでその〔生活の〕後、永遠に生きるから)
ideo quisque a pueritia comparat sibi cognitiones veri et boni ex Verbo, aut ex doctrina ecclesiae, aut ex praedicatione, それゆえ、だれもが少年期から自分に真理と善の知識を取得する、みことばから、または教会の教えから、または説教から、
quae pro illa vita erunt, それらはその〔天界の〕生活ためのものである、
et reponit illas in memoria naturali, またそれらを自然的な記憶に蓄える、
in majore aut minore copia secundum affectionem sciendi connatam, et per varia excitamenta auctam. 量で多いかまたは少ないか、知ろうとする生来の情愛にしたがって、またいろいろな刺激するものによって増やされて。
☆auctamはaugeo(増す、ふやす)の分詞。
(3) 訳文
しかし、すべての人間は、世での生活のための役立ちに目を向けるだけでなく、天界での生活ののための役立ちにもまた目を向けるべきである(なぜなら、世での生活の後、そこへやって来て、その後、そこで永遠にで生きるから)、それゆえ、だれもが、少年期から自分に天界の生活ためのものである真理と善の知識を、みことばから、または教会の教えから、または説教から取得し、またそれらを自然的な記憶に、多かれ少なかれ、知ろうとする生来の情愛にしたがって、またいろいろと刺激するものによって増やされて、蓄える。
原典講読『信仰』27,28,29
(1) 原文
27. Sed omnes hae cognitiones, quotcunque et qualescunque sunt, modo sunt promptuarium ex quo fides charitatis formari potest; et haec fides non formatur, nisi quantum fugit mala ut peccata. Si fugit mala ut peccata, tunc cognitiones illae fiunt fidei, cui vita spiritualis inest: si autem non fugit mala ut peccata, cognitiones illae non sunt nisi quam cognitiones, et non fiunt fidei cui aliqua vita spiritualis inest.
(2) 直訳
Sed omnes hae cognitiones, quotcunque et qualescunque sunt, modo sunt promptuarium ex quo fides charitatis formari potest; しかし、すべてこれらの知識は、どれほど多くても、どんな種類のものであっても、単なる貯蔵庫である、そこから仁愛の信仰を形成することができる。
et haec fides non formatur, nisi quantum fugit mala ut peccata. また、この信仰は形成されない、もし悪を罪として避けないかぎり(なら)。
Si fugit mala ut peccata, tunc cognitiones illae fiunt fidei, cui vita spiritualis inest: もし悪を罪として避けるなら、その時、それらの知識は信仰のものになり、そこに霊的ないのちが内在する。
si autem non fugit mala ut peccata, cognitiones illae non sunt nisi quam cognitiones, et non fiunt fidei cui aliqua vita spiritualis inest. しかし、もし悪を罪として避けないなら、それらの知識は知識以外のものではない、そして信仰のものとならない、そこに何らの霊的ないのちが内在しない。
☆nisiの意味は「もし~でないなら、~でないかぎり」の他に「~を除いて、~以外に」の意味がある。これはquamが後続しても同じ意味である。
(3) 訳文
しかし、すべてこれらの知識は、どれほど多くても、どんな種類のものであっても、単なる貯蔵庫であり、そこから仁愛の信仰を形成することのできるものである。またこの信仰は、悪を罪として避けないなら、形成されない。悪を罪として避けるなら、そのとき、それらの知識は信仰に属すものになり、そこに霊的ないのちが内在する。しかし、悪を罪として避けないなら、それらの知識は知識でしかなく、信仰に属すものとならず、そこに霊的ないのちは何ら内在しない。
(1) 原文
28. Hoc promptuarium maxime necessarium est, quoniam absque illo non formari potest fides; cognitiones enim veri et boni fidem intrant et faciunt illam: si nullae sint, fides non existit; fides prorsus vacua et inanis non datur; si paucae sint, fides fit pusilla et egena; si multa sint, fides fit locuples et plena secundum copiam.
