(1) 原文
12. Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; per id bonum et secundum id est ille homo. Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. Haec bona sequuntur in hoc ordine: bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum.
(2) 直訳
Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. 市民(社会)的な善、道徳的な善、そして霊的な善が存在する。
Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; 市民的な善は、人間が市民の法律(民法)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. その善によってまたそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。
Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; 道徳的な善は、人間が理性的な法(理性にかなった法則)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est ille homo. その善によってまたそれにしたがって、彼は人間である。
Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; 霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. その善によってまたそれにしたがって、人間は霊界の市民である。
Haec bona sequuntur in hoc ordine: これらの善はこの(次ぎの)順序で続く。
bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum. 霊的な善が最高にある、道徳的な善は中間にある、そして市民的な善が最低にある。
(3) 訳文
市民的な善、道徳的な善、霊的な善が存在する。市民的な善は、人間が市民の法律から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。道徳的な善は、人間が理性的な法則から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、彼は人間である。霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は霊界の市民である。これらの善は次ぎの順序で続いている。霊的な善が最も高いところに、道徳的な善は中間に、そして市民的な善が最も低いところにある。
(4) 三種類の善について
「善」にも高低があり、それをわきまえる必要があると思う。市民的、道徳的、霊的善を、もうすこし具体的に考えてみる。正直に働くのは市民的善であり、大切なこと。でも、対価や待遇が悪かったらどうだろうか? 正直に働いても稼ぎが少ない、給料が安い時である。ともすれば「手抜き」をしないか、「それだけの対価・給料はもらってないから、これくらいでいいや」と。
こんな危うさがある。道徳的な善は、そんな対価を求めずに他人によくしてあげる人であろう。そういう人は「立派な人だ、有徳な人だ」とほめられる。人にほめられなくても、目立たなくても、きちっと生きている道徳的な人がいるが、なかなかむずかしい。
さて、霊的な善とは何か考えてみた。シュヴァイツァーの生き方が霊的な善の実践であろう。ここには市民的や道徳的な善を越えた善があるう。ヨーロッパで博した名声を捨て、アフリカの病人のために自分の後半生を捧げた。いまさら言うまでもなく崇高な生き方である。
こんな有名な例でなく、難民(苦しんでいる人たち)のために働いている人たちがいっぱいる。
まねできない生き方だけど、せめて自分できることは? と考えたとき、私は、はずかしいほどの小額ながらユニセフへ献金している。ユニセフの宣伝ではないけれど、教員時代に生徒会を指導しながらユニセフの募金活動もした。「ジュース一缶を飲む金を、献金にまさわないか」と誘っても、なかなかわかってもらえなかった。すこしでも他人(アフリカで貧困にあえいでいる子供たち)を思いやる気持ちを引き出したかった。
話は脱線(私の授業ではしょっちゅうだった)。ついでに、「赤い羽根」に協力したことは一度もない。胸に赤い羽根を飾る気にはどうしてもなれなかったから。今も。
(1) 原文
13. Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit.
(2) 直訳
Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間である、そしてまた市民的な人間。
at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. しかし、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的で市民的な人間のように見える、しかしそれでも〔そうで〕ない。
Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的で市民的な人間である、霊的な善は善の本質をそれ自体の中に(本質的に)もつからである、そしてそれ(霊的な善)から道徳的で市民的な善。
Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. 善の本質は他の源泉から存在することはできない、その方以外の、その方は善そのものである。
Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; 思考をあらゆる方向へ広めよ(注ぎ出せ)、心を傾注せよ、そして捜し求めよ、どこから善は善である〔のか〕、そして(すると)あなたは見るだろう、そのエッセ(存在)からであること、そしてそれ☆が善であること、善のエッセ(存在)をそれ自体の中に(本質的に)もつもの、結果として(その結果)、それ☆が善であること、善そのものから、このように(したがって)神からであるもの。
☆ idは後ろのquod以下を指します(英語の「it・・・that~」ですね)。
consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit. 結果として(その結果)、神からでない善は、しかし、人間から、善ではないこと。
(3) 訳文
霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、また市民的な人間である。しかし、霊的な善のない人間は、道徳的で市民的な人間のように見えるが、それでもそうではない。霊的な善のある人間は、道徳的で市民的な人間である。霊的な善は、それ自体の中に善の本質をもち、道徳的で市民的な善はこの霊的な善からのものであるからである。善の本質は、善そのものであられる方以外の他の源泉から存在することはできない。思考をあらゆる方向へ広め、心を傾注し、そして善はどこから善であるのか捜し求めよ。すると、あなたは、そのエッセ(存在)からであること、そして、それ自体の中に善のエッセ(存在)をもつものが善であること、その結果、善そのもの、したがって神からであるものが善であること、またその結果、神からでなく、人間からの善は、善ではないことを知るであろう。
(1) 原文
14. Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. Apparet sibi et quoque aliis.
