原典講読「神の摂理』 282

 

(1) 原文


282.  Potuisset Dominus sanare intellectum apud omnem hominem, et sic facere ut non mala sed bona cogitet; hoc per varios timores, per miracula, per loquelas cum defunctis, perque visiones et somnia; sed modo sanare intellectum, est solum extrinsecus sanare hominem; intellectus enim cum ejus cogitatione est externum vitae hominis, ac voluntas cum ejus affectione est internum vitae ejus; quare sanatio solius intellectus foret sicut sanatio palliativa, per quam malignitas interior inclusa et inhibita exire, consumeret primum vicina et postea remota, usque dum omne morticinum esset. Ipsa voluntas est, quae sananda est, non per influxum intellectus in illam, quia ille non datur, sed per instructionem et hortationem ab intellectu. Si intellectus solum sanaretur, fieret homo sicut cadaver conditum, seu aromatibus fragrantibus et rosis circumvelatum, quae brevi a cadavere traherent putorem, ut non alicujus naribus possent admoveri; ita fieret cum veris caelestibus in intellectu, si malus voluntatis amor obstrueretur.


 


(2) 直訳


Potuisset Dominus sanare intellectum apud omnem hominem, et sic facere ut non mala sed bona cogitet; 主はすべての人間のもとの理解力をいやすことができた(接続・未完了)、またこのように(したがって)でなく善を考える☆ようにすること〔ができた〕。


「悪でなく善を考える」ではよくわりませんね。何か物事をとらえるときそのことを悪く考えないで、よい面をとらえる、物事をよいように考える、またもっと進めて、悪いことをしようなどと思わないで、よいことをしようと考えることでしょう。


hoc per varios timores, per miracula, per loquelas cum defunctis, perque visiones et somnia; このことをいろいろな恐れによって、奇跡によって、死んだ者との会話によって、また()夢によって。


sed modo sanare intellectum, est solum extrinsecus sanare hominem; しかし、単に理解力をいやすことは、外側だけで人間をいやすことである。


intellectus enim cum ejus cogitatione est externum vitae hominis, ac voluntas cum ejus affectione est internum vitae ejus; というのは、理解力は彼の思考とともに人間の外なるいのちであるから、そして意志は彼の情愛とともに彼の内なるいのちである。


quare sanatio solius intellectus foret sicut sanatio palliativa, per quam malignitas interior inclusa et inhibita exire, consumeret primum vicina et postea remota, usque dum omne morticinum esset. それゆえ、理解力だけのいやし(治療)は一時しのぎの治療(癒し)であった(接続・未完了)、閉じ込められたまたふさがれた内的な悪性の状態は出てくること、滅ぼす、最初は近くのもの、またその後、遠くのもの、すべてのものが壊死するまで。


Ipsa voluntas est, quae sananda est, non per influxum intellectus in illam, quia ille non datur, sed per instructionem et hortationem ab intellectu. 意志そのものである、それはいやされなくてはならない、理解力の流入によってその中へではない、それは存在しないので、しかし、理解力からの教え(教育)と奨励(刺激)よって。


Si intellectus solum sanaretur, fieret homo sicut cadaver conditum, seu aromatibus fragrantibus et rosis circumvelatum, quae brevi a cadavere traherent putorem, ut non alicujus naribus possent admoveri; もし、理解力だけがいやされるなら、人間は防腐処理のされた死体のようであった(接続・未完了)、すなわち、よい香りの香るもので、またバラでまわりをおおわれて、それらは短くて☆、死体から腐臭(悪臭)が引き出される、ある者の鼻が近づけることができないような。


ここは訳しづらい部分です。短い(または近い)それら(芳香や花)は、という意味であり、brevusが与格または奪格(ここはこれでしょう)なっています。すなわち(近くにある?) それら(芳香や花)(その効果も)短くて、〔そのうち死体からの腐臭を引き寄せてしまう、とって代わってしまう〕といったユアンスでしょう。


ita fieret cum veris caelestibus in intellectu, si malus voluntatis amor obstrueretur. このようになったであろう、理解力の中の天界の真理に、もし、意志の悪の愛がふさがれたなら。


 


(3) 訳文


282.  主は、すべての人間のもとの理解力をいやすこと、したがって悪いことでなく善いことを考えるようにし、このことをいろいろな恐れ、奇跡によって、死者との会話によって、また幻と夢によってなされることも可能であられた。しかし、単に理解力をいやすことは、外側だけで人間をいやすことである。というのは、理解力は彼の思考とともに人間の外なるいのちであり、そして意志は彼の情愛とともに彼の内なるいのちであるから。それゆえ、理解力だけのいやしは一時しのぎの治療であって、閉じ込められ、ふさがれた内的な悪性の状態は出てきて、最初は近くのもの、またその後に遠くのもの、すべてのものが壊死するまで滅ぼす。いやされなくてはならないは意志そのものであり、その中へ理解力の流入によってではなく、それは存在しないからであり、理解力からの教えと刺激によるのである。


 もし、理解力だけがいやされるなら、人間は防腐処理のされた、すなわち、よい香りの芳香物や、バラでまわりをおおわれた死体のようなものとなったであったろう、そのうち、その死体からは鼻を近づけることができないような腐臭が出てくる。意志の中の悪の愛がふさがれたなら、理解力の中の天界の真理はこのようなものになったであろう。

原典講読「神の摂理』 283

 

(1) 原文


283.  Quod permittatur homini cogitare mala usque ad intentionem eorum, est, ut dictum est, ut per civilia, moralia, et spiritualia removeantur; quod fit cum cogitat, quod contra justum et aequum sit, contra honestum et decorum, et contra bonum et verum, ita contra tranquillum, laetum et beatum vitae. Per illa tria sanat Dominus amorem voluntatis hominis et quidem primum per timores, et postea per amores. Sed usque mala non separantur et ejiciuntur ex homine, sed modo removentur et ad latera delegantur; et quando ibi sunt, et bonum in medio, tunc mala non apparent; quicquid enim in medio est, hoc directe sub intuitu est, ac videtur et percipitur. At sciendum est, quod tametsi bonum est in medio, usque homo non ideo in bono sit, nisi mala quae ad latera sunt, vergant deorsum aut extrorsum; si spectant sursum aut introrsum, non remota sunt, nam usque connituntur redire ad medium. Deorsum aut extrorsum vergunt et spectant, quando homo fugit sua mala ut peccata, et magis adhuc cum aversatur illa; nam tunc illa damnat et devovet inferno, ac facit ut illuc spectent.


 


(2) 直訳


Quod permittatur homini cogitare mala usque ad intentionem eorum, est, ut dictum est, ut per civilia, moralia, et spiritualia removeantur; 人間に悪を考えることが許されること、その意図へまでも、言われたように、市民的なもの、道徳的なもの、また霊的なものによって取り去られる(遠ざけられる)ため、である。


quod fit cum cogitat, quod contra justum et aequum sit, contra honestum et decorum, et contra bonum et verum, ita contra tranquillum, laetum et beatum vitae. このことは考えているとき生ずる(行なわれる)、公正と平等に反していること、名誉で(体面と)つかわしいことに反する、また善と真理に反する、このように生活(いのち)の穏やかさ(静穏)、快さ(喜ばしさ)と幸運に反する。


Per illa tria sanat Dominus amorem voluntatis hominis; それらの三つのものによって主は人間の意志の愛をいやされる。


et quidem primum per timores, et postea per amores. また確かに最初は恐れによって、またその後、愛によって。


Sed usque mala non separantur et ejiciuntur ex homine, sed modo removentur et ad latera delegantur; しかし、それでも、悪は人間から分離されない、また追い出されない、しかし、単に遠ざけられる、また脇へ追い払われる。


et quando ibi sunt, et bonum in medio, tunc mala non apparent; また、そこにある時、また善が中央の中に〔あるとき〕、その時、悪は見られない。


quicquid enim in medio est, hoc directe sub intuitu est, ac videtur et percipitur. というのは、何でも中央にあるものは、これはまっすぐ前方に(すぐ近くに)凝視の下にある、そして見られ、また知覚されるから。


At sciendum est, quod tametsi bonum est in medio, usque homo non ideo in bono sit, nisi mala quae ad latera sunt, vergant deorsum aut extrorsum; しかし、知らなければならない、たとえ善が中央の中にあっても、それでも人間はそれゆえ善の中にいない、悪が、それは脇にある、傾いてい(向かう)のでないなら、下方へまたは外へ。


si spectant sursum aut introrsum, non remota sunt, nam usque connituntur redire ad medium. もし、上方へまたは中へ眺めるなら、遠く離れていない、なぜなら、やはり中央へ戻ることを努力するから。


Deorsum aut extrorsum vergunt et spectant, quando homo fugit sua mala ut peccata, et magis adhuc cum aversatur illa; 下方へまたは外へ傾(向かう)、また眺める、人間が自分の悪を罪として避ける時、さらになおさら、それ〔悪〕を退ける(追い払う)


nam tunc illa damnat et devovet inferno, ac facit ut illuc spectent. なぜなら、その時、それ〔悪〕を地獄へと断罪し、(地獄へと)呪う、そしてそこへ眺めるようにする☆。


☆ ここは意訳してもよいと思います。すなわち「そこを眺めるようにさせる⇒(自分の悪を)地獄へ向ける」


 


(3) 訳文


283.  悪を考え、それを意図するまでも人間に許されのは、〔前に〕言われたように、市民的なもの、道徳的なもの、また霊的なものによって遠ざけられるためである。


このことは、公正と平等に反し、体面や似つかわしさに反し、また善と真理に反し、このように生活の静穏、快さと幸運に反していると考えているとき生ずる。それらの三つのものによって、また確かに最初は恐れによって、またその後、愛によって、主は人間の意志の愛をいやされる。


 しかし、それでも、悪は人間から分離されず、追い出されない、しかし、単に遠ざけられ、脇へ追い払われる。また、善が中央にある時、悪は見られない。というのは、何でも中央にあるものは、これはすぐ近くの凝視の下にあり、そして見られ、知覚されるから。


 しかし、たとえ善が中央にあっても、それでも人間は、脇にある悪が下方または外へ向かっているのでないなら、それゆえに善の中にいないことを知らなければならない。もし、〔悪が〕上方または中を眺めるなら、遠く離れていない、なぜなら、やはり中央へ戻ることを努力するから。


人間が自分の悪を罪として避ける時、それ〔悪〕を退ける時はなおさら、〔その悪は〕下方または外へ向かい、眺める。なぜなら、その時、それ〔悪〕を地獄へと断罪し、呪い、そしてそこを眺めるようにするから。