(2) 直訳
Hoc promptuarium maxime necessarium est, quoniam absque illo non formari potest fides; この貯蔵庫は最大に必要である、それらなしで信仰は形成されることができないので。
cognitiones enim veri et boni fidem intrant et faciunt illam: なぜなら、真理と善の真理は信仰へ入り、それ〔信仰〕を形成するから。
si nullae sint, fides non existit; もしないなら、信仰は存在するようにならない。
fides prorsus vacua et inanis non datur; 完全に空(から)で虚(むな)しい信仰は存在しない。
si paucae sint, fides fit pusilla et egena; もし少ないなら、信仰はちっぽけな、貧弱なものになる。
si multa sint, fides fit locuples et plena secundum copiam. もし多いなら、信仰は量にしたがって富んだ、満ちたものになる。
(3) 訳文
この貯蔵庫は、それらなしで信仰は形成されることができないので、大いに必要である。真理と善の真理は信仰へ入り、信仰を形成するからである。知識がないなら、信仰は存在するようにならない。知識がまったく空(から)っぽとなっている信仰は存在しない。もし知識が少ないなら、信仰はちっぽけで貧弱なものとなる。知識が多ければ、信仰はその量にしたがって、富み、満ち足りたものとなる。
(1) 原文
29. At sciendum est, quod cognitiones genuini veri et boni faciant fidem, et prorsus non cognitiones falsi; fides enim est veritas, ut supra (n. 5-11) dictum est; ac falsitas, quia est opposita veritati, destruit fidem: nec potest charitas existere, ubi merae falsitates sunt, nam (ut supra n. 18 dictum est,) charitas et fides unum faciunt sicut bonum et verum faciunt unum, Ex his quoque sequitur, quod nullae cognitiones genuini veri et boni nullam fidem faciant, quod paucae aliquam fidem, et quod multae fidem illustrem secundum plenitudinem. Qualis est homini fides ex charitate, talis est ei intelligentia.
(2) 直訳
At sciendum est, quod cognitiones genuini veri et boni faciant fidem, et prorsus non cognitiones falsi; しかし、知っておくべきである、真理と善の純粋な真理が信仰をつくり、虚偽の真理ではまったく〔つくられ〕ないこと。
fides enim est veritas, ut supra (n. 5-11) dictum est; なぜなら、信仰は「真理」であるから、上(5-11番)で述べられたように。
ac falsitas, quia est opposita veritati, destruit fidem: そして虚偽は、それは「真理」と正反対のものであり、信仰を滅ぼす。
nec potest charitas existere, ubi merae falsitates sunt, nam (ut supra n. 18 dictum est,) charitas et fides unum faciunt sicut bonum et verum faciunt unum, 仁愛もまた存在することができない、虚偽だけが存在するところに、なぜなら(上の18番に述べられたように)仁愛と信仰は善と真理が一つのものとなるように一つのものとなるから。
Ex his quoque sequitur, quod nullae cognitiones genuini veri et boni nullam fidem faciant, quod paucae aliquam fidem, et quod multae fidem illustrem secundum plenitudinem. ここからもまた帰結される、真理と善の純粋な知識でないものが、信仰でないものをつくること、少ないものは信仰のあるものを〔つくる〕こと、多くのものは充満さにしたがって照らされた信仰を〔つくる〕こと。
☆見苦しい直訳となっていることをおわびします。しかし、内容はこれでわかるでしょう。
Qualis est homini fides ex charitate, talis est ei intelligentia. 人間に(とって)仁愛からの信仰がどのようなものであるか、〔それが〕彼に(とって)知性がそのものである。
☆スヴェーデンボリの著作によく出てくる「qualis・・・talis~」の相関文。「どのような・・・、そのような~」の直訳です。「qがtを定めます」すなわち、「信仰がどのようなものであるかによって、その人の知性(理解力)もそれに相応したものになる」ということです。
(3) 訳文