(2) 直訳
Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; それらから、それらは『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に、言われている、見られることができる、最高のもの、中間のもの、最低のものは一つになっていること、目的、原因、結果のように。
et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的と呼ばれること、原因は中間の目的、結果は最後の目的。
Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. ここから明らかになるはずである、人間のもとに、その者に霊的な善がある、道徳的なものはその者もとの中間の霊的なものである、そして市民的なものは最後の霊的なものであること。
Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; 今やここからである、言われていること、人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間と市民的な人間であること。
et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. そして、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的な人間ではない 、市民的でもないこと、しかし単にそのようであると見えること。
Apparet sibi et quoque aliis. 自分自身と他の者にもまた見える。
(3) 訳文
『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に述べられていることから、最も高いもの、中間のもの、最も低いものは、目的、原因、結果のように一つになっていること、そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的、原因は中間の目的、結果は最後の目的と呼ばれることを知ることができる。ここから、霊的な善のある人間のもとでは、道徳的なものはその者の中間の霊的なものであり、市民的なものは最後の霊的なものであることが明らかとなるはずである。それでここから霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、市民的な人間でもある、と言われるのである。そして、霊的な善のない人間は、道徳的な人間ではなく、市民的な人間でもなく、ただそのように、自分自身と他の者に見えるだけである。
カテゴリー: 原典購読『生活』
原典講読『生活』 15, 16, 17
(1) 原文
15. Quod homo, qui non spiritualis est, usque possit rationaliter cogitare et inde loqui, sicut spiritualis homo, est quia intellectus hominis potest elevari in lucem caeli, quae est veritas, et ex illa videre; sed voluntas hominis non potest similiter elevari in calorem caeli, qui est amor, et ex illo facere. Inde est, quod veritas et amor non unum faciant apud hominem, nisi spiritualis sit; inde etiam est quod homo possit loqui; hoc etiam facit discrimen inter hominem et inter bestiam. Per hoc quod intellectus possit elevari in caelum, cum adhuc non voluntas, est quod homo possit reformari et spiritualis fieri; sed tunc primum reformatur et spiritualis fit, quando etiam voluntas elevatur. Ex illa dote intellectus prae dote voluntatis, est, quod homo, qualiscunque sit, etiam malus, possit rationaliter cogitare et inde loqui, sicut spiritualis; sed quod non usque rationalis sit, est quia intellectus non ducit voluntatem, sed voluntas intellectum; intellectus modo docet et monstrat viam, ut in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 115) dictum est; et quamdiu voluntas non una cum intellectu est in caelo, homo non est spiritualis, et inde nec rationalis; nam cum relinquitur suae voluntati seu suo amori, tunc rationalia intellectus sui de Deo, de caelo, et de vita aeterna, ejicit, et loco illorum assumit talia quae cum voluntatis ejus amore concordant, et illa vocat rationalia. Sed haec videnda erunt in transactionibus de Sapientia Angelica.
(2) 直訳
Quod homo, qui non spiritualis est, usque possit rationaliter cogitare et inde loqui, sicut spiritualis homo, est quia intellectus hominis potest elevari in lucem caeli, quae est veritas, et ex illa videre; 人間は、霊的でない者、それでも理性的に考えること、そしてここから話すことができる、霊的な人間のように、人間の理解力(知力)は天界の光の中に高揚されることができるからである、それは真理である、そしてそれを見ること〔ができる〕。
sed voluntas hominis non potest similiter elevari in calorem caeli, qui est amor, et ex illo facere. しかし、人間の意志は同様に天界の熱の中へ高揚されることはできない、それは愛である、そしてそれから行なうこと〔ができるない〕。
Inde est, quod veritas et amor non unum faciant apud hominem, nisi spiritualis sit; ここからである、真理と愛は人間のもとで一つとならないこと、霊的でないなら。
inde etiam est quod homo possit loqui; さらにまたここからである、人間は話すことができること。
hoc etiam facit discrimen inter hominem et inter bestiam. このこともまた、人間(の間)と獣の間の違いを生む。
Per hoc quod intellectus possit elevari in caelum, cum adhuc non voluntas, est quod homo possit reformari et spiritualis fieri; このことによって(いるのである)☆、理解力は天界に高揚されることができること、そのときそれでも意志は〔高揚され〕ない、人間が改心されることと霊的にされること〔という〕ことは。
☆ 「倒置文」ですね。hocは直後のquod以下を指します。最後のquod以下が主部となります、estが述部を導く動詞です。すなわち「~est per hoc~」。
sed tunc primum reformatur et spiritualis fit, quando etiam voluntas elevatur. しかしその時、初めて改心され、霊的になる、意志もまた高揚される時。
Ex illa dote intellectus prae dote voluntatis, est, quod homo, qualiscunque sit, etiam malus, possit rationaliter cogitare et inde loqui, sicut spiritualis; 意志の賜物☆にまさる理解力の賜物それから、である、人間が、どんな種類であれ、悪でもまた、理性的に考えること、そしてここから話すことができること、霊的〔であるか〕のように。
☆ dosは「持参金」の意味と「(生まれつきの)能力、才能、贈り物」の意味があります。長島訳「理性のこのような性格」のように「性格」と訳しては「正確」ではないし、何のことかわからないでしょう。「理性の性格」なんて言葉が日本語に存在するのでしょうか?
