原典講読『生活』 66

(1) 原文
66. Legitur apud Marcum,
Quod quidam dives venerit ad Jesum, et interrogaverit Ipsum, quid faceret ut vitam aeternam hereditario acciperet: cui dixit Jesus, “Praecepta nosti, Non moechaberis, non occides, non furaberis, non eris falsus testis, non defraudabis, honora patrem tuum et matrem: ille… respondens dixit…, Haec omnia custodivi a juventute: Jesus… aspexit illum, et amavit illum: dixit tamen…, Unum tibi deest, abi, quaecunque habes, vende, et da pauperibus, ita habebis thesaurum in caelis; veni tamen, sequere Me, tollens crucem” (x. 17-22).
[2] Dicitur quod Jesus amaverit illum, hoc quia dixit quod illa praecepta custodiverit a juventute; sed quia tria ei deerant, quae sunt, quod cor suum non removerit a divitiis, quod non pugnaverit contra concupiscentias, et quod nondum agnoverit Dominum pro Deo, ideo dixit Dominus, quod “venderet omnia quae haberet,” per quod intelligitur quod removeret cor a divitiis, quod “tolleret crucem,” per quod intelligitur quod pugnaret contra concupiscentias, et quod “sequeretur Ipsum,” per quod intelligitur quod agnosceret Dominum pro Deo. Dominus haec ut omnia locutus est per correspondentias (videatur Doctrina de Scriptura Sacra, n. 17); fugere enim mala ut peccata, nemo potest nisi agnoscat Dominum, et Ipsum adeat, et nisi pugnet contra mala, et sic removeat concupiscentias. Sed de his plura, in articulo de pugnis contra mala.
(2) 直訳
Legitur apud Marcum, 「マルコ福音書」に読まれる、
Quod quidam dives venerit ad Jesum, et interrogaverit Ipsum, quid faceret ut vitam aeternam hereditario acciperet: ある富んだ者がイエスのもとにやって来たこと、そしてその方に質問した、永遠のいのちを相続して受けるために何を行なうべきか。
cui dixit Jesus, “Praecepta nosti, Non moechaberis, non occides, non furaberis, non eris falsus testis, non defraudabis, honora patrem tuum et matrem: その者にイエスは言った、「あなたは戒めを知っている☆、あなたは姦通(姦淫)してはならない、あなたは殺してはならない、あなたは盗んではならない、あなたは偽りを証言する者であってはならない、あなたはだましては(だまし取っては)ならない、あなたの父と母を敬え。
☆ nostiはnoscoの完了形(二人称単数)novistiの収縮(縮約)形です。nosco「知る」は完了形で「知った」ではなく「知る」の意味があります。
ille… respondens dixit…, Haec omnia custodivi a juventute: 彼は答えて、言った・・・、これらすべてを私は青年時代から守った。
Jesus… aspexit illum, et amavit illum: イエスは彼を注視した、そして彼を愛した。
dixit tamen…, Unum tibi deest, abi, quaecunque habes, vende, et da pauperibus, ita habebis thesaurum in caelis; それでも☆1言った・・・、一つのものがあなたに欠けている、出かけよ、あなたが持つどんなものでも、売れ、そして貧しい者たちに与えよ、このように☆2あなたは宝物を天界の中に持つ。
☆1 「それでも」はギリシア原典にありません(「そして」です)。これ以外にも、ここの引用文はギリシア原典と異なところが多いです。
☆2 「このように」も同じです(原典は「そして」です)。
veni tamen, sequere Me, tollens crucem” (x. 17-22). それでも☆1やって来い、わたしに従え、十字架を(手に)取って」(10:17-22)。
[2] Dicitur quod Jesus amaverit illum, hoc quia dixit quod illa praecepta custodiverit a juventute; [2] イエスは彼を愛したことが言われた、このことは〔彼が〕それらの戒めを青年時代から守ったことを言ったからである。
sed quia tria ei deerant, quae sunt, quod cor suum non removerit a divitiis, quod non pugnaverit contra concupiscentias, et quod nondum agnoverit Dominum pro Deo, ideo dixit Dominus, quod “venderet omnia quae haberet,” per quod intelligitur quod removeret cor a divitiis, quod “tolleret crucem,” per quod intelligitur quod pugnaret contra concupiscentias, et quod “sequeretur Ipsum,” per quod intelligitur quod agnosceret Dominum pro Deo. しかし、彼に三つのものが欠けていたので、それらは〔次のもの〕である、自分の心を富から遠ざけなかったこと、(強い)欲望に対して闘わなかったこと、そしてまだ主を神として認めなかったこと、それゆえ、主は言った、「持っているすべてのものを売らなければならない」こと、そのことによって心を富から遠ざけることが意味される、「十字架を(手に)取らなくてはならない」こと、そのことによって(強い)欲望に対して闘うことが意味される、そして「その方に従わなくてはならない」こと、そのことによって主を神として認めることが意味される。
Dominus haec ut omnia locutus est per correspondentias (videatur Doctrina de Scriptura Sacra, n. 17); 主はこれらを〔他のみことばの〕すべてのもののように対応によって話された(見られる、『聖書についての教え』17番)。
fugere enim mala ut peccata, nemo potest nisi agnoscat Dominum, et Ipsum adeat, et nisi pugnet contra mala, et sic removeat concupiscentias. なぜなら、悪を罪として避けることは、だれにもできないから、主を認め、そしてその方に近づかないなら、また悪に対して闘わないなら、そしてこうして(強い)欲望を遠ざける。
Sed de his plura, in articulo de pugnis contra mala. しかし、これらについて多くのことを、悪に対する闘争について章の中で〔扱おう〕。
(3) 訳文
 「マルコ福音書」を読むと、
 ある富んだ者がイエスのもとにやって来て、永遠のいのちを相続して受けるために何を行なうべきか、尋ねた。イエスはその者に言われた、「あなたは戒めを知っている。姦淫してはならない、殺してはならない、盗んではならない、偽りの証言者であってはならない、だまし取ってはならない、あなたの父と母を敬え」。彼は答えて、言った・・・「これらすべてを私は若い時からから守りました」。イエスは彼を見つめ、彼を愛された。そして言われた・・・「一つのものがあなたに欠けている。出かけよ、あなたの持つどんなものでも、売って、貧しい者たちに与えよ。あなたは宝物を天に持つ。そして来て、十字架を取って、わたしに従え」(10:17-22)。
 [2] イエスは彼を愛した、と言われたのは、彼がそれらの戒めを若い時から守った、と言ったからである。しかし、彼に三つのものが欠けていたので、それらは、自分の心を富から遠ざけなかったこと、欲望に対して闘わなかったこと、そしてまだ主を神として認めなかったことであり、それゆえ、主は、「持っているすべてのものを売れ」と言われたが、このことによって心を富から遠ざけることが意味され、「十字架を取れ」と言われたことによって、欲望に対して闘うことが意味され、そして「わたしに従え」と言われたことによって、主を神として認めることが意味される。主はこれらのことを〔他のみことばの〕すべてのものと同じく対応によって話されたのである(『聖書についての教え』17番参照)。なぜなら、悪を罪として避けることは、主を認め、その方に近づかないなら、また悪に対して闘い、こうして欲望を遠ざけないなら、だれにもできないからである。しかし、これらのことについては、多くのことを悪に対する闘争についての章で扱う。

原典講読『生活』 67, 68

       (VIII.)
   QUOD QUANTUM QUIS OMNIS GENERIS HOMICIDIA UT PECCATA FUGIT,
     TANTUM AMOREM ERGA PROXIMUM HABEAT.
 どれだけだれかがすべての種類の殺人を罪として避けるか〔によって〕
     それだけ隣人に対する愛を持つこと。
(1) 原文
67. Per omnis generis homicidia, intelliguntur etiam omnis generis inimicitiae, odia et vindictae, quae spirant necem; in illis enim latet homicidium, sicut ignis in ligno sub cinere; ignis infernalis nec aliud est; ex eo est, quod dicatur ardescere odio et flagrare vindicta: haec sunt homicidia in naturali sensu. Per homicidia autem in spirituali sensu, intelliguntur omnes modi occidendi et perdendi animas hominum, qui sunt varii et multiplices. Per homicidium autem in supremo sensu intelligitur odio habere Dominum. Haec tria genera homicidiorum unum faciunt et cohaerent; nam qui vult necem corporis hominis in mundo, is vult necem animae ejus post mortem; et vult necem Domini, flagrat enim ira contra Ipsum et vult nomen Ipsius exstinguere.
(2) 直訳
Per omnis generis homicidia, intelliguntur etiam omnis generis inimicitiae, odia et vindictae, quae spirant necem; すべての種類の殺人によって、すべての種類の敵意、憎しみ、復讐もまた意味される、それらは殺人(死)を吹き込む。
in illis enim latet homicidium, sicut ignis in ligno sub cinere; なぜなら、それらの中に殺人が隠れているから、火が木の中にのように、灰の下に。
ignis infernalis nec aliud est; 地獄の火は他の何ものでもない。
ex eo est, quod dicatur ardescere odio et flagrare vindicta: それからである、憎しみに燃えること、また復讐に燃え上がることが言われること。
haec sunt homicidia in naturali sensu. これらは自然的な意味での殺人である。
Per homicidia autem in spirituali sensu, intelliguntur omnes modi occidendi et perdendi animas hominum, qui sunt varii et multiplices. しかしながら、霊的な意味での殺人によって、人間の霊魂を殺し、滅ぼすすべての方法が意味される、それらはいろいろで、多種多様である。
Per homicidium autem in supremo sensu intelligitur odio habere Dominum. しかしながら、最高の意味での殺人によって、主を憎むことが意味される。
Haec tria genera homicidiorum unum faciunt et cohaerent; これらの三つの種類の殺人は一つとなる、また連結する(密接に関連する)。
nam qui vult necem corporis hominis in mundo, is vult necem animae ejus post mortem; なぜなら、世で人間の身体の殺害を欲する者は、彼は死後、その者の霊魂の殺害を欲するから。
et vult necem Domini, flagrat enim ira contra Ipsum et vult nomen Ipsius exstinguere. そして主の殺害を欲する、なぜなら、その方に対する怒りに燃え、そしてその方の名前を消滅させることを欲するから。
(3) 訳文
 すべての種類の殺人によって、すべての種類の敵意、憎しみ、復讐もまた意味され、それらは殺人を吹き込む。なぜなら、灰の下の木の中に火が隠れているように、それらの中に殺人が隠れているから。地獄の火は他の何ものでもない。憎しみに燃え、復讐に燃える、と言われるのは、このことからである。これらは自然的な意味での殺人である。しかし、霊的な意味での殺人によって、人間の霊魂を殺し、滅ぼしてしまうすべての方法が意味される。それらはいろいろと多種多様である。しかし、最高の意味での殺人によって、主を憎むことが意味される。これらの三つの種類の殺人は、一つとなって、連結している。なぜなら、世で人間の身体の殺害を欲する者は、死後、その霊魂の殺害を欲し、また主に対する怒りに燃え、そしてその御名を消滅させることを欲するので、主の殺害を欲するからである。
(1) 原文
68. Haec homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativate, sed ille usque ab infantia discit obvelare illa civilitate et moralitate, in quibus debet esse cum hominibus mundi, et quantum honorem aut lucrum amat, custodit ne appareant; hoc fit externum hominis, cum illa sunt internum ejus; talis homo est in se. Nunc quia externum deponit cum corpore cum moritur, et retinet internum, patet qualis diabolus foret nisi reformaretur.
