原典講読『神の摂理』 71

 

QUOD LEX DIVINAE PROVIDENTIAE SIT,
UT HOMO EX LIBERO SECUNDUM RATIONEM AGAT.


神的な摂理の法則であること、
人間が自由から理性にしたがって行動すること。


 


(1) 原文


71.  Quod homini sit liberum cogitandi et volendi sicut lubet, sed non liberum loquendi quicquid cogitat, nec liberum faciendi quicquid vult, notum est: quare liberum, quod hic intelligitur, est liberum spirituale, et non naturale, nisi quando unum faciunt; cogitare enim et velle est spirituale, at loqui et facere est naturale. Distinguuntur etiam manifeste apud hominem; nam homo cogitare potest quod non eloquitur, et velle quod non facit; ex quo patet, quod spirituale et naturale apud hominem discriminata sint; quare non potest homo ab uno in alterum transire, nisi quam per determinationem; quae determinatio comparari potest januae, quae prius recludenda et aperienda est. Sed haec janua stat sicut aperta apud illos qui ex ratione secundum leges civiles regni et morales societatis cogitant et volunt; hi enim loquuntur quae cogitant, et faciunt sicut volunt: at janua illa stat sicut occlusa apud illos, qui contra illas leges cogitant et volunt. Qui attendit ad suas voluntates et inde facta, animadvertet quod talis determinatio intercedat, et quandoque pluries in una sermocinatione, et in una actione. Haec praemissa sunt, ut sciatur quod per agere ex libero secundum rationem, intelligatur libere cogitare et velle, et inde libere loqui et facere quod secundum rationem est.


 


(2) 直訳


Quod homini sit liberum cogitandi et volendi sicut lubet, sed non liberum loquendi quicquid cogitat, nec liberum faciendi quicquid vult, notum est: 人間に、好むように考え、また意志する(欲する)由がある、しかし、何でも考えるものを話す自由はない、何でも意志する(欲する)ものを行なう自由もないことは、よく知られている。


quare liberum, quod hic intelligitur, est liberum spirituale, et non naturale, nisi quando unum faciunt; それゆえ、自由は、ここに意味されるもの、霊的な自由である、自然的でなく、〔両者が〕一つになっている時でないなら。


cogitare enim et velle est spirituale, at loqui et facere est naturale. というのは、考えることと意志することは霊的(なもの)であるから、しかし、話すことと行なうことは自然的(なもの)である。


Distinguuntur etiam manifeste apud hominem; さらにまた〔それらは〕人間のもとではっきりと区別される。


nam homo cogitare potest quod non eloquitur, et velle quod non facit; なぜなら、人間は話さない(口に出さない)のを考えることができるから、また行なわないものを意志すること。


ex quo patet, quod spirituale et naturale apud hominem discriminata sint; そのことから明らかである、人間のもとの霊的なものと自然的なものが区別されていること。


quare non potest homo ab uno in alterum transire, nisi quam per determinationem; それゆえ、人間は一つのものからもう一つのものの中に移る(変わる)とはできない、決定(確定)によって以外でないなら。


quae determinatio comparari potest januae, quae prius recludenda et aperienda est. その決定(確定)は扉()☆に例えられることができる、それは前もって解かれ、また開かれている。


余談ながらjanus「入口」はJanuarius「一月」の語源です。


Sed haec janua stat sicut aperta apud illos qui ex ratione secundum leges civiles regni et morales societatis cogitant et volunt; しかし、この()は彼らのもとに開かれたように立っている(位置する)、理性から王国の市民の法律や社会の道徳(の法律)にしたがって考え、また意志する者。


hi enim loquuntur quae cogitant, et faciunt sicut volunt: というのは、これらの者は考えるものを話す、また意志するものを行なうから。


at janua illa stat sicut occlusa apud illos, qui contra illas leges cogitant et volunt. しかし、この()は彼らのもとに隠されたように立っている(位置する)、それらの法律に反して考え、意志する者。


Qui attendit ad suas voluntates et inde facta, animadvertet quod talis determinatio intercedat, et quandoque pluries in una sermocinatione, et in una actione. 自分の意志とそこからの行為(行動)注意する者は、このような決定(確定)が間に存在する(介在する)ことを気づく(認める)、またいつでもしばしば、一つの会話の中に、また一つの行動の中に。


Haec praemissa sunt, ut sciatur quod per agere ex libero secundum rationem, intelligatur libere cogitare et velle, et inde libere loqui et facere quod secundum rationem est. これらがあらかじめ言われる、知られるように(ために)、自由から理性にしたがって行動することによって、自由に考えることと意志することが意味される、またここから自由に話し、また行なうこと、理性にしたがっていることを。


 


(3) 訳文


71.  人間に、好むように考え、意志する由がある、しかし、考えるものを何でも話す自由はなく、意志するものを何でも行なう自由もないことは、よく知られている。それゆえ、ここに意味される自由は、〔霊的な自由と自然的な自由が〕一つになっている時でないなら、自然的でな自由でなく、霊的な自由である。考えることと意志することは霊的なものである、しかし、話すことと行なうことは自然的なものであるからである


さらにまた〔それらは〕人間のもとではっきりと区別される。なぜなら、人間は話さないのを考え、行なわないものを意志することができるから。そのことから、人間のもとで霊的なものと自然的なものが区別されていることが明らかである。それゆえ、人間は決定によってでないなら一つのものからもう一つのものの中に移るとはできない。その決定は、前もって解かれ、また開かれている扉に例えられることができる。しかし、この扉は、理性から王国の市民の法律や社会の道徳にしたがって考え、また意志する者のもとに開かれたようである。というのは、これらの者は考えるものを話し、意志するものを行なうから。しかし、この扉は、それらの法律に反して考え、意志する者のもとで閉ざされているようである。自分の意志とそこからの行為注意する者は、ときどき、またしばしば、ある会話の中に、またある行動の中にこのような決定が間に存在することに気づく。これらをあらかじめ言うのは、自由から理性にしたがって行動することによって、自由に考え意志すること、またここから理性にしたがって自由に話し、行なうことが意味されることが知られるためである。

原典講読『神の摂理』 72

 

(1) 原文


72.  Sed quia pauci sciunt, quod haec lex possit esse lex Divinae Providentiae, ex eo imprimis, quia sic etiam liberum est homini cogitare malum et falsum, et tamen Divina Providentia continue ducit hominem ad cogitandum et volendum bonum et verum, ideo ut hoc percipiatur, distincte progrediendum est; quod erit in hoc ordine:


(i.) Quod homini Ratio et Liberum sit, seu Rationalitas et Libertas, et quod binae illae facultates sint a Domino apud hominem.