sed quod non usque rationalis sit, est quia intellectus non ducit voluntatem, sed voluntas intellectum; しかし、それでも理性的ではないこと、理解力が意志を導かないからである、しかし、意志が理解力を。
intellectus modo docet et monstrat viam, ut in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 115) dictum est; 理解力は単に道を教え、示す、『聖書についての教え』の中に言われているように(115番)。
et quamdiu voluntas non una cum intellectu est in caelo, homo non est spiritualis, et inde nec rationalis; そして意志が理解力と天界の中で一つでないかぎり(間は)、人間は霊的ではない、そしてここから理性的でもない。
nam cum relinquitur suae voluntati seu suo amori, tunc rationalia intellectus sui de Deo, de caelo, et de vita aeterna, ejicit, et loco illorum assumit talia quae cum voluntatis ejus amore concordant, et illa vocat rationalia. なぜなら、自分自身の意志にあるいは自分自身の愛に残されるとき、その時、神について、天界について、永遠の生活についての自分の理解力の理性的なものを、投げ出す、そしてそれらの場所に、このようなものを取り入れる、それらは彼の意志の愛に一致する、そしてそれらを理性的なものと呼ぶから。
Sed haec videnda erunt in transactionibus de Sapientia Angelica. しかし、これらは『天使の知恵』☆についての論文の中で見られることになる。
☆ 「四つの教え」として1763年に出版された『主について』の「教え」には、やや異常と思える「まえがき」がつけられています。それによると、数年前『天界と地獄』『最後の審判』などの五つの著作を出版した(これらは全部匿名である)。今後、主の命令により次ぎのものを出版する、として「四つの教え」と『最後の審判の続き』『神の摂理に関する天使の知恵』『神の全能、遍在、全知、無限、永遠に関する天使の知恵』『神の愛と神の知恵に関する天使の知恵』『生活に関する天使の知恵』を挙げています。
ここではこの『~に関する天使の知恵』の著作に言及しています。
なお、1763年に『続・最後の審判』と『神の愛と知恵』、1764年に『神の摂理』が出版され、予定された他の著作は、その後、決して出版されませんでした。
(3) 訳文
霊的でない人間でも、霊的な人間のように理性的に考え、そしてここから話すことができるのは、人間の理解力が真理である天界の光の中に高揚され、それ光を見ることができるからである。しかし、人間の意志は同じように愛である天界の熱の中へ高揚され、そしてその熱から行なうことはできない。ここから、霊的でないなら、人間のもとで真理と愛は一つとならない。ここからまた、人間は話すことができるが、このこともまた、人間と獣の間の違いを生んでいる。人間が改心し、霊的になれることは、理解力が天界に高揚されることができることによっているのであるが、それでもそのとき意志は高揚されない。意志もまた高揚される時に、初めて改心し、霊的になる。意志の能力にまさる理解力の能力から、どんな種類の人間であれ、悪人もまた、霊的であるかのように理性的に考え、そしてここから話すことができる。しかし、それでも理性的ではないのは、理解力が意志を導くのではなく、意志が理解力を導くからである。『聖書についての教え』(115番)に述べられているように、理解力は道を教え、示すだけである。意志が理解力と天界の中で一つとならないかぎり、人間は霊的ではなく、ここから理性的でもない。なぜなら、自分自身の意志あるいは自分自身の愛に残される時、神、天界、永遠のいのち(生活)についての理解力からの自分の理性的なものを投げ出し、それらに代わって、自分自身の意志からの愛に一致するようなものを取り入れ、そしてそれらを理性的なものと呼ぶから。しかし、これらは『天使の知恵』についての論文の中で見られるであろう。
16. In sequentibus illi qui bonum faciunt a se, dicentur homines naturales; quoniam morale et civile apud illos quoad essentiam est naturale: at illi qui bonum faciunt a Domino, dicentur homines spirituales; quoniam morale et civile apud illos quoad essentiam est spirituale.