(2) 直訳
Haec homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativate, sed ille usque ab infantia discit obvelare illa civilitate et moralitate, in quibus debet esse cum hominibus mundi, et quantum honorem aut lucrum amat, custodit ne appareant; これらの殺人の種類が内部に人間のもとに出生から☆隠れている、しかし彼はそれでも幼年期からそれらを隠すことを学ぶ、丁寧さ(礼儀正しさ)で、また礼儀正しい振る舞いで、世での人間に〔とって〕それらの中にいなくてはならない〔と学ぶ〕そして名誉や利益を愛するかぎり、現われないように守る(用心する)。
☆ ex nativateの意味がわかりません。文脈から「出生から」としましたが、nativateとは何でしょうか? exと~eの形から、何らかの実詞の奪格でしょう。名詞nativitas「出生」はありますが、これはどのよに変化してもnativateとはならないでしょう。それでわかりません。まだ私の知らない何か〔単語や文法〕があるんでしょうか? こんなことが続いたら、原典購読の講師は失格ですね。
hoc fit externum hominis, cum illa sunt internum ejus; このことが〔その〕人間の外なるものとなる、そのときそれら☆が彼の内なるものである。
☆ それらillaはその前の文のobvelare illaのillaであり、これは最初のhaec momocidorum generaですね。訳す時は「それら」でなく「それら”の殺人”」と具体的にすべきでしょう。
talis homo est in se. そのような人間である、本質的に(本来)☆。
☆ in seは熟語「本質的に」という意味であり(まれに、「それ自体の中に」という、もともとの意味でで使用していることがあります)、ここでもそうでしょう。それで、直訳は上記のごとくです。これは相当に簡略された表現なので補って訳す必要があるかと思います。柳瀬訳「それが人間自体である」ではよくわかりませんし、誤訳に近いでしょう。長島訳(久しぶりに参照しました)「人間とはそのようなものです」、これではin seを訳出していません、文意としては近いと思いますが、忠実ではありません。
 「そのような人間は本質的に〔このようなもの〕である」、またはくだいて「その人間の本質はこのようなものである」となるでしょうか、「本質(的に)」のことばが本質的に必要です。
Nunc quia externum deponit cum corpore cum moritur, et retinet internum, patet qualis diabolus foret nisi reformaretur. 今や(その時)外なるものを捨てるので、死ぬとき身体とともに、そして内なるものを保持する、どのような悪魔になるか明らかである、もし改心しないなら。
(3) 訳文
 これらの種類の殺人が人間の内部に出生から隠れている。しかしそれでも人間は、幼年期から丁寧さや礼儀正しい振る舞いで、それらを隠すこと、そして世ではそれらの中にいなくてはならないことを学び、名誉や利益を愛するかぎり、〔世に〕現われないように用心する。このことが人間の外なるものとなるが、そのときそれらの殺人が彼の内なるものである。そのような人間は本質的にこのようなものである。死ぬとき身体とともに外なるものを捨てるが、内なるものを保持しているので、もし改心しないなら、その時どのような悪魔になるかは明らかである。

原典講読『生活』 69, 70, 71

(1) 原文
69. Quoniam supra dicta homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativitate, ut dictum est, et simul omnis generis furta, et omnis generis falsa testimonia, cum concupiscentiis ad illa, de quibus infra dicendum est, patet, quod nisi Dominus proviserit media reformationis, homo non posset non in aeternum perire. Media reformationis, quae Dominus provisit, sunt haec: quod homo nascatur in meram ignorantiam; quod recens natus teneatur in statu innocentiae externae, post paulum in statu charitatis externae, et dein in statu amicitiae externae; sed sicut in cogitationem ex suo intellectu venit, tenetur in quodam libero agendi secundum rationem: hic status est qui supra (n. 19) descriptus est, et hic reassumendus propter sequentia, viz.:-
“Homo, quamdiu est in mundo, in medio est inter infernum et caelum; infra est infernum et supra est caelum; et tunc tenetur in libero convertendi se aut ad infernum aut ad caelum: si se convertit ad infernum, avertit se a caelo; si autem convertit se ad caelum, avertit se ab inferno. Seu quod idem est, homo quamdiu est in mundo, in medio stat inter Dominum et diabolum, ac tenetur in libero convertendi se ad unum aut ad alterum; si se convertit ad diabolum, avertit se a Domino; si autem convertit se ad Dominum, avertit se a diabolo. Seu quod idem est, homo quamdiu in mundo est, in medio est inter malum et bonum, et tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum; si se convertit ad malum, avertit se a bono; si autem convertit se ad bonum, avertit se a malo.”
Haec supra, n. 19; videantur etiam n. 20-22, quae ibi sequuntur.
(2) 直訳
Quoniam supra dicta homicidiorum genera latent intus apud hominem ex nativitate, ut dictum est, et simul omnis generis furta, et omnis generis falsa testimonia, cum concupiscentiis ad illa, de quibus infra dicendum est, patet, quod nisi Dominus proviserit media reformationis, homo non posset non in aeternum perire. 上に言われた殺人の種類が人間のもとの内部に出生から隠れているので、言われたようにである、そして同時にすべての種類の窃盗、またすべての種類の偽証、それらへの強い欲望とともに、それらについては下で言われる、明らかである、もし主が改心の手段を備えなかったなら、人間は永遠に滅びないことができないこと。
Media reformationis, quae Dominus provisit, sunt haec: 改心の手段は、それを主は備えた、これらである。
quod homo nascatur in meram ignorantiam; 人間は(まったくの)無知だけの中に生まれていること。
quod recens natus teneatur in statu innocentiae externae, post paulum in statu charitatis externae, et dein in statu amicitiae externae; 生まれたばかりは外なる無垢の状態の中に保たれる、少し後、外なる仁愛の状態の中に、その後、外なる友情の状態の中に。
sed sicut in cogitationem ex suo intellectu venit, tenetur in quodam libero agendi secundum rationem: しかし、自分自身の理解力からの思考の中にやって来るように、理性にしたがって働くある種の自由の中に保たれる。
hic status est qui supra (n. 19) descriptus est, et hic reassumendus propter sequentia, viz.:- この状態は上に(19番)記述されたものである、そしてこれは続くもののために再び取り上げられる、すなわち―
〔以下19番と同一であり、句読点と語順のわずかな相違をその直後に[ ]で示しておきます〕
“Homo, quamdiu est in mundo, in medio est inter infernum et caelum; infra est infernum et supra est caelum; et tunc tenetur in libero convertendi se aut ad infernum aut ad caelum: si se convertit ad infernum, avertit se a caelo; si autem convertit se ad caelum, avertit se ab inferno. Seu quod idem est,[;] homo[,] quamdiu est in mundo, in medio stat inter Dominum et diabolum, ac tenetur in libero convertendi se ad unum aut ad alterum; si se convertit ad diabolum, avertit se[se avertit] a Domino; si autem convertit se ad Dominum, avertit se a diabolo. Seu quod idem est,[;] homo quamdiu in mundo est, in medio est inter malum et bonum, et tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum;[:] si se convertit ad malum, avertit se a bono; si autem convertit se ad bonum, avertit se a malo.”
Haec supra, n. 19; videantur etiam n. 20-22, quae ibi sequuntur. これらは上の19番である。また20-22番も見られたい、それらはそこに続く。
(3) 訳文
 すでに述べたことであるが、前に言われた種類の殺人が人間の内部に出生から隠れているので、同時にすべての種類の窃盗、すべての種類の偽証が、これらについては今後述べるが、それらへの強い欲望とともに隠れているので、主が改心の手段を備えられなかったなら、人間は永遠に滅びるしかなかったことが明らかである。主の備えられた改心の手段は、次のことである―
 人間は無知だけの中に生まれていて、生まれたばかりは、外なる無垢の状態の中に、少し後、外なる仁愛の状態の中に、その後、外なる友情の状態の中に保たれる。しかし、〔やがて〕自分自身の理解力からの思考の中にやって来るように、理性にしたがって働くある種の自由の中に保たれる。この状態は前に述べられたものであるが(19番)、続くもののためにこれを再び取り上げよう、すなわち―
 人間は、世にいるかぎり、地獄と天界の間の真ん中にいる。下に地獄があり、上に天界があり、その時、自分自身を地獄または天界へ向ける自由の中に保たれている。地獄に向けるなら、天界から背く。しかし、天界に向けるなら、地獄から背く。
 あるいは同じことであるが、人間は、世の中にいるかぎり、主と悪魔の間の真ん中に立て、自分自身を一方に、またはもう一方に向ける自由の中に保たれている。悪魔に向けるなら、主から背く。しかし主に向けるなら、悪魔から背く。
 あるいは同じことであるが、人間は、世の中にいるかぎり、悪と善の間の真ん中にいて、自分自身を一方に、またはもう一方に向ける自由の中に保たれている。悪に向けるなら、善から背く。しかし、善に向けるなら、悪から背く。
 これらが前の19番である。またそれに続く20-22番も見られたい。
(1) 原文
70. Nunc quia malum et bonum sunt duo opposita, prorsus sicut infernum et caelum, aut sicut diabolus et Dominus, sequitur quod si homo fugit malum sicut peccatum, veniat in bonum malo oppositum; bonum oppositum malo quod intelligitur per homicidium, est bonum amoris erga proximum.
(2) 直訳
Nunc quia malum et bonum sunt duo opposita, prorsus sicut infernum et caelum, aut sicut diabolus et Dominus, sequitur quod si homo fugit malum sicut peccatum, veniat in bonum malo oppositum; 今や(そこで)、悪と善は二つの対立するものなので、地獄と天界のように完全に、または悪魔と主のように、帰結される、もし人間が悪を罪のように避けるなら、悪と対立する善の中にやって来ること。
bonum oppositum malo quod intelligitur per homicidium, est bonum amoris erga proximum. 悪と対立する善は、それは殺人によって意味される、隣人に対する愛の善である。
(3) 訳文
 そこで、悪と善は、地獄と天界のように、または悪魔と主のように、完全に対立する二つのものなので、もし人間が悪を罪のように避けるなら、悪と対立する善の中にやって来ることが帰結される。殺人によって意味される悪と対立する善は、隣人に対する愛の善である。
(1) 原文
71. Quoniam hoc bonum et illud malum sunt opposita, sequitur quod hoc removeatur per illud; duo opposita non possunt esse una, sicut non caelum et infernum una: si una, foret tepidum, de quo ita in Apocalypsi,
“Novi… quod neque frigidus sis neque calidus; utinam frigidus esses aut calidus; sed quia tepidus es, neque frigidus neque calidus, exspuam te ex ore meo” (iii. 15, 16).
(2) 直訳
Quoniam hoc bonum et illud malum sunt opposita, sequitur quod hoc removeatur per illud; こ〔後者〕の善とそ〔前者〕の悪は対立するので、帰結される、これはそれによって遠ざけられる(取り除かれる)こと。
duo opposita non possunt esse una, sicut non caelum et infernum una: 二つの対立するものは一つであることはできない、天界と地獄が一つで〔あることが〕ないように。
si una, foret tepidum, de quo ita in Apocalypsi, もし一つなら、なまぬるいものとなる、それについてこのように「黙示録」の中に、
“Novi… quod neque frigidus sis neque calidus; 「わたしは知っている☆・・・あなたが冷たくもない、また熱くもない。
☆ noscoは完了形でも「知る」という意味です。
utinam frigidus esses aut calidus; あなたが冷たいかまたは熱いかであればよいのに。
sed quia tepidus es, neque frigidus neque calidus, exspuam te ex ore meo” (iii. 15, 16). しかしあなたは冷たくも熱くもないので、わたしはあなたをわたしの口から吐き出そう」(3:15,16)。
(3) 訳文
 この善とその悪は対立するので、この善がその悪よって遠ざけられてしまうことが帰結される。二つの対立するものは、天界と地獄が一つとなることがありえないように、一つであることはありえない。もし一つとなるなら、なまぬるいものとなり、それについて「黙示録」に、このようである―
 「わたしは知っている・・・あなたは冷たくもなく、また熱くもない。あなたが冷たいかまたは熱いかであればよいのに。しかし、あなたは冷たくも熱くもないので、あなたをわたしの口から吐き出そう」(3:15,16)。

原典講読『生活』 72, 73

(1) 原文
72. Quando homo non amplius in malo homicidii est, sed in bono amoris erga proximum, tunc quicquid agit, bonum illius amoris est, consequenter est bonum opus. Homo sacerdos, qui in illo bono est, quoties docet et, ducit, bonum opus facit, quia ex amore salvandi animas. Persona magistratus, qui in illo bono est, quoties disponit et judicat, bonum opus facit, quia ex amore consulendi patriae, societati et concivi. Negotiator similiter; si in illo bono est, omne negotiationis ejus est bonum opus; est in illo amor proximi; et proximus sunt patria, societas, concivis, et quoque domestici, quibus consulit cum sibi. Operarius etiam, qui in illo bono est, ex illo fideliter operatur, pro aliis sicut pro se, timens damni proximi sicut sui. Quod facta illorum sint bona opera, est quia quantum quis fugit malum tantum facit bonum, secundum communem legem (supra n. 21), et qui fugit malum ut peccatum, is facit bonum non a se sed a Domino (n. 18-31). Contrarium fit apud illum qui genera homicidii, quae sunt inimicitiae, odia, vindictae, et plura, non spectat ut peccata: sive sit sacerdos, sive persona magistratus, sive negotiator, sive operarius, quicquid facit, non est bonum opus; quia omne opus ejus participat a malo quod intus in illo est, internum enim ejus est quod producit; externum potest bonum esse, sed pro aliis, non pro ipso.
(2) 直訳
Quando homo non amplius in malo homicidii est, sed in bono amoris erga proximum, tunc quicquid agit, bonum illius amoris est, consequenter est bonum opus. 人間がもはや殺人の悪の中にいない時、しかし、隣人に対する愛の善の中に、その時、どんなものでもする〔ものは〕この愛の善のものである、結果として(必然的に)善の働きである。
Homo sacerdos, qui in illo bono est, quoties docet et, ducit, bonum opus facit, quia ex amore salvandi animas. 人間、祭司は、その善の中にいる者、教え、導くたびごとに、善の働きを行なう、霊魂を救う愛からなので。
Persona magistratus, qui in illo bono est, quoties disponit et judicat, bonum opus facit, quia ex amore consulendi patriae, societati et concivi. 行政長官(知事、市長)は、その善の中にいる者、統制し、判断するたびごとに、善の働きを行なう、祖国、社会、同胞の市民を思いやる(利益を図る)愛からなので。
Negotiator similiter; 商人は、同様に。
si in illo bono est, omne negotiationis ejus est bonum opus; もしその善の中にいるなら、彼の仕事(商売)のすべては善の働きである。
est in illo amor proximi; その中には隣人愛がある。
et proximus sunt patria, societas, concivis, et quoque domestici, quibus consulit cum sibi. そして、隣人である、祖国、社会、同胞の市民、そしてまた家の者(召使)、彼らを自分自身とともに思いやる(利益を図る)。
Operarius etiam, qui in illo bono est, ex illo fideliter operatur, pro aliis sicut pro se, timens damni proximi sicut sui. 労働者(職人)もまた、その善の中にいる者、それ〔その善〕から忠実に働く、自分自身のためにのように他の者のために、自分自身のもののように隣人の損害を恐れて。
Quod facta illorum sint bona opera, est quia quantum quis fugit malum tantum facit bonum, secundum communem legem (supra n. 21), et qui fugit malum ut peccatum, is facit bonum non a se sed a Domino (n. 18-31). 彼らの行為(行ない)は善の働きであること、〔そのことは〕どれだけだれかが悪を避けるか〔によって〕それだけ善を行なうからである、全般的な法則にしたがって(上の21番)、そして、悪を罪として避ける者は、彼は自分自身からでなく、しかし主から善を行なう(18-31番)。
Contrarium fit apud illum qui genera homicidii, quae sunt inimicitiae, odia, vindictae, et plura, non spectat ut peccata: 彼らのもとで反対である、殺人の種類を、それらは敵意、憎しみ、復讐、また多くのもの、罪として眺めない者。
sive sit sacerdos, sive persona magistratus, sive negotiator, sive operarius, quicquid facit, non est bonum opus; あるいは祭司である、あるいは行政長官である、あるいは商人である、あるいは労働者(職人)である、どんなものでも行なう〔ものは〕、善の働きではない。
quia omne opus ejus participat a malo quod intus in illo est, internum enim ejus est quod producit; そのすべての働きは悪から(=と)関係する(共にする)、その内部にあるもの、なぜなら、その内なるものであるから、生み出すもの。
externum potest bonum esse, sed pro aliis, non pro ipso. 外なるものは善であることができる、しかし他の者のため〔のものであって〕、自分自身のため〔のもの〕ではない。
(3) 訳文
 人間がもはや殺人の悪の中にいないで、隣人に対する愛の善の中にいる時、その時、彼の行なうどんなものでも、この愛の善のものであり、結果として善の働きである。その善の中にいる祭司は、教え、導くたびごとに、霊魂を救う愛から行なうので、善の働きをする。その善の中にいる行政長官は、統制し、判断するたびごとに、祖国、社会、同胞の市民を思いやる愛から行なうので、善の働きをする。商人も同様に、もしその善の中にいるなら、彼の仕事のすべては善の働きである。その中には隣人愛がある。そして、隣人とはm祖国、社会、同胞の市民、また家の召使であり、自分自身とともに彼らを思いやる。その善の中にいる労働者もまた、その善から、自分自身のためのように他の者のために、また自分自身の損害のように隣人の損害を恐れて、忠実に働くのである。彼らの行ないが善の働きであるのは、全般的な法則にしたがって、だれかが悪を避けるほど、それだけ善を行ない(前の21番)、そして悪を罪として避ける者は、自分自身からでなく、主から善を行なうからである(18-31番)。
 敵意、憎しみ、復讐、またその他多くの種類の殺人を罪と見なさない者らのもとでは正反対である。祭司であれ、あるいは行政長官であれ、あるいは商人であれ、あるいは労働者であれ、彼らの行なうどんなものでも、善の働きではない。そのすべての働きは内部にある悪と関わっている、なぜなら、その内なるものが生み出すからである。外なるものは、善でありうるが、しかし他の者のためであって、その善は自分自身のためのものではない。
(1) 原文
73. Dominus docet bonum amoris in Verbo multis in locis; et docet illud per reconciliationem cum proximo, apud Matthaeum,
“Si… obtuleris munus tuum super altare, et apud hoc recordatus fueris quod frater tuus habeat aliquid contra te: relinque ibi munus… coram altari, et abi prius reconciliare fratri, et tunc veniens offer munus tuum. Et benevolentiam ini cum adversario tuo, dum es in via cum illo, ne… te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem conjiciaris: amen dico tibi, non exibis, donec persolveris ultimum dodrantem” (v. 23-26):
“reconciliari fratri” est fugere inimicitiam, odium et vindictam; quod sit fugere illud ut peccatum, patet. Docet etiam Dominus apud Matthaeum,
“Omnia… quaecunque volueritis ut faciant vobis homines, sic et vos facite illis: haec… est Lex et Prophetae” (vii. 12);
ita non malum: et pluries alibi. Dominus quoque docet quod “occidere” etiam sit irasci fratri seu proximo temere, et illum inimicum habere (Matth. v. 21, 22).
(2) 直訳
Dominus docet bonum amoris in Verbo multis in locis; 主はみことばの中で愛の善を教えている、その中の多くの〔個所で〕、
et docet illud per reconciliationem cum proximo, apud Matthaeum, そしてそのことを教えている、隣人との和解によって、「マタイ福音書」に、
“Si… obtuleris munus tuum super altare, et apud hoc recordatus fueris quod frater tuus habeat aliquid contra te: 「もし(・・・)あなたが祭壇の上にあなたの供え物を捧げるなら、そしてこのことのもとで兄弟を思い出す〔なら〕、あなたの兄弟があなたに対して何らかのものを持っていた(いる)☆こと。
☆ ここはギリシア原典も「何らかのものを持つ」であり、新改訳聖書「恨まれている」、協会訳聖書「うらみをいだいている」、長島訳「怒りをもっている」などはすべて意訳となります。
relinque ibi munus… coram altari, et abi prius reconciliare fratri, et tunc veniens offer munus tuum. そこに、祭壇の前に(・・・)供え物を残せ(そのままにしておけ)、そして最初に出かけよ、兄弟と和解すること、そしてその時(このあと)、やって来て、あなたの供え物を捧げよ。
Et benevolentiam ini cum adversario tuo, dum es in via cum illo, ne… te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem conjiciaris: また、あなたの敵対者と好意を始めよ(仲良くせよ)、あなたが彼と道の中にいる間に、あなたを敵対者が裁判官に引き渡さないように、そして裁判官があなたをしもべ(下役)に引き渡す、そして牢の中に投げ込まれる。
amen dico tibi, non exibis, donec persolveris ultimum dodrantem” (v. 23-26): まことに、わたしはあなたに言う、あなたは出ることはない、あなたが最後の1コドラント☆を支払うまでは」(5:23-26)。
☆ コドラントはローマの通貨としては最小単位(その下にユダヤの最小通貨レプタがあり、1コドラント=2レプタ)。
“reconciliari fratri” est fugere inimicitiam, odium et vindictam; 「兄弟と和解すること」は、敵意、憎しみ、復讐を避けることである。
quod sit fugere illud ut peccatum, patet. それらを罪として避けることは明らかである。
Docet etiam Dominus apud Matthaeum, さらにまた主は教えている、「マタイ福音書」に、
“Omnia… quaecunque volueritis ut faciant vobis homines, sic et vos facite illis: 「すべてのものを・・・どんなものでもあなたがたが欲する、あなたがたにするようにと、人々が、このようにまたあなたがたはそれをせよ。
haec… est Lex et Prophetae” (vii. 12); これらが・・・律法と預言者である」(7:12)。
ita non malum: このように悪を〔行なってはなら〕ない。
et pluries alibi. また他の多くのところで。
Dominus quoque docet quod “occidere” etiam sit irasci fratri seu proximo temere, et illum inimicum habere (Matth. v. 21, 22). 主はまた教えている、兄弟または隣人に理由なく☆怒ることもまた「(人を)殺すこと」であること、そして彼らに敵意を抱くこと(マタイ5:21,22)。
☆ temereの個所を柳瀬訳は「性急に」、長島訳は「辛くあたったり」としていますが、どちらも誤訳です。柳瀬訳は英訳rushly(別の英訳にはwithout a causeとあります)に基づくのでしょうが、それなら「軽率に」と訳すべきです。長島訳については、なぜこの訳となるのかまったく見当がつきません。
(3) 訳文
 主は、みことばの中の多くの個所で、愛の善を教えられている。そしてそのことを「マタイ福音書」で、隣人との和解によって、教えられている、
 「もし、あなたが祭壇の上に供え物を捧げようとしているときるなら、あなたの兄弟があなたに対して何か抱いていることを思い出すなら、供え物はそこに、祭壇の前にそのままにしておき、まず兄弟と和解するために出かけよ、そしてこのあと、やって来て、あなたの供え物を捧げよ。また、あなたの敵対者と、あなたが彼と道にいる間に、仲良くせよ。敵対者があなたを裁判官に引き渡し、裁判官はあなたを下役に引き渡し、そして牢に投げ込まれないためである。まことに、わたしはあなたに言う。あなたが最後の1コドラントを支払うまでは、あなたは〔そこを〕出ることはない」(5:23-26)。
 「兄弟と和解すること」は、敵意、憎しみ、復讐を避けることである。それらを罪として避けることは明らかである。
 さらにまた主は、「マタイ福音書」で教えられている、
 「人々があなたがたにするようにと、あなたがたが欲するどんなものでも、すべてのことを、そのように、あなたがたもまたそれをせよ。これらが律法と預言者である」(7:12)。
 このように、悪を行なってはならない。また他の多くのところでも教えられている。
 主は、兄弟または隣人に理由なく怒ること、また彼らに敵意を抱くことも「人を殺すこと」であることもまた教えられている(マタイ5:21,22)。

原典講読『生活』 74, 75, 76, 77

       (IX.)
   QUOD QUANTUM QUIS OMNIS GENERIS ADULTERIA UT PECCATA FUGIT,TANTUM CASTITATEM AMET.
   どれだけだれかがすべての種類の姦淫を罪として避けるか〔によって〕それだけ貞潔を愛すること
(1) 原文
74. Per “adulterari” in Decalogi sexto praecepto in naturali sensu non modo intelligitur scortari, sed etiam obscena facere, lasciva loqui, et spurca cogitare. Per “adulterari” autem in spirituali sensu intelligitur adulterare bona Verbi et falsificare vera ejus. In supremo autem sensu, per “adulterari” intelligitur negare Divinum Domini et profanare Verbum. Omnis generis adulteria haec sunt. Homo naturalis ex rationali lumine scire potest, quod per “adulterari” etiam intelligatur obscena facere, lasciva loqui, et spurca cogitare; sed non scit, quod per “adulterari” etiam intelligatur adulterare bona Verbi et falsificare vera ejus; et adhuc minus quod intelligatur negare Divinum Domini et profanare Verbum; inde nec scit, quod adulterium sit tantum malum ut vocari possit ipsum diabolicum, nam qui in adulterio naturali est, ille etiam in adulterio spirituali est; et vicissim. Quod ita sit, in singulari opusculo De Conjugio demonstrabitur. Sed illi in omnis generis adulteriis simul sunt, qui adulteria ex fide et vita non faciunt peccata.
(2) 直訳
Per “adulterari” in Decalogi sexto praecepto in naturali sensu non modo intelligitur scortari, sed etiam obscena facere, lasciva loqui, et spurca cogitare. 十戒の第六の戒め☆の中の「姦淫を犯すこと」によって自然的な意味では単に淫行することだけでなく,わいせつなことを行なうこと、みだらなことを話すこと、また汚れたことを考えることもまた意味される。
☆ 十戒の内訳(何が何番目か)については3通り(ユダヤ教、ローマ教会・ルーテル派、ギリシヤ正教・改革派)の区分が知られています。スヴェーデンボリの区分はローマ教会と同じで、これは現在の改革派の区分では7番目です。
Per “adulterari” autem in spirituali sensu intelligitur adulterare bona Verbi et falsificare vera ejus. しかしながら、「姦淫を犯すこと」によって霊的な意味ではみことばの善を不純にすること(不純化すること)とその真理を虚偽化することが意味される
In supremo autem sensu, per “adulterari” intelligitur negare Divinum Domini et profanare Verbum.  しかしながら、最高の意味では、「姦淫を犯すこと」によって主の神性を否定することが意味される、またみことばを冒涜すること。
Omnis generis adulteria haec sunt. すべての種類の姦淫はこれらである。
Homo naturalis ex rationali lumine scire potest, quod per “adulterari” etiam intelligatur obscena facere, lasciva loqui, et spurca cogitare; 自然的な人間は理性的な光(明かり)から知ることができる、「姦淫を犯すこと」によって、わいせつなことを行なうこと、みだらなことを話すこと、また汚れたことを考えることもまた意味されること。
sed non scit, quod per “adulterari” etiam intelligatur adulterare bona Verbi et falsificare vera ejus; しかし、知らない、「姦淫を犯すこと」よって、みことばの善を不純にすることが意味されること、またその真理を虚偽化すること。
et adhuc minus quod intelligatur negare Divinum Domini et profanare Verbum; そしてさらにまして、主の神性を否定することを意味すること、またみことばを冒涜すること。
inde nec scit, quod adulterium sit tantum malum ut vocari possit ipsum diabolicum, nam qui in adulterio naturali est, ille etiam in adulterio spirituali est; et vicissim. ここからまたも知らない、姦淫がそれほどの悪であること、悪魔のようなものそのものと呼ばれることができるような、なぜなら、自然的な姦淫の中にいる者は、彼はまた霊的な姦淫の中にいるから。そして逆に。
Quod ita sit, in singulari opusculo De Conjugio demonstrabitur. このようであることは、特別な小著『結婚について』☆の中で示されであろう。
☆ 『生活について』の出版は1763年(アムステルダム)です。この表明の後、1766年までの間に『結婚について』の草稿(分量は『結婚愛』の1/4ほど)が書かれましたが、出版されることはなく、これをもとして書き直した『結婚愛』が1768年に出版されました(アムステルダム)。
Sed illi in omnis generis adulteriis simul sunt, qui adulteria ex fide et vita non faciunt peccata. しかし、すべての種類の姦淫の中に同時にいる、その者は姦淫を信仰と生活から罪としない。
(3) 訳文
 十戒の第六の戒めの「姦淫を犯すこと」によって、自然的な意味では単に淫行することだけでなく,わいせつなことを行なうこと、みだらなことを話すこと、汚れたことを考えることもまた意味される。しかし、霊的な意味では「姦淫を犯すこと」によって、みことばの善を不純化することとその真理を虚偽化することが意味される。そして、最高の意味では「姦淫を犯すこと」によって主の神性を否定し、みことばを冒涜することが意味される。すべての種類の姦淫とはこれらである。自然的な人間は、「姦淫を犯すこと」によって、わいせつなことを行なうこと、みだらなことを話すこと、また汚れたことを考えることもまた意味されることを理性的な光から知ることができる。しかし、「姦淫を犯すこと」よって、みことばの善を不純にすること、またその真理を虚偽化することが意味されることを、ましてやさらに、主の神性を否定すること、またみことばを冒涜することを意味することを知らない。ここからまた、姦淫が悪魔のようなものそのものと呼ばれることができるほどの悪であることも知らない。なぜなら、自然的な姦淫の中にいる者は、霊的な姦淫の中にもまたいるから。そしてその逆も言える。このようであることは、特別な小著『結婚について』の中で示されであろう。しかし、姦淫を信仰と生活から罪としない者は、同時にすべての種類の姦淫の中にいる。
(1) 原文
75. Quod quantum quis fugit adulterium, tantum amet conjugium, seu quod idem, quantum quis fugit lasciviam adulterii, tantum amet castitatem conjugii, est, quia lascivia adulterii et castitas conjugii sunt duo opposita; quare quantum non in uno est, tantum in altero est: est prorsus sicut dictum est supra (n. 70).
(2) 直訳
Quod quantum quis fugit adulterium, tantum amet conjugium, seu quod idem, quantum quis fugit lasciviam adulterii, tantum amet castitatem conjugii, est, quia lascivia adulterii et castitas conjugii sunt duo opposita; どれだけだれかが姦淫を避けるか〔によって〕、それだけ結婚を愛する、あるいは同じことである、どれだけだれかが姦淫のみだらなことを避けるか〔によって〕、それだけ結婚の貞潔を愛すること、〔それは〕姦淫のみだらなことと結婚の貞潔は二つの対立するものであるからである。
quare quantum non in uno est, tantum in altero est: それゆえ、どれだけ一つの中にいないか〔によって〕、それだけもう一つの中にいる。
est prorsus sicut dictum est supra (n. 70). 完全に、上に(70番)言われているようである。
(3) 訳文
 だれかが姦淫を避けるほど、それだけ結婚を愛する、あるいは同じことであるが、だれかが姦淫のみだらなことを避けるほど、それだけ結婚の貞潔を愛することは、姦淫のみだらなことと結婚の貞潔は二つの対立するものであるからである。それゆえ、一方の側にいなければ、それだけもう一方の側にいる。前に言われたように(70番)、完全にそのようである。
(1) 原文
76. Non potest quisquam scire qualis est castitas conjugii, nisi qui fugit lasciviam adulterii ut peccatum. Homo scire potest in quo est, sed non potest scire in quo non est. Si scit aliquid in quo non est ex descriptione aut ex cogitatione, usque non scit id aliter quam in umbra, ac inhaeret dubium; quare non illud videt in luce et absque dubio, quam cum in illo est. Hoc itaque est scire, illud autem est scire et non scire. Veritas est, quod lascivia adulterii et castitas conjugii inter se sint prorsus sicut infernum et caelum inter se; et quod lascivia adulterii faciat infernum apud hominem, et castitas conjugii caelum apud illum. Sed non datur castitas conjugii apud alium, quam qui fugit lasciviam adulterii sicut peccatum (videatur infra, n. 111).
(2) 直訳
Non potest quisquam scire qualis est castitas conjugii, nisi qui fugit lasciviam adulterii ut peccatum. だれも結婚の貞潔がどんなものであるか知ることができない、もし姦淫のみだらなことを罪として避けないなら。
Homo scire potest in quo est, sed non potest scire in quo non est. その中いる人間は知ることができる、しかし、その中にいない〔者は〕知ることができない。
Si scit aliquid in quo non est ex descriptione aut ex cogitatione, usque non scit id aliter quam in umbra, ac inhaeret dubium; もし何かを知るなら、その中にいない〔で〕、記述からまたは思考から、それでも(やはり)それを知らない陰の中以外の他に、そして疑いが残る(付着する)。
quare non illud videt in luce et absque dubio, quam cum in illo est. それゆえ、それを光の中で見ない、そして疑いなしに、その中にいるときを除いて(でないなら)。
Hoc itaque est scire, illud autem est scire et non scire. そこで後者〔中にいること〕は見ることである、しかしながら前者〔中にないこと〕は見ることは見ることではない。
Veritas est, quod lascivia adulterii et castitas conjugii inter se sint prorsus sicut infernum et caelum inter se; 真理である、姦淫のみだらなことと結婚の貞潔は、それら自体の間は、完全に地獄と天界、それら自体の間のようである。
et quod lascivia adulterii faciat infernum apud hominem, et castitas conjugii caelum apud illum. そして、姦淫のみだらなことは人間のもとに地獄をつくること、そして結婚の貞潔は彼のもとに天界を〔つくる〕。
Sed non datur castitas conjugii apud alium, quam qui fugit lasciviam adulterii sicut peccatum (videatur infra, n. 111). しかし、結婚の貞潔は他の者のもとに存在しない、姦淫のみだらなことを罪のように避ける者以外の(下の111番に見られる)。
(3) 訳文
 もし姦淫のみだらなことを罪として避けないなら、だれも結婚の貞潔がどんなものであるか知ることができない。その中いる人間は知ることができるが、しかし、その中にいないと知ることができない。その中にいないで、記述したものやまたは思考から、何かを知としても、それでもそれを陰の中でしか知らず、疑いが残る。それゆえ、その中にいるときでないなら、それを光の中で、疑いなしに見ることはない。それで、中にいることは知ることであるが、しかし、中にないことは知っても、知っていることではない。次のことは真理である。姦淫のみだらなことと結婚の貞潔の間は完全に地獄と天界の間のようであること。姦淫のみだらなことは人間のもとに地獄を、結婚の貞潔は彼のもとに天界をつくること。しかし、結婚の貞潔は、姦淫のみだらなことを罪のように避ける者のもとにしか存在しない(後の111番に見られる)。
(1) 原文
77. Ex his non ambigue concludi et videri potest, num homo sit Christianus vel non; immo num homini aliqua religio sit vel non. Qui adulteria ex fide et vita non facit peccata, ille non Christianus est, nec illi religio est: vicissim autem, qui adulteria ut peccata fugit, et magis qui propterea aversatur illa, et adhuc magis qui propterea abominatur illa, illi religio est, et si in Ecclesia Christiana est, Christianus est. Sed de his plura in opusculo De Conjugio: interea videantur quae in opere De Caelo et Inferno (n. 366-386) de illis dicta sunt.
(2) 直訳
Ex his non ambigue concludi et videri potest, num homo sit Christianus vel non; これらからあいまいにでなく結論され、見られることができる、人間がキリスト教徒であるかまたはない、かどうか。
immo num homini aliqua religio sit vel non. 実に、人間にある種の宗教があるかまたはない、かどうか。
Qui adulteria ex fide et vita non facit peccata, ille non Christianus est, nec illi religio est: 姦淫を信仰と生活から罪としない者は、彼はキリスト教徒ではない、彼に宗教もない。
vicissim autem, qui adulteria ut peccata fugit, et magis qui propterea aversatur illa, et adhuc magis qui propterea abominatur illa, illi religio est, et si in Ecclesia Christiana est, Christianus est. しかしながら逆に、姦淫を罪として避ける者、そしてさらにそれゆえそれを退ける者は、またさらに(さらに)それゆえそれを忌み嫌う者は、彼に宗教がある、そしてもしキリスト教会の中にいるなら、キリスト教徒である。
Sed de his plura in opusculo De Conjugio: しかし、これらについて多くは小著『結婚について』の中に。
interea videantur quae in opere De Caelo et Inferno (n. 366-386) de illis dicta sunt. その間に☆1、それらは著作『天界と地獄(について)』(366-386番☆2)に見られ、それらについて言われている。
☆1 「その間に」は、『結婚について』が出版されるまでの「間」は、と言うことですね。ただし、前述のようにこの著作が出版されることはありませんでした。
☆2 同書の「天界での結婚」の章。
(3) 訳文
 これらから、ある人間がキリスト教徒であるかないかを、実に、その人間にある種の宗教があるかないかを、あいまいさを残さずに結論し、知ることができる。姦淫を信仰と生活から罪としない者は、キリスト教徒ではなく、その者に宗教もない。しかし逆に、姦淫を罪として避け、それゆえ、さらにそれを退け、それゆえ、もっとさらにそれを忌み嫌う者には宗教があり、もしキリスト教会の中にいるなら、キリスト教徒である。しかし、これらについて多くのことを小著『結婚について』で述べよう。その〔出版までの〕間は、それらについて述べられている著作『天界と地獄』(366-386番)を見られたい。