原典講読『神の愛と知恵』 116, 117, 118

 

(1) 原文


116.  Sed quomodo hoc fit, quod angelus percipiat et sentiat ut suum, et sic recipiat et retineat, cum tamen non ejus est, (nam supra dictum est, quod angelus non sit angelus a suo, sed ab illis quae apud eum sunt ex Domino,) nunc dicetur. Res in se talis est. Est apud unumquemvis angelum liberum et rationalitas; haec duo sunt apud illum propterea ut receptibilis amoris et sapientiae a Domino sit. Sed utrumque, tam liberum quam rationalitas, non est illius, sed est Domini apud illum. At quia illa duo intime conjuncta sunt vitae ejus, ita intime ut dici queant vitae injuncta, ideo illa apparent sicut propria ejus. Ex illis potest cogitare et velle, ac loqui et agere; et quod ex illis cogitat, vult, loquitur et agit, apparet sicut a se. Hoc facit reciprocum, per quod conjunctio. At usque quantum angelus credit, quod amor et sapientia sint in illo, et sic vindicat illa sibi ut sua, tantum non est angelicum in illo, et inde tantum non est conjunctio ejus cum Domino; non enim est in veritate; et quia veritas cum luce caeli unum facit, tantum non potest esse in caelo; ex eo enim negat, quod vivat ex Domino, et credit quod vivat ex se, consequenter quod Divina essentia illi sit. In illis duobus, libero et rationalitate, consistit vita, quae vocatur angelica et humana. Ex his constare potest, quod angelo sit reciprocum propter conjunctionem cum Domino, sed quod reciprocum in sua facultate spectatum non sit ejus sed Domini. Inde est, si reciproco illo, a quo percipit et sentit sicut suum quod est Domini, abutitur, quod fit appropriando illud sibi, quod decidat ab angelico. Quod conjunctio reciproca sit, docet Ipse Dominus apud Johannem (cap. xiv. 20-24; cap. xv. 4-6); ac quod conjunctio Domini cum homine, et hominis cum Domino, sit in illis quae Domini sunt, quae vocantur verba Ipsius (Joh. xv. 7).


 


(2) 直訳


Sed quomodo hoc fit, quod angelus percipiat et sentiat ut suum, et sic recipiat et retineat, cum tamen non ejus est, (nam supra dictum est, quod angelus non sit angelus a suo, sed ab illis quae apud eum sunt ex Domino,) nunc dicetur. しかし、どのようにこのことが行なわれるか、天使が自分自身のもののように知覚し、感じること、またこうして受け入れ、保持する、そのときそれでも彼のものではない、(なぜなら、上に言われているから、天使は自分自身から天使ではないこと、しかし、それらから、それらは彼のもとに主から存在する)、今や言われる。


Res in se talis est. 事柄は本質的にこのようである。


Est apud unumquemvis angelum liberum et rationalitas; それぞれの天使のもとに自由と推理力☆がある。


チャドウィックのレキシコンにthe power of correct reasoningとあり、それによる訳語です。踏み込んだ訳語とは思いますが、これでよいと思います。「理性」または「合理性」も考えられますが、一般的な言葉である「理性」にはratioがふさわしいと思います。また私は「合理性」には理性とは別のニュアンスを感じるので使いたくありません。


haec duo sunt apud illum propterea ut receptibilis amoris et sapientiae a Domino sit. これらの二つのものは彼のもとにある、主からの愛と知恵を受け入れることのできる☆ものであるようにとのために。


形容詞receptibilisは属格を取ります。


Sed utrumque, tam liberum quam rationalitas, non est illius, sed est Domini apud illum. しかし、二つとも、自由と同様に推理力は、彼の(もの)ではない、しかし、彼のもとの主の(もの)である。


At quia illa duo intime conjuncta sunt vitae ejus, ita intime ut dici queant vitae injuncta, ideo illa apparent sicut propria ejus. しかし、それら二つのものは彼のいのちに内部(深く)結合するので、このように内部で(深く)、いのちの連結したものと言われることができるように、それゆえ、それは彼のプロプリウム(固有のもの)のように見える。


Ex illis potest cogitare et velle, ac loqui et agere; これらから、考えることと意志すること、そして話すことと行動することができる。


et quod ex illis cogitat, vult, loquitur et agit, apparet sicut a se. またそれらから考え、意志し、話し、行動するものは自分自身からのように見える。


Hoc facit reciprocum, per quod conjunctio. このことが相互のもの(相互関係)をつくる、それによって結合。


At usque quantum angelus credit, quod amor et sapientia sint in illo, et sic vindicat illa sibi ut sua, tantum non est angelicum in illo, et inde tantum non est conjunctio ejus cum Domino; しかし、それでもどれだけ天使が信じるか〔によって〕、愛と知恵が彼の中にあること、またこうして自分自身のもののようにそれらを自分自身に要求する、それだけ天使のものはその(彼の)中にない、またここからそれだけ主との彼の結合はない。


non enim est in veritate; なぜなら、真理の中にいないから。


et quia veritas cum luce caeli unum facit, tantum non potest esse in caelo; また真理は天界の光と一つになっているので、それだけ天界の中にいることができない。


ex eo enim negat, quod vivat ex Domino, et credit quod vivat ex se, consequenter quod Divina essentia illi sit. なぜなら、そのことから(彼は)否定するから、主から生きていること、また自分自身から生きていることを信じる、したがって神的な本質が彼にあること。


In illis duobus, libero et rationalitate, consistit vita, quae vocatur angelica et humana. これら二つのもの(の中)で、自由と推理力、いのちが構成される、それらは天使の(もの)や人間の(もの)と呼ばれる。


Ex his constare potest, quod angelo sit reciprocum propter conjunctionem cum Domino, sed quod reciprocum in sua facultate spectatum non sit ejus sed Domini. これらから明らかにすることができる、天使に相互のものがあること、主との結合のために、しかし、相互のものはその性質(能力)の中で見られる(とき)、彼のものでなく、しかし主のものである。


Inde est, si reciproco illo, a quo percipit et sentit sicut suum quod est Domini, abutitur, quod fit appropriando illud sibi, quod decidat ab angelico. ここからである、もしその相互のものを、そのものから主のものを自分自身のもののように知覚し、感じる、誤用するなら、このことはそれを(自分自身に)専有することから生じる、天使のものから落ちること。


Quod conjunctio reciproca sit, docet Ipse Dominus apud Johannem (cap. xiv. 20-24; cap. xv. 4-6); 結合が相互のものであることは、主ご自身が「ヨハネ」で教えられている(1420-24、第154-6)


ac quod conjunctio Domini cum homine, et hominis cum Domino, sit in illis quae Domini sunt, quae vocantur verba Ipsius (Joh. xv. 7). そして、人間との主の結合は、また主との人間の〔結合は〕、主のものであるそれらの中にある、それはその方のことばと呼ばれる(ヨハネ15:7)


 


(3) 訳文


116. しかし、どのように天使が自分自身のもののように知覚し、感じ、またこうして受け入れ、保持し、それでもそのとき彼のものではない(なぜなら、前に述べたように、天使は自分自身から天使ではなく、主から彼のもとに存在するものから天使であるから)ことが行なわれるか、今から述べよう。事柄は本質的に次のようなものである。


 それぞれの天使のもとに自由と推理力がある。これらの二つのものは、主からの愛と知恵を受け入れることができるようにと彼のもとにある。しかし、自由と同じく推理力の二つとも、彼のものではなく、彼のもとにある主のものである。しかし、それら二つのものは彼のいのちに内部いのちと連結したものと言われることができるように内部で合するので、それゆえ、それは彼のプロプリウム(固有のもの)のように見える。これらから、考え、意志し、そして話し、行動することができる。またそれらから考え、意志し、話し、行動するものは自分自身からのように見える。このことが相互のものをつくり、それによって結合がある。しかし、それでも天使が、愛と知恵が彼の中にあることを信じ、またこうしてそれらを自分自身のもののように要求するほど、それだけ天使のものは彼の中になく、またここからそれだけ主との結合はない。なぜなら、真理の中にいないから。また真理は天界の光と一つになっているので、それだけ天界の中にいることもできない。なぜなら、そのことから、主から生きていることを否定し、自分自身から生きていること、したがって神的な本質が彼にあることを信じるから。これら自由と推理力の二つのものから、いのちが構成され、それらは天使のもの、人間のものと呼ばれる。これらから、主との結合のために天使に相互のものがあること、しかし、相互のものはその性質から見られるとき、彼のものでなく、主のものであることを明らかにすることができる。ここから、主のものを自分自身のもののように知覚し、感じるその相互のものを、もし誤用するなら、このことはそれを専有することから生じるが、天使の状態から落ちることになる。


 結合が相互のものであることは、主ご自身が「ヨハネ福音書」で教えられている(1420-24、第154-6)。そして、人間との主の結合、また主との人間の結合は、主のみことばと呼ばれる主のものの中にある(ヨハネ15:7)


 


(1) 原文


117.  Sunt qui opinantur quod Adamus in tali libero seu libero arbitrio fuerit, ut a se potuerit amare Deum et sapere, et quod id liberum arbitrium in posteris ejus deperditum sit; sed hoc est error; homo enim non est Vita, sed recipiens vitae, (videatur supra n. 4-6, 54-60); et qui est recipiens vitae, non potest ex aliquo suo amare et sapere. Quare etiam ille, cum ex suo voluit sapere et amare, delapsus est a sapientia et amore, et ejectus est e Paradiso.


 


(2) 直訳


Sunt qui opinantur quod Adamus in tali libero seu libero arbitrio fuerit, ut a se potuerit amare Deum et sapere, et quod id liberum arbitrium in posteris ejus deperditum sit; 意見を持つ(~とみなす)者がいる、アダムはこのような自由の中に、すなわち選択の自由の中にいたこと、自分自身から神を愛することまた賢明になることができる、またその選択の自由は彼の子孫の中で失われた☆こと。


長島訳は「堕落した」となっていますが、勝手な訳語の変更であるし、自由選択力が堕落する、では日本語になっていません。またその前の「子孫をふくめて」の「ふくめて」も極めて自分勝手です。


sed hoc est error; しかし、これは誤りである。


homo enim non est Vita, sed recipiens vitae, (videatur supra n. 4-6, 54-60); なぜなら、人間はいのちではないから、しかし、いのちの受け入れるもの、(上の4-654-60番に見られる)


et qui est recipiens vitae, non potest ex aliquo suo amare et sapere. また、いのちを受け入れるものは、自分自身の何らかものから愛することと賢明であることはできない。


Quare etiam ille, cum ex suo voluit sapere et amare, delapsus est a sapientia et amore, et ejectus est e Paradiso. それゆえ、彼はまた、自分自身から賢明であることと愛することを欲したとき、知恵と愛☆から落下した、また楽園から追い出された。


長島訳はここを「愛と英知の城から」と「城」を勝手に追加しています。「城」とは何か、読者は混乱するでしょう。


 


(3) 訳文


117. アダムはこのような自由の中に、すなわち、自分自身から神を愛し、また賢明になることができる選択の自由の中にいた、またその選択の自由は彼の子孫の中で失われた、という意見を持つがいる。しかし、これは誤りである。なぜなら、人間はいのちではなく、いのちの受け入れるものであるから(前の4-654-60番に見られる)。また、いのちを受け入れるものは、自分自身の何らかものから愛し、賢明であることはできない。それゆえ、彼はまた、自分自身から賢明であり、愛することを欲したとき、知恵と愛から落下し、楽園から追い出されたのである。


 


(1) 原文


118.  Simile quod nunc dictum est de angelo, dicendum est de caelo quod ex angelis consistit, quoniam Divinum in maximis et minimis est idem (ut supra n. 77-82 demonstratum est). Simile quod dictum est de angelo et caelo, dicendum est de homine et ecclesia: nam angelus caeli et homo ecclesiae unum agunt per conjunctionem; et quoque homo ecclesiae quoad interiora quae mentis ejus sunt, est angelus: sed per hominem ecclesiae intelligitur homo in quo est ecclesia.


 


(2) 直訳


Simile quod nunc dictum est de angelo, dicendum est de caelo quod ex angelis consistit, quoniam Divinum in maximis et minimis est idem (ut supra n. 77-82 demonstratum est). 今や天使について言われたことと同様に、天界について言われるべきである、それは天使たちから構成される、神性は最大のものの中と最小のものの中で同じであるので(上の77-82番に示されたように)


Simile quod dictum est de angelo et caelo, dicendum est de homine et ecclesia: 天使と天界について言われたことと同様に、人間と教会について言われるべきである。


nam angelus caeli et homo ecclesiae unum agunt per conjunctionem; なぜなら、天界の天使と教会の人間は結合を通して一つとして働くから。


et quoque homo ecclesiae quoad interiora quae mentis ejus sunt, est angelus: また教会の人間もまた内的なものに関して、それは彼の心のものである、天使である。


sed per hominem ecclesiae intelligitur homo in quo est ecclesia. しかし、教会の人間によって人間が意味される、その中に教会がある。


 


(3) 訳文


118. 今や天使について言われたことは、天使たちから構成される天界についても同様のことが言われる。(前の77-82番に示されたように)神性は最大のものと最小のものの中で同じであるからである。天使と天界について言われたことは、人間と教会についても同様のことが言われる。なぜなら、天界の天使と教会の人間は結合を通して一つとして働き、教会の人間もまた彼の心のものである内的なものに関して天使であるから。しかし、教会の人間によって、その中に教会がある人間が意味される。

原典講読『神の愛と知恵』 119, 120

QUOD IN MUNDO SPIRITUALI ORIENS SIT UBI DOMINUS UT SOL APPARET,


ET QUOD RELIQUAE PLAGAE INDE SINT.


霊界の中の東は、そこに主が太陽として見られること


また、残りの(他の)方位はここからであること


 


(1) 原文


119.  Actum est de Sole mundi spiritualis et ejus essentia, ac de calore et luce ejus, ac de praesentia Domini inde: nunc etiam de plagis illius mundi agetur. Quod de illo Sole et de illo mundo agatur, est causa quia agitur de Deo, et de amore et sapientia; et de illis aliter quam ex ipsa origine agere, foret agere ab effectibus, et non a causis: et tamen effectus nihil docent quam effectus, et illi soli lustrati non propalant aliquam causam; sed causae propalant effectus; et scire effectus ex causis est sapere; at inquirere causas ab effectibus non est sapere, quia tunc se offerunt fallaciae, quas inquisitor vocat causas, et hoc est sapientiam infatuare. Causae enim sunt priora, et effectus posteriora; et ex posterioribus non videri possunt priora, sed posteriora ex prioribus. Hic est ordo. Haec causa est, quod de mundo spirituali hic primum agatur, omnes enim causae ibi sunt; et postea de mundo naturali, ubi omnia quae apparent sunt effectus.


 


(2) 直訳


Actum est de Sole mundi spiritualis et ejus essentia, ac de calore et luce ejus, ac de praesentia Domini inde: 霊界の太陽とその本質について述べた、そしてその熱と光について、そしてここから主の現在について。


nunc etiam de plagis illius mundi agetur. 今や、その世界の方位についてもまた扱われる。


Quod de illo Sole et de illo mundo agatur, est causa quia agitur de Deo, et de amore et sapientia; その太陽についてとその世界についてが扱われることは、理由である、神について扱われるので、また愛と知恵について。


et de illis aliter quam ex ipsa origine agere, foret agere ab effectibus, et non a causis: またそれらについて起源そのものから以外に異なって扱うことは、結果から扱うことになる☆、そして原因からでなく。


foretは接続法未完了です。「そうなってほしくないが、扱うことになってしまう」という(形は未完了で、現在の)話者の願望を表わしていると思います。


et tamen effectus nihil docent quam effectus, et illi soli lustrati non propalant aliquam causam; そしてそれでも、結果は結果以外の何も教えない、またそれ〔結果〕だけが調べられ、何らかの原因を公けにしない。


sed causae propalant effectus; しかし、原因は結果を公けにする。


et scire effectus ex causis est sapere; また原因から結果を知ることは賢明であることである。


at inquirere causas ab effectibus non est sapere, quia tunc se offerunt fallaciae, quas inquisitor vocat causas, et hoc est sapientiam infatuare. しかし、結果から原因を調べる(探求する)ことは賢明であることではない、その時、欺き(誤り)が現われるから、それを調査者は原因と呼ぶ、またこれは知恵を愚鈍にすることである。


Causae enim sunt priora, et effectus posteriora; なぜなら、原因は前のものであるから、また結果は後のもの。


et ex posterioribus non videri possunt priora, sed posteriora ex prioribus. また後のものから前のものは見られることができない、しかし、前のものから後のもの〔なら見ることができる〕。


Hic est ordo. これが秩序(順序)である。


Haec causa est, quod de mundo spirituali hic primum agatur, omnes enim causae ibi sunt; この理由である、霊界についてがここに最初に扱われること、なぜなら、すべての原因はそこにあるから。


et postea de mundo naturali, ubi omnia quae apparent sunt effectus. また、その後、自然界について、そこに見られるすべてのものは結果である。


 


(3) 訳文


119. 霊界の太陽とその本質、その熱と光、そしてここから主の現在について述べた。今や霊界の方位についても述べよう。その太陽と霊界について述べる理由は、神について、また愛と知恵について述べるからである。またそれらについて起源そのものから述べなくては、原因からでなく結果から述べる。しかも、結果は結果以外の何も教えず、また結果だけが調べられ、原因を何もあからさまにしない。しかし、原因は結果をあからさまにする。原因から結果を知ることは賢明なことである。しかし、結果から原因を探求することは、そのとき探求する者が原因と呼ぶ欺きが生じるので、賢明なことではなく、またこれは知恵を愚鈍にすることである。なぜなら、原因は前のもの、結果は後のものであるから。前のものから後のものなら見ることができるが、後のものから前のものを見ることはできない。これが秩序ある。すべての原因は霊界にあるので、この理由からここで最初に霊界を述べ、その後、見られるすべてのものが結果である自然界について述べるのである。


 


(4) この世(自然界)にみ見られるすべてのものは結果である


 ここの最後の部分、「この世は結果の世界」とは、私が常々思っていることである。今、目の前にあるもの、本やパソコン・・・、これらは「結果」である。本はだれかが頭の中で(これは見えない政界)考えたこと、それが紙に文字で印刷された形となっている、パソコンもいろいろな人が「こんな働きをするものをつくろう」と考え、それが製品という結果となっている。人間がつくったものものだから、その原因がはっきりしている(ような気になる)


 目を外に移して、自然界を見る、木々がまだ緑だ、今日は空が青く、明るい・・・。しかし、これはこえで終わらない。「結果の世界」である。原因は? 目に見えるこの世の背後にあるものは? 気が遠くなる、この世は「結果」である、とだけわきまえておけばよい気がする。


 


(1) 原文


120.  Hic nunc dicetur de plagis in mundo spirituali. Sunt ibi similiter plagae sicut in mundo naturali; sed plagae mundi spiritualis, sicut ipse mundus est, sunt spirituales; at plagae mundi naturalis, sicut ipse mundus, sunt naturales; quare tantum differunt ut nihil commune habeant. Sunt quatuor plagae in utroque mundo, quae oriens, occidens, meridies et septentrio vocantur. Illae quatuor plagae in mundo naturali sunt constantes, determinatae a sole in meridie; antrorsum est septentrio, ab uno latere est oriens, ab altero est occidens, quae plagae a meridie cujusvis loci determinantur, solis enim statio in meridie ubivis est semper eadem et sic fixa. Aliter in mundo spirituali: ibi plagae determinantur a Sole ibi, qui constanter apparet in suo loco, et ubi apparet est oriens. Quare determinatio plagarum in illo mundo non est sicut in mundo naturali a meridie, sed est ab oriente; antrorsum est occidens, ab uno latere est meridies, ab altero est septentrio. Sed quod plagae illae non sint a Sole ibi, sed ab incolis illius mundi, qui sunt angeli et spiritus, videbitur in sequentibus.


 


(2) 直訳


Hic nunc dicetur de plagis in mundo spirituali. ここに今や霊界の中の方位について言われる。


Sunt ibi similiter plagae sicut in mundo naturali; そこに同様に方位がある、自然界の中のように。


sed plagae mundi spiritualis, sicut ipse mundus est, sunt spirituales; しかし、霊界の方位は、〔その〕世界そのもののようである、霊的である。


at plagae mundi naturalis, sicut ipse mundus, sunt naturales; しかし、自然界の方位は、〔その〕世界そのもののように、自然的である。


quare tantum differunt ut nihil commune habeant. それゆえ、共通のものが何もないように、こんな程度に(それだけ)相違している。


Sunt quatuor plagae in utroque mundo, quae oriens, occidens, meridies et septentrio vocantur. 両方の世界に四つの方位がある、それらは東、西、南☆、北と呼ばれる。


meridieの第一義は「真昼、正午」であり、第二義が「南」です。正午の太陽の位置が南だからです。


Illae quatuor plagae in mundo naturali sunt constantes, determinatae a sole in meridie; 自然界の中のそれら四つの方位は、真昼(正午)☆の中の太陽から限定されて、一定である。


柳瀬訳は「子午線」としていますが、これは英訳meridianの訳語「子午線」をそのまま訳しています(正午、真昼の意味もあります)。悪い意味での直訳です。「子午線上の太陽により決定される」ではピンと来ない人が多いでしょうし、論理上、間違っています。


子午線とは方位(時刻も)を十二支で表わしたとき、その始まりの「子」は「北」(夜中の0時でもある)、「午」は「南」(昼の12時でもある、ここから午前、午後という)なので、別のことばで表現すれば「北南線」とも言うべきものです。すなわち、方位の南北が決定されてから、子午線が定まります。それで、その子午線から方位を定めるのは「循環論法」です。柳瀬氏はこれに気づいていません。


antrorsum est septentrio, ab uno latere est oriens, ab altero est occidens, quae plagae a meridie cujusvis loci determinantur, solis enim statio in meridie ubivis est semper eadem et sic fixa. 正面の方向に北がある、一つの側に東がある、もう一つ〔の側〕に西がある、それらの方位はそれぞれの場所の真昼(正午)から決定される、なぜなら、真昼の中の太陽の場所はどこでも常に同じであり、こうして固定しているから。


Aliter in mundo spirituali: 霊界の中で異なる。


ibi plagae determinantur a Sole ibi, qui constanter apparet in suo loco, et ubi apparet est oriens. そこに方位はそこに太陽から決定される、それはその場所に変わらずに見える、また見える場所に東がある。


Quare determinatio plagarum in illo mundo non est sicut in mundo naturali a meridie, sed est ab oriente; それゆえ、その世界の方位の決定は自然界のように真昼(南)からではない、しかし、東からである。


antrorsum est occidens, ab uno latere est meridies, ab altero est septentrio. 正面の方向に西がある、一つの側に南がある、もう一つは北である。


Sed quod plagae illae non sint a Sole ibi, sed ab incolis illius mundi, qui sunt angeli et spiritus, videbitur in sequentibus. しかし、それらの方位はそこに太陽からではないこと、しかし、その世界の住民から、その者らは天使と霊たちである、続くものの中で見られる。


 


(3) 訳文


120. さて、ここで霊界の方位について述べよう。そこにも自然界と同様に方位がある。しかし、霊界の方位は、その世界そのもののようであって、霊的であり、自然界の方位は、その世界そのもののように、自然的である。それゆえ、共通のものが何もないほどに相違している。両方の世界に、東、西、南、北と呼ばれる四つの方位がある。自然界の四つの方位は、正午の太陽の位置から定められ、一定である。その真向かいに北があり、一つの側に東、もう一つの側に西があり、それぞれの場所でのそれらの方位はそこの正午から決定される。なぜなら、正午の太陽の位置はどこでも常に同じであり、したがって固定しているから。霊界では異なる。そこの方位はそこの太陽から決定される。その太陽の見える場所は変わらず、見える場所に東がある。それゆえ、その世界の方位は自然界のように南(正午)からではなく、東からであり、その真向かいに西、一つの側に南、もう一つの側に北がある。しかし、そこのそれらの方位は太陽からではなく、その世界の住民である天使と霊たちから決まることは、続くものの中で見られる。 

原典講読『神の愛と知恵』 121, 122, 123

 

(1) 原文


121.  Quoniam plagae illae ex origine sua, qui est Dominus ut Sol, sunt spirituales, ideo habitationes angelorum et spirituum, quae omnes sunt secundum plagas illas, etiam spirituales sunt; et spirituales sunt, quia habitant secundum receptiones amoris et sapientiae a Domino. Illi qui in amoris gradu superiore sunt, habitant in oriente, qui in amoris gradu inferiore in occidente, qui in sapientiae gradu superiore in meridie, et qui in sapientiae gradu inferiore in septentrione. Inde est, quod in Verbo per “orientem” in supremo sensu intelligatur Dominus, et in sensu respectivo amor in Ipsum, per “occidentem” amor in Ipsum decrescens, per “meridiem” sapientia in luce, et per “septentrionem” sapientia in umbra: aut similia respective ad statum eorum de quibus agitur.


 


(2) 直訳


Quoniam plagae illae ex origine sua, qui est Dominus ut Sol, sunt spirituales, ideo habitationes angelorum et spirituum, quae omnes sunt secundum plagas illas, etiam spirituales sunt; それらの方位はその起源から、それは太陽としての主である、霊的なものであるので、それゆえ、天使と霊たちの住居は、それらはすべてそれらの方位にしたがっている、さらにまた霊的である。


et spirituales sunt, quia habitant secundum receptiones amoris et sapientiae a Domino. また霊的である、主からの愛と知恵の受け入れにしたがって住んでいるので。


Illi qui in amoris gradu superiore sunt, habitant in oriente, qui in amoris gradu inferiore in occidente, qui in sapientiae gradu superiore in meridie, et qui in sapientiae gradu inferiore in septentrione. 彼らは、愛のより上の段階にいる者は、東に住んでいる、愛のより低い段階にいる者は西に、知恵のより上の段階にいる者は南に、知恵のより低い段階にいる者は北に。


Inde est, quod in Verbo per “orientem” in supremo sensu intelligatur Dominus, et in sensu respectivo amor in Ipsum, per “occidentem” amor in Ipsum decrescens, per “meridiem” sapientia in luce, et per “septentrionem” sapientia in umbra: ここからである、みことばの中で「東」によって最高の意味で主が意味される、また相対的な(関連する)意味でその方への☆愛が、「西」によって減少しているその方への☆愛が、「南」によって光の中の知恵が、また「北」によって陰の中の知恵が〔意味される〕。


このinを「その方の中の愛」と早とちりしそうですが、それは文脈に合いませんし、文法的に誤りです。Ipsumは対格なので、このinは対格支配とわかります。それで「その方の中への愛」すなわち「その方への愛」となります。


aut similia respective ad statum eorum de quibus agitur. または、相対的に彼らの状態に似たもの、それらについて述べられる。


 


(3) 訳文


121. それらの方位は、太陽としての主である起源から霊的なものであるので、それゆえ、それらの方位にしたがっている天使と霊たちのすべて住居もまた霊的である。霊的であるのは、主からの愛と知恵の受け入れにしたがって住んでいるからである。上位の愛の段階にいる者は東に、より低い愛の段階にいる者は西に、上位の知恵の段階にいる者は南に、低い知恵の段階にいる者は北に住んでいる。ここから、みことばの中で「東」によって最高の意味で主が、また相対的な意味でその方への愛が、「西」によって減少しているその方への愛が、「南」によって光の中の知恵が、また「北」によって陰の中の知恵が意味される。または、相対的に彼らの状態に似たものについて述べられる。


 


(1) 原文


122.  Quoniam oriens est a quo omnes plagae in mundo spirituali determinantur, et per “orientem” in supremo sensu intelligitur Dominus et quoque Divinus Amor, patet, quod Dominus et amor in Ipsum sit, a quo omnia sunt; et quod quantum quis non in illo amore est, tantum ab Ipso remotus sit, et habitet vel in occidente, vel in meridie, vel in septentrione, ad distantias ibi secundum receptiones amoris.


 


(2) 直訳


Quoniam oriens est a quo omnes plagae in mundo spirituali determinantur, et per “orientem” in supremo sensu intelligitur Dominus et quoque Divinus Amor, patet, quod Dominus et amor in Ipsum sit, a quo omnia sunt; 東は、それにより霊界のすべての方位が決められるので、また「東」によって最高の意味で主とそれとまた神的な愛が意味される〔ので〕、明らかである、主とその方への愛であること、それからすべてのものが存在する。


et quod quantum quis non in illo amore est, tantum ab Ipso remotus sit, et habitet vel in occidente, vel in meridie, vel in septentrione, ad distantias ibi secundum receptiones amoris. またどれだけだれかがその愛の中にいないか〔によって〕、それだけその方から遠く離れていること、またあるいは☆西に住んでいる、あるいは☆南に、あるいは☆北に、距離に応じて、そこに、愛の受け入れにしたがって。


長島訳は「西に住んだり、南に住んだり、または北に住んだりします」としています。これは日本では通常、「あちらこちら住み替える」ことを意味します。いい加減すぎて、私はこのような訳に気持ちが悪くなります。


 


(3) 訳文


122. 東は、それにより霊界のすべての方位が決められる、また「東」によって最高の意味で主と神的な愛が意味されるので、すべてのものが存在する源は主とその方への愛であることが明らかである。また、だれかがその愛の中にいないほど、それだけその方から遠く離れて、西に、あるいは南に、あるいは北に、愛の受け入れにしたがった距離に応じて、そこに住んでいる。


 


(1) 原文


123.  Quoniam Dominus ut Sol constanter est in oriente, ideo antiqui, apud quos omnia cultus repraesentativa spiritualium fuerunt, in adorationibus suis verterunt facies ad orientem; ac ut simile in omni cultu facerent, templa sua etiam illuc verterunt: ex quo est, quod etiam templa hodie similiter aedificentur.


 


(2) 直訳


Quoniam Dominus ut Sol constanter est in oriente, ideo antiqui, apud quos omnia cultus repraesentativa spiritualium fuerunt, in adorationibus suis verterunt facies ad orientem; 太陽としての主は変わらずに東におられるので、それゆえ、古代人は、彼らのもとですべての礼拝(祭儀)は霊的なものの表象であった、その崇拝の中で顔を東に向けた。


ac ut simile in omni cultu facerent, templa sua etiam illuc verterunt: そして似たことをすべての礼拝の中で行なうように、その神殿もまたそこへ向けた。


ex quo est, quod etiam templa hodie similiter aedificentur. このことからである、今日の神殿(教会)もまた同様に建築されること。


 


(3) 訳文


123. 太陽としての主は変わることなく東におられるので、それゆえ、古代人は礼拝で崇拝中に顔を東に向けた、彼らのもとで礼拝のすべては霊的なものを表象するものであった。そして、すべての礼拝の中で似たことを行なうようにと、その神殿もまた東へ向けた。このことから、今日の教会もまた同様に〔東向きに〕建築されている。 

原典講読『神の愛と知恵』 124, 125

 

QUOD PLAGAE IN MUNDO SPIRITUALI NON SINT A DOMINO UT SOLE,


SED QUOD SINT AB ANGELIS SECUNDUM RECEPTIONEM.


霊界の方位は太陽としての主から出ないこと


しかし、受け入れにしたがって天使たちによること


 


(1) 原文


124.  Dictum est, quod angeli habitent distincti inter se, quidam in plaga orientali, quidam in occidentali, quidam in meridionali, et quidam in septentrionali; et quod qui in plaga orientali habitant, sint in amoris superiori gradu, qui in occidentali in amoris inferiori gradu, qui in meridionali in sapientiae luce, et qui in septentrionali in sapientiae umbra. Illa habitationum diversitas apparet sicut sit a Domino ut Sole, cum tamen est ab angelis. Dominus non est in majori et minori gradu amoris et sapientiae, seu Ipse ut Sol non est in majori et minori gradu caloris et lucis apud unum quam apud alterum, est enim ubivis idem: sed non recipitur ab uno et ab altero in simili gradu; et hoc facit ut appareant sibi inter se distare plus et minus, et quoque varie secundum plagas. Ex quo sequitur, quod plagae in mundo spirituali non aliud sint, quam variae receptiones amoris et sapientiae, et inde caloris et lucis ex Domino ut Sole. Quod ita sit, patet a demonstratis supra (n. 108-112), quod distantiae in mundo spirituali sint apparentiae.


 


(2) 直訳


Dictum est, quod angeli habitent distincti inter se, quidam in plaga orientali, quidam in occidentali, quidam in meridionali, et quidam in septentrionali; 言われた、天使たちは自分たちの間で(互いに)分かれて住んでいること、ある者は東の方位に、ある者は西〔の方位〕に、ある者は南に、またある者は北に。


et quod qui in plaga orientali habitant, sint in amoris superiori gradu, qui in occidentali in amoris inferiori gradu, qui in meridionali in sapientiae luce, et qui in septentrionali in sapientiae umbra. また東の方位に住んでいる者は、愛のより高い段階の中にいること、西に〔住んでいる〕者は愛の低い段階の中に、南に〔住んでいる〕者は知恵の光の中に、また北に〔住んでいる〕者は知恵の陰の中に。


Illa habitationum diversitas apparet sicut sit a Domino ut Sole, cum tamen est ab angelis. それらの住居の相違は太陽としての主からのように見える、そのときそれでも天使たちからである。


Dominus non est in majori et minori gradu amoris et sapientiae, seu Ipse ut Sol non est in majori et minori gradu caloris et lucis apud unum quam apud alterum, est enim ubivis idem: 主は愛と知恵の高い〔段階〕と低い段階の中におられない、すなわち、太陽としてのその方は一人の者のもとに他の者のもとよりも熱と光の高い〔段階〕と低い段階の中におられない、なぜなら、どこでも同一であられるから。


sed non recipitur ab uno et ab altero in simili gradu; しかし、一人の者によってと他の者によって同様の段階で受け入れられない。


et hoc facit ut appareant sibi inter se distare plus et minus, et quoque varie secundum plagas. またこのことは自分自身を自分たちの間で(互いに)多かれ少なかれ離れていることに見えるようにする、また方位にしたがって変化〔あるように見えること〕。


Ex quo sequitur, quod plagae in mundo spirituali non aliud sint, quam variae receptiones amoris et sapientiae, et inde caloris et lucis ex Domino ut Sole. そのことから帰結される、霊界の中の方位は他のものではないこと、愛と知恵のいろいろな受け入れ以外の、またここから太陽としての主から熱と光の。


Quod ita sit, patet a demonstratis supra (n. 108-112), quod distantiae in mundo spirituali sint apparentiae. このようであることは、上(108-112)の論証から明らかである、霊界の中の距離は外観であること。


 


(3) 訳文


124. 天使たちは互いに分かれて、ある者は東に、ある者は西に、ある者は南に、またある者は北の方位に住んでいること、また東の方位に住んでいる者は、愛のより高い段階の中に、西に住んでいる者は愛の低い段階の中に、南に住んでいる者は知恵の光の中に、また北に住んでいる者は知恵の陰の中にいることが言われた。それらの住居の相違は、太陽としての主からのように見えるが、そのときそれでも天使たちからである。主は愛と知恵の高い段階や低い段階の中におられない、すなわち、太陽としてのその方は、ある者のもとに他の者のもとよりも熱と光の高い段階や低い段階の中におられない、なぜなら、どこでも同一であられるから。しかし、同じ段階で、ある者と他の者によって、受け入れられるのではない。またこのことにより、互いに自分自身がかれ少なかれ、離れて、また方位にしたがって変化して見える。そのことから、霊界の中の方位は、愛と知恵を、またここから太陽としての主から熱と知恵をいろいろと受け入れるものでしかないことが帰結される。このようであることは、前に論証した霊界の中の距離が外観であること(108-112)から明らかである。


 


(1) 原文


125.  Quia plagae sunt variae receptiones amoris et sapientiae ab angelis, dicetur de varietate, ex qua apparentia illa existit. Dominus est in angelo et angelus in Domino, ut in articulo praecedente ostensum est; sed quia apparet sicut Dominus ut Sol sit extra illum, apparet etiam quod Dominus videat illum e Sole, et quod ille videat Dominum in Sole, quod est paene sicut imago apparet in speculo. Quare si ex apparentia illa loquendum sit, tunc res talis est; quod Dominus videat et inspiciat unumquemvis facie ad faciem, sed quod vicissim angeli non ita Dominum: illi qui in amore in Dominum a Domino sunt, vident Ipsum directe, ideo illi sunt in oriente et occidente: illi autem qui plus in sapientia sunt, vident Dominum oblique ad dextrum; et qui minus in sapientia sunt, oblique ad sinistrum; ideo hi et illi sunt in septentrione et meridie. Quod hi in obliquo aspectu sint, est quia amor et sapientia ut unum procedunt a Domino, sed non ut unum recipiuntur ab angelis, ut quoque prius dictum est; et sapientia, quae abundat super amorem, apparet quidem ut sapientia, sed usque non est, quia superabundanti sapientiae non inest vita ex amore. Ex his patet, unde est diversitas receptionis, juxta quam habitationes angelorum secundum plagas in mundo spirituali apparent.


 


(2) 直訳


Quia plagae sunt variae receptiones amoris et sapientiae ab angelis, dicetur de varietate, ex qua apparentia illa existit. 方位は天使たちにより愛と知恵のいろいろな受け入れであるので、変化について言われる、そのものからそれらの外観が存在するようになる。


Dominus est in angelo et angelus in Domino, ut in articulo praecedente ostensum est; 主は天使の中におられ、また天使は主の中に〔いる〕、先行する節(章)の中で示されたように。


sed quia apparet sicut Dominus ut Sol sit extra illum, apparet etiam quod Dominus videat illum e Sole, et quod ille videat Dominum in Sole, quod est paene sicut imago apparet in speculo. しかし、太陽としての主は彼の外におられるように見えるので、主は彼を太陽から見られることもまた見える、また彼は主を太陽の中に見ること、ほとんど像が鏡の中に見えるようであること。


Quare si ex apparentia illa loquendum sit, tunc res talis est; それゆえ、もしその外観から話されるべきであるなら、その時、事柄はこのようである。


quod Dominus videat et inspiciat unumquemvis facie ad faciem, sed quod vicissim angeli non ita Dominum: 主はそれぞれのものと面と向かって見る、また眺める、しかし、逆に天使たちはこのように主を〔見〕ない。


illi qui in amore in Dominum a Domino sunt, vident Ipsum directe, ideo illi sunt in oriente et occidente: 彼らは主から主への愛の中にいる者たちは、その方をまっすぐ前方に見る☆、それゆえ、彼らは東と西にいる。


ここを長島訳は「まともに主を見ます」としています。「まとも」の通常の意味からすれば、まともな訳ではありません。


illi autem qui plus in sapientia sunt, vident Dominum oblique ad dextrum; しかしながら、彼らは知恵の中に多くいる者たちは、主を斜め右側に見る。


et qui minus in sapientia sunt, oblique ad sinistrum; また知恵の中に少なくいる者たちは、斜め左側に。


ideo hi et illi sunt in septentrione et meridie. それゆえ、これら(後者)とそれら(前者)は北と南にいる。


Quod hi in obliquo aspectu sint, est quia amor et sapientia ut unum procedunt a Domino, sed non ut unum recipiuntur ab angelis, ut quoque prius dictum est; これらの者たちが斜めに見る方向がある(=斜めに見る)ことは、愛と知恵が主から一つのように発出するからである、しかし、天使たちにより一つのように受け入れられない、(このことも)また以前に言われたように。


et sapientia, quae abundat super amorem, apparet quidem ut sapientia, sed usque non est, quia superabundanti sapientiae non inest vita ex amore. また知恵は、それは愛に比べて多い、知恵のようなあるものに見える、しかしそれでも〔知恵では〕ない、知恵の過多のものに愛からのいのちは内在しないので。


Ex his patet, unde est diversitas receptionis, juxta quam habitationes angelorum secundum plagas in mundo spirituali apparent. これらから明らかである、そこからである、受け入れの相違は、それにしたがって、天使たちの住居が霊界の方位にしたがって見える。


 


(3) 訳文


125. 方位は天使たちによる愛と知恵のいろいろな受け入れであるので、それらの外観が存在するようになる変化について述べよう。前の節で示されたように、主は天使の中におられ、また天使は主の中にいる。しかし、太陽としての主は彼の外におられるように見えるので、主は彼を太陽から見られ、また彼は主を太陽の中に、まったく像を鏡の中に見るように見ることもまた見える。それゆえ、もしその外観から話すなら、その時、次のようなものとなる。


 主は顔と顔を向かい合わせてそれぞれの者を見、また眺められるが、しかし、逆に天使たちはそのように主を見ない。主から主への愛の中にいる者たちは、その方をまっすぐ前方に見るので、それゆえ、彼らは東と西にいる。しかし、多くの知恵の中にいる者たちは、主を斜め右側に見る。また少ない知恵の中にいる者たちは、斜め左側に見る。それゆえ、後者と前者は北と南にいる。これらの者たちが斜めに見るは、前に述べたように、愛と知恵は主から一つのもののように発出するが、しかし、天使たちにより一つのように受け入れられず、また愛に比べて多い知恵は、知恵のようなものに見えるが、しかしそれでも、知恵が多過ぎるものに愛からのいのちは内在しないので、知恵ではないからである。


 これらから、天使たちの住居が霊界の方位にしたがって見えるのは受け入れの相違にしたがっていることが明らかである。 

原典講読『神の愛と知恵』 126, 127, 128

(1) 原文
126. Quod varia receptio amoris et sapientiae faciat plagam in mundo spirituali, constare potest ex eo, quod angelus mutet plagam secundum incrementum et decrementum amoris apud illum; ex quo patet, quod plaga non sit a Domino ut Sole, sed quod sit ab angelo secundum receptionem. Simile est cum homine quoad spiritum ejus. Ille quoad spiritum est in quadam plaga mundi spiritualis, in quacunque plaga mundi naturalis sit; nam ut supra dictum est, plagae mundi spiritualis non commune habent cum plagis mundi naturalis: in his est homo quoad corpus, in illis autem quoad spiritum.
(2) 直訳
Quod varia receptio amoris et sapientiae faciat plagam in mundo spirituali, constare potest ex eo, quod angelus mutet plagam secundum incrementum et decrementum amoris apud illum; 愛と知恵の受け入れ(受容)のさまざまなこと(多様性)が霊界の中の方位をつくること、それから明らかにすることができる、天使は彼のもとの愛の増大と減少にしたがって方位を変えること。
ex quo patet, quod plaga non sit a Domino ut Sole, sed quod sit ab angelo secundum receptionem. このことから明らかである、方位は太陽としての主からではないこと、しかし受け入れにしたがって天使からであること。
Simile est cum homine quoad spiritum ejus. 人間に同様である、その霊に関して。
Ille quoad spiritum est in quadam plaga mundi spiritualis, in quacunque plaga mundi naturalis sit; 彼は霊に関して霊界のある方位にいる、自然界のどんな方位の中にいても。
nam ut supra dictum est, plagae mundi spiritualis non commune habent cum plagis mundi naturalis: なぜなら、上に言われたように、霊界の方位は自然界の方位と共通なものを持たないから。
in his est homo quoad corpus, in illis autem quoad spiritum. 後者〔自然界の方位〕の中に人間は身体に関している、しかしながら前者〔霊界の方位〕の中に霊に関して〔いる〕。
(3) 訳文
126. 愛と知恵をさまざまなに受け入れることが霊界の中の方位をつくることは、天使が彼のもとの愛の増大と減少にしたがって方位を変えることから明らかにすることができる。このことから、方位は、太陽としての主からではなく、受け入れにしたがって天使から定まることが明らかである。人間も、その霊に関して同様である。彼は自然界のどんな方位の中にいても、霊に関して霊界のある方位にいる。なぜなら、前に述べたように、霊界の方位は自然界の方位と共通なものを持たないから。身体に関して人間は自然界の方位の中にいる、しかし、霊に関して霊界の方位の中にいる。
(1) 原文
127. Ut amor et sapientia apud angelum et apud hominem unum faciant, sunt paria in omnibus corporis ejus. Oculi, aures et nares sunt paria; manus, lumbi et pedes sunt paria; cerebrum in duo haemisphaeria divisum est, cor in binas cameras, pulmo in binos lobos, similiter reliqua. Ita in angelo et homine est dextrum et sinistrum; et omnes partes dextrae eorum se referunt ad amorem ex quo sapientia, et omnes partes sinistrae ad sapientiam ex amore; seu quod idem, omnes partes dextrae ad bonum ex quo verum, et omnes partes sinistrae ad verum ex bono. Haec paria angelo et homini sunt, ut amor et sapientia, seu bonum et verum, unum agant, ac ut unum spectent ad Dominum. Sed de hac re plura in sequentibus.
(2) 直訳
Ut amor et sapientia apud angelum et apud hominem unum faciant, sunt paria in omnibus corporis ejus. 愛と知恵が天使のもとと人間のもとで一つとなるように、その身体のすべてのものの中に一対がある。
Oculi, aures et nares sunt paria; 目、耳と鼻は一対である。
manus, lumbi et pedes sunt paria; 手、腰と足は一対である。
cerebrum in duo haemisphaeria divisum est, cor in binas cameras, pulmo in binos lobos, similiter reliqua. 脳は二つの半球に分かれている、心臓は二つの小室に、肺は二つの葉(よう)に、同様に残りの(他の)もの。
Ita in angelo et homine est dextrum et sinistrum; このように天使と人間の中に右と左がある。
et omnes partes dextrae eorum se referunt ad amorem ex quo sapientia, et omnes partes sinistrae ad sapientiam ex amore; そしてすべてのその右の部分は愛に関係する、それから知恵、またすべての左の部分は愛からの知恵に〔関係する〕。
seu quod idem, omnes partes dextrae ad bonum ex quo verum, et omnes partes sinistrae ad verum ex bono. あるいは同じこと〔であるが〕、すべての右の部分は善に〔関係する〕それから真理、またすべての左の部分は善からの真理に。
Haec paria angelo et homini sunt, ut amor et sapientia, seu bonum et verum, unum agant, ac ut unum spectent ad Dominum. これらの一対が天使と人間にある、愛と知恵が、すなわち善と真理が、一つとして働くように、そして一つのものとして主に目を向ける☆ように。
☆ 一対となっている目はよいのですが、耳や鼻が「目を向ける」のはおかしいので(比喩的表現としてわかりますが)、「向かう」と意訳べきものでしょう。
Sed de hac re plura in sequentibus. しかし、これら事柄について、多くのものは続くものの中で。
(3) 訳文
127. 天使と人間のもとで、愛と知恵が一つとなるように、その身体のすべてのものの中で対がある。目、耳、鼻は対であり、手、腰、足は対である。脳は二つの半球に、心臓は二つの小室に、肺は二つの葉(よう)に分かれ、残りの他のものも同様である。このように天使と人間に右と左がある。そしてその右の部分すべては知恵のもととなる愛に、また左の部分はすべて愛からの知恵に関係する。あるいは同じことであるが、右の部分はすべて真理のもととなる善に、また左の部分はすべて善からの真理に関係する。愛と知恵が、すなわち善と真理が一つとして働くように、そして一つのものとして主に向かうように、これらの対が天使と人間にある。しかし、これら事柄について、多くのことは続くものの中で述べよう。
(1) 原文
128. Ex his videri potest in qua fallacia et inde falsitate sunt illi, qui opinantur quod Dominus ex arbitrio impertiatur caelum, seu quod ex arbitrio det ut unus sapiat et amet plus quam alter; cum tamen Dominus aeque vult ut sapiat et salvetur unus ac alter: providet enim omnibus media: quisque sicut recipit illa et vivit secundum illa, ita sapit et salvatur, est enim Dominus idem apud unum et apud alterum: at quod recipientes, qui sunt angeli et homines, dissimiles sint ex dissimili receptione et vita. Quod ita sit, constare potest ex illis, quae nunc de plagis, et de habitationibus angelorum secundum illas, dicta sunt; quod nempe illa diversitas non sit a Domino, sed a recipientibus.
(2) 直訳
Ex his videri potest in qua fallacia et inde falsitate sunt illi, qui opinantur quod Dominus ex arbitrio impertiatur caelum, seu quod ex arbitrio det ut unus sapiat et amet plus quam alter; これらから見られることができる、どんな☆欺きの中に、またここから虚偽の中にその者がいるか、主は意のままに(随意に)天界を分け与えられること、すなわち、意のままにある者が他の者よりも賢明であり、愛するように与えること〔という〕意見(信念)を持つ者。
☆ このquaは疑問形容詞だと思います。しかし、チャドウィックの『レキシコン』にquaの項目、またはquiに(関係形容詞だけで)疑問形容詞のことが載っていません。現在作成中の『レキシコン』にこのことを追加しておきましょう。
cum tamen Dominus aeque vult ut sapiat et salvetur unus ac alter: そのときそれでも、主は等しく欲せられる、ある者と他の者が賢明であり、救われるように。
providet enim omnibus media: なぜなら、すべての手段を備えられるから。
quisque sicut recipit illa et vivit secundum illa, ita sapit et salvatur, est enim Dominus idem apud unum et apud alterum: だれもがそれを受け入れ、それにしたがって生き、このように賢明であり、救われるように、なぜなら主はある者のもとと他の者のもとと同じあるから。
at quod recipientes, qui sunt angeli et homines, dissimiles sint ex dissimili receptione et vita. しかし、受け入れる者たちが、それは天使と人間たちである、受け入れと生活(いのち)の異なることから異なるのである。
Quod ita sit, constare potest ex illis, quae nunc de plagis, et de habitationibus angelorum secundum illas, dicta sunt; このようであることは、それらから明らかにすることができる、それは今や方位について、またそれらにしたがった天使たちの住居について、言われた〔こと〕。
quod nempe illa diversitas non sit a Domino, sed a recipientibus. すなわち、その相違は主からでないこと、しかし受け入れる者たちから。
(3) 訳文
128. これらから、主は意のままに天界を分け与えられる、すなわち、意のままにある者が他の者よりも賢明であり、愛があるように与えることという信念を持つ者は、どんな欺きの中に、またここから虚偽の中にいるか、知ることができる。そのときそれでも、主は、ある者と他の者が等しく賢明であり、救われるようにと望まれている。なぜなら、あらゆる手段を、だれもがそれを受け入れ、それにしたがって生き、こうして賢明であり、救われるようにと備えられるから。主はある者と他の者とに同じあられる、しかし、天使と人間たちである受け入れる者たちが、受け入れと生活の異なることから異なるのである。このようであることは、今や方位について、またそれらにしたがった天使たちの住居について言われたことから明らかにすることができる。すなわち、その相違は、主からではなく、受け入れる者たちからである。