原典講読『真のキリスト教』692(原文と直訳[2]まで)

(1) 原文
692. His adjiciam haec Memorabilia. Primum:―
Dum ex ludo sapientiae, abirem domum, in via vidi angelum in veste hyacinthina. Hic adjunxit se lateri meo, et dixit, “Video quod e ludo sapientiae exiveris, et quod ex auditis ibi laetificatus sis; et quia percipio quod non plenus sis in hoc Mundo, quia simul in mundo naturali es; et ideo nescis nostra gymnasia Olympiaca; ubi veteres sophi conveniunt, et ex advenis e tuo mundo hauriunt, quas status mutationes et successiones subiverat et adhuc subit sapientia, si vis deducam te ad locum ubi plures ex vetustis sophis, et illorum filiis, hoc est, discipulis, habitant.”
Et deduxit me in confinium inter septentrionem et orientem; et dum e loco edito illuc prospexi, ecce visa est urbs, et ad unum ejus latus duo clivi, et proprior urbi humilior altero; et dixit mihi, “Urbs illa vocatur Athenaeum, clivus humilior Parnassium, et altior Heliconeum; ita vocantur, quia in urbe et circum illam commorantur veteres sapientes in Graecia, ut Pythagoras, Socrates, Aristippus, Xenophon, cum discipulis et tironibus.
Et quaesivi de Platone et Aristotele. Dixit, quod illi et illorum asseclae in alia regione habitent, quia hi docuerunt rationalia quae intellectus sunt, illi autem moralia quae vitae sunt.
[2.] Dixit, quod ex urbe Athenaeo frequenter ablegentur studiosi ad litteratos ex Christianis, ut narrent quid hodie cogitant de Deo, de creatione universi, de immortalitate animae, de statu hominis relativo ad statum bestiarum, ac de rebus aliis quae interioris sapientiae sunt; et dixit, quod praeco hodie annuntiaverit conventum, indicium, quod emissarii novos advenas e terris offenderint, a quibus audiverunt curiosa.
Et vidimus multos exeuntes ex urbe et a viciniis, quosdam habentes laureas super capitibus, quosdam tenentes palmas in manibus, quosdam cum libris sub ulnis, et quosdam cum calamis sub sinistri temporis crinibus. [3.] Nos inseruimus nos illis, et una ascendimus, et ecce super clivo palatium octogonum, quod vocaverunt Palladium, ac intravimus; et ecce ibi octo insinuationes sexangulares, in quarum unaquavis erat librarium, et quoque mensa, ad quas consederunt laureati, et in ipso palladio visa sunt sedilia ex saxo exsculpta, super quae reliqui se demiserunt.
Et tunc aperta est janua ad sinistrum, per quam duo advenae e terra introducti sunt; et postquam salutati, unus ex laureatis quaesivit illos, “Quid novi e terra?”
Et dixerunt, “Novum est, quod in silvis invenerint homines sicut bestias, aut bestias sicut homines, at quod ex facie et corpore cognoverint natos esse homines, ac secundo aut tertio aetatis anno amissos aut omissos in silvis; dixerunt quod non possint sonare a quid cogitationis, nec discere articulare sonum in aliquam vocem; quod nec scirent cibum sibi convenientem sicut bestiae, sed quod silvestria tam munda quam immunda injicerent in buccam; praeter similia plura; ex quibus aliqui eruditi apud nos divinarunt, et aliqui concluserunt plura de statu hominum relativo ad statum bestiarum.
[4.] His auditis, quaesiverunt aliqui ex vetustis sophis, “Quid ex illis divinant et concludunt?”
Et duo advenae responderunt, quod plura, quae tamen ad haec possunt referri:―1. Quod homo ex sua natura, et quoque ex nativitate, omni bestia stupidior et inde vilior sit; et quod similiter fiat si non instruitur. 2. Quod instrui possit quia didicit articulate sonare, et inde loqui, et quod per id inceperit expromere cogitationes, et hoc successive plus et plus, usque ut posset exprimere leges societatis, quarum plures tamen bestiis a nativitate impressae sunt. 3. Quod rationalitas sit bestiis aeque ac hominibus. 4. Quare si bestiae potuissent loqui, tam solerter ratiocinarentur de omni re sicut homines; cujus rei indicium est, quod cogitent ex ratione et prudentia aeque ac homines. 5. Quod intellectus sit solum modificatio lucis e sole, cooperante calore, medio aethere, ita ut modo sit activitas interioris naturae, et quod haec possit exaltari, eo usque ut appareat sicut sapientia. 6. Quod ideo vanum sit credere quod homo post mortem plus vivat quam bestia, nisi quod forte possit per aliquot dies post obitum ex exhalatione vitae corporis apparere sicut nimbus sub specie larvae, antequam dissipatur in naturam; vix aliter quam sicut virgultum ex cinere exsuscitatum apparet in similitudine suae formae. 7. Consequenter quod religio, quae docet vitam post mortem, sit inventum, ut simplices teneantur intrinsecus in vinculo per ejus leges, sicut tenentur extrinsecus per civitatis leges.