しかし、信仰をつくるのは真理と善の純粋な真理であって、虚偽の真理からではまったくつくられないことは知っておくべきである。なぜなら、前に述べたように(5-11番)、信仰は「真理」であり、虚偽は、「真理」と正反対のものであって、信仰を滅ぼすからである。虚偽だけが存在するところに、仁愛もまた存在することができない、なぜなら(前の18番で述べたように)仁愛と信仰は、善と真理が一つのものとなるように、一つのものとなるから。ここからもまた、真理と善の純粋な知識でなければ、信仰はつくられず、少ない知識は何らかの信仰つくり、多く知識は、その豊富さにしたがって、明瞭な信仰をつくることが帰結される。仁愛からの信仰がどのようなものであるかによって、その者の知性もそのようなものとなる。
原典講読『信仰』30,31
(1) 原文
30. Dantur etiam multi, qui non agnitionem internam veri habent, et tamen fidem charitatis; qui sunt qui in vita spectaverunt ad Dominum, et ex religione evitaverunt mala, sed a curis in mundo et negotiis detenti a cogitando de veris, et quoque a defectu veri apud docentes: sed illi usque interius seu in suo spiritu in agnitione veri, quia in affectione ejus, sunt; quare illi post mortem, dum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, agnoscunt vera et cum gaudio recipiunt illa. Aliter vero illi qui in vita non spectaverunt ad Dominum, et non ex religione evitaverunt mala; hi non interius seu in suo spiritu in aliqua affectione veri, et inde nec in aliqua agnitione ejus sunt; quare ii post mortem, cum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, non volunt agnoscere vera, et inde non recipiunt illa: malum vitae enim interius odit vera; at bonum vitae interius amat vera.
(2) 直訳
Dantur etiam multi, qui non agnitionem internam veri habent, et tamen fidem charitatis; 多くの者もまた存在する、真理の内なる承認を持たない、それでも仁愛の信仰を〔持つ〕者。
qui sunt qui in vita spectaverunt ad Dominum, et ex religione evitaverunt mala, sed a curis in mundo et negotiis detenti a cogitando de veris, et quoque a defectu veri apud docentes: その者は、生活の中で主に目を向け、宗教から悪を避けた、しかし世での心配と職業から真理について考えることを、また教える者のもとの真理の欠乏から、妨げられた。
sed illi usque interius seu in suo spiritu in agnitione veri, quia in affectione ejus, sunt; しかし、彼らはそれでも内的に、またはその霊の中で真理の承認の中に〔いる〕、なぜならその情愛の中に、いるから。
quare illi post mortem, dum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, agnoscunt vera et cum gaudio recipiunt illa. それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認め、楽しみとともにそれらを受け入れる。
Aliter vero illi qui in vita non spectaverunt ad Dominum, et non ex religione evitaverunt mala; しかし異なって〔いる〕、生活の中で主に目を向けず、宗教から悪を避けなかった者。
hi non interius seu in suo spiritu in aliqua affectione veri, et inde nec in aliqua agnitione ejus sunt; これらの者は内的に、またはその霊の中で真理の何らかの情愛の中にいない、それゆえ、その何らかの承認の中にいない。
quare ii post mortem, cum fiunt spiritus, et instruuntur per angelos, non volunt agnoscere vera, et inde non recipiunt illa: それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認めることを欲しない、それでそれらを受け入れない。
malum vitae enim interius odit vera; なぜなら、生活の悪は内的に真理を憎むから。
at bonum vitae interius amat vera. しかし、生活の善は内的に真理を愛する。
(3) 訳文
真理の内なる承認を持たず、それでも仁愛の信仰を持つ者もまた多く存在する。その者は、生活の中で主に目を向け、宗教から悪を避けたけれども、世での心配事や職業により、また教える者の真理の欠乏により、真理について考えることを妨げられた。しかし、彼らはそれでも内的に、すなわち霊の中では、真理の承認の中にいる、なぜなら、その情愛の中にいるから。それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認め、楽しみとともにそれらを受け入れる。しかし、生活の中で主に目を向けず、宗教から悪を避けなかった者は異なっている。これらの者は内的に、すなわち霊の中では、真理の何の情愛の中にもいない、それゆえ、真理の何らの承認の中にもいない。それゆえ、彼らは死後、霊となって、天使たちによって教えられる時、真理を認めようとはせず、それでそれらを受け入れない。なぜなら、生活での悪は内的に真理を憎むが、生活での善は内的に真理を愛するから。
(1) 原文
31. Cognitiones veri et boni, quae praecedunt fidem, apparent quibusdam quod fidei sint, sed usque non sunt; quod opinentur et dicant se credere, non ideo credunt; et nec illae sunt fidei, sunt enim solius cogitationis quod ita sit, sed non sunt agnitionis internae, quod veritates sint; ac fides quod veritates sint, dum nescitur quod sint, est species persuasionis remotae ab agnitione interna. Ut primum autem charitas implantatur, tunc cognitiones illae fiunt fidei, sed non plus quam charitas in illa est. In primo statu, antequam charitas percipitur, apparet illis fides sicut primo loco sit, et charitas secundo; sed in altero statu, cum charitas percipitur, fit fides secundo loco, et charitas primo. Primus status vocatur reformatio, alter status vocatur regeneratio. Cum homo in hoc statu est, tunc apud illum indies crescit sapientia, ac indies bonum multiplicat vera, et fructificat illa. Est homo tunc sicut arbor, quae fructum fert, et in fructu ponit semina, ex quibus novae arbores, et tandem hortus. Fit tunc vere homo, et post mortem angelus, cujus vitam facit charitas, et fides formam, pulchram secundum quale ejus; at fides tunc non amplius vocatur fides, sed intelligentia. Ex his constare potest quod omne fidei sit ex charitate, et nihil ejus ex se; tum etiam quod charitas producat fidem, et non fides charitatem: sunt cognitiones veri quae praecedunt, prorsus sicut penuarium in horreo, quod non nutrit hominem, nisi appetens victum inde frumentum desumit.
(2) 直訳
Cognitiones veri et boni, quae praecedunt fidem, apparent quibusdam quod fidei sint, sed usque non sunt; 真理と善の知識は、それは信仰に先行する、ある者には信仰のものである(こと)と見える、しかしそれでも、そうでない。
quod opinentur et dicant se credere, non ideo credunt; 信念を抱き、信じ(てい)ることをつぶやくことが、それゆえ、信じ(るのでは)ない。
☆opinorは自動詞で「意見を持つ、信念を抱く」という意味です。
et nec illae sunt fidei, sunt enim solius cogitationis quod ita sit, sed non sunt agnitionis internae, quod veritates sint; それらは信仰のものでもない、なぜなら〔それらは〕そうであること〔という〕単なる思考のものであり、「真理」のものである、内なる承認のものでないから。
ac fides quod veritates sint, dum nescitur quod sint, est species persuasionis remotae ab agnitione interna. しかし、「真理」のものである信仰は、それらが存在することを知らない時(=~の間)、内なる承認から遠く離れた確信の類である。
Ut primum autem charitas implantatur, tunc cognitiones illae fiunt fidei, sed non plus quam charitas in illa est. しかし、仁愛が植え付けられるとすぐに、その時、それらの知識は信仰のものとなる、しかしその〔信仰の〕中に存在する仁愛より以上にではない。
☆ut primum「~とすぐに、~やいなや」。最後の節は「その中に仁愛が存在するかぎり」と言い換えたほうがわかりやすいでしょう。
In primo statu, antequam charitas percipitur, apparet illis fides sicut primo loco sit, et charitas secundo; 最初の状態の中で、仁愛が知覚される前に、彼らに信仰が最初の場所にあるかのように現われる、そして仁愛が次に。
sed in altero statu, cum charitas percipitur, fit fides secundo loco, et charitas primo. しかし第二の状態の中で、仁愛が知覚される時、信仰は次〔の場所〕に、仁愛が最初の場所になる。
Primus status vocatur reformatio, alter status vocatur regeneratio. 最初の状態は改心と呼ばれる、第二の状態は再生と呼ばれる。
☆reformatioは柳瀬訳で「改良」。原意は「新しい形を与える」であり、現にあるものを新しく作り直す(リフォーム)こと、心をつくりかえるので「改心」。しかし、もう少しうまい言葉がないものかと思う。(4) 補足参照。
Cum homo in hoc statu est, tunc apud illum indies crescit sapientia, ac indies bonum multiplicat vera, et fructificat illa. 人間がこの状態の中にいるとき、その時、彼のもとで日々、知恵は成長し、そして日々、善は真理を増し加え、それらを実を結ばせる。
Est homo tunc sicut arbor, quae fructum fert, et in fructu ponit semina, ex quibus novae arbores, et tandem hortus. その時、人間は木のようである、それは実をもたらす、実の中に種を置く、そこから新しい木、ついに庭園〔をもたらす〕。
Fit tunc vere homo, et post mortem angelus, cujus vitam facit charitas, et fides formam, pulchram secundum quale ejus; その時、真の人間になる、そして死後は天使に〔なる〕、その〔天使の〕生活は仁愛を構成する、信仰は形を、その性質にしたがって美しさを〔構成する〕。
☆ここの「生活」は、後ろの信仰=形の対比から「いのち」の訳語がよいかもしれない、そして「構成する」ことから両者主格のvitamとcharitasを入れ換えて「仁愛がいのちを構成する」。
at fides tunc non amplius vocatur fides, sed intelligentia. しかし、信仰はその時、もはや信仰とは呼ばれないで、知性〔と呼ばれる〕。
Ex his constare potest quod omne fidei sit ex charitate, et nihil ejus ex se; ここから明らかにすることができる、すべての信仰は仁愛からのものである、それ自体から〔では〕その何もないこと。
tum etiam quod charitas producat fidem, et non fides charitatem: さらにまた、仁愛は信仰を生むこと、信仰が仁愛を〔生む〕でないこと。
sunt cognitiones veri quae praecedunt, prorsus sicut penuarium in horreo, quod non nutrit hominem, nisi appetens victum inde frumentum desumit. 真理の知識は、それは先行するが、完全に穀倉の中の貯蔵容器のようであり、人間を養育しないこと、もし食物をほしがって(=食欲がでて)、そこで穀物を引き出さないなら。
(3) 訳文
真理と善の知識は、信仰に先行し、ある者には信仰に属するように見えるが、しかしそれでも、そうではない。信念を抱き、信じている、とつぶやいても、それだからといって、信じているのではない。それらの知識は信仰に属するものでもない、なぜなら、それらはそうであるという単なる思考に属するものであり、「真理」の内なる承認に属するものでないから。「真理」に属する信仰は、「真理」が存在することを知らない間は、内なる承認から遠く離れた確信の部類のものである。しかし、仁愛が植え付けられるとすぐに、それらの知識は信仰に属するものとなる、しかしその信仰の中に仁愛が存在するかぎりそうなるのである。
仁愛が知覚される前の最初の状態では、信仰が最初の位置に、そして仁愛が次の位置にくるかのように見える。しかし、仁愛が知覚される時の第二の状態では、仁愛が最初の位置に、信仰は次の位置にくる。最初の状態は改心と呼ばれ、第二の状態は再生と呼ばれる。人間がこの再生の状態の中にいるとき、彼のもとで日々、知恵は成長し、日々、善は真理を増し加え、実を結ばせる。その時、人間は、実をもたらし、実の中に種を置き、そこから新しい木、ついには庭園となる木のようである。その時、真の人間となり、死後は天使となる。その天使の中の仁愛がいのちを構成し、信仰はその性質にしたがって美しい形を構成する。その時、信仰はもはや信仰とは呼ばれないで、知性と呼ばれる。
ここから、すべての信仰は仁愛からのものであり、その信仰自体からは何もないこと、さらにまた、仁愛が信仰を生み、信仰が仁愛を生むのではないことを明らかにすることができる。真理の知識は、それは先行するが、完全に穀倉の中の貯蔵容器のようであり、もし食物をほしがって、そこで穀物を引き出さないなら、人間を養育しないのである。
(4) 補足:reformatio(改心)の訳語について。
人間が救われるための過程として、新教会にはreformatioとregeneratioがあります。reformatioの過程は、遺伝悪を引き継いで、この世に生きるかぎり、再生するまでずっと続きます。一つの試練に打ち勝っても、いろいろな遺伝悪がなくなることはなく、その場から姿を消すだけで、何かのきっかけで、別の仲間とともにまた現われます。モグラたたきみたいなものです。
このように生きているかぎり戦わなくてはいけない過程であるreformatioを改心を訳すのは、回心と音の響きが同じこと、それとまた辞書には「心を改め正すこと」とあり「改心を誓う」などの用例があるように、一度ですっかり「改まる」イメージがあるので、新教会の「改心」の意味にそぐわず、なんとか他の訳語はないかと考えたことがあります。「改造」のほうが「つくりかえる」感じが出てよいのですが、心に対して「改造」とはやや異様であり、「改良」もまた、品種改良のような感じがします。
それで、普通の意味でなく特別な意味を持たせた語として「改心」の語を使うことしています。
原典講読『信仰』32,33
(1) 原文
32. Dicetur etiam quomodo formatur fides ex charitate. Cuivis homini est mens naturalis et mens spiritualis; mens naturalis pro mundo, et mens spiritualis pro caelo. Homo quoad intellectum est in utroque; non autem quoad voluntatem, priusquam fugit et aversatur mala ut peccata. Cum hoc facit, tunc aperitur mens spiritualis etiam pro voluntate; qua aperta, influit inde in mentem naturalem calor spiritualis e caelo, qui calor in sua essentia est charitas, ac vivificat cognitiones veri et boni quae ibi sunt, et ex illis format fidem. Fit etiam hoc sicut cum arbore, quae non vitam vegetativam accipit, prius quam calor e sole influit, et conjungit se cum luce, ut fit tempore veris. Plenus etiam parallelismus est inter vivificationem hominis et vegetationem arboris, in eo, quod hanc faciat calor mundi, et illam calor caeli: quare etiam homo toties assimilatur arbori a Domino.
(2) 直訳
Dicetur etiam quomodo formatur fides ex charitate. 信仰は仁愛からどのようにして形成されるかもまた述べられる。
Cuivis homini est mens naturalis et mens spiritualis; それぞれの人間に自然的な心と霊的な心がある。
mens naturalis pro mundo, et mens spiritualis pro caelo. 自然的な心は世のために、霊的な心は天界のために〔ある〕。
Homo quoad intellectum est in utroque; 人間は理解力に関しては両方の中にいる。
non autem quoad voluntatem, priusquam fugit et aversatur mala ut peccata. しかし、意志に関しては、〔両方の中にい〕ない、悪を罪として避け、退ける以前には。
Cum hoc facit, tunc aperitur mens spiritualis etiam pro voluntate; これをなすとき、その時、霊的な心は意志に対してもまた開かれる。
qua aperta, influit inde in mentem naturalem calor spiritualis e caelo, qui calor in sua essentia est charitas, ac vivificat cognitiones veri et boni quae ibi sunt, et ex illis format fidem. それが開かれると、ここから自然的な心の中へ天界からの霊的な熱が流入する、その熱はその本質では仁愛である、そしてそこにある真理と善の知識を活気づける(=生かす)、それらから信仰を形成する。
☆qua apertaはラテン語に特有の言い方「独立奪格句」。時・条件・理由・原因・譲歩・付帯状況などを表わす副詞節のような働きをします。
Fit etiam hoc sicut cum arbore, これらはまた生じる、木に生じるように、
quae non vitam vegetativam accipit, prius quam calor e sole influit, et conjungit se cum luce, ut fit tempore veris. それは植物の(=成長力のある)いのちを受けない、太陽からの熱が流入する前に、そして光と結合する、春の時に生じるように。
Plenus etiam parallelismus est inter vivificationem hominis et vegetationem arboris, in eo, quod hanc faciat calor mundi, et illam calor caeli: 人間の活性化(=活気づけること)と木の生長の間には平行性(=相似性)もまた満ちている、その〔後者〕中で、それらのことは世の熱がなすこと、あの〔前者〕中で、天界の熱が〔なす〕。
quare etiam homo toties assimilatur arbori a Domino. それゆえ、人間はまたしばしば、主により木にたとえられる。
(3) 訳文
信仰は仁愛からどのようにして形成されるかも述べよう。それぞれの人間には自然的な心と霊的な心がある。自然的な心は世のために、霊的な心は天界のためにある。人間は理解力に関しては両方の心の中にいる。しかし、意志に関しては、悪を罪として避け、退ける以前は、そうではない。悪を罪として避け、退けるとき、霊的な心は意志に対してもまた開かれる。開かれると、霊的な心から自然的な心の中へ天界からの霊的な熱が流入する。その熱は本質では仁愛であり、自然的な心にある真理と善の知識を生かし、それらから信仰を形成する。
これらのことは、木に生じるように、生じる。木は、春の時に生じるように、太陽からの熱が光と結合して流入する前には、成長力のあるいのちを受けない。人間が活気づけられことと木の生長の間には相似性が満ちている。世の熱によって木の中で行なわれることが、天界の熱によって人間の中で行なわれるのである。それゆえ、主により人間はしばしば木にたとえられている。
(1) 原文
33. Ex his paucis constare potest quod cognitiones veri et boni non sint fidei, antequam homo in charitate est; sed quod sint promptuarium, ex quo fides charitatis formari possit. Cognitiones veri fiunt vera apud regeneratum; etiam cognitiones boni, nam cognitio boni est in intellectu, at affectio boni in voluntate; ac verum vocatur id quod in intellectu est, et bonum id quod in voluntate.
(2) 直訳
Ex his paucis constare potest quod cognitiones veri et boni non sint fidei, antequam homo in charitate est; この簡潔なことから明らかにすることができる、真理と善の知識は信仰のものでないこと、人間が仁愛の中にいる前に、
sed quod sint promptuarium, ex quo fides charitatis formari possit. しかし貯蔵庫であること、そこから仁愛の信仰が形成されることができる。
Cognitiones veri fiunt vera apud regeneratum; 真理の知識は真理となる、再生されたもの(者)のもとで。
etiam cognitiones boni, nam cognitio boni est in intellectu, at affectio boni in voluntate; 善の知識もまた〔真理となる〕、なぜなら善の真理は理解力の中にあるから、しかし善の情愛は意志の中に〔ある〕。
ac verum vocatur id quod in intellectu est, et bonum id quod in voluntate. そして理解力の中にあるもの、それは真理と呼ばれる、また意志の中にあるもの、それは善と。
(3) 訳文
この簡潔な説明からでも、人間が仁愛の中にいる前には、真理と善の知識は信仰に属するものでなく、そこから仁愛の信仰が形成されることができる貯蔵庫であることを明らかにすることができる。真理の知識は、再生された者のもとで真理となり、善の真理は理解力の中にあるので、善の知識もまた真理となるが、それでも善の情愛は意志の中にある。そして理解力の中にあるもの真理と呼ばれ、また意志の中にあるものは善と呼ばれる。
(4) 蛇足
知識と信仰の違いが述べてあります。仁愛(の生活)により知識が信仰へ変わります。そのことが木の生長と比較されています。木(人間)の成長には、光(真理)だけでなく、熱(仁愛)と結合した光が必要です。冬は熱がないので、成長しません、春に暖かくなって、成長しはじめます。