(2) 直訳
In sequentibus illi qui bonum faciunt a se, dicentur homines naturales; 続くものの中で、自分自身から善を行なう者、彼らは自然的な人間と言われる。
quoniam morale et civile apud illos quoad essentiam est naturale: 彼らのもとで道徳的なものと市民的なものは、本質に関して自然的であるから。
at illi qui bonum faciunt a Domino, dicentur homines spirituales; しかし、神から善を行なう者、彼らは霊的な人間と言われる。
quoniam morale et civile apud illos quoad essentiam est spirituale. 彼らのもとで道徳的なものと市民的なものは、本質に関して、霊的であるので。
(3) 訳文
今後、自分自身から善を行なう者は自然的な人間と呼ばれる。彼らのもとの道徳的なものと市民的なものは、本質的に自然的であるから。しかし、神から善を行なう者は霊的な人間と呼ばれる。彼らのもとの道徳的なものと市民的なものは、本質的に霊的であるから。
(1) 原文
17. Quod nemo possit facere aliquod bonum quod bonum est, a se, docet Dominus apud Johannem:
“Homo non potest sumere quicquam, nisi sit datum illi e caelo” (iii. 27).
et apud eundem,
“Qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum: quia sine Me non potestis facere quicquam” (xv. 5):
“Qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum,” est quod a Domino sit omne bonum; “fructus” est bonum: “sine Me non potestis facere quicquam,” est quod nemo id possit facere a se. Illi qui credunt in Dominum, et bonum faciunt ab Ipso, vocantur
“Filii Lucis” (Joh. xii. 36; Luc. xvi. 8);
“Filii nuptiarum” (Marc. ii. 19);
“Filii resurrectionis” (Luc. xx. 36);
“Filii Dei” (Luc. xx; 36; Joh. i. 12);
“Ex Deo nati” (Joh. i. 13);
Quod Deum visuri sint (Matth. v. 8);
Quod Dominus mansionem apud illos facturus sit (Joh. xiv. 23);
Quod fidem Dei habeant (Marc. {1}xi. 22):
Quod opera illorum sint a Deo facta (Joh. iii. 21).
Haec in summa sunt in his verbis:
“Quotquot receperunt” Jesum, “dedit illis potestatem ut filii Dei essent, credentibus in nomen Ipsius; qui non ex sanguinibus, neque e voluntate carnis, neque e voluntate viri, sed ex Deo nati sunt (Joh. i 12, 13):
“credere in nomen filii Dei,” est credere Verbum, et vivere secundum id; “voluntas carnis” est proprium voluntatis hominis, quod in se est malum; et “voluntas viri” est proprium intellectus ejus, quod in se est falsum ex malo; “nati ex illis,” sunt qui ex proprio volunt et faciunt, ac cogitant et loquuntur; “nati a Deo” sunt qui illa ex Domino: in summa, quod non bonum sit quod ab homine, sed quod bonum sit quod a Domino.
@1 xi. pro “xii.”$
(2) 直訳
Quod nemo possit facere aliquod bonum quod bonum est, a se, docet Dominus apud Johannem: だれも何らかの善を行なうことはできないこと、善であるもの、自分自身から、主は「ヨハネ」に教えている、
“Homo non potest sumere quicquam, nisi sit datum illi e caelo” (iii. 27). 「人間は何も取ることができない、天から彼に与えられるのでないなら」(3:27)。
et apud eundem, また同書に、
“Qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum: quia sine Me non potestis facere quicquam” (xv. 5): 「わたしの中にとどまり、わたしも彼の中に(とどまる)者、この者は多くの実を結ぶ。わたしなしにあなたがたは何もすることができないからである」(15:5)。
“Qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum,” est quod a Domino sit omne bonum; 「わたしの中にとどまり、わたしも彼の中に(とどまる)者、この者は多くの実を結ぶ」は、すべての善は主から〔のもの〕であることである。
“fructus” est bonum: 「実」は善である。
“sine Me non potestis facere quicquam,” est quod nemo id possit facere a se. 「わたしなしにあなたがたは何もすることができない」は、だれもそれを自分自身なら行なうことはできないことである。
Illi qui credunt in Dominum, et bonum faciunt ab Ipso, vocantur 主を信じる者、そして善をその方から行なう者は、呼ばれる、
“Filii Lucis” (Joh. xii. 36; Luc. xvi. 8); 「光の子ども」(ヨハネ12:36;ルカ16:8)。
“Filii nuptiarum” (Marc. ii. 19); 「婚礼の子たち」(ルカ16:8)。
“Filii resurrectionis” (Luc. xx. 36); 「復活の子たち」(ルカ20:36)。
“Filii Dei” (Luc. xx; 36; Joh. i. 12); 「神の子ども」(ルカ20:36;ヨハネ1:2)。
“Ex Deo nati” (Joh. i. 13); 「神から生まれた」(ヨハネ1:3)。
Quod Deum visuri sint (Matth. v. 8); 神を見ること(マタイ5:8)。
Quod Dominus mansionem apud illos facturus sit (Joh. xiv. 23); 主は彼らのもとに住まいをつくられること(ヨハネ14:23)。
Quod fidem Dei habeant (Marc. {1}xi. 22): 神の信仰を持つ☆こと(マルコ11:22)。
☆ ギリシア原典は命令形「持て」です。
Quod opera illorum sint a Deo facta (Joh. iii. 21). 彼らの行ないは神からなされること(ヨハネ3:21)。
Haec in summa sunt in his verbis: これらのことは次のことばの中に要約されている。
“Quotquot receperunt” Jesum, “dedit illis potestatem ut filii Dei essent, credentibus in nomen Ipsius; 「受け入れたと同数の者」イエスは、「彼らに力☆を与えた、神の子となるような、その方の名を信じて。
☆ 原語「エクーシア」は第一義が「力」です。その後、「権利、権威、特権」などの意味をもちました。ここは「力」のことばのほうが「力強く」思えます。
qui non ex sanguinibus, neque e voluntate carnis, neque e voluntate viri, sed ex Deo nati sunt (Joh. i 12, 13): (その者は)血からではなく、肉の意志からでもなく、人の意志からでもなく、しかし、神から生まれた」(ヨハネ1:12, 13)。
“credere in nomen filii Dei,” est credere Verbum, et vivere secundum id; 「神の子の名を信じること」は、みことばを信じること、そしてそれにしたがって生きることである。
“voluntas carnis” est proprium voluntatis hominis, quod in se est malum; 「肉の意志」は、人間の意志のプロプリウムである、それは本質的に悪である。
et “voluntas viri” est proprium intellectus ejus, quod in se est falsum ex malo; そして「血の意志」は、その理解力のプロプリウムである、それは本質的に悪からの虚偽である。
“nati ex illis,” sunt qui ex proprio volunt et faciunt, ac cogitant et loquuntur; 「それらから生まれた」者は、プロプリウムから意志し、行ない、そして考え、話す者である。
“nati a Deo” sunt qui illa ex Domino: 神から生まれた」者は、主からそれら〔を行なう〕者である。
in summa, quod non bonum sit quod ab homine, sed quod bonum sit quod a Domino. 要するに、 人間からのものは善ではないこと、しかし、善であるものは主からのものである。
@1 xi. pro “xii.” 注1 「12」の代わりに11。
(3) 訳文
何らかの善である善をだれも自分自身からは行なうことができないことを、主は「ヨハネ福音書」で教えられている、
「人は天から与えられるのでなけれは、何も受け取ることができない」(3:27)。
また同書に、
「わたしの中にとどまり、わたしもその人の中にとどまる者は、多くの実を結ぶ。わたしなしにあなたがたは何もすることができないからである」(15:5)。
「わたしの中にとどまり、わたしもその人の中にとどまる者は、多くの実を結ぶ」は、すべての善は主からのものであることである。「実」は善である。「わたしなしにあなたがたは何もすることができない」は、だれもそれを自分自身なら行なうことはできないことである。
主を信じ、その方から善を行なう者は、〔次のように〕呼ばれている、
「光の子ども」(ヨハネ12:36;ルカ16:8)、
「婚礼の子たち」(ルカ16:8)、
「復活の子たち」(ルカ20:36)、
「神の子ども」(ルカ20:36;ヨハネ1:2)、
「神から生まれた」(ヨハネ1:3)。
彼らは神を見ること(マタイ5:8)、
主は彼らのもとに住まいをつくられること(ヨハネ14:23)、
神の信仰を持つこと(マルコ11:22)、
彼らの行ないは神からなされること(ヨハネ3:21)。
これらのことは、次のことばの中に要約されている。
イエスは、「その方の名を信じて受け入れたと同数の者に神の子となる力を与えられた。その者は、血からでもなく、肉の意志からでもなく、人の意志からでもなく、神から生まれたのである」(ヨハネ1:12, 13)。
「神の子の名を信じること」は、みことばを信じ、それにしたがって生きることである。「肉の意志」は、人間の意志のプロプリウムであり、それは本質的に悪である。「血の意志」は、その理解力のプロプリウムであり、それは本質的に悪からの虚偽である。「それらから生まれた」者は、プロプリウムから意志し、行ない、そして考え、話す者である。神から生まれた」者は、主からそれらを行なう者である。要するに、 人間からのものは善ではなく、善であるものは主からのものである。
原典講読『生活』 18, 19, 20, 21, 22
(III.)
QUOD QUANTUM HOMO FUGIT MALA UT PECCATA,
TANTUM FACIAT BONA NON A SE, SED A DOMINO.
どれだけ人間が悪を罪として避けるか〔によって〕
それだけ自分自身から善を行なわない、しかし主から。
(1) 原文
18. Quis non scit et scire potest, quod mala impediant, quin Dominus ad hominem intrare possit? Malum enim est infernum, et Dominus est caelum, ac infernum et caelum opposita sunt; quantum itaque homo est in uno, tantum non potest esse in altero; unum enim agit contra alterum, et destruit.
(2) 直訳
Quis non scit et scire potest, quod mala impediant, quin Dominus ad hominem intrare possit? だれが知らないか、そして知ることができないか? 悪がじゃまする(妨害する)こと、主が人間に入って来ることができるようにでなく。
Malum enim est infernum, et Dominus est caelum, ac infernum et caelum opposita sunt; なぜなら、悪は地獄である、また主は天界である、そして地獄と天界は対立しているから。
quantum itaque homo est in uno, tantum non potest esse in altero; そこで、どれだけ人間が一つの中にいるか〔によって〕、それだけもう一つの中にいることはできない。
unum enim agit contra alterum, et destruit. なぜなら、一つはもう一つに対立して働くから、そして破壊する。
(3) 訳文
主が人間に入って来ることができないように、悪が妨害することを、だれが知らないか、また知ることができないか? なぜなら、悪は地獄であり、主は天界であって、地獄と天界は対立しているからである。それで、人間は一方の中にいればいるほど、それだけもう一方の中にいることはできない。なぜなら、一方はもう一方に対立して働き、破壊するから。
(1) 原文
19. Homo, quamdiu est in mundo, in medio est inter infernum et caelum; infra est infernum et supra est caelum; et tunc tenetur in libero convertendi se aut ad infernum aut ad caelum: si se convertit ad infernum, avertit se a caelo; si autem convertit se ad caelum, avertit se ab inferno. Seu quod idem est; homo, quamdiu est in mundo, in medio stat inter Dominum et diabolum, ac tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum: si se convertit ad diabolum, se avertit a Domino; si autem convertit se ad Dominum, avertit se a diabolo. Seu quod idem est; homo, quamdiu in mundo est, in medio est inter malum et bonum, et tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum: si se convertit ad malum, avertit se a bono; si autem convertit se ad bonum, avertit se a malo.
(2) 直訳
Homo, quamdiu est in mundo, in medio est inter infernum et caelum; 人間は、世の中にいるかぎり(間は)、地獄と天界の間の真ん中(中間)にいる。
infra est infernum et supra est caelum; 下に地獄があり、上に天界がある。
et tunc tenetur in libero convertendi se aut ad infernum aut ad caelum: その時、(自分自身を)向ける自由の中に保たれる、または地獄へ、または天界へ。
si se convertit ad infernum, avertit se a caelo; もし(自分自身を)地獄に向けるなら、天界から背く。
si autem convertit se ad caelum, avertit se ab inferno. しかしながら、もし(自分自身を)天界に向けるなら、地獄から背く。
Seu quod idem est; あるいは同じことである。
homo, quamdiu est in mundo, in medio stat inter Dominum et diabolum, ac tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum: 人間は、世の中にいるかぎり(間は)、主と悪魔の間の真ん中に立つ、そして(自分自身を)向ける自由の中に保たれる、または一方に、またはもう一方に。
si se convertit ad diabolum, se avertit a Domino; もし(自分自身を)悪魔に向けるなら、主から背く。
si autem convertit se ad Dominum, avertit se a diabolo. しかしながら、もし(自分自身を)主に向けるなら、悪魔から背く。
Seu quod idem est; あるいは同じことである。
homo, quamdiu in mundo est, in medio est inter malum et bonum, et tenetur in libero convertendi se aut ad unum aut ad alterum: 人間は、世の中にいるかぎり(間は)、悪と善の間の真ん中にいる、そして(自分自身を)向ける自由の中に保たれる、または一方に、またはもう一方に。
si se convertit ad malum, avertit se a bono; もし(自分自身を)悪に向けるなら、善から背く。
si autem convertit se ad bonum, avertit se a malo. しかしながら、もし(自分自身を)善に向けるなら、悪から背く。
(3) 訳文
人間は、世にいるかぎり、地獄と天界の間の真ん中にいる。下に地獄があり、上に天界があり、その時、自分自身を地獄または天界へ向ける自由の中に保たれている。地獄に向けるなら、天界から背く。しかし、天界に向けるなら、地獄から背く。
あるいは同じことであるが、人間は、世の中にいるかぎり、主と悪魔の間の真ん中に立て、自分自身を一方に、またはもう一方に向ける自由の中に保たれている。悪魔に向けるなら、主から背く。しかし主に向けるなら、悪魔から背く。
あるいは同じことであるが、人間は、世の中にいるかぎり、悪と善の間の真ん中にいて、自分自身を一方に、またはもう一方に向ける自由の中に保たれている。悪に向けるなら、善から背く。しかし、善に向けるなら、悪から背く。
(1) 原文
20. Dicitur quod homo teneatur in libero convertendi se huc illuc; hoc liberum est cuivis homini non ab ipso, sed a Domino; quare dicitur quod teneatur in illo. De aequilibrio inter caelum et infernum, et quod homo sit in illo, et inde in libero, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 589-596, et n. 597-603). Quod quivis homo in libero teneatur, et quod id nemini auferatur, videbitur in suo loco.
(2) 直訳
Dicitur quod homo teneatur in libero convertendi se huc illuc; 人間は(自分自身を)ここへ、そこへ向ける自由の中に保たれることが言われた。
hoc liberum est cuivis homini non ab ipso, sed a Domino; この自由は、それぞれに人間に自分自身からあるのではない、しかし主から。
quare dicitur quod teneatur in illo. それゆえ、その中に保たれることが言われた。
De aequilibrio inter caelum et infernum, et quod homo sit in illo, et inde in libero, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 589-596, et n. 597-603). 天界と地獄の間の均衡について、また人間はその中にいること、またそこから自由の中に〔いること〕、著作『天界と地獄』の中に見られる(589-596番、それと597-603番)。
Quod quivis homo in libero teneatur, et quod id nemini auferatur, videbitur in suo loco. それぞれの人間は自由の中に保たれること、そしてそのことはだれからも取り去られないこと、その個所に見られる。
(3) 訳文
人間は自分自身をあちらこちらへと向ける自由の中に保たれている、と述べた。この自由は、それぞれの人間に、自分自身からあるのではなく、主からある。それゆえ、その中に保たれる、と述べたのである。
天界と地獄の間の均衡について、また人間はその中にいること、またそこから自由の中にいることについては、著作『天界と地獄』(589-596番、597-603番)の中に見られる。それぞれの人間は自由の中に保たれ、だれからもこのことが取り去られないことも、その個所に見られる。
(1) 原文
21. Ex his manifeste patet, quod quantum homo fugit mala, tantum apud Dominum et in Domino sit; et quantum in Domino est, tantum faciat bona non a se, sed a Domino. Inde haec communis Lex resultat,- Quod quantum quis fugit mala, tantum faciat bona.
(2) 直訳
Ex his manifeste patet, quod quantum homo fugit mala, tantum apud Dominum et in Domino sit; これらから明らかに(はっきりと)明らかにすることができる、どれだけ人間が悪を避けるか〔によって〕、それだけ主のもとに、主の中にいること。
et quantum in Domino est, tantum faciat bona non a se, sed a Domino. そしてどれだけ主の中にいるか〔によって〕、それだけ自分自身からでなく、しかし主から善を行なう。
Inde haec communis Lex resultat,- Quod quantum quis fugit mala, tantum faciat bona. ここから、この全般的な法則が結果として生じる――どれだけだれかが悪を避けるか〔によって〕、それだけ善を行なうこと。
(3) 訳文
これらから、人間が悪を避ければ避けるほど、それだけ主のもとに、主の中にいること、そして主の中にいればいるほど、それだけ自分自身からでなく、主から善を行なうことは極めて明白である。ここから、次の全般的な法則が結果として生じている――だれかが悪を避ければさけるほど、それだけ善を行なう。
(1) 原文
22. Sed duo requisita sunt: unum, quod homo fugere debeat mala quia peccata sunt, hoc est, quia sunt infernalia et diabolica, ita contra Dominum, et contra leges Divinas: alterum, quod humo debeat fugere mala ut peccata sicut ab se ipso, sed sciat et credat quod a Domino. Sed de hoc et de illo requisito dicetur in articulis subsequentibus.
(2) 直訳
Sed duo requisita sunt: しかし、二つのものが要求される。
unum, quod homo fugere debeat mala quia peccata sunt, hoc est, quia sunt infernalia et diabolica, ita contra Dominum, et contra leges Divinas: 一つ、人間は悪を避けなくてはならない、罪であるから、すなわち、地獄のものと悪魔のものであるから、このように(したがって)主に反する、そして神の律法に反する〔から〕。
alterum, quod humo debeat fugere mala ut peccata sicut ab se ipso, sed sciat et credat quod a Domino. もう一つ、人間は悪を罪として自分自身からのように避けなくてはならない、しかし、知り、信じなくてはならない、主から〔である〕こと。
Sed de hoc et de illo requisito dicetur in articulis subsequentibus. しかし、要求されたこのことについてとそのことについて、続く章の中で言われる。
(3) 訳文
しかし、二つのものが要求される。
一つ、人間は悪を、罪であるから、すなわち、地獄のものであり悪魔のものであるから、したがって主に反し、神の律法に反するから、避けなくてはならない。
一つ、人間は悪を罪として自分自身からのように避けなくてはならないが、しかし、主からであること知り、信じなくてはならない。
しかし、要求されたこれらについては、続く章の中で述べよう。
原典講読『生活』 23, 24, 25, 26
(1) 原文
23. Ex his sunt tria haec consequentia:
(i.) Quod si homo bona vult et facit, antequam fugit mala ut peccata, bona non sint bona.
(ii.) Quod si homo pia cogitat et loquitur, et non fugit mala ut peccata, pia non sint pia.
(iii.) Quod si homo scit et sapit multa, et non fugit mala ut peccata, usque non sapiat.
(2) 直訳
Ex his sunt tria haec consequentia: これらから、三つのこれらの帰結がある―
(i.) Quod si homo bona vult et facit, antequam fugit mala ut peccata, bona non sint bona. (i.) もし人間が善を意志し、行なうなら、悪を罪として避ける前に、善は善ではないこと。
(ii.) Quod si homo pia cogitat et loquitur, et non fugit mala ut peccata, pia non sint pia. (ii.) もし人間が敬虔なことを考え、話し、そして悪を罪として避けないなら、敬虔なことは敬虔なことではないこと。
(iii.) Quod si homo scit et sapit multa, et non fugit mala ut peccata, usque non sapiat. (iii.) もし人間が多くのことを知り、賢明であり、そして悪を罪として避けないなら、それでも(やはり)賢明ではないこと。
(3) 訳文
これらから、次の三つのことが帰結される―
(i.) 悪を罪として避ける前に、人間が善を意志し、行なうにしても、その善は善ではないこと。
(ii.) 人間が敬虔なことを考え、話し、しかも悪を罪として避けないなら、その敬虔なことは敬虔なことではないこと。
(iii.) 人間が多くのことを知り、賢明であり、しかも悪を罪として避けないなら、やはり賢明ではないこと。
(1) 原文
24. (i.) Quod si homo bona vult et facit, antequam fugit mala ut peccata, bona non sint bona, est quia non prius est in Domino, ut supra dictum est: prout si det pauperibus, opem ferat egenis, impendat templis et hospitalitiis, benefaciat ecclesiae, patriae et concivibus, doceat Evangelium et convertat, agat justitiam in judiciis, sinceritatem in negotiis, et rectitudinem in operis; et tamen mala ut peccata nihili facit, sicut fraudes, adulteria, odia, blasphemias, et similia alia; tunc non aliter potest facere bona, quam quae intus mala sunt; facit enim illa ex se, et non ex Domino; ita est ipse in illis, et non Dominus; et bona, in quibus ipse homo est, sunt omnia conspurcata malis ejus, et spectant ipsum et mundum. Attamen eadem illa facta, quae supra recensita sunt, interius bona sunt, si homo fugit mala ut peccata prout fraudes, adulteria, odia, blasphemias, et similia alia: facit enim illa a Domino, et vocantur “in Deo facta” (Joh. iii. 19-21).
(2) 直訳
(i.) Quod si homo bona vult et facit, antequam fugit mala ut peccata, bona non sint bona, est quia non prius est in Domino, ut supra dictum est: (i.) もし人間が善を意志し、行なうなら、悪を罪として避ける前に、善は善ではないこと、〔このことは〕前もって主の中にいないからである、上に言われたように。
prout si det pauperibus, opem ferat egenis, impendat templis et hospitalitiis, benefