(1) 原文
215. Quod ultimum cujusvis seriei, quod est usus, actio, opus et exercitium, sit complexus et continens omnium priorum, nondum est notum. Apparet sicut in usu, actione, opere et exercitio, non plus insit quam tale quod est in motu; sed usque illis omnia priora actualiter insunt, et tam plene ut nihil desit: sunt in illis inclusa, sicut vinum in suo vase, et sicut utensilia in sua domo. Quod haec non appareant, est quia solum exterius spectantur, et exterius spectata sunt modo activitates et motus. Est sicut cum brachia et manus se movent, ac nescitur quod mille fibrae motrices ad quemlibet motum eorum concurrant; et quod mille fibris motricibus millia cogitationis et affectionis correspondeant, quae fibras motrices excitant; quae quia intime agunt, coram aliquo sensu corporis non apparent. Hoc notum est, quod nihil agatur in corpore aut per illud, nisi quam ex voluntate per cogitationem; et quia utraque agit, non potest non quin omnia et singula voluntatis et cogitationis actioni insint; non separari possunt. Inde est, quod ex factis seu operibus judicetur ab aliis de hominis cogitatione voluntatis, quae vocatur intentio. Hoc mihi notum factum est, quod angeli ex solo facto seu opere hominis percipiant et videant omne voluntatis et cogitationis ejus qui facit, angeli tertii caeli ex voluntate finem propter quem; ac angeli secundi caeli causam per quam finis agit. Exinde est quod in Verbo “opera” et “facta” toties mandentur, ac dicatur quod homo ex illis cognoscatur.
(2) 直訳
Quod ultimum cujusvis seriei, quod est usus, actio, opus et exercitium, sit complexus et continens omnium priorum, nondum est notum. それぞれの系列の最終的な(最外部の)ものは、それは役立ち、行動、働き、実践である、前のものすべての合成物と容器であることは、まだ(よく)知られていない。
Apparet sicut in usu, actione, opere et exercitio, non plus insit quam tale quod est in motu; 役立ち、行動、働き、実践の中に、運動の中にあるものこのようなもの以外の多くのものが内在しない、ように見える。
sed usque illis omnia priora actualiter insunt, et tam plene ut nihil desit: しかしそれでも、それらにすべての前のものが実際に内在する、またこのように多く、何も欠けないように。
sunt in illis inclusa, sicut vinum in suo vase, et sicut utensilia in sua domo. それらの中に含まれている、ぶどう酒がその容器の中にのように、また家具がその家の中にのように。
Quod haec non appareant, est quia solum exterius spectantur, et exterius spectata sunt modo activitates et motus. これらは見られないこと、単に外的に眺められるからである、また外的には単なる活動と運動と見られる。
Est sicut cum brachia et manus se movent, ac nescitur quod mille fibrae motrices ad quemlibet motum eorum concurrant; 動く腕と手の場合のようである、そして気づかれない、千の運動神経がその運動のどんなものにでも共同して作用(協力)していること。
et quod mille fibris motricibus millia cogitationis et affectionis correspondeant, quae fibras motrices excitant; また、千の運動神経に思考と情愛の千のものが対応すること、それらは運動神経を刺激する。
quae quia intime agunt, coram aliquo sensu corporis non apparent. それらは内部で働くので、身体の何らかの感覚の前に見られない。
Hoc notum est, quod nihil agatur in corpore aut per illud, nisi quam ex voluntate per cogitationem; このことはよく知られている、身体の中でまたはそれを通して何も行なわれない(働かない)こと、意志から思考を通してしか。
et quia utraque agit, non potest non quin omnia et singula voluntatis et cogitationis actioni insint; また二つとも働くので、意志と思考のすべてと個々のものは行動に内在しないのではないことはできない。
non separari possunt. 分離されることはできない。
Inde est, quod ex factis seu operibus judicetur ab aliis de hominis cogitatione voluntatis, quae vocatur intentio. ここからである、行為(行動)または働きから、他の者により判断されること、人間の意志の思考について、それらは意図と呼ばれる。
Hoc mihi notum factum est, quod angeli ex solo facto seu opere hominis percipiant et videant omne voluntatis et cogitationis ejus qui facit, angeli tertii caeli ex voluntate finem propter quem; このことが私によく知られる〔ように〕なされた、天使たちは人間の行為(行動)または働きだけから、行なう者、彼の意志と思考のすべてを知覚し、見ること、第三の天界の天使たちは意志から目的をそのための。
ac angeli secundi caeli causam per quam finis agit. そして、第二の天界の天使たちは原因を、それを通して目的を行なう。
Exinde est quod in Verbo “opera” et “facta” toties mandentur, ac dicatur quod homo ex illis cognoscatur. このゆえである、みことばの中で「働き」と「行為」がしばしば命じられていること、そして人間はそれらから知られることが言われている。
(3) 訳文
215. それぞれの系列の最終的なものである役立ち、行動、働き、実践が前のものすべての合成物と容器であることは、まだ知られていない。役立ち、行動、働き、実践の中には、運動の中にあるものようなもの以外に多くのものが内在するように見はえない。しかしそれでも、前のものすべてがそれらに実際に、多く、何も欠けものがないようにも内在する。それらの中に、ぶどう酒がその容器の中に、また家具がその家の中にあるように含まれている。これらが見られないのは、単に外的に眺められ、また外的には単なる行動と運動に見られるるからである。動く腕と手の場合のようであり、その運動のどんなものにも千の運動神経が共同して作用していること、また千の運動神経にその運動神経を刺激する思考と情愛の千のものが対応していることが気づかれない。それらは内部で働き、身体の何らかの感覚に見られないからである。意志からの思考を通してでないなら、身体の中でまたは身体を通して何も行なわれないことはよく知られている。また意志と思考の二つとも働いているので、そのすべてと個々のものが行動に内在しないことはありえず、分離されることもありえない。ここから、意図と呼ばれる人間の意志の思考について、それは、他の者により行為または働きから判断される。天使たちは、人間の行為または働きだけから、行なう者の意志と思考のすべてを、第三の天界の天使たちは意志から目的を、第二の天界の天使たちは目的を行なう原因を、知覚し、見ることが私によくわかるようにされた。みことばの中の「働き」と「行為」がしばしば命じられ、そして人間はそれらから知られることが言われているのは、このゆえである。
(1) 原文
216. Ex sapientia angelica est, quod nisi voluntas et intellectus, seu affectio et cogitatio, tum charitas et fides, indant ac involvant se operibus seu factis, quando possibile est, non sint nisi quam sicut aerea quae transeunt, aut sicut imagines in aere, quae pereunt; et quod illae tunc primum maneant apud hominem, ac fiant ejus vitae, quando homo operatur et facit illa. Causa est, quia ultimum est complexus, continens et basis priorum. Tale aereum et talis imago est fides separata a bonis operibus, et quoque tale est fides et charitas absque suis exercitiis; cum sola differentia, quod qui fidem et charitatem ponunt, sciant et possint velle facere bona, non autem illi qui in fide separata a charitate sunt.
(2) 直訳
Ex sapientia angelica est, quod nisi voluntas et intellectus, seu affectio et cogitatio, tum charitas et fides, indant ac involvant se operibus seu factis, quando possibile est, non sint nisi quam sicut aerea quae transeunt, aut sicut imagines in aere, quae pereunt; 天使の知恵からである、意志と理解力は、すなわち情愛と思考は、さらに仁愛と信仰は、それ自体に働きあるいは行為を与える、そして伴わない(含まない)なら、〔そのことが〕可能である時に、過ぎ去る空気のようなもの、または空気の中の映像のようなものにすぎない、それらは消える(失われる)。
et quod illae tunc primum maneant apud hominem, ac fiant ejus vitae, quando homo operatur et facit illa. また、それらはその時、始めて人間のもとにとどまる、そして彼の生活(いのち)のものとなる、人間がそれらを働き、行なう時。
Causa est, quia ultimum est complexus, continens et basis priorum. 理由は、最終的な(最外部の)ものは前のものの合成物、容器、基礎であるからである。
Tale aereum et talis imago est fides separata a bonis operibus, et quoque tale est fides et charitas absque suis exercitiis; このような空気とこのような映像は善の働きから分離した信仰である、そしてまたその実践なしの信仰と仁愛はこのようなものである。
cum sola differentia, quod qui fidem et charitatem ponunt, sciant et possint velle facere bona, non autem illi qui in fide separata a charitate sunt. 単なる相違とともに、信仰と仁愛を置く☆者たちは、善を行なうことを知り、欲することができる、しかしながら、彼らはない、仁愛から分離した信仰の中にいる者ら。
☆ ponoは「置く」であり、ここからいろいろな意味が派生します。心の中に「置く」のですから、意訳すれば長島訳の「身につける」もありえます。下に「置く」なら「(生活の)基盤とする」また「(行動の)前提とする」もありえます。しかし、「置く」の言葉を生かしましょう。
(3) 訳文
216. 天使の知恵によれば、意志と理解力、すなわち情愛と思考、さらに仁愛と信仰は、可能である時に、それ自体に働きあるいは行為を与えるか、それを伴わないなら、過ぎ去る空気のようなもの、または空気の中の映像のようなものにすぎず、それらは失われてしまう。また、それらは人間がそれらを働き、行なうとき、その時、始めて人間のもとにとどまり、彼のいのちに属するのものとなる。その理由は、最終的なものは前のものの合成物、容器、基礎であるからである。このような空気や映像は善の働きから分離した信仰であって、実践することのない信仰と仁愛はこのようなものである。その違いはただ、信仰と仁愛を心に置く者たちは、善を行なうことを知り、欲することができる、しかし、仁愛から分離した信仰の中にいる者らにはできないということだけである。