His addiderunt, quod mere ingeniosi ita ratiocinentur, non autem intelligentes. Et quaesiverunt, “Quid Intelligentes.”
Dixerunt quod non audiverint, sed quod sic opinentur.
[5.] His auditis dixerunt omnes qui ad mensas sedebant, “Oh qualia nunc in terris tempora; heu sapientia quas vices subiit; versane est in ingeniositatem fatuam? Sol occidit, et sub terra est e diametro oppositus suae meridiei. Quis non ex documento ex relictis et inventis in silvis scire potest, quod homo non instructus talis sit? Estne sicut instruitur? Nasciturne in ignorantia prae bestiis? Discetne [1]gradi et loqui? Si non disceret [1]gradi, num se super pedes erigeret? Et si non disceret loqui. num mutiret aliquid cogitationis? Estne omnis homo sicut instruitur, insaniens ex falsis, ac sapiens ex veris? et insaniens ex falsis in omni phantasia quod sit sapientior sapiente ex veris? Danturne homines fatui et vesani, qui non plus homines sunt, quam inventi in silvis? Nonne cassi memoria his similes sunt? [6.] Nos ex his et illis conclusimus, quod homo absque instructione non sit homo, nec bestia, sed quod sit forma quae recipere potest in se id quod facit hominem, et sic quod non nascatur homo, sed quod fiat homo; et quod homo talis forma nascatur, ut sit organum recipiens vitae a Deo, propter finem ut sit subjectum, in quod Deus omne bonum posset inferre, et per unionem Secum beatificare in aeternum. Percipimus ex sermone Vestro, quod sapientia hodie in tantum exstincta aut infatuata sit, ut de statu vitae hominum relativo ad statum vitae bestiarum, prorsus nihil sciant; inde est, quod nec sciant statum vitae hominis post mortem; at illi qui hunc scire possunt, sed non volunt scire, et inde illum negant, ut faciunt multi ex vestris Christianis, assimilare possumus inventis in silvis; non quod ex privatione instructionis ita stupidi facti sint, sed quod per fallacias sensuum, quae sunt tenebrae veritatum, semetipsos ita stupidos fecerint.
[7.] Sed tunc quidam in medio Palladii stans, in manu tenens palmam, dixit, “Evolvite quaeso hoc arcanum, quomodo homo, forma Dei creatus, mutari potuit in formam diaboli; scio quod angeli caeli sint formae Dei, et quod angeli inferni sint formae diaboli, et duae formae sunt sibi oppositae, hae insaniae, illae sapientiae; dicite itaque, quomodo homo forma Dei creatus a die in talem noctem potuit transire, ut potuerit negare Deum, et vitam aeternam.”
Ad haec responderunt didascali in ordine, primum Pythagoraei, dein Socratici, et postea reliqui.
Sed inter illos erat quidam Platonicus, hic ultimo locutus est, et hujus sententia praevaluit, quae erat, Quod homines aevi Saturnini seu saeculi aurei, sciverint et agnoverint quod essent formae recipientes vitae a Deo, et quod ideo sapientia animabus et cordibus illorum inscripta fuerit, et inde, quod ex luce veri viderint verum, et per vera perceperint bonum ex jucundo amoris ejus: “at sicut humanum genus in sequentibus saeculis recesserat ab agnitione quod omne verum sapientiae et inde bonum amoris apud illos, continue influeret a Deo, cessaverunt esse habitacula Dei, et quoque tunc cessavit loquela cum Deo, et consociatio cum angelis; interiora enim mentis illorum a directione sua, quae fuerat sursum elevata ad Deum a Deo, inflexa [2]sunt in directionem obliquam plus et plus, extrorsum in mundum, et sic ad Deum a Deo per mundum, et tandem inversa in directionem oppositam, quae est deorsum ad semet; et quia Deus non potest spectari ab homine interius inverso et sic averso, homines se separaverunt a Deo, et facti sunt formae inferni, et sic diaboli. Ex his sequitur, quod primis aevis agnoverint corde et anima, quod omne bonum amoris, et inde verum sapientiae illis essent a Deo, et quoque quod illa essent Dei in illis, et sic quod illi essent mera receptacula vitae a Deo, et inde vocati imagines Dei, filii Dei, et nati a Deo: sed quod in succedentibus aevis illud non corde et anima, sed quadam fide persuasive, et dein fide historica, et demum solum ore, agnoverint; et agnoscere tale solum ore, est non agnoscere, immo est id negare corde. [8.] Ex his videri potest, qualis hodie est sapientia in terra apud Christianos, tametsi illi ex revelatione scripta inspirari possunt a Deo, dum non sciunt discrimen inter hominem et bestiam; et inde multi credunt, quod si homo vivit post mortem, etiam bestia victura sit, aut quia bestia non vivit post mortem, nec homo victurus sit. Annon lux nostra spiritualis, quae illuminat visum mentis, apud illos facta est caligo? et lux illorum naturalis, quae solum illuminat visum corporis, facta est illis splendor?”
[9.] Post haec converterunt se omnes ad duos advenas, et illis gratias propter adventum et narrationem agebant, et orabant, ut haec, quae audiverant, suis fratribus renuntiarent.
Et responderunt advenae, quod confirmaturi sint suos in hac veritate, quod quantum attribuunt omne bonum charitatis et verum fidei Domino, et non sibi, tantum sint homines, ac tantum fiant angeli caeli.
@1 gradi pro “gradiri” @2 sunt pro “est”
(2) 直訳
692. His adjiciam haec Memorabilia. Primum:― これらに私はこれらのメモラビリアを加える。第一のもの――
Dum ex ludo sapientiae, abirem domum, in via vidi angelum in veste hyacinthina. 知恵の学校から、私が家へ立ち去る時、途中で、私は天使を見た、青色(ヒヤシンス色)の衣服の中の。
Hic adjunxit se lateri meo, et dixit, “Video quod e ludo sapientiae exiveris, et quod ex auditis ibi laetificatus sis; この者は自分自身を私の脇に付き添った、また言った、「私は、知恵の学校からあなたが出るのを見た、またそこに聞くことからあなたは喜んでいることを。
et quia percipio quod non plenus sis in hoc Mundo, quia simul in mundo naturali es; また、私は近くするので、あなたがこの世界の中に十分に(完全に)いないこと、あなたは同時に自然界の中にいるので。
et ideo nescis nostra gymnasia Olympiaca; また、それゆえ、あなたは私たちのオリュンピア屋内競技場(体育館)を知らない。
ubi veteres sophi conveniunt, et ex advenis e tuo mundo hauriunt, quas status mutationes et successiones subiverat et adhuc subit sapientia, si vis deducam te ad locum ubi plures ex vetustis sophis, et illorum filiis, hoc est, discipulis, habitant.” そこに古代の賢人たちが集まる、またあなたの世界から到着する者から吸収する(学ぶ)、変化と推移(成り行き)のどのような状態が生じたか、また今でも生じているか、知恵が、もし、あなたが欲するなら、私はあなたを場所へ案内する、そこに古代の賢人からの多くの者が、また彼らの子たち、すなわち、弟子たち、住んでいる」。
Et deduxit me in confinium inter septentrionem et orientem; また、私を導いた(案内した)、西と東の間の境界の中に。
et dum e loco edito illuc prospexi, ecce visa est urbs, et ad unum ejus latus duo clivi, et proprior urbi humilior altero; また高い場所からそれを私は眺めた、見よ、都が見られた、またその一つ側に二つの丘が、また都に近いものは高さで低い。
et dixit mihi, “Urbs illa vocatur Athenaeum, clivus humilior Parnassium, et altior Heliconeum; また、私に言った、「その都はアテネと呼ばれる、低い丘はパルナッソスと、また高い〔丘は〕へりコーンと☆。
☆ (ギリシア神話)ヘリコーン山は(学芸の)女神ムーサの故郷。
ita vocantur, quia in urbe et circum illam commorantur veteres sapientes in Graecia, ut Pythagoras, Socrates, Aristippus, Xenophon, cum discipulis et tironibus. そのように呼ばれる、都とその周囲にギリシアの中の古代の賢人たちが滞在するからである、例えば(~のような)、ピュタゴラス、ソクラテス、アリスティッポス、クセノポン、弟子と徒弟(見習い)たちとともに。
Et quaesivi de Platone et Aristotele. また、私はプラトンとアリストテレスについて質問した。
Dixit, quod illi et illorum asseclae in alia regione habitent, quia hi docuerunt rationalia quae intellectus sunt, illi autem moralia quae vitae sunt. 彼は言った、彼らと彼らの追随者たちは他の領域に住んでいること、これらの者〔後者〕は理性的なものを教えたからである、それらは理解力(知力)のものである、けれどもそれらの者〔前者〕は道徳的なものを、それらは生活のものである。
[2.] Dixit, quod ex urbe Athenaeo frequenter ablegentur studiosi ad litteratos ex Christianis, ut narrent quid hodie cogitant de Deo, de creatione universi, de immortalitate animae, de statu hominis relativo ad statum bestiarum, ac de rebus aliis quae interioris sapientiae sunt; [2] 彼は言った、アテネの都からしばしば専心する(熱心な)者たち〔=探求者〕が委任されるキリスト教からの教養ある者へ、語るために☆、今日、神について何を考えているか、全世界の創造について、霊魂の不死性について、動物(獣)の状態に関連させて人間の状態について、そして他の事柄について、それらは内的な知恵のものである。
☆ ここの「語る」は派遣された者が〔キリスト教界の教養ある者から〕知ったことを「自分たちの仲間に語る」、すなわち、「報告する」ことです〔この後の文脈からもこの意味が正しくなります〕。それで長島訳の「現在かれらが考えていることを〔相手に〕話します」は誤まりです。
et dixit, quod praeco hodie annuntiaverit conventum, indicium, quod emissarii novos advenas e terris offenderint, a quibus audiverunt curiosa. また言った、布告者が、今日、集会を布告した(知らせた)、しるしを、送り出された者たちが地から新しく到着した者に会ったこと、それらの者から好奇心をそそることを聞いた。
Et vidimus multos exeuntes ex urbe et a viciniis, quosdam habentes laureas super capitibus, quosdam tenentes palmas in manibus, quosdam cum libris sub ulnis, et quosdam cum calamis sub sinistri temporis crinibus. また、私たちは都からまた近所から出てくる多くの者を見た、ある者は頭の上に月桂冠を持っている、ある者は手の中にシュロをつかんでいる、ある者は腕の下に本とともに、またある者は左のこめかみの髪の下にペン☆とともに。
☆ このペンの材料はアシ(葦)です。

原典講読『真のキリスト教』692(直訳[3],[4])

 

[3.] Nos inseruimus nos illis, et una
ascendimus, et ecce super clivo palatium octogonum, quod vocaverunt Palladium,
ac intravimus;
 [3] たちは、私たちは挿入した、私たちはらにまた一緒ったまた、丘八角形宮殿、それはパラディウム(知恵宮殿)ばれるそしてたちは入った。


et ecce ibi octo insinuationes sexangulares,
in quarum unaquavis erat librarium, et quoque mensa, ad quas consederunt
laureati, et in ipso palladio visa sunt sedilia ex saxo exsculpta, super quae
reliqui se demiserunt.
 また、見、そこに八つの六角形のくぼみ(凹んだところ)、それらのそれぞれの中に書棚、そしてまた机があった、それらへ月桂冠をかぶった者が着席した、また宮殿そのものの中に席が見られた、彫刻された石からの、それらの上に残りの(その他の)者が自分自身を降ろした。


Et tunc aperta est janua ad sinistrum, per
quam duo advenae e terra introducti sunt;
 またその時、左へ扉が開かれた、それを通って地からの二人の到着した者が導き入れられた。


et postquam salutati, unus ex laureatis
quaesivit illos, “Quid novi e terra?”
 また挨拶後、月桂冠をかぶった者からの一人が彼らを質問した、「地から何か新しいもの(情報・ニュース)?」


Et dixerunt, “Novum est, quod in silvis
invenerint homines sicut bestias, aut bestias sicut homines, at quod ex facie et
corpore cognoverint natos esse homines, ac secundo aut tertio aetatis anno
amissos aut omissos in silvis;
 また、彼らはった、「新しいものがある、森の中で獣のような人間は見つけられたこと、または人間のような獣、しかし、顔と身体から考えられた、人間〔として〕生まれたこと、そして二または三の年齢で森の中に失われたかまたは放たれた。


dixerunt quod non possint sonare a quid
cogitationis, nec discere articulare sonum in aliquam vocem;
 彼らはった、思考の何らかのものから音で表現することができなこと、何らかのことがの中に音を音節に区切って(区切ること)区別することも。


quod nec scirent cibum sibi convenientem sicut
bestiae, sed quod silvestria tam munda quam immunda injicerent in buccam;
 獣のように自分自身適合する食物ることもないしかし、森のものを清潔なものも不潔なものも口の中に押し込むこと。


praeter
similia plura;
 ほかに、同様のおおくのこと。


ex quibus
aliqui eruditi apud nos divinarunt, et aliqui concluserunt plura de statu
hominum relativo ad statum bestiarum.
 私たちのもとのある博学な者(学者)たちから推測されている、またある者は多くのことを結論している、獣の状態と関連させて人間の状態について。


[4.] His
auditis, quaesiverunt aliqui ex vetustis sophis, “Quid ex illis divinant
et concludunt?”
 [4] これらで聞いて、古代の賢人からのある者たちが質問した、「それらから何を推測するのか、また結論するのか?」


Et duo
advenae responderunt, quod plura, quae tamen ad haec possunt referri:
― また二人の到着した者が答えた、多くのこと、それらはそれでもこれらへ向けて述べることができる――


1. Quod
homo ex sua natura, et quoque ex nativitate, omni bestia stupidior et inde
vilior sit;
 1. 人間は自分の本性(性質)から、そしてまた出生から、すべての獣〔よりも〕さらに愚かであり、またここから下等である。


et quod
similiter fiat si non instruitur.
 また同様になること、もし、教育されないなら。


2. Quod
instrui possit quia didicit articulate sonare, et inde loqui, et quod per id
inceperit expromere cogitationes, et hoc successive plus et plus, usque ut
posset exprimere leges societatis, quarum plures tamen bestiis a nativitate
impressae sunt.
 2. 音節に区切って音で表現することを学ぶので教育されることができる、またここから話すこと、またそのことによって思考を明らかにする☆ことを始めること、またこのことが連続的にさらにまたさらに、社会の法律を明らかにする☆ことができるまで、それらの多くのものはそれでも獣に出生から刻みつけられている。


expromoは「取り出す」⇒明らかにする、exprimoは「押し出す」⇒明らかにする、という違いがあります。


3. Quod
rationalitas sit bestiis aeque ac hominibus.
 3. 推理力が獣にあること、人間と等しく。


4. Quare si
bestiae potuissent loqui, tam solerter ratiocinarentur de omni re sicut
homines;
 4. それゆえ、もし獣が話すことができるなら、これほどに巧みに推論することができる、すべての事柄について人間のように。


cujus rei
indicium est, quod cogitent ex ratione et prudentia aeque ac homines.
 その事柄のしるしである、理性と思慮分別から考えること、人間と等しく。


5. Quod
intellectus sit solum modificatio lucis e sole, cooperante calore, medio
aethere, ita ut modo sit activitas interioris naturae, et quod haec possit
exaltari, eo usque ut appareat sicut sapientia.
 5. 理解力は太陽からの光の単なる加減(変化)であること、熱と協力して、エーテルを手段として、そのように単なる手段として、内的な性質の活動である、またこれは高められることができること、知恵のように見られるまで。


6. Quod
ideo vanum sit credere quod homo post mortem plus vivat quam bestia, nisi quod
forte possit per aliquot dies post obitum ex exhalatione vitae corporis
apparere sicut nimbus sub specie larvae, antequam dissipatur in naturam;
 6. それゆえ、信じることは空虚であること、人間が死後、獣よりもさらに生きること、おそらく、死後、何日かの間、身体のいのちの発散(蒸発)から幽霊の姿の下にもやのように見られることができる、自然の中に消散される前に。


vix aliter
quam sicut virgultum ex cinere exsuscitatum apparet in similitudine suae
formae.
 灰から生き返る灌木のように見られる以外にほとんど異ならない、その形に似たものの中に。


7.
Consequenter quod religio, quae docet vitam post mortem, sit inventum, ut
simplices teneantur intrinsecus in vinculo per ejus leges, sicut tenentur
extrinsecus per civitatis leges.
 7. したがって、宗教は、それは死後のいのちを教える、作り事(でっちあげ)である、単純な者たちがその法律によって束縛(抑制)の中に保たれるために、都市の法律によって外面的に保たれるように。


His
addiderunt, quod mere ingeniosi ita ratiocinentur, non autem intelligentes.
 これらに加えた、単なる才気ある者はそのように推論すること、けれども、知性ある者たちは〔そうで〕ない。


Et
quaesiverunt, “Quid Intelligentes.”
 また、質問した、「何を〔考えているか〕知性ある者たちは」。


Dixerunt quod non audiverint, sed quod sic
opinentur.
 彼らは言った、聞いていないこと、しかし、このように意見を持っている(信念を抱いている)こと。

原典講読『真のキリスト教』692(直訳[3],[4])

[3.] Nos inseruimus nos illis, et una ascendimus, et ecce super clivo palatium octogonum, quod vocaverunt Palladium, ac intravimus; [3] たちは、私たちは挿入した、私たちはらにまた一緒ったまた、丘八角形宮殿、それはパラディウム(知恵宮殿)ばれるそしてたちは入った。
et ecce ibi octo insinuationes sexangulares, in quarum unaquavis erat librarium, et quoque mensa, ad quas consederunt laureati, et in ipso palladio visa sunt sedilia ex saxo exsculpta, super quae reliqui se demiserunt. また、見、そこに八つの六角形のくぼみ(凹んだところ)、それらのそれぞれの中に書棚、そしてまた机があった、それらへ月桂冠をかぶった者が着席した、また宮殿そのものの中に席が見られた、彫刻された石からの、それらの上に残りの(その他の)者が自分自身を降ろした。
Et tunc aperta est janua ad sinistrum, per quam duo advenae e terra introducti sunt; またその時、左へ扉が開かれた、それを通って地からの二人の到着した者が導き入れられた。
et postquam salutati, unus ex laureatis quaesivit illos, "Quid novi e terra?" また挨拶後、月桂冠をかぶった者からの一人が彼らを質問した、「地から何か新しいもの(情報・ニュース)?」
Et dixerunt, "Novum est, quod in silvis invenerint homines sicut bestias, aut bestias sicut homines, at quod ex facie et corpore cognoverint natos esse homines, ac secundo aut tertio aetatis anno amissos aut omissos in silvis; また、彼らはった、「新しいものがある、森の中で獣のような人間は見つけられたこと、または人間のような獣、しかし、顔と身体から考えられた、人間〔として〕生まれたこと、そして二または三の年齢で森の中に失われたかまたは放たれた。
dixerunt quod non possint sonare a quid cogitationis, nec discere articulare sonum in aliquam vocem; 彼らはった、思考の何らかのものから音で表現することができなこと、何らかのことがの中に音を音節に区切って(区切ること)区別することも。
quod nec scirent cibum sibi convenientem sicut bestiae, sed quod silvestria tam munda quam immunda injicerent in buccam; 獣のように自分自身適合する食物ることもないしかし、森のものを清潔なものも不潔なものも口の中に押し込むこと。
praeter similia plura; ほかに、同様のおおくのこと。
ex quibus aliqui eruditi apud nos divinarunt, et aliqui concluserunt plura de statu hominum relativo ad statum bestiarum." 私たちのもとのある博学な者(学者)たちから推測されている、またある者は多くのことを結論している、獣の状態と関連させて人間の状態について。
[4.] His auditis, quaesiverunt aliqui ex vetustis sophis, "Quid ex illis divinant et concludunt?" [4] これらで聞いて、古代の賢人からのある者たちが質問した、「それらから何を推測するのか、また結論するのか?」
Et duo advenae responderunt, quod plura, quae tamen ad haec possunt referri:― また二人の到着した者が答えた、多くのこと、それらはそれでもこれらへ向けて述べることができる――
1. Quod homo ex sua natura, et quoque ex nativitate, omni bestia stupidior et inde vilior sit; 1. 人間は自分の本性(性質)から、そしてまた出生から、すべての獣〔よりも〕さらに愚かであり、またここから下等である。
et quod similiter fiat si non instruitur. また同様になること、もし、教育されないなら。
2. Quod instrui possit quia didicit articulate sonare, et inde loqui, et quod per id inceperit expromere cogitationes, et hoc successive plus et plus, usque ut posset exprimere leges societatis, quarum plures tamen bestiis a nativitate impressae sunt. 2. 音節に区切って音で表現することを学ぶので教育されることができる、またここから話すこと、またそのことによって思考を明らかにする☆ことを始めること、またこのことが連続的にさらにまたさらに、社会の法律を明らかにする☆ことができるまで、それらの多くのものはそれでも獣に出生から刻みつけられている。
expromoは「取り出す」⇒明らかにする、exprimoは「押し出す」⇒明らかにする、という違いがあります。
3. Quod rationalitas sit bestiis aeque ac hominibus. 3. 推理力が獣にあること、人間と等しく。
4. Quare si bestiae potuissent loqui, tam solerter ratiocinarentur de omni re sicut homines; 4. それゆえ、もし獣が話すことができるなら、これほどに巧みに推論することができる、すべての事柄について人間のように。
cujus rei indicium est, quod cogitent ex ratione et prudentia aeque ac homines. その事柄のしるしである、理性と思慮分別から考えること、人間と等しく。
5. Quod intellectus sit solum modificatio lucis e sole, cooperante calore, medio aethere, ita ut modo sit activitas interioris naturae, et quod haec possit exaltari, eo usque ut appareat sicut sapientia. 5. 理解力は太陽からの光の単なる加減(変化)であること、熱と協力して、エーテルを手段として、そのように単なる手段として、内的な性質の活動である、またこれは高められることができること、知恵のように見られるまで。
6. Quod ideo vanum sit credere quod homo post mortem plus vivat quam bestia, nisi quod forte possit per aliquot dies post obitum ex exhalatione vitae corporis apparere sicut nimbus sub specie larvae, antequam dissipatur in naturam; 6. それゆえ、信じることは空虚であること、人間が死後、獣よりもさらに生きること、おそらく、死後、何日かの間、身体のいのちの発散(蒸発)から幽霊の姿の下にもやのように見られることができる、自然の中に消散される前に。
vix aliter quam sicut virgultum ex cinere exsuscitatum apparet in similitudine suae formae. 灰から生き返る灌木のように見られる以外にほとんど異ならない、その形に似たものの中に。
7. Consequenter quod religio, quae docet vitam post mortem, sit inventum, ut simplices teneantur intrinsecus in vinculo per ejus leges, sicut tenentur extrinsecus per civitatis leges. 7. したがって、宗教は、それは死後のいのちを教える、作り事(でっちあげ)である、単純な者たちがその法律によって束縛(抑制)の中に保たれるために、都市の法律によって外面的に保たれるように。
His addiderunt, quod mere ingeniosi ita ratiocinentur, non autem intelligentes. これらに加えた、単なる才気ある者はそのように推論すること、けれども、知性ある者たちは〔そうで〕ない。
Et quaesiverunt, "Quid Intelligentes." また、質問した、「何を〔考えているか〕知性ある者たちは」。
Dixerunt quod non audiverint, sed quod sic opinentur. 彼らは言った、聞いていないこと、しかし、このように意見を持っている(信念を抱いている)こと。

原典講読『真のキリスト教』692(直訳[3],[4])

[3.] Nos inseruimus nos illis, et una ascendimus, et ecce super clivo palatium octogonum, quod vocaverunt Palladium, ac intravimus; [3] 私たちは、私たちは挿入した、私たちは彼らに、また一緒に上った、また見よ、丘の上に八角形の宮殿、それはパラディウム(知恵の宮殿)と呼ばれる、そして私たちは入った。
et ecce ibi octo insinuationes sexangulares, in quarum unaquavis erat librarium, et quoque mensa, ad quas consederunt laureati, et in ipso palladio visa sunt sedilia ex saxo exsculpta, super quae reliqui se demiserunt. また、見よ、そこに八つの六角形のくぼみ(凹んだところ)、それらのそれぞれの中に書棚、そしてまた机があった、それらへ月桂冠をかぶった者が着席した、また宮殿そのものの中に席が見られた、彫刻された石からの、それらの上に残りの(その他の)者が自分自身を降ろした。
Et tunc aperta est janua ad sinistrum, per quam duo advenae e terra introducti sunt; また、その時、左へ扉が開かれた、それを通って地からの二人の到着した者が導き入れられた。
et postquam salutati, unus ex laureatis quaesivit illos, “Quid novi e terra?” また挨拶の後、月桂冠をかぶった者からの一人が彼らを質問した、「地から何か新しいもの(情報・ニュース)?」
Et dixerunt, “Novum est, quod in silvis invenerint homines sicut bestias, aut bestias sicut homines, at quod ex facie et corpore cognoverint natos esse homines, ac secundo aut tertio aetatis anno amissos aut omissos in silvis; また、彼らは言った、「新しいものがある、森の中で獣のような人間は見つけられたこと、または人間のような獣、しかし、顔と身体から考えられた、人間〔として〕生まれたこと、そして二または三の年齢で森の中に失われたかまたは放たれた。
dixerunt quod non possint sonare a quid cogitationis, nec discere articulare sonum in aliquam vocem; 彼らは言った、思考の何らかのものから音で表現することができなこと、何らかのことがの中に音を音節に区切って(区切ること)区別することも。
quod nec scirent cibum sibi convenientem sicut bestiae, sed quod silvestria tam munda quam immunda injicerent in buccam; 獣のように自分自身に適合する食物を知ることもない、しかし、森のものを清潔なものも不潔なものも口の中に押し込むこと。
praeter similia plura; ほかに、同様のおおくのこと。
ex quibus aliqui eruditi apud nos divinarunt, et aliqui concluserunt plura de statu hominum relativo ad statum bestiarum.” 私たちのもとのある博学な者(学者)たちから推測されている、またある者は多くのことを結論している、獣の状態と関連させて人間の状態について。
[4.] His auditis, quaesiverunt aliqui ex vetustis sophis, “Quid ex illis divinant et concludunt?” [4] これらで聞いて、古代の賢人からのある者たちが質問した、「それらから何を推測するのか、また結論するのか?」
Et duo advenae responderunt, quod plura, quae tamen ad haec possunt referri:― また二人の到着した者が答えた、多くのこと、それらはそれでもこれらへ向けて述べることができる――
1. Quod homo ex sua natura, et quoque ex nativitate, omni bestia stupidior et inde vilior sit; 1. 人間は自分の本性(性質)から、そしてまた出生から、すべての獣〔よりも〕さらに愚かであり、またここから下等である。
et quod similiter fiat si non instruitur. また同様になること、もし、教育されないなら。
2. Quod instrui possit quia didicit articulate sonare, et inde loqui, et quod per id inceperit expromere cogitationes, et hoc successive plus et plus, usque ut posset exprimere leges societatis, quarum plures tamen bestiis a nativitate impressae sunt. 2. 音節に区切って音で表現することを学ぶので教育されることができる、またここから話すこと、またそのことによって思考を明らかにする☆ことを始めること、またこのことが連続的にさらにまたさらに、社会の法律を明らかにする☆ことができるまで、それらの多くのものはそれでも獣に出生から刻みつけられている。
☆ expromoは「取り出す」⇒明らかにする、exprimoは「押し出す」⇒明らかにする、という違いがあります。
3. Quod rationalitas sit bestiis aeque ac hominibus. 3. 推理力が獣にあること、人間と等しく。
4. Quare si bestiae potuissent loqui, tam solerter ratiocinarentur de omni re sicut homines; 4. それゆえ、もし獣が話すことができるなら、これほどに巧みに推論することができる、すべての事柄について人間のように。
cujus rei indicium est, quod cogitent ex ratione et prudentia aeque ac homines. その事柄のしるしである、理性と思慮分別から考えること、人間と等しく。
5. Quod intellectus sit solum modificatio lucis e sole, cooperante calore, medio aethere, ita ut modo sit activitas interioris naturae, et quod haec possit exaltari, eo usque ut appareat sicut sapientia. 5. 理解力は太陽からの光の単なる加減(変化)であること、熱と協力して、エーテルを手段として、そのように単なる手段として、内的な性質の活動である、またこれは高められることができること、知恵のように見られるまで。
6. Quod ideo vanum sit credere quod homo post mortem plus vivat quam bestia, nisi quod forte possit per aliquot dies post obitum ex exhalatione vitae corporis apparere sicut nimbus sub specie larvae, antequam dissipatur in naturam; 6. それゆえ、信じることは空虚であること、人間が死後、獣よりもさらに生きること、おそらく、死後、何日かの間、身体のいのちの発散(蒸発)から幽霊の姿の下にもやのように見られることができる、自然の中に消散される前に。
vix aliter quam sicut virgultum ex cinere exsuscitatum apparet in similitudine suae formae. 灰から生き返る灌木のように見られる以外にほとんど異ならない、その形に似たものの中に。
7. Consequenter quod religio, quae docet vitam post mortem, sit inventum, ut simplices teneantur intrinsecus in vinculo per ejus leges, sicut tenentur extrinsecus per civitatis leges. 7. したがって、宗教は、それは死後のいのちを教える、作り事(でっちあげ)である、単純な者たちがその法律によって束縛(抑制)の中に保たれるために、都市の法律によって外面的に保たれるように。
His addiderunt, quod mere ingeniosi ita ratiocinentur, non autem intelligentes. これらに加えた、単なる才気ある者はそのように推論すること、けれども、知性ある者たちは〔そうで〕ない。
Et quaesiverunt, “Quid Intelligentes.” また、質問した、「何を〔考えているか〕知性ある者たちは」。
Dixerunt quod non audiverint, sed quod sic opinentur. 彼らは言った、聞いていないこと、しかし、このように意見を持っている(信念を抱いている)こと。
原典講読『真のキリスト教』692(直訳[5],[6])  (2015年10月1日)
[5.] His auditis dixerunt omnes qui ad mensas sedebant, “Oh qualia nunc in terris tempora; [5] これらで聞いて、すべての者は言った、その者は机に向かって座っていた、「おお、どのような時代が、今、地の中に。
heu sapientia quas vices subiit; ああ、知恵はどんな変化(交替)を被ったのか。
versane est in ingeniositatem fatuam? 向きを変えていないか? 愚かな才気の中に。
Sol occidit, et sub terra est e diametro oppositus suae meridiei. 太陽は沈み、地の下にある、その真昼と正反対に(から)反対側〔である〕
Quis non ex documento ex relictis et inventis in silvis scire potest, quod homo non instructus talis sit? 
Estne sicut instruitur? だれが、森の中に残され、また見つけられた〔こと〕からの実例(証拠)から、知ることができないか? 教育のない人間がこのような者であること。
Nasciturne in ignorantia prae bestiis? 獣よりも無知の中に生まれていないか?
Discetne [1]gradi et loqui? 歩くことまた話すことを学ばないか?
Si non disceret [1]gradi, num se super pedes erigeret? もし、歩くことを学ばないなら、自分自身を足の上に立てるのか?
Et si non disceret loqui, num mutiret aliquid cogitationis? また、もし話すことを学ばないなら、何らかの考えをつぶやくのか?
Estne omnis homo sicut instruitur, insaniens ex falsis, ac sapiens ex veris? すべての人間は教えられるようなものではないか? 虚偽から狂っている者、そして真理から賢明な者。
et insaniens ex falsis in omni phantasia quod sit sapientior sapiente ex veris? また虚偽から狂っている者はすべての幻想の中に〔いる〕、真理から賢明である者よりも賢明であること。
Danturne homines fatui et vesani, qui non plus homines sunt, quam inventi in silvis? 愚かで、気違いじみた人間が存在しないか? その者はさらに人間でない、森の中で見つけられた者よりも。
Nonne cassi memoria his similes sunt? 記憶を失った者は、これらの者と同様でないか?
[6.] Nos ex his et illis conclusimus, quod homo absque instructione non sit homo, nec bestia, sed quod sit forma quae recipere potest in se id quod facit hominem, et sic quod non nascatur homo, sed quod fiat homo; [6] 私たちは、これらとそれらから結論する、人間は教育なしに人間でないこと、獣でもない、しかし、形であること、それはそれ自体の中にそれを受け入れることができる、人間をつくるもの、またこのように人間は生まれていないこと、しかし、人間になること。
et quod homo talis forma nascatur, ut sit organum recipiens vitae a Deo, propter finem ut sit subjectum, in quod Deus omne bonum posset inferre, et per unionem Secum beatificare in aeternum. また、人間はこのような形に生まれていること、神からのいのちを受け入れる器官であるように、主体であるような目的のために、その中に神はすべての善をもたらすことができる、またご自分との結合によって永遠に幸福にすること。
Percipimus ex sermone vestro, quod sapientia hodie in tantum exstincta aut infatuata sit, ut de statu vitae hominum relativo ad statum vitae bestiarum, prorsus nihil sciant; あなたがたの話しから私たちは知覚する、今日の知恵は、それほどに消滅した、また愚鈍にされた、獣のいのちの状態について関係して(関連させて)人間のいのちの状態について、まったく何も知らない。
inde est, quod nec sciant statum vitae hominis post mortem; ここからである、死後の人間のいのちの状態も知らないこと。
at illi qui hunc scire possunt, sed non volunt scire, et inde illum negant, ut faciunt multi ex vestris Christianis, assimilare possumus inventis in silvis; しかし、彼らは、その者はこれを知ることができる、しかし知ることを欲しない、またここからそれを否定する、あなたがキリスト教からの多くの者が行なうように、私たちは森の中で見つけられた者にたとえることができる。
non quod ex privatione instructionis ita stupidi facti sint, sed quod per fallacias sensuum, quae sunt tenebrae veritatum, semetipsos ita stupidos fecerint. 教育を取り去ることからそのように愚かにされることではない、しかし、感覚の欺きによって〔である〕こと、それらは真理の暗やみである、自分自身をそのように愚かな者にする。

原典講読『真のキリスト教』692(直訳[5],[6])

[5.] His auditis dixerunt omnes qui ad mensas sedebant, "Oh qualia nunc in terris tempora; [5] これらでいてすべてのったそのかってっていた、「おおどのような時代、今、地
heu sapientia quas vices subiit; ああ、知恵はどんな変化(交替)ったのか
versane est in ingeniositatem fatuam? 向きをえていないか? 愚かな才気
Sol occidit, et sub terra est e diametro oppositus suae meridiei. 太陽、地にあるその真昼正反対(から)反対側〔である
Quis non ex documento ex relictis et inventis in silvis scire potest, quod homo non instructus talis sit? 
Estne sicut instruitur? だれが、森の中に残され、また見つけられた〔こと〕からの実例(証拠)から、知ることができないか? 教育のない人間がこのような者であること。
Nasciturne in ignorantia prae bestiis? 獣よりも無知の中に生まれていないか?
Discetne [1]gradi et loqui? 歩くことまた話すことを学ばないか?
Si non disceret [1]gradi, num se super pedes erigeret? もし、歩くことを学ばないなら、自分自身を足の上に立てるのか?
Et si non disceret loqui, num mutiret aliquid cogitationis? また、もし話すことを学ばないなら、何らかの考えをつぶやくのか?
Estne omnis homo sicut instruitur, insaniens ex falsis, ac sapiens ex veris? すべての人間は教えられるようなものではないか? 虚偽から狂っている者、そして真理から賢明な者。
et insaniens ex falsis in omni phantasia quod sit sapientior sapiente ex veris? また虚偽から狂っている者はすべての幻想の中に〔いる〕、真理から賢明である者よりも賢明であること。
Danturne homines fatui et vesani, qui non plus homines sunt, quam inventi in silvis? 愚かで、気違いじみた人間が存在しないか? その者はさらに人間でない、森の中で見つけられた者よりも。
Nonne cassi memoria his similes sunt? 記憶を失った者は、これらの者と同様でないか?
[6.] Nos ex his et illis conclusimus, quod homo absque instructione non sit homo, nec bestia, sed quod sit forma quae recipere potest in se id quod facit hominem, et sic quod non nascatur homo, sed quod fiat homo; [6] 私たちは、これらとそれらから結論する、人間は教育なしに人間でないこと、獣でもない、しかし、形であること、それはそれ自体の中にそれを受け入れることができる、人間をつくるもの、またこのように人間は生まれていないこと、しかし、人間になること。
et quod homo talis forma nascatur, ut sit organum recipiens vitae a Deo, propter finem ut sit subjectum, in quod Deus omne bonum posset inferre, et per unionem Secum beatificare in aeternum. また、人間はこのような形に生まれていること、神からのいのちを受け入れる器官であるように、主体であるような目的のために、その中に神はすべての善をもたらすことができる、またご自分との結合によって永遠に幸福にすること。
Percipimus ex sermone vestro, quod sapientia hodie in tantum exstincta aut infatuata sit, ut de statu vitae hominum relativo ad statum vitae bestiarum, prorsus nihil sciant; あなたがたの話しから私たちは知覚する、今日の知恵は、それほどに消滅した、また愚鈍にされた、獣のいのちの状態について関係して(関連させて)人間のいのちの状態について、まったく何も知らない。
inde est, quod nec sciant statum vitae hominis post mortem; ここからである、死後の人間のいのちの状態も知らないこと。
at illi qui hunc scire possunt, sed non volunt scire, et inde illum negant, ut faciunt multi ex vestris Christianis, assimilare possumus inventis in silvis; しかし、彼らは、その者はこれを知ることができる、しかし知ることを欲しない、またここからそれを否定する、あなたがキリスト教からの多くの者が行なうように、私たちは森の中で見つけられた者にたとえることができる。
non quod ex privatione instructionis ita stupidi facti sint, sed quod per fallacias sensuum, quae sunt tenebrae veritatum, semetipsos ita stupidos fecerint. 教育を取り去ることからそのように愚かにされることではない、しかし、感覚の欺きによって〔である〕こと、それらは真理の暗やみである、自分自身をそのように愚かな者にする。