(ii.) Quod quicquid homo ex Libero facit, sive sit rationis vel non rationis, modo sit secundum ejus rationem, appareat illi ut ejus.


(iii.) Quod quicquid homo ex Libero secundum suam cogitationem facit, approprietur ei sicut ejus, et remaneat.


(iv.) Quod homo per binas illas facultates a Domino reformetur et regeneretur; et quod absque illis non possit reformari et regenerari.


(v.) Quod homo mediis illis binis facultatibus tantum reformari et regenerari possit, quantum potest per illas adduci ad agnoscendum, quod omne bonum et verum quod cogitat et facit, sit a Domino, et non a semet.


(vi.) Quod conjunctio Domini cum homine, et reciproca hominis cum Domino, per binas illas facultates fiat.


(vii.) Quod Dominus binas illas facultates apud hominem illibatas ac ut sanctas in omni Divinae suae Providentiae progressione custodiat.


(viii.) Quod ideo Divinae Providentiae sit, ut homo ex libero secundum rationem agat.


 


(2) 直訳


Sed quia pauci sciunt, quod haec lex possit esse lex Divinae Providentiae, ex eo imprimis, quia sic etiam liberum est homini cogitare malum et falsum, et tamen Divina Providentia continue ducit hominem ad cogitandum et volendum bonum et verum, ideo ut hoc percipiatur, distincte progrediendum est; しかし、わずかな者が知っているので、この法則が神的な摂理の法則であることができること、このことから特に、このようにまた自由は人間に悪と虚偽を考えることであるので、またそれでもなお神的な摂理は絶えず人間を考え、意志するように導く、善と真理を、それゆえ、このことが知覚されるように、明確に前進しなければならない。


quod erit in hoc ordine: それはこの順序の中にある(未来)
(i.) Quod homini Ratio et Librum sit, seu Rationalitas et Libertas, et quod binae illae facultates sint a Domino apud hominem.
 (i.) 人間に理性と自由☆があること、すなわち、推理力と自由(解放)☆、また二つのそれらの能力が主から人間のもとにあること。


形容詞liber「自由な」の中性実詞librumと女性名詞libertasも「自由」であり、私にはどちらも「自由」としか訳語が思いつきません。英訳ではそれぞれfreedomlibertyでやはり自由です。ただしこの類の女性名詞は「~性」の訳語とすること多いです。すると「自由性」ですが、あまり変わりませんね。


(ii.) Quod quicquid homo ex Libero facit, sive sit rationis vel non rationis, modo sit secundum ejus rationem, appareat illi ut ejus. (ii.) どんなものでも人間が自由から行なうものは、あるいは理性のものであるあるいは理性のものでない、彼の理性にしたがっているかぎり、それは彼のもののように見えること。


(iii.) Quod quicquid homo ex Libero secundum suam cogitationem facit, approprietur ei sicut ejus, et remaneat. (iii.) どんなものでも人間が自由から自分の思考にしたがって行なうものは、彼に、彼のものであるように専有されること、また残る(存続する)


(iv.) Quod homo per binas illas facultates a Domino reformetur et regeneretur; (iv.) 人間は二つのこれらの能力によって主により改心され、また再生されること。


et quod absque illis non possit reformari et regenerari. またそれらなしで改心されることと再生されることはできないこと。


(v.) Quod homo mediis illis binis facultatibus tantum reformari et regenerari possit, quantum potest per illas adduci ad agnoscendum, quod omne bonum et verum quod cogitat et facit, sit a Domino, et non a semet. (v.) 人間はそれらの二つの能力によって、それだけ改心され☆、また再生される☆ことができる、それらによって認めるようにもたらされることができるほど、すべての善と真理を、それを考え、行なう、主からである、また自分自身からでなく。


これは日本語の問題でもあるのでしょうが、私には(ある者が)「改心される」「再生される」と(ある者が)「改心する」「再生する」の違いがわかりません。それで、どちらも「~される」でなく「~する」と訳しています。


(vi.) Quod conjunctio Domini cum homine, et reciproca hominis cum Domino, per binas illas facultates fiat. (vi.) 人間との主の結合は、また主との人間の相互のもの〔結合〕は、二つのこれらの能力によって生じる(行なわれる)こと。


(vii.) Quod Dominus binas illas facultates apud hominem illibatas ac ut sanctas in omni Divinae suae Providentiae progressione custodiat. (vii.) 主は二つのそれらの能力を人間のもとで損なわれず、そして聖なるものように、すべてのご自分の神的な摂理の進行の中で守られること。


(viii.) Quod ideo Divinae Providentiae sit, ut homo ex libero secundum rationem agat. (viii.) それゆえ、神的な摂理があること、人間が自由から理性にしたがって行動するように。


 


(3) 訳文


72.  しかし、この法則が神的な摂理の法則でありうることを、特に、このように自由はまた人間が悪と虚偽を考え、それでもなお神的な摂理は善と真理を絶えず考え、意志するように人間を導くことをわずかな者しか知っていないので、それゆえ、そのことが知覚されるように、明確に前進しなければならないが、それは次の順序でなければならない―
(i.)
人間に理性と自由、すなわち、推理力と自由があること、また二つのそれらの能力が主から人間のもとにあること。


(ii.) どんなものでも人間が自由から行なうものは、理性のものでろうとあるいは理性のものでなかろうと、彼の理性にしたがっているかぎり、それは彼のもののように見えること。


(iii.) どんなものでも人間が自由から自分の思考にしたがって行なうものは、彼に、彼のものであるように専有され、また存続すること


(iv.) 人間は二つのこれらの能力によって主により改心し、再生すること、またそれらなしで改心し、再生することはできないこと。


(v.) 人間はそれらの二つの能力によって、考え、行なうすべての善と真理が主からであり、また自分自身からでないと(それらによって)認めることができるほど、それだけ改心し、また再生することができること。


(vi.) 人間との主の結合は、また主との人間の相互のもの〔結合〕は、二つのこれらの能力によって行なわれること。


(vii.) 主は二つのそれらの能力を人間のもとで損なわれず、そして聖なるものように、すべてのご自分の神的な摂理の進行の中で守られること。


(viii.) それゆえ、人間が自由から理性にしたがって行動するように、神的な摂理があること。

原典講読『神の摂理』 73

 

(1) 原文


73.  (i.) Quod homini Ratio et Liberum sit, seu Rationalitas et Libertas; et quod binae illae facultates sint a Domino apud hominem. Quod homini sit facultas intelligendi, quae est rationalitas, ac facultas cogitandi, volendi, loquendi et faciendi id quod intelligit, quae est libertas; et quod binae illae facultates sint a Domino apud hominem, in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia (n. 264-270, 425; et quoque supra, n. 43, 44), actum est. Sed quia plura dubia de utraque illa facultate incidere possunt, cum de illis cogitatur, volo in hoc limine solum aliquid de libero agendi secundum rationem apud hominem tradere. [2.] Sed primum sciendum est, quod omne liberum sit amoris, adeo ut amor et liberum unum sint; et quia amor est vita hominis, est quoque liberum vitae ejus omne; enim jucundum, quod est homini, est ex amore ejus, non aliunde datur aliquod jucundum et ex jucundo amoris agere est ex libero; nam jucundum ducit hominem sicut flumen id quod fertur ex se secundum venam ejus. Nunc quia amores sunt plures, quidam concordantes, et quidam discordantes, sequitur quod libera similiter plura sint: sed in genere dantur tria libera; naturale, rationale, et spirituale. [3.] Liberum naturale est cuivis homini ex hereditate; ex hoc homo non amat aliud quam se et mundum; ejus prima vita non aliud est. Et quia omnia mala ex binis illis amoribus existunt, et inde mala etiam fiunt amoris, sequitur quod mala cogitare et velle, sit liberum naturale ejus; et cum illa apud se per ratiocinia confirmavit, quod ex libero secundum rationem suam illa agat: ita facere est ex facultate ejus quae vocatur libertas; et illa confirmare est ex facultate ejus quae vocatur rationalitas. [4.] Ut pro exemplo: ex amore hominis, in quem nascitur, est quod velit adulterari, defraudare, blasphemare, vindicare; et cum haec mala apud se confirmat, et illa per id facit licita, tunc illa ex jucundo amoris illorum libere quasi secundum rationem cogitat et vult, et quantum leges civiles non retinent, loquitur et facit. Ex Divina Domini Providentia est, ut liceat homini ita agere, quia liberum seu libertas ei est. In hoc libero est homo a natura, quia ex hereditate, et in hoc libero sunt illi qui id apud se ex jucundo amoris sui et mundi per ratiocinationes confirmaverunt. [5.] Liberum rationale est ex amore famae propter honorem aut propter lucrum. Jucundum illius amoris est apparere in externa forma sicut homo moralis; et quia amat hanc famam, non defraudat, non adulteratur, non vindicat, non blasphemat; et quia haec facit rationis suae, etiam ex libero secundum rationem suam agit sincerum, justum, castum, amicum; immo potest ex ratione bene loqui pro illis. Sed si rationale ejus est solum naturale, et non simul spirituale, est liberum illud modo liberum externum, non autem liberum internum; nam nihilominus interius non amat illa bona, sed modo exterius propter famam, ut dictum est; quare bona quae facit, non in se bona sunt. Potest etiam dicere, quod facienda sint propter bonum publicum; sed hoc non dicit ex amore boni publici, sed ex amore sui honoris aut lucri; ideo liberum ejus nihil trahit ex amore boni publici, nec ratio, quia haec assentitur amori: quare hoc liberum rationale est interius liberum naturale. Hoc liberum etiam ex Divina Domini Providentia cuivis relinquitur. [6.] Liberum spirituale est ex amore vitae aeternae. In illum amorem et ejus jucundum non alius venit, quam qui cogitat mala esse peccata, et ideo non vult illa, et simul spectat ad Dominum: ut primum homo hoc facit, in libero illo est; nam nemo potest non velle mala quia peccata sunt, et ideo non facere illa, nisi sit ex interiori seu superiori libero, quod est ex interiori seu superiori amore ejus. Hoc liberum non apparet in principio ut liberum, sed usque est: at postea apparet, et tunc ex ipso libero secundum ipsam rationem agit, cogitando, volendo, loquendo et faciendo bonum et verum. Hoc liberum crescit, sicut liberum naturale decrescit et fit servum, et conjungit se cum libero rationali, et hoc purificat. [7.] Quisque in hoc liberum venire potest, modo velit cogitare quod vita aeterna sit, et quod jucundum et beatum vitae in tempore ad tempus, non sit nisi sicut umbra pertransiens ad jucundum et beatum vitae in aeterno in aeternum; et hoc potest homo cogitare si vult, quia ei rationalitas et libertas est, et quia Dominus, ex quo binae hae facultates sunt, continue dat ut possit.


 


(2) 直訳


(i.) Quod homini Ratio et Liberum sit, seu Rationalitas et Libertas; (i.) 人間に理性と自由、すなわち、推理力と自由があること。


et quod binae illae facultates sint a Domino apud hominem.― た二つのそれらの能力が主から人間のもとにあること。


Quod homini sit facultas intelligendi, quae est rationalitas, ac facultas cogitandi, volendi, loquendi et faciendi id quod intelligit, quae est libertas; 人間に理解する能力があること、それは推理力である、そして理解したことそれを考える、欲しる、話す、また行なう能力である、それは自由である。


et quod binae illae facultates sint a Domino apud hominem, in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia (n. 264-270, 425; et quoque supra, n. 43, 44), actum est. また二つのそれらの能力が主から人間のもとにあることは、論文『神的な愛と神的な知恵について』(264-270)、また上の43, 44番に、扱われている。


Sed quia plura dubia de utraque illa facultate incidere possunt, cum de illis cogitatur, volo in hoc limine solum aliquid de libero agendi secundum rationem apud hominem tradere. しかし、多くの疑いが両方のその能力について生ずることができるので、それらについて考えられるとき、この光の中で自由について、人間のもとの理性にしたがって働く何らかのものだけを伝える(述べる)ことを私は欲する。


[2.] Sed primum sciendum est, quod omne liberum sit amoris, adeo ut amor et liberum unum sint; [2.] しかし、最初に知らなければならない、すべての自由は愛のものであること、これほどに愛と自由は一つである。


et quia amor est vita hominis, est quoque liberum vitae ejus omne; また愛は人間のいのちであるので、自由もまたそのいのちのすべてのものである。


enim jucundum, quod est homini, est ex amore ejus, non aliunde datur aliquod jucundum et ex jucundo amoris agere est ex libero; というのは、快さは、それは人間にある、彼の愛からである、別の場所から何らかの快さから存在しない、また愛の快さからの行動することは自由から〔行動すること〕である。


nam jucundum ducit hominem sicut flumen id quod fertur ex se secundum venam ejus. なぜなら、快さはそれを川(流れ)ように人間を導くから、それはその水流にしたがって自分自身からもたらす。


Nunc quia amores sunt plures, quidam concordantes, et quidam discordantes, sequitur quod libera similiter plura sint: それで、愛は多くのものがあるので、あるものは一致したもの、またあるものは不一致のもの、~ということになる、自由は同様に多くのものがある。


sed in genere dantur tria libera; しかし、全般的に三つの自由が存在する。


naturale, rationale, et spirituale. 自然的、理性的、また霊的〔な自由である〕。


[3.] Liberum naturale est cuivis homini ex hereditate; [3.] 「自然的な自由」は人間のそれぞれに遺伝☆からある。


haereditasは特定的に「遺伝」でもよいのですが、広くは「生まれながらに取得」のもの、「相続」したものの意味です。


ex hoc homo non amat aliud quam se et mundum; これ〔自然的な自由〕から人間は自分自身と世以外の何かを愛さない。


ejus prima vita non aliud est. 彼の最初のいのちは他のものではない。


Et quia omnia mala ex binis illis amoribus existunt, et inde mala etiam fiunt amoris, sequitur quod mala cogitare et velle, sit liberum naturale ejus; また、すべての悪は二つのそれらの悪から存在するようになるので、またここから悪はまた愛のものになる、~ということになる、悪を考えることと意志することは、彼の自然的な自由からである。


et cum illa apud se per ratiocinia confirmavit, quod ex libero secundum rationem suam illa agat: またそれら〔悪〕を自分自身のもとで〔誤った〕推論によって確信したとき、それらをその理性にしたがって自由から行動すること。


ita facere est ex facultate ejus quae vocatur libertas; このように行なうことはその能力からである、それは自由性と呼ばれる。


et illa confirmare est ex facultate ejus quae vocatur rationalitas. またそれ〔悪〕を確信することはその能力からである、それは推理力と呼ばれる。


[4.] Ut pro exemplo: [4.] 例えば、例として―


ex amore hominis, in quem nascitur, est quod velit adulterari, defraudare, blasphemare, vindicare; 人間の愛から、その中に生まれている、姦淫すること、だますこと、冒涜すること、復讐することを欲することがある。


et cum haec mala apud se confirmat, et illa per id facit licita, tunc illa ex jucundo amoris illorum libere quasi secundum rationem cogitat et vult, et quantum leges civiles non retinent, loquitur et facit. またこれらの悪を自分自身のもとに確信するとき、またそれらをそのことによって許されるとする、その時、それらを彼らの愛の快さから自由にあたかも理性にしたがうかのように考え、意志する、また市民の法律で抑制されないかぎり、話し、行なう。


Ex Divina Domini Providentia est, ut liceat homini ita agere, quia liberum seu libertas ei est. 主の神的な摂理からである、人間にそのように行動することが許されていること、彼に自由すなわち自由()あるからである。


In hoc libero est homo a natura, quia ex hereditate, et in hoc libero sunt illi qui id apud se ex jucundo amoris sui et mundi per ratiocinationes confirmaverunt. この自由の中に人間は本性(自然)らいる、遺伝からなので、また彼らはこの自由の中にいる、その者はそれを自分自身のもとで自分と世の愛の快さから推論によって確信した。


[5.] Liberum rationale est ex amore famae propter honorem aut propter lucrum. [5.] 「理性的な自由」は名誉のためのまたは利益のための名声の愛からである。


Jucundum illius amoris est apparere in externa forma sicut homo moralis; その愛の快さは外なる形の中で道徳的な人間のように見える。


et quia amat hanc famam, non defraudat, non adulteratur, non vindicat, non blasphemat; またこの名声を愛するので、だまさない、姦淫しない、復讐しない、冒涜しない。


et quia haec facit rationis suae, etiam ex libero secundum rationem suam agit sincerum, justum, castum, amicum; またこれを自分の理性で行なうので、自分の理性にしたがって自由からも、行動する、誠実、公正、貞潔、友好。


immo potest ex ratione bene loqui pro illis. それどころか、理性からそれらのためによく話すことができる。


Sed si rationale ejus est solum naturale, et non simul spirituale, est liberum illud modo liberum externum, non autem liberum internum; しかし、もし彼の理性的なものが単に自然的(なもの)なら、また同時に霊的(なもの)でない、その自由は単に外なるものである、しかしながら、内的な自由でない。


nam nihilominus interius non amat illa bona, sed modo exterius propter famam, ut dictum est; なぜなら、それにもかかわらず、内的にそれらの善を愛さない、しかし、単に名声のために外的に〔愛するから〕、言われたように。


quare bona quae facit, non in se bona sunt. それゆえ、善は、それを行なう、本質的に善ではない。


Potest etiam dicere, quod facienda sint propter bonum publicum; さらにまた言われることができる、公共の善のために行なわなければならないこと。


sed hoc non dicit ex amore boni publici, sed ex amore sui honoris aut lucri; しかし、このことを公共の善の愛から言わない、しかし、名誉のまたは利益の自分の愛から〔言う〕。


ideo liberum ejus nihil trahit ex amore boni publici, nec ratio, quia haec assentitur amori: それゆえ、彼の自由は公共の善の愛から何も得ていない、理性も、これらは愛に同意するので。


quare hoc liberum rationale est interius liberum naturale. それゆえ、この理性的な愛は内的に自然的な自由である。


Hoc liberum etiam ex Divina Domini Providentia cuivis relinquitur. この自由もまた主の神的な摂理からそれぞれの者に残されている。


[6.] Liberum spirituale est ex amore vitae aeternae. [6.] 「霊的な自由」は永遠のいのちの愛からである。


In illum amorem et ejus jucundum non alius venit, quam qui cogitat mala esse peccata, et ideo non vult illa, et simul spectat ad Dominum: この愛、またその快さの中に他の者はやって来ない、悪を罪であると考える者以外に、またそれゆえそれを欲しない、また同時に主を眺める(目を向ける)


ut primum homo hoc facit, in libero illo est; 人間がこのことをするとすぐに、〔彼は〕その自由の中にいる。


nam nemo potest non velle mala quia peccata sunt, et ideo non facere illa, nisi sit ex interiori seu superiori libero, quod est ex interiori seu superiori amore ejus. なぜなら、だれも悪を欲することができないから、罪であるので、またそれゆえ、それを行なうことが〔できない〕、内的なまたは上位の自由からでないなら、それは内的なまたは上位の彼の愛からである。


Hoc liberum non apparet in principio ut liberum, sed usque est: この自由は最初は自由のように見えない、しかしそれでも、〔自由〕である。


at postea apparet, et tunc ex ipso libero secundum ipsam rationem agit, cogitando, volendo, loquendo et faciendo bonum et verum. しかし、その後、見える、またその時、自由そのものからそれ自体の理性にしたがって行動する、善と真理を考え、意志し、話し、また行なって。


Hoc liberum crescit, sicut liberum naturale decrescit et fit servum, et conjungit se cum libero rationali, et hoc purificat. この自由は増大する、自然的な自由が減少し、奴隷になる(隷属する)ほど、そしてそれ自体を理性的な自由と結合する、またこれを清める。


[7.] Quisque in hoc liberum venire potest, modo velit cogitare quod vita aeterna sit, et quod jucundum et beatum vitae in tempore ad tempus, non sit nisi sicut umbra pertransiens ad jucundum et beatum vitae in aeterno in aeternum; [7.] だれでもこの自由の中にやって来ることができる、単に考えることを欲するだけで、永遠のいのち(生活)があることを、また時から時の中でいのちの快さと幸福が、いのちの快さと幸福へ通り抜ける陰のようなものでない、でない☆1こと、永遠の中で、永遠の中へ☆2


1 nonnisiを重ね合わせた「二重否定」なので、「~でないことはない」、別の言い方で「~にしかすぎない」です。


前置詞inの奪格と対格です。直訳すればこのようでしょう、しかし、合わせて「永遠に」でよいでしょう。でも意訳してみます。


et hoc potest homo cogitare si vult, quia ei rationalitas et libertas est, et quia Dominus, ex quo binae hae facultates sunt, continue dat ut possit. またこのことを人間は考えることができる、もし欲するなら、彼に推理力と自由性があるので、また主が、そこから二つのそれらの能力がある、絶えず与えられる〔ので〕、可能であるように。


 


(3) 訳文


73.  (i.) 人間に理性と自由、すなわち、推理力と自由があること、た二つのそれらの能力が主から人間のもとにあること―。


 人間には、推理力である理解する能力が、そして理解したことを考え、欲しる、話す、行なう能力があり、それは自由である。また二つのそれらの能力が主から人間のもとにあることは、著作『神の愛と知恵』(264-270)、また前の43, 44番に、扱われている。しかし、二つのその能力について、それらについて考えられるとき、多くの疑いが生ずることができるので、私はこの光の中で自由について、人間のもとの理性にしたがって働く何らかのものだけを述べることを欲する。


[2.] しかし、最初に、すべての自由は愛のものであり、これほどに愛と自由は一つであること、また愛は人間のいのちであるので、自由もまたそのいのちのすべてのものであることを知らなければならない。というのは、人間にある快さは、彼の愛からであり、別の場所から何らかの快さから存在せず、また愛の快さからの行動することは自由から〔行動すること〕であるからである。なぜなら、快さは川ように人間を導き、その水流にしたがってその快さを自分自身からもたらすからである。それで、愛は、あるものは一致し、またあるものは不一致な、多くのものがあるので、自由も同様に多くのものがあるといえる。しかし、全般的に自然的、理性的、また霊的な三つの自由が存在する。


[3.] 「自然的な自由」は、人間のそれぞれに生まれながらにある。これの自然的な自由から人間は自分自身と世以外に何も愛さない。彼の最初のいのちは他のものではない。また、すべての悪は二つのそれらの悪から存在するようになるので、またここから悪はまた愛のものになり、悪を考えることと意志することは、彼の自然的な自由からであり、またそれらの悪を自分自身のもとで〔誤った〕推論によって確信したとき、それらをその理性にしたがって自由から行動することがいえる。このように行なうことは、自由と呼ばれ能力からである。またその悪を確信することは推理力と呼ばれる能力からである。


[4.] 例えば、例として―


 人間の愛から、姦淫す、だまし、冒涜し、復讐することを欲することがある、人間はその中に生まれている。またこれらの悪を自分自身のもとに確信し、そのことによってそれらを許されるとするとき、その時、それらを彼らの愛の快さから自由にあたかも理性にしたがうかのように考え、意志し、また市民の法律で抑制されないかぎり、話し、行なう。人間にそのように行動することが許されているのは、彼に自由すなわち自由()があるからであり、これは主の神的な摂理からである。人間は、自然から、生まれながらのものにいるので、この自由の中にいる。またこの自由の中にいる者はそれを自分自身のもとで自分と世の愛の快さから推論によって確信した。


[5.] 「理性的な自由」は、名誉または利益のための名声への愛からである。その愛の快さは外なる形の中で道徳的な人間のように見える。またこの名声を愛するので、だまさず、姦淫せず、復讐せず、冒涜しない。またこのことを自分の理性で行なうので、自分の理性にしたがって自由からも、誠実、公正、貞潔、好意の行動をする。それどころか、理性からそれらのために、うまく話すことができる。しかし、もし彼の理性的な自由が単に自然的なら、また同時に霊的でないなら、その自由は単に外なるものである、しかしながら、内的な自由ではない。なぜなら、内的にそれらの善を愛さないにもかかわらず、しかし、述べられたように、単に名声のために外的に愛するから。それゆえ、行なう善は、本質的に善ではない。さらにまた、公共の善のために行なわなければならないと言われることができる。しかし、このことを公共の善の愛からは言わないで、しかし、名誉のまたは利益の自分の愛から言う。それゆえ、彼の自由は公共の善の愛から何も、理性も、得ていない、それらが愛に同意するからである。それゆえ、この理性的な愛は内的に自然的な自由である。この自由もまた主の神的な摂理からそれぞれの者に残されている。


[6.] 「霊的な自由」は、永遠のいのちの愛からである。この愛、またその快さの中に、悪を罪であると考え、またそれゆえそれを欲せず、また同時に主に目を向ける者以外に、他の者はやって来ない。人間がこうするとすぐに、彼はその自由の中にいる。なぜなら、だれも内的なまたは上位の彼の愛からである内的なまたは上位の自由からでないなら、罪であるからと、悪を欲することができず、またそれゆえ、それを行なうことができないからである。この自由は最初は自由のように見えない、しかしそれでも、自由である。しかし、その後、見える。またその時、自由そのものから善と真理を考え、意志し、話し、行なって、それ自体の理性にしたがって行動する。この自由は、自然的な自由が減少し、隷属するほど増大し、そしてそれ自体を理性的な自由と結合し、これを清める。


[7.] だれでも永遠のいのち(生活)があることを、また時から時の中で、いのちの快さと幸福が、永遠のいのちの快さと幸福へ通り抜ける陰のようなものでしかないと単に考えることを欲するだけで、この自由の中にやって来ることができる。またこのことを人間は、もし欲するなら、彼に推理力と自由性があり、可能であるように、二つのそれらの能力のもとであられる主が、絶えず与えられるので、考えることができる。

原典講読『神の摂理』 74

 

(1) 原文


74.  (ii.) Quod quicquid homo ex libero facit, sive sit rationis sive non rationis, modo sit secundum ejus rationem, illi appareat ut ejus. Quid rationalitas et quid libertas, quae homini propriae sunt, non potest clarius sciri, quam per comparationem hominum cum bestiis; his enim non est aliqua rationalitas seu facultas intelligendi, nec aliqua libertas seu facultas libere volendi; et inde illis non est intellectus et voluntas, sed pro intellectu est scientia, et pro voluntate est affectio, utraque naturalis. Et quia binae illae facultates non illis sunt, ideo illis nec est cogitatio, sed pro cogitatione est visus internus, qui unum facit cum visu illarum externo per correspondentiam. [2.] Unaquaevis affectio suam comparem sicut conjugem habet, affectio amoris naturalis habet scientiam, affectio amoris spiritualis intelligentiam, et affectio amoris caelestis sapientiam: nam affectio absque sua compare sicut conjuge non est aliquid, est enim sicut esse absque existere, ac sicut substantia absque forma, de quibus non aliquid praedicari potest. Inde est, quod omni creato insit aliquid, quod ad conjugium boni et veri referri potest, ut supra multis ostensum est. In bestiis est conjugium affectionis et scientiae; affectio ibi est boni naturalis, et scientia est veri naturalis. [3.] Nunc quia affectio et scientia apud illas prorsus unum agunt, et non potest affectio illarum elevari supra scientiam illarum, nec potest scientia supra affectionem, et si elevantur, elevatur utraque simul; et quia illis non est aliqua mens spiritualis, in quam seu in cujus lucem et calorem elevari possunt; ideo non illis est facultas intelligendi seu rationalitas, nec facultas libere volendi seu libertas, sed est mera affectio naturalis cum sua scientia. Affectio naturalis quae est illis, est affectio se nutriendi, habitandi, prolificandi, fugiendi et aversandi damna, cum omni scientia requisita illarum. Quia talis status vitae illarum est, non possunt cogitare, Hoc volo et non volo, nec Hoc scio, et non scio, minus Hoc intelligo et hoc amo, sed feruntur ex affectione sua per scientiam absque rationalitate et libertate. Quod ita ferantur, non est ex naturali mundo, sed ex spirituali; nam non datur aliquid in mundo naturali inconnexum a mundo spirituali; omnis causa faciens effectum inde est. Aliqua de hac re videantur etiam infra (n. 96).


 


(2) 直訳


(ii.) Quod quicquid homo ex libero facit, sive sit rationis sive non rationis, modo sit secundum ejus rationem, illi appareat ut ejus.― (ii.) どんなものでも人間が自由から行なうものは、あるいは理性のものであるあるいは理性のものでない、彼の理性にしたがっているかぎり、それは彼のもののように見えること。


Quid rationalitas et quid libertas, quae homini propriae sunt, non potest clarius sciri, quam per comparationem hominum cum bestiis; 何が推理力か、また何が自由()か、それらは人間に固有のものである、はっきりと知られることができない、獣(動物)との人間の比較によって以外に。


his enim non est aliqua rationalitas seu facultas intelligendi, nec aliqua libertas seu facultas libere volendi; というのは、これら〔獣〕に何らかの推理力または理解する能力はないから、何らかの自由()または自由に意志する能力もない。


et inde illis non est intellectus et voluntas, sed pro intellectu est scientia, et pro voluntate est affectio, utraque naturalis. またここから、彼らに理解力と意志はない、しかし、理解力の代わりに知識がある、また意志の代わりに情愛がある、両方とも自然的なもの。


Et quia binae illae facultates non illis sunt, ideo illis nec est cogitatio, sed pro cogitatione est visus internus, qui unum facit cum visu illarum externo per correspondentiam. また、彼らに二つのそれらの能力がないので、それゆえ彼らに思考もない、しかし、思考の代わりに内なる視覚がある、それは彼らの外なる視覚と一つとなっている、対応によって。


[2.] Unaquaevis affectio suam comparem sicut conjugem habet, affectio amoris naturalis habet scientiam, affectio amoris spiritualis intelligentiam, et affectio amoris caelestis sapientiam: [2.] それぞれの情愛は配偶者のように仲間(相手)を持っている、自然的な愛の情愛は知識を、霊的な愛の情愛は知性(理解力)を、また天的な愛の情愛は知恵を持っている。


nam affectio absque sua compare sicut conjuge non est aliquid, est enim sicut esse absque existere, ac sicut substantia absque forma, de quibus non aliquid praedicari potest. なぜなら、情愛は、その仲間(相手)なしで、配偶者で何ものでもないような〔情愛〕であるから、というのはエキシステレ(実在)なしのエッセ(存在)のようであるから、そして形なしの実体のよう〔である〕それらについて何らかのものが属性づけられる(述べられる)ことができない。


Inde est, quod omni creato insit aliquid, quod ad conjugium boni et veri referri potest, ut supra multis ostensum est. ここからである、すべての被造物に何らかものが内在すること、善と真理の結婚に関係する(映し出す)とができること、上の多くのもので示されているように。


In bestiis est conjugium affectionis et scientiae; 獣の中に情愛と知識の結婚がある。


affectio ibi est boni naturalis, et scientia est veri naturalis. そこに情愛は自然的な善のものである、また知識は自然的な真理のものである。


[3.] Nunc quia affectio et scientia apud illas prorsus unum agunt, et non potest affectio illarum elevari supra scientiam illarum, nec potest scientia supra affectionem, et si elevantur, elevatur utraque simul; [3.] そこで、その〔獣〕のもとの情愛と知識は完全に一つとして働くので、またその情愛はその知識の上に高揚されることができない、知識も情愛の上に〔高揚されることが〕できない、またもし高揚されるなら、両方とも同時に(一緒に)高揚される☆。


この最後の部分の意味は訳文通りですが、何を言いたいのかわかりません。「高揚されるなら、両方とも同時に(一緒に)高揚される」にしても「そんなことはない」ということなのでしょうか? 内容の解釈の問題なのか、ひょっとして著者の「言葉たらず」なのか、わかりません。


et quia illis non est aliqua mens spiritualis, in quam seu in cujus lucem et calorem elevari possunt; また彼らに何らかの霊的な心はないので、その〔心〕の中に、またはその光と熱の中に高揚されることはできない。


ideo non illis est facultas intelligendi seu rationalitas, nec facultas libere volendi seu libertas, sed est mera affectio naturalis cum sua scientia. それゆえ、彼らに理解する能力または推理力はない、自由に意志する能力または自由()ない、しかし、自然的な情愛そのもの(だけ)その知識とともにある。


Affectio naturalis quae est illis, est affectio se nutriendi, habitandi, prolificandi, fugiendi et aversandi damna, cum omni scientia requisita illarum. 彼らにある自然的な情愛は、自分自身を養育する(食物を与える)住む、子孫を産む(生殖する)、危害を避け、退ける情愛である、それらの要求する(必要とする)すべての知識とともに。


Quia talis status vitae illarum est, non possunt cogitare, Hoc volo et non volo, nec Hoc scio, et non scio, minus Hoc intelligo et hoc amo, sed feruntur ex affectione sua per scientiam absque rationalitate et libertate. 彼らのいのちの状態はこのようなものであるので、考えることができない、「このことを私は欲する、また欲さない」、「このことを私は知っている、また知らない」とも、まして「このことを私は理解する、またこのことを愛する」、しかし、自分の情愛から駆り立てられる(強いられる)☆、推理力と自由()なしの知識によって。


動詞feroは多義語です、でも受身としてのここでの意味が最善でしょう。


Quod ita ferantur, non est ex naturali mundo, sed ex spirituali; このように駆り立てられる(強いられる)ことは、自然界からではない、しかし、霊的なものから〔霊界から☆〕。


ex spiritualiはこのままなら「霊的なものから」であり、その解釈も可能ですが、文脈からはmundoを省略したと見なします。


nam non datur aliquid in mundo naturali inconnexum a mundo spirituali; なぜなら、霊界☆から分離した自然界☆の中の何らかのものは存在しないから。


naturali mundomundo naturalispirituali mundomundo spiritualiの違いはないでしょう。


omnis causa faciens effectum inde est. 結果を引き起こすすべての原因はここ〔霊界〕からである。


Aliqua de hac re videantur etiam infra (n. 96). この事柄についてあるものがさらにまた下に見られる(96)


 


(3) 訳文


74.  (ii.) どんなものでも人間が自由から行なうものは、理性のものでろうとあるいは理性のものでなかろうと、彼の理性にしたがっているかぎり、それは彼のもののように見えること。


 人間に固有のものである推理力が何か、また自由が何かは、獣と人間の比較による以外に、はっきりと知られることができない。獣には何らかの推理力または理解する能力も、何らかの自由または自由に意志する能力もないからである。またここから、獣に理解力と意志はないが、しかし、理解力の代わりに知識が、また意志の代わりに情愛があり、両方とも自然的なものである。また、獣に二つのそれらの能力がないので、それゆえ思考もない、しかし、思考の代わりに内なる視覚があり、それは対応によって獣の外なる視覚と一つとなっている。


[2.] それぞれの情愛は配偶者のように相手を持っている、自然的な愛の情愛は知識を、霊的な愛の情愛は知性を、また天的な愛の情愛は知恵を持っている。なぜなら、情愛は、その相手gないなら、配偶者でも何でもないような情愛であるからである。エキシステレ(実在)のないエッセ(存在)のようであり、形のない実体のようであり、それらについて何らかのものが属性づけられることができないからである。ここから、前の多くのもので示されているように、すべての被造物に何らかものが内在し、善と真理の結婚に関係するとができる。


獣の中に情愛と知識の結婚があり、そこの情愛は自然的な善に属し、また知識は自然的な真理に属する。


[3.] そこで、獣のもとの情愛と知識は完全に一つとして働くので、またその情愛はその知識の上に高揚されることが、知識も情愛の上に高揚されることができない、またもし高揚されるなら、両方とも同時に(一緒に)高揚される。また獣に何らかの霊的な心はないので、その心の中に、またはその光と熱の中に高揚されることはできない。それゆえ、獣に理解する能力または推理力はなく、自由に意志する能力または自由ない、しかし、自然的な情愛だけがその知識とともにある。獣にある自然的な情愛は、自分自身に食物を与え、住む、子孫を産み)、危害を避け、退ける情愛であり、それらが必要とするすべての知識である。獣のいのちの状態はこのようなものであるので、「このことを私は欲する、また欲さない」、「このことを私は知っている、また知らない」とも、まして「このことを私は理解する、またこのことを愛する」と考えることができない、しかし、自分の情愛から推理力と自由のない知識によって駆り立てられる。このように駆り立てられることは、自然界からではなく、しかし、霊界からである。なぜなら、霊界から分離した自然界の中の何らかのものは存在しないから。結果を引き起こす原因はすべて霊界からである。この事柄についてあるものがさらにまた以下に見られる(96)

原典講読『神の摂理』 75

 

(1) 原文


75.  Aliter est cum homine, cui non modo affectio amoris naturalis est, sed etiam affectio amoris spiritualis, et affectio amoris caelestis. Mens enim humana est trium graduum, ut in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, in Parte tertia, ostensum est: quare homo potest elevari a scientia naturali in intelligentiam spiritualem, et inde in sapientiam caelestem; atque ex his duabus, intelligentia et sapientia, spectare ad Dominum, et sic conjungi Ipsi, per quod vivit in aeternum: at haec elevatio quoad affectionem non daretur, nisi ei esset facultas elevandi intellectum ex rationalitate, ac volendi id ex libertate. [2.] Homo per binas has facultates potest cogitare intra se de illis quae percipit sensibus sui corporis extra se, et quoque potest superius cogitare de illis quae inferius cogitat; quisque enim potest dicere, Hoc cogitavi et hoc cogito, tum Hoc volui et hoc volo, tum etiam Hoc intelligo quod ita sit, Hoc amo quia tale est, et sic porro; inde patet, quod homo supra cogitationem etiam cogitet, et hanc videat sicut infra se: hoc homini est ex rationalitate et ex libertate; ex rationalitate quod possit superius cogitare, ex libertate quod ex affectione velit ita cogitare: nam nisi ei foret libertas ita cogitandi, non foret ei voluntas, et inde nec cogitatio. [3.] Quapropter illi, qui non volunt intelligere aliud quam quod mundi et ejus naturae est, et non quid bonum et verum morale et spirituale, non possunt elevari a scientia in intelligentiam, et minus in sapientiam, nam facultates illas obstipaverunt; quare faciunt se non plus homines, quam quod ex rationalitate et libertate insita possint intelligere si volunt, et quoque quod possint velle. Ex his binis facultatibus est homini quod possit cogitare, et ex cogitatione loqui: in reliquis non sunt homines, sed bestiae, et quidam ex abusu facultatum illarum bestiis pejores.


 


(2) 直訳


Aliter est cum homine, cui non modo affectio amoris naturalis est, sed etiam affectio amoris spiritualis, et affectio amoris caelestis. 人間に異なっている、彼に自然的な愛の情愛だけでない、しかしまた霊的な愛の情愛と天的な愛の情愛が〔ある〕。


Mens enim humana est trium graduum, ut in transactione De Divino Amore et Divina Sapientia, in Parte tertia, ostensum est: というのは人間の心は三段階であるから、論文『神的な愛と神的な知恵について』第三部の中に、示されているように。


quare homo potest elevari a scientia naturali in intelligentiam spiritualem, et inde in sapientiam caelestem; それゆえ、人間は自然的な知識から霊的な知性の中に、またここから天的な知恵の中に高揚されることができる。


atque ex his duabus, intelligentia et sapientia, spectare ad Dominum, et sic conjungi Ipsi, per quod vivit in aeternum: そしてこれらの二つのものから、知性と知恵、主へ(向けて)眺めること(目を向けること)またこうしてその方と結合されることが〔できる〕、そのことによって永遠に生きる。


at haec elevatio quoad affectionem non daretur, nisi ei esset facultas elevandi intellectum ex rationalitate, ac volendi id ex libertate. しかし、情愛に関するこの高揚は与えられない、もし彼に推理力から理解力の高揚する能力がないなら、そして自由()らそれを意志する〔能力がないなら〕。


[2.] Homo per binas has facultates potest cogitare intra se de illis quae percipit sensibus sui corporis extra se, et quoque potest superius cogitare de illis quae inferius cogitat; [2.] 人間はこれらの二つの能力によって自分自身の内部にそれらについて考えることができる、それらを自分自身の外側に彼らの自分の感覚で知覚する、そしてまたそれらについて上方で考えることができる、それらを下方で考える。


quisque enim potest dicere, Hoc cogitavi et hoc cogito, tum Hoc volui et hoc volo, tum etiam Hoc intelligo quod ita sit, Hoc amo quia tale est, et sic porro; というのはそれぞれが言うことができるから、「このことを私は考えた、またこのことを私は考える」、さらに「このことを私は欲した、またこのことを私は欲する」、さらにまた「このことを私は理解する、このようであることを」、「このことを私は愛する、このようであるので」(また)その他。


inde patet, quod homo supra cogitationem etiam cogitet, et hanc videat sicut infra se: ここから明らかである、人間が上の思考からもまた考えること、またこれを自分の下のもののように見る。


hoc homini est ex rationalitate et ex libertate; このことは人間に推理力から、また自由性からある。


ex rationalitate quod possit superius cogitare, ex libertate quod ex affectione velit ita cogitare: 推理力から上方から考えることができること、また自由()から、情愛からそのように考えることを欲すること。


nam nisi ei foret libertas ita cogitandi, non foret ei voluntas, et inde nec cogitatio. なぜなら、もし彼にこのように考える自由()がなら、彼に意志はない、またここから思考もないから。


[3.] Quapropter illi, qui non volunt intelligere aliud quam quod mundi et ejus naturae est, et non quid bonum et verum morale et spirituale, non possunt elevari a scientia in intelligentiam, et minus in sapientiam, nam facultates illas obstipaverunt; [3.] その理由で、彼は、何らかのものを理解することを欲しない者は、世とその性質に属するもの以外に、また道徳的と霊的な善と真理であるか、知識から知性へ高揚されることができない、またまして知恵の中に、なぜなら、それらの能力を閉じ込めるから。


quare faciunt se non plus homines, quam quod ex rationalitate et libertate insita possint intelligere si volunt, et quoque quod possint velle. それゆえ、自分自身をそれ以上の人間にしない、植え付けられた(生来の)推理力と自由()ら理解することができる、もし欲するなら、そしてまた欲することができることも。


Ex his binis facultatibus est homini quod possit cogitare, et ex cogitatione loqui: これら二つの能力から人間に考えることができることがある、また思考から話すことが。


in reliquis non sunt homines, sed bestiae, et quidam ex abusu facultatum illarum bestiis pejores. 残りの中で、人間ではない、しかし獣、またある者は彼らの能力の悪用から獣にさらに悪い。


 


(3) 訳文


75.  人間は異なっていて、彼には自然的な愛の情愛だけでなく、しかしまた霊的な愛の情愛と天的な愛の情愛がある。というのは、著作『神の愛と知恵』第三部の中に示されているように、人間の心は三段階であるから。それゆえ、人間は自然的な知識から霊的な知性の中に、またここから天的な知恵の中に高揚されることができ、そしてこれらの二つのもの、知性と知恵から、主へ目を向け、またこうしてその方と結合され、そのことによって永遠に生きることができる。しかし、情愛に関するこの高揚は、もし彼に推理力から理解力の高揚する能力がないなら、そして自由らそれを意志する能力がないなら、与えられない。


[2.] 人間はこれらの二つの能力によって自分自身の内部にそれらについて考えることができ、それらを自分自身の外側に彼らの自分の感覚で知覚し、そしてまた下方で考えるものについて上方で考えることができる。というのは、だれもが、「このことを私は考えた、またこのことを私は考える」、さらに「このことを私は欲した、またこのことを私は欲する」、さらにまた「このことを私は理解する、このようであることを」、「このことを私は愛する、このようであるので」などと言うことができるから。ここから、人間が上の思考からもまた考え、またこれを自分の下のもののように見ることが明らかである。このことは人間に推理力から、また自由性からあり、推理力から上方から考えることが、また自由から、情愛からそのように考えることを欲することができる。なぜなら、もし彼にこのように考える自由がなら、彼に意志はなく、またここから思考もないから。

[3.] その理由で、世とその性質に属するもの以外に、何らかのものを、また何が道徳的で霊的な善と真理であるか理解することを欲しない者は、知識から知性へ、またまして知恵の中に高揚されることができない、なぜなら、それらの能力を閉じ込めるから。それゆえ、植え付けられた推理力と自由から、もし欲するなら、そしてまた欲することができることも理解することができる以上の人間に自分自身をしない。これら二つの能力から人間に考えること、また思考から話すことができる。残りの〔能力〕中で、〔人間は〕人間ではなく、しかし獣であり、またある者は彼らの能力の悪用から獣よりもさらに悪い。