(VII.)
QUOD OMNIS GENERIS HOMICIDIA, ADULTERIA, FURTA, FALSA TESTIMONIA,
CUM CONCUPISCENTIA AD ILLA, SINT MALA,
QUAE UT PECCATA FUGIENDA SUNT.
すべての種類の殺人、姦淫、窃盗、偽証は、
それらへの強い欲望とともに、悪であること、
それらは罪として避けなくてはならない。
(1) 原文
62. Notum est quod Lex Sinai inscripta fuerit binis tabulis, et quod prima tabula contineat illa quae Dei sunt, et altera quae hominis. Quod prima tabula contineat omnia quae Dei sunt, et altera omnia quae hominis, non apparet in littera; sed omnia in illis sunt; quare etiam vocantur “Decem Verba,” per quae significantur omnia vera in complexu (videatur mox supra, n. 61): sed quomodo omnia inibi sunt, non paucis potest exponi; at potest comprehendi ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 67) allata sunt, quae videantur. Inde est, quod, dicatur omnis generis homicidia, adulteria, furta, et falsa testimonia.
(2) 直訳
Notum est quod Lex Sinai inscripta fuerit binis tabulis, et quod prima tabula contineat illa quae Dei sunt, et altera quae hominis. よく知られていること、シナイの律法は二つの板に書かれていたこと、そして第一の板はそれらを含むこと、神のものであるもの、そして第二の〔板〕は、人間の〔もの〕それらを〔含むこと〕。
Quod prima tabula contineat omnia quae Dei sunt, et altera omnia quae hominis, non apparet in littera; 第一の板が神のものであるそれらすべてのものを含み、また第二の〔板〕が人間の〔もの〕それらすべてを〔含む〕ことは、文字の中に明らかでない。
sed omnia in illis sunt; しかし、すべてのものがそれらの中にある。
quare etiam vocantur “Decem Verba,” per quae significantur omnia vera in complexu (videatur mox supra, n. 61): それゆえ、それらはまた「十のことば」と呼ばれる、そのことによって統一体としてのすべての真理が意味される(すぐ上の61番に見られる)。
sed quomodo omnia inibi sunt, non paucis potest exponi; しかし、どのようにすべてのものがその中に存在するか、簡単に説明されることはできない。
at potest comprehendi ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 67) allata sunt, quae videantur. しかし、これらから理解されることができる、それらは『聖書についての教え』(67番)の中に提示されている、それらが見られる。
Inde est, quod, dicatur omnis generis homicidia, adulteria, furta, et falsa testimonia. ここからである☆、すべての種類の殺人、姦淫、窃盗、偽証と言われたこと。
☆ 『聖書についての教え』67番には「殺してはならない」などの戒めを人間が自然的な意味で理解するとき、天的な天使と霊的な天使は、それぞれそこから天的な意味と霊的な意味を引き出すことが述べられています。このことを「統一体として」、また「すべての種類の」で表現していると思います。
(3) 訳文
シナイの律法は二つの板に書かれ、第一の板には神のものであるものが含まれ、第二の板には人間のものが含まれていたことはよく知られている。第一の板に神のものであるすべてのものが含まれ、また第二の板に人間のものであるすべてが含まれることは、文字の中に明らかではないが、しかし、すべてのものがそれらの中にある。それゆえ、それらはまた「十のことば」と呼ばれ、そのことによって統一体としてのすべての真理が意味される(すぐ前の61番に見られる)。しかし、すべてのものがどのようにその中に存在するかは、簡単に説明されることはできない。しかし、それらは『聖書についての教え』(67番)の中に提示されているものから理解されることができるので、それらを参照されたい。そこから、「すべての種類の」殺人、姦淫、窃盗、偽証と言ったのである。
(1) 原文
63. Invaluit religio, quod nemo possit implere Legem, et Lex est non occidere, non adulterari, non furari, et non false testari. Haec Legis potest unusquisque homo civilis et moralis ex vita civili et morali implere; sed ex vita spirituali, negat illa religio. Ex quo sequitur, quod illa non facere sit modo ad evitandum poenas et jacturas in mundo, et non ad evitandum poenas et jacturas postquam reliquit mundum: inde est, quod homo, apud quem invaluit supra dicta religio, cogitet illa licita coram Deo, sed illicita coram mundo. [2] Propter hanc cogitationem ex sua illa religione homo in concupiscentia est ad omnia illa mala, et solum omittit facere illa propter mundum; quare talis homo post mortem, tametsi non commiserat homicidia, adulteria, furta, et false testatus est, usque concupiscit facere illa, et quoque facit, cum externum, quod in mundo habuit, ei aufertur. Omnis concupiscentia manet hominem post mortem. Ex hoc est, quod tales cum inferno unum agant, et non possint aliter quam sortem habere cum illis qui in inferno sunt. [3] Sed alia sors est illis qui non volunt occidere, adulterari, furari, et false testari, quia illa facere est contra Deum: illi post aliquam pugnam contra illa, non volunt illa, ita non concupiscunt facere illa; dicunt corde suo quod sint peccata, in se infernalia et diabolica: hi post mortem, cum externum, quod pro mundo habuerunt, illis aufertur, cum caelo unum agunt; et quia sunt in Domino, in caelum etiam veniunt.
(2) 直訳
Invaluit religio, quod nemo possit implere Legem, et Lex est non occidere, non adulterari, non furari, et non false testari. 宗教が強くなった、だれも律法を成就することができないこと、そして律法とは殺さないこと、姦淫しないこと、盗まないこと、偽りの証言をしないことである。
Haec Legis potest unusquisque homo civilis et moralis ex vita civili et morali implere; 律法のこれらを市民的で道徳的なそれぞれの人間は市民的で道徳的な生活から成就することができる。
sed ex vita spirituali, negat illa religio. しかし、霊的な生活から、それらを〔成就できることを、その〕宗教は否定する。
Ex quo sequitur, quod illa non facere sit modo ad evitandum poenas et jacturas in mundo, et non ad evitandum poenas et jacturas postquam reliquit mundum: そこから~ということになる、それらを行なわないのは単に世での罰と損失を避けるためである、そして世を立ち去った後の罰と損失を避けるためではないこと。
inde est, quod homo, apud quem invaluit supra dicta religio, cogitet illa licita coram Deo, sed illicita coram mundo. ここからである、人間は、彼のもとで上に言われた宗教〔の影響〕が強い、それらが神の前に許されると考えること、しかし、世の前に許されない。
[2] Propter hanc cogitationem ex sua illa religione homo in concupiscentia est ad omnia illa mala, et solum omittit facere illa propter mundum; [2] 自分のその宗教からのこの考えのために、人間はすべてのそれらの悪への強い欲望の中にいる、そして単に世のためにそれらを行なうことをしない。
quare talis homo post mortem, tametsi non commiserat homicidia, adulteria, furta, et false testatus est, usque concupiscit facere illa, et quoque facit, cum externum, quod in mundo habuit, ei aufertur. それゆえ、このような人間は、死後、たとえ〔この世で〕殺人、姦淫、窃盗、偽証を犯していなくても、それでも、それらを行なうことを熱望する、そしてまた行なう、外なるものが、それを世で持った、彼に取り去られるとき。
Omnis concupiscentia manet hominem post mortem. すべての強い欲望が、死後、人間に残る。
Ex hoc est, quod tales cum inferno unum agant, et non possint aliter quam sortem habere cum illis qui in inferno sunt. このことからである、このような者が地獄と一つとして働くこと、そして地獄にいる者、彼らとともに運命を持つ以外に他にできない。
[3] Sed alia sors est illis qui non volunt occidere, adulterari, furari, et false testari, quia illa facere est contra Deum: [3] しかし、彼らに別の運命がある、殺すこと、姦淫すること、盗むこと、偽証することを欲さない者、それらを行なうことは神に反するので。
illi post aliquam pugnam contra illa, non volunt illa, ita non concupiscunt facere illa; 彼らは、それらに対する何らかの闘争の後、それらを欲しない、このように(したがって)それらを行なうことを熱望しない。
dicunt corde suo quod sint peccata, in se infernalia et diabolica: 自分の心で言う、罪であること、本質的に地獄のもの、そして悪魔のもの。
hi post mortem, cum externum, quod pro mundo habuerunt, illis aufertur, cum caelo unum agunt; この者らは、死後、外なるものが、それを世のために持った、彼らから取り去られるとき、天界と一つとして働く。
et quia sunt in Domino, in caelum etiam veniunt. そして主の中にいるので、天界の中にもまたやって来る。
(3) 訳文
だれも律法を成就することができない、そしてその律法とは殺さないこと、姦淫しないこと、盗まないこと、偽りの証言をしないことである、といった宗教が強くなった。これらの律法を市民的で道徳的な人間はそれぞれ市民的で道徳的な生活から成就することができる。しかし、その宗教は、霊的な生活から、それらを成就できることを否定する。ここから、それらを行なわないのはただ世での罰と損失を避けるためであり、世を去った後の罰と損失を避けるためではない、ということになる。ここから、前述の宗教に強く影響された人間は、それらが神の前に許され、世の前に許されない、と考えてしまう。
[2] 自分のその宗教から、こう考えるために、その人間はそれらのすべての悪への強い欲望の中にいて、ただ世のためにそれらを行なうことをしない。それゆえ、このような人間は、死後、〔この世で〕殺人、姦淫、窃盗、偽証を犯していなくても、それでも、それらを行なうことを熱望し、そしてまた、世で持った外なるものが彼から取り去られるとき、行なう。すべての強い欲望は、死後も、人間に残っている。このことから、このような者は、地獄と一つとして働き、地獄にいる者と運命をともにするしかない。
[3] しかし、殺すこと、姦淫すること、盗むこと、偽証することは神に反するので、それらを行なうことを欲さない者たちの運命は別である。彼らは、それらに対して何らか闘った後、それらを欲せず、したがってそれらを行なうことを望まない。自分の心の中で、罪であり、本質的に地獄のもの、悪魔のものである、と言う。この者たちは、死後、世のために持った外なるものが、彼らから取り去られるとき、天界と一つとして働く。そして主の中にいるので、天界にやって来る。
月: 2009年7月
原典講読『生活』 64, 65
(1) 原文
64. Commune in omni religione est, quod homo debeat explorare se, paenitentiam agere, et desistere a peccatis; et quod si non id faciat, in damnatione sit. Quod hoc sit commune in omni religione, videatur supra (n. 4-8). Commune etiam est in toto Christiano orbe, quod Decalogus doceatur, et quod infantes in religionem Christianam initientur per illum, est enim in omnium infantum puerorum manu. Ipsi parentes et magistri dicunt illis, quod illa facere sit peccare contra Deum; immo quando cum infantibus loquuntur, nec aliud sciunt. Quis non mirari potest, quod iidem, et quoque infantes cum adulti fiunt, cogitent quod non sub Lege illa sint; et quod facere illa, quae istius Legis sunt, non possint? Quod discant ita cogitare, num aliud potest in causa esse, quam quod ament mala, et inde falsa quae favent? Hi itaque sunt, qui praecepta Decalogi non faciunt Religionis: quod iidem vivant absque religione, videbitur in Doctrina de Fide.
(2) 直訳
Commune in omni religione est, quod homo debeat explorare se, paenitentiam agere, et desistere a peccatis; すべての宗教の中に共通である、人間が自分自身を調べなくてはならないこと、悔い改めを行なうこと、そして罪から離れること。
et quod si non id faciat, in damnatione sit. そしてもしそれを行なわないなら、断罪の中にいること。
Quod hoc sit commune in omni religione, videatur supra (n. 4-8). このことがすべての宗教の中に共通であること、上に(4-8番)見られる。
Commune etiam est in toto Christiano orbe, quod Decalogus doceatur, et quod infantes in religionem Christianam initientur per illum, est enim in omnium infantum puerorum manu. さらにまた全キリスト教世界に共通である、十戒が教えられること、そして幼児たちがそれらによってキリスト教の中に導入される(手ほどきされる)こと、なぜなら、すべての幼児たちの、少年たちの手の中にある☆から。
☆ 「十戒が手の中にある」とはどういう意味なのかわかりません。具体的に幼児の手の中にあるとは思えないので、象徴的な意味でしょう。ラテン語でも手manusは「力や支配」の象徴です。それでも「十戒が幼児や少年たちの思いのままである」ではやはりわかりません。後から理由付けであるこの文は無視しても通じますが、もう少し別の書き方か説明をしてほしかったです。
Ipsi parentes et magistri dicunt illis, quod illa facere sit peccare contra Deum; 彼ら自身の両親や教師たちは彼らに教える、それらを行なうことは神に対して罪を犯すことであること。
immo quando cum infantibus loquuntur, nec aliud sciunt. 実に、幼児たちに話すとき、他のことを知らない。
Quis non mirari potest, quod iidem, et quoque infantes cum adulti fiunt, cogitent quod non sub Lege illa sint; だれが怪しまないことできないか? 同じ者が、幼児がおとなになったときにまた、それらの律法の下にいないことを考える。
et quod facere illa, quae istius Legis sunt, non possint? またそれらを行なうこと、それらはその律法のもの、できないこと。
Quod discant ita cogitare, num aliud potest in causa esse, quam quod ament mala, et inde falsa quae favent? このように考えることを学ぶ☆ことは、理由の中に他のものがあるのかどうか? 悪を愛すること以外の、そしてここから(の)虚偽、それに好意を持つ。
☆ この「学ぶ」は広い意味ですね。それで、ここは意訳して「身につける」がよいでしょう。
Hi itaque sunt, qui praecepta Decalogi non faciunt Religionis: そこで、これらの者である、十戒の戒めを宗教のものとしない者。
quod iidem vivant absque religione, videbitur in Doctrina de Fide. 同じ者らが宗教なしで生きること、『信仰についての教え』に見られる。
(3) 訳文
人間は自分自身を調べ、悔い改めを行ない、そして罪から離れなくてはならない、そしてもしそれを行なわないなら断罪の中にいる、このことは、すべての宗教に共通である。このことがすべての宗教の中に共通であることは前に見られる(4-8番)。さらにまた、十戒が教えられ、幼児たちはそれらによってキリスト教の手ほどきをされる、このことは全キリスト教界に共通である。なぜなら、すべての幼児たちや少年たちの手の中にあるから。彼ら自身の両親や教師たちが、それらを行なうことは神に対して罪を犯すことである、と彼らに教える。実に、幼児たちに話すとき、他のことを思わない。幼児がおとなになったとき、その同じ者が、それらの律法の下にいない、その律法にあることを行なうができない、と考えることを、だれが怪しまないでいることができるのか? このような考えを身につける理由は、彼らが悪を愛し、そこからの虚偽に好意を持つこと以外にあるのだろうか? そこで、これらの者らが、十戒の戒めを宗教のものとしない者らである。その同じ者らが宗教なしで生きることは、『信仰についての教え』に見られる。
(1) 原文
65. Apud omnes gentes in universo terrarum orbe, apud quas est religio, sunt similia praecepta, quae in Decalogo; et omnes illi qui vivunt illa ex religione, salvantur; at omnes qui non vivunt illa ex religione, damnantur. Illi qui vivunt illa ex religione, post mortem instructi per angelos recipiunt vera, et agnoscunt Dominum. Causa est, quia fugiunt mala ut peccata, et inde in bono sunt; et bonum amat verum, et ex desiderio amoris recipit illud, ut supra (n. 32-41) ostensum est. Hoc intelligitur per Domini verba ad Judaeos,
“Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus” (Matth. xxi. 43):
tum per haec,
“Cum… venerit Dominus vineae, malos… perdet, et vineam suam locabit, aliis agricolis, qui reddent Ipsi fructus in tempore suo” (Matth. xxi. 40, 41):
et per haec,
“Dico… vobis, quod multi ab oriente et occidente venient,” “et a septentrione et meridie, et accumbent in Regno Dei;” “filii vero regni ejicientur in tenebras exteriores” (Matth. viii. 11, 12; Luc. xiii. 29).
(2) 直訳
Apud omnes gentes in universo terrarum orbe, apud quas est religio, sunt similia praecepta, quae in Decalogo; 地球全体の中のすべての国民(人々)のもとに、彼らのもとに宗教がある、同様の戒めがある、それらは十戒の中。
et omnes illi qui vivunt illa ex religione, salvantur; そして宗教からそれらに生きる者、すべての者は、救われる。
at omnes qui non vivunt illa ex religione, damnantur. しかし、宗教からそれらに生きない者、すべての者は、断罪される。
Illi qui vivunt illa ex religione, post mortem instructi per angelos recipiunt vera, et agnoscunt Dominum. 宗教からそれらに生きる者、彼らは、死後、天使たちによって教えられ、真理を受け入れる、そして主を認める。
Causa est, quia fugiunt mala ut peccata, et inde in bono sunt; その理由は、悪を罪として避けるから、そしてここから善の中にいる。
et bonum amat verum, et ex desiderio amoris recipit illud, ut supra (n. 32-41) ostensum est. そして善は真理を愛する、また愛の願望からそれを受け入れる、上に(32-41番)示されたように。
Hoc intelligitur per Domini verba ad Judaeos, このことがユダヤ人への主のことばによって意味される、
“Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus” (Matth. xxi. 43): 「あなたがたから神の国は取り去られる、そして実を結ぶ国民に与えられる」(マタイ21:43)。
tum per haec, さらにこれらによって、
“Cum… venerit Dominus vineae, malos… perdet, et vineam suam locabit, aliis agricolis, qui reddent Ipsi fructus in tempore suo” (Matth. xxi. 40, 41): 「ぶどう園の主人がやって来たとき、悪人たちを・・・滅ぼす、そして自分のぶどう園を別の農夫たちに貸す、その者たちはその方の実を自分たちの時に戻す」(マタイ21:40, 41)。
et per haec, またこれらによって、
“Dico… vobis, quod multi ab oriente et occidente venient,” “et a septentrione et meridie, et accumbent in Regno Dei;” 「わたしはあなたがたに言う、多くの者が東と西からやって来ること」、「また、北と南から、そして神の国で席に着く」。
“filii vero regni ejicientur in tenebras exteriores” (Matth. viii. 11, 12; Luc. xiii. 29). 「しかし、国の子らは外の暗やみに投げ出される」(マタイ8:11, 12、ルカ13:29)。
(3) 訳文
全世界の宗教をもつすべての人々のもとに、十戒の中にあるのとおなじような戒めがある。そして宗教からそれらに生きるすべての者は、救われが、しかし、宗教からそれらに生きないすべての者は、断罪される。宗教からそれらに生きる者たちは、死後、天使たちによって教えられ、真理を受け入れ、そして主を認める。その理由は、悪を罪として避け、そしてここから善の中にいて、前に(32-41番)示されたように、善は真理を愛し、また愛の願望から真理を受け入れるからである。
このことが〔次の〕ユダヤ人への主のことばによって意味されている、
「あなたがたから神の国は取り去られ、実を結ぶ国民に与えられる」(マタイ21:43)。
さらにこれらによって、
「ぶどう園の主人がやって来たとき、悪人たちを・・・滅ぼす。そして自分のぶどう園を、その方の実を自分たちの時に戻す別の農夫たちに貸す」(マタイ21:40, 41)。
またこれらによって、
「わたしはあなたがたに言う。多くの者が東と西からやって来る」、「また、北と南から、そして神の国で席に着く」、「しかし、国の子らは外の暗やみに投げ出される」(マタイ8:11, 12、ルカ13:29)。
原典講読『生活』 66
(1) 原文
66. Legitur apud Marcum,
Quod quidam dives venerit ad Jesum, et interrogaverit Ipsum, quid faceret ut vitam aeternam hereditario acciperet: cui dixit Jesus, “Praecepta nosti, Non moechaberis, non occides, non furaberis, non eris falsus testis, non defraudabis, honora patrem tuum et matrem: ille… respondens dixit…, Haec omnia custodivi a juventute: Jesus… aspexit illum, et amavit illum: dixit tamen…, Unum tibi deest, abi, quaecunque habes, vende, et da pauperibus, ita habebis thesaurum in caelis; veni tamen, sequere Me, tollens crucem” (x. 17-22).
[2] Dicitur quod Jesus amaverit illum, hoc quia dixit quod illa praecepta custodiverit a juventute; sed quia tria ei deerant, quae sunt, quod cor suum non removerit a divitiis, quod non pugnaverit contra concupiscentias, et quod nondum agnoverit Dominum pro Deo, ideo dixit Dominus, quod “venderet omnia quae haberet,” per quod intelligitur quod removeret cor a divitiis, quod “tolleret crucem,” per quod intelligitur quod pugnaret contra concupiscentias, et quod “sequeretur Ipsum,” per quod intelligitur quod agnosceret Dominum pro Deo. Dominus haec ut omnia locutus est per correspondentias (videatur Doctrina de Scriptura Sacra, n. 17); fugere enim mala ut peccata, nemo potest nisi agnoscat Dominum, et Ipsum adeat, et nisi pugnet contra mala, et sic removeat concupiscentias. Sed de his plura, in articulo de pugnis contra mala.
(2) 直訳
Legitur apud Marcum, 「マルコ福音書」に読まれる、
Quod quidam dives venerit ad Jesum, et interrogaverit Ipsum, quid faceret ut vitam aeternam hereditario acciperet: ある富んだ者がイエスのもとにやって来たこと、そしてその方に質問した、永遠のいのちを相続して受けるために何を行なうべきか。
cui dixit Jesus, “Praecepta nosti, Non moechaberis, non occides, non furaberis, non eris falsus testis, non defraudabis, honora patrem tuum et matrem: その者にイエスは言った、「あなたは戒めを知っている☆、あなたは姦通(姦淫)してはならない、あなたは殺してはならない、あなたは盗んではならない、あなたは偽りを証言する者であってはならない、あなたはだましては(だまし取っては)ならない、あなたの父と母を敬え。
☆ nostiはnoscoの完了形(二人称単数)novistiの収縮(縮約)形です。nosco「知る」は完了形で「知った」ではなく「知る」の意味があります。
ille… respondens dixit…, Haec omnia custodivi a juventute: 彼は答えて、言った・・・、これらすべてを私は青年時代から守った。
Jesus… aspexit illum, et amavit illum: イエスは彼を注視した、そして彼を愛した。
dixit tamen…, Unum tibi deest, abi, quaecunque habes, vende, et da pauperibus, ita habebis thesaurum in caelis; それでも☆1言った・・・、一つのものがあなたに欠けている、出かけよ、あなたが持つどんなものでも、売れ、そして貧しい者たちに与えよ、このように☆2あなたは宝物を天界の中に持つ。
☆1 「それでも」はギリシア原典にありません(「そして」です)。これ以外にも、ここの引用文はギリシア原典と異なところが多いです。
☆2 「このように」も同じです(原典は「そして」です)。
veni tamen, sequere Me, tollens crucem” (x. 17-22). それでも☆1やって来い、わたしに従え、十字架を(手に)取って」(10:17-22)。
[2] Dicitur quod Jesus amaverit illum, hoc quia dixit quod illa praecepta custodiverit a juventute; [2] イエスは彼を愛したことが言われた、このことは〔彼が〕それらの戒めを青年時代から守ったことを言ったからである。
sed quia tria ei deerant, quae sunt, quod cor suum non removerit a divitiis, quod non pugnaverit contra concupiscentias, et quod nondum agnoverit Dominum pro Deo, ideo dixit Dominus, quod “venderet omnia quae haberet,” per quod intelligitur quod removeret cor a divitiis, quod “tolleret crucem,” per quod intelligitur quod pugnaret contra concupiscentias, et quod “sequeretur Ipsum,” per quod intelligitur quod agnosceret Dominum pro Deo. しかし、彼に三つのものが欠けていたので、それらは〔次のもの〕である、自分の心を富から遠ざけなかったこと、(強い)欲望に対して闘わなかったこと、そしてまだ主を神として認めなかったこと、それゆえ、主は言った、「持っているすべてのものを売らなければならない」こと、そのことによって心を富から遠ざけることが意味される、「十字架を(手に)取らなくてはならない」こと、そのことによって(強い)欲望に対して闘うことが意味される、そして「その方に従わなくてはならない」こと、そのことによって主を神として認めることが意味される。
Dominus haec ut omnia locutus est per correspondentias (videatur Doctrina de Scriptura Sacra, n. 17); 主はこれらを〔他のみことばの〕すべてのもののように対応によって話された(見られる、『聖書についての教え』17番)。
fugere enim mala ut peccata, nemo potest nisi agnoscat Dominum, et Ipsum adeat, et nisi pugnet contra mala, et sic removeat concupiscentias. なぜなら、悪を罪として避けることは、だれにもできないから、主を認め、そしてその方に近づかないなら、また悪に対して闘わないなら、そしてこうして(強い)欲望を遠ざける。
Sed de his plura, in articulo de pugnis contra mala. しかし、これらについて多くのことを、悪に対する闘争について章の中で〔扱おう〕。
(3) 訳文
「マルコ福音書」を読むと、
ある富んだ者がイエスのもとにやって来て、永遠のいのちを相続して受けるために何を行なうべきか、尋ねた。イエスはその者に言われた、「あなたは戒めを知っている。姦淫してはならない、殺してはならない、盗んではならない、偽りの証言者であってはならない、だまし取ってはならない、あなたの父と母を敬え」。彼は答えて、言った・・・「これらすべてを私は若い時からから守りました」。イエスは彼を見つめ、彼を愛された。そして言われた・・・「一つのものがあなたに欠けている。出かけよ、あなたの持つどんなものでも、売って、貧しい者たちに与えよ。あなたは宝物を天に持つ。そして来て、十字架を取って、わたしに従え」(10:17-22)。
[2] イエスは彼を愛した、と言われたのは、彼がそれらの戒めを若い時から守った、と言ったからである。しかし、彼に三つのものが欠けていたので、それらは、自分の心を富から遠ざけなかったこと、欲望に対して闘わなかったこと、そしてまだ主を神として認めなかったことであり、それゆえ、主は、「持っているすべてのものを売れ」と言われたが、このことによって心を富から遠ざけることが意味され、「十字架を取れ」と言われたことによって、欲望に対して闘うことが意味され、そして「わたしに従え」と言われたことによって、主を神として認めることが意味される。主はこれらのことを〔他のみことばの〕すべてのものと同じく対応によって話されたのである(『聖書についての教え』17番参照)。なぜなら、悪を罪として避けることは、主を認め、その方に近づかないなら、また悪に対して闘い、こうして欲望を遠ざけないなら、だれにもできないからである。しかし、これらのことについては、多くのことを悪に対する闘争についての章で扱う。
原典講読『生活』 67, 68
(VIII.)
QUOD QUANTUM QUIS OMNIS GENERIS HOMICIDIA UT PECCATA FUGIT,
TANTUM AMOREM ERGA PROXIMUM HABEAT.
どれだけだれかがすべての種類の殺人を罪として避けるか〔によって〕
それだけ隣人に対する愛を持つこと。
(1) 原文
67. Per omnis generis homicidia, intelliguntur etiam omnis generis inimicitiae, odia et vindictae, quae spirant necem; in illis enim latet homicidium, sicut ignis in ligno sub cinere; ignis infernalis nec aliud est; ex eo est, quod dicatur ardescere odio et flagrare vindicta: haec sunt homicidia in naturali sensu. Per homicidia autem in spirituali sensu, intelliguntur omnes modi occidendi et perdendi animas hominum, qui sunt varii et multiplices. Per homicidium autem in supremo sensu intelligitur odio habere Dominum. Haec tria genera homicidiorum unum faciunt et cohaerent; nam qui vult necem corporis hominis in mundo, is vult necem animae ejus post mortem; et vult necem Domini, flagrat enim ira contra Ipsum et vult nomen Ipsius exstinguere.
(2) 直訳
Per omnis generis homicidia, intelliguntur etiam omnis generis inimicitiae, odia et vindictae, quae spirant necem; すべての種類の殺人によって、すべての種類の敵意、憎しみ、復讐もまた意味される、それらは殺人(死)を吹き込む。
in illis enim latet homicidium, sicut ignis in ligno sub cinere; なぜなら、それらの中に殺人が隠れているから、火が木の中にのように、灰の下に。
ignis infernalis nec aliud est; 地獄の火は他の何ものでもない。
ex eo est, quod dicatur ardescere odio et flagrare vindicta: それからである、憎しみに燃えること、また復讐に燃え上がることが言われること。
haec sunt homicidia in naturali sensu. これらは自然的な意味での殺人である。
Per homicidia autem in spirituali sensu, intelliguntur omnes modi occidendi et perdendi animas hominum, qui sunt varii et multiplices. しかしながら、霊的な意味での殺人によって、人間の霊魂を殺し、滅ぼすすべての方法が意味される、それらはいろいろで、多種多様である。
Per homicidium autem in supremo sensu intelligitur odio habere Dominum. しかしながら、最高の意味での殺人によって、主を憎むことが意味される。
Haec tria genera homicidiorum unum faciunt et cohaerent; これらの三つの種類の殺人は一つとなる、また連結する(密接に関連する)。
nam qui vult necem corporis hominis in mundo, is vult necem animae ejus post mortem; なぜなら、世で人間の身体の殺害を欲する者は、彼は死後、その者の霊魂の殺害を欲するから。
et vult necem Domini, flagrat enim ira contra Ipsum et vult nomen Ipsius exstinguere. そして主の殺害を欲する、なぜなら、その方に対する怒りに燃え、そしてその方の名前を消滅させることを欲するから。
(3) 訳文
すべての種類の殺人によって、すべての種類の敵意、憎しみ、復讐もまた意味され、それらは殺人を吹き込む。なぜなら、灰の下の木の中に火が隠れているように、それらの中に殺人が隠れているから。地獄の火は他の何ものでもない。憎しみに燃え、復讐に燃える、と言われるのは、このことからである。これらは自然的な意味での殺人である。しかし、霊的な意味での殺人によって、人間の霊魂を殺し、滅ぼしてしまうすべての方法が意味される。それらはいろいろと多種多様である。しかし、最高の意味での殺人によって、主を憎むことが意味される。これらの三つの種類の殺人は、一つとなって、連結している。なぜなら、世で人間の身体の殺害を欲する者は、死後、その霊魂の殺害を欲し、また主に対する怒りに燃え、そしてその御名を消滅させることを欲するので、主の殺害を欲するからである。
(1) 原文
68. Haec homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativate, sed ille usque ab infantia discit obvelare illa civilitate et moralitate, in quibus debet esse cum hominibus mundi, et quantum honorem aut lucrum amat, custodit ne appareant; hoc fit externum hominis, cum illa sunt internum ejus; talis homo est in se. Nunc quia externum deponit cum corpore cum moritur, et retinet internum, patet qualis diabolus foret nisi reformaretur.
(2) 直訳
Haec homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativate, sed ille usque ab infantia discit obvelare illa civilitate et moralitate, in quibus debet esse cum hominibus mundi, et quantum honorem aut lucrum amat, custodit ne appareant; これらの殺人の種類が内部に人間のもとに出生から☆隠れている、しかし彼はそれでも幼年期からそれらを隠すことを学ぶ、丁寧さ(礼儀正しさ)で、また礼儀正しい振る舞いで、世での人間に〔とって〕それらの中にいなくてはならない〔と学ぶ〕そして名誉や利益を愛するかぎり、現われないように守る(用心する)。
☆ ex nativateの意味がわかりません。文脈から「出生から」としましたが、nativateとは何でしょうか? exと~eの形から、何らかの実詞の奪格でしょう。名詞nativitas「出生」はありますが、これはどのよに変化してもnativateとはならないでしょう。それでわかりません。まだ私の知らない何か〔単語や文法〕があるんでしょうか? こんなことが続いたら、原典購読の講師は失格ですね。
hoc fit externum hominis, cum illa sunt internum ejus; このことが〔その〕人間の外なるものとなる、そのときそれら☆が彼の内なるものである。
☆ それらillaはその前の文のobvelare illaのillaであり、これは最初のhaec momocidorum generaですね。訳す時は「それら」でなく「それら”の殺人”」と具体的にすべきでしょう。
talis homo est in se. そのような人間である、本質的に(本来)☆。
☆ in seは熟語「本質的に」という意味であり(まれに、「それ自体の中に」という、もともとの意味でで使用していることがあります)、ここでもそうでしょう。それで、直訳は上記のごとくです。これは相当に簡略された表現なので補って訳す必要があるかと思います。柳瀬訳「それが人間自体である」ではよくわかりませんし、誤訳に近いでしょう。長島訳(久しぶりに参照しました)「人間とはそのようなものです」、これではin seを訳出していません、文意としては近いと思いますが、忠実ではありません。
「そのような人間は本質的に〔このようなもの〕である」、またはくだいて「その人間の本質はこのようなものである」となるでしょうか、「本質(的に)」のことばが本質的に必要です。
Nunc quia externum deponit cum corpore cum moritur, et retinet internum, patet qualis diabolus foret nisi reformaretur. 今や(その時)外なるものを捨てるので、死ぬとき身体とともに、そして内なるものを保持する、どのような悪魔になるか明らかである、もし改心しないなら。
(3) 訳文
これらの種類の殺人が人間の内部に出生から隠れている。しかしそれでも人間は、幼年期から丁寧さや礼儀正しい振る舞いで、それらを隠すこと、そして世ではそれらの中にいなくてはならないことを学び、名誉や利益を愛するかぎり、〔世に〕現われないように用心する。このことが人間の外なるものとなるが、そのときそれらの殺人が彼の内なるものである。そのような人間は本質的にこのようなものである。死ぬとき身体とともに外なるものを捨てるが、内なるものを保持しているので、もし改心しないなら、その時どのような悪魔になるかは明らかである。
原典講読『生活』 69, 70, 71
(1) 原文
69. Quoniam supra dicta homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativitate, ut dictum est, et simul omnis generis furta, et omnis generis falsa testimonia, cum concupiscentiis ad illa, de quibus infra dicendum est, patet, quod nisi Dominus proviserit media reformationis, homo non posset non in aeternum perire. Media reformationis, quae Dominus provisit, sunt haec: quod homo nascatur in meram ignorantiam; quod recens natus teneatur in statu innocentiae externae, post paulum in statu charitatis externae, et dein in statu amicitiae externae; sed sicut in cogitationem ex suo intellectu venit, tenetur in quodam libero agendi secundum rationem: hic status est qui supra (n. 19) descriptus est, et hic reassumendus propter sequentia, viz.:-
“Homo, quamdiu est in mundo, in medio est inter infernum et caelum; infra est infernum et supra est caelum; et tunc tenetur in libero convertendi se aut ad infernum aut ad caelum: si se convertit ad infernum, avertit se a caelo; si autem convertit se ad caelum, avertit se ab inferno. Seu quod idem est, homo quamdiu est in mundo, in medio stat inter Dominum et diabolum, ac tenetur in libero convertendi se ad unum aut ad alterum; si se convertit ad diabolum, avertit se a Domino; si autem convertit se ad Dominum, avertit se a diabolo. Seu quod idem est, homo quamdiu in mundo est, in medio est inter malum et bonum, et tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum; si se convertit ad malum, avertit se a bono; si autem convertit se ad bonum, avertit se a malo.”
Haec supra, n. 19; videantur etiam n. 20-22, quae ibi sequuntur.
(2) 直訳
Quoniam supra dicta homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativitate, ut dictum est, et simul omnis generis furta, et omnis generis falsa testimonia, cum concupiscentiis ad illa, de quibus infra dicendum est, patet, quod nisi Dominus proviserit media reformationis, homo non posset non in aeternum perire. 上に言われた殺人の種類が人間のもとの内部に出生から隠れているので、言われたようにである、そして同時にすべての種類の窃盗、またすべての種類の偽証、それらへの強い欲望とともに、それらについては下で言われる、明らかである、もし主が改心の手段を備えなかったなら、人間は永遠に滅びないことができないこと。
Media reformationis, quae Dominus provisit, sunt haec: 改心の手段は、それを主は備えた、これらである。
quod homo nascatur in meram ignorantiam; 人間は(まったくの)無知だけの中に生まれていること。
quod recens natus teneatur in statu innocentiae externae, post paulum in statu charitatis externae, et dein in statu amicitiae externae; 生まれたばかりは外なる無垢の状態の中に保たれる、少し後、外なる仁愛の状態の中に、その後、外なる友情の状態の中に。
sed sicut in cogitationem ex suo intellectu venit, tenetur in quodam libero agendi secundum rationem: しかし、自分自身の理解力からの思考の中にやって来るように、理性にしたがって働くある種の自由の中に保たれる。
hic status est qui supra (n. 19) descriptus est, et hic reassumendus propter sequentia, viz.:- この状態は上に(19番)記述されたものである、そしてこれは続くもののために再び取り上げられる、すなわち―
〔以下19番と同一であり、句読点と語順のわずかな相違をその直後に[ ]で示しておきます〕
“Homo, quamdiu est in mundo, in medio est inter infernum et caelum; infra est infernum et supra est caelum; et tunc tenetur in libero convertendi se aut ad infernum aut ad caelum: si se convertit ad infernum, avertit se a caelo; si autem convertit se ad caelum, avertit se ab inferno. Seu quod idem est,[;] homo[,] quamdiu est in mundo, in medio stat inter Dominum et diabolum, ac tenetur in libero convertendi se ad unum aut ad alterum; si se convertit ad diabolum, avertit se[se avertit] a Domino; si autem convertit se ad Dominum, avertit se a diabolo. Seu quod idem est,[;] homo quamdiu in mundo est, in medio est inter malum et bonum, et tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum;[:] si se convertit ad malum, avertit se a bono; si autem convertit se ad bonum, avertit se a malo.”
Haec supra, n. 19; videantur etiam n. 20-22, quae ibi sequuntur. これらは上の19番である。また20-22番も見られたい、それらはそこに続く。
(3) 訳文
すでに述べたことであるが、前に言われた種類の殺人が人間の内部に出生から隠れているので、同時にすべての種類の窃盗、すべての種類の偽証が、これらについては今後述べるが、それらへの強い欲望とともに隠れているので、主が改心の手段を備えられなかったなら、人間は永遠に滅びるしかなかったことが明らかである。主の備えられた改心の手段は、次のことである―
人間は無知だけの中に生まれていて、生まれたばかりは、外なる無垢の状態の中に、少し後、外なる仁愛の状態の中に、その後、外なる友情の状態の中に保たれる。しかし、〔やがて〕自分自身の理解力からの思考の中にやって来るように、理性にしたがって働くある種の自由の中に保たれる。この状態は前に述べられたものであるが(19番)、続くもののためにこれを再び取り上げよう、すなわち―
人間は、世にいるかぎり、地獄と天界の間の真ん中にいる。下に地獄があり、上に天界があり、その時、自分自身を地獄または天界へ向ける自由の中に保たれている。地獄に向けるなら、天界から背く。しかし、天界に向けるなら、地獄から背く。
あるいは同じことであるが、人間は、世の中にいるかぎり、主と悪魔の間の真ん中に立て、自分自身を一方に、またはもう一方に向ける自由の中に保たれている。悪魔に向けるなら、主から背く。しかし主に向けるなら、悪魔から背く。
あるいは同じことであるが、人間は、世の中にいるかぎり、悪と善の間の真ん中にいて、自分自身を一方に、またはもう一方に向ける自由の中に保たれている。悪に向けるなら、善から背く。しかし、善に向けるなら、悪から背く。
これらが前の19番である。またそれに続く20-22番も見られたい。
(1) 原文
70. Nunc quia malum et bonum sunt duo opposita, prorsus sicut infernum et caelum, aut sicut diabolus et Dominus, sequitur quod si homo fugit malum sicut peccatum, veniat in bonum malo oppositum; bonum oppositum malo quod intelligitur per homicidium, est bonum amoris erga proximum.
(2) 直訳
Nunc quia malum et bonum sunt duo opposita, prorsus sicut infernum et caelum, aut sicut diabolus et Dominus, sequitur quod si homo fugit malum sicut peccatum, veniat in bonum malo oppositum; 今や(そこで)、悪と善は二つの対立するものなので、地獄と天界のように完全に、または悪魔と主のように、帰結される、もし人間が悪を罪のように避けるなら、悪と対立する善の中にやって来ること。
bonum oppositum malo quod intelligitur per homicidium, est bonum amoris erga proximum. 悪と対立する善は、それは殺人によって意味される、隣人に対する愛の善である。
(3) 訳文
そこで、悪と善は、地獄と天界のように、または悪魔と主のように、完全に対立する二つのものなので、もし人間が悪を罪のように避けるなら、悪と対立する善の中にやって来ることが帰結される。殺人によって意味される悪と対立する善は、隣人に対する愛の善である。
(1) 原文
71. Quoniam hoc bonum et illud malum sunt opposita, sequitur quod hoc removeatur per illud; duo opposita non possunt esse una, sicut non caelum et infernum una: si una, foret tepidum, de quo ita in Apocalypsi,
“Novi… quod neque frigidus sis neque calidus; utinam frigidus esses aut calidus; sed quia tepidus es, neque frigidus neque calidus, exspuam te ex ore meo” (iii. 15, 16).
(2) 直訳
Quoniam hoc bonum et illud malum sunt opposita, sequitur quod hoc removeatur per illud; こ〔後者〕の善とそ〔前者〕の悪は対立するので、帰結される、これはそれによって遠ざけられる(取り除かれる)こと。
duo opposita non possunt esse una, sicut non caelum et infernum una: 二つの対立するものは一つであることはできない、天界と地獄が一つで〔あることが〕ないように。
si una, foret tepidum, de quo ita in Apocalypsi, もし一つなら、なまぬるいものとなる、それについてこのように「黙示録」の中に、
“Novi… quod neque frigidus sis neque calidus; 「わたしは知っている☆・・・あなたが冷たくもない、また熱くもない。
☆ noscoは完了形でも「知る」という意味です。
utinam frigidus esses aut calidus; あなたが冷たいかまたは熱いかであればよいのに。
sed quia tepidus es, neque frigidus neque calidus, exspuam te ex ore meo” (iii. 15, 16). しかしあなたは冷たくも熱くもないので、わたしはあなたをわたしの口から吐き出そう」(3:15,16)。
(3) 訳文
この善とその悪は対立するので、この善がその悪よって遠ざけられてしまうことが帰結される。二つの対立するものは、天界と地獄が一つとなることがありえないように、一つであることはありえない。もし一つとなるなら、なまぬるいものとなり、それについて「黙示録」に、このようである―
「わたしは知っている・・・あなたは冷たくもなく、また熱くもない。あなたが冷たいかまたは熱いかであればよいのに。しかし、あなたは冷たくも熱くもないので、あなたをわたしの口から吐き出そう」(3:15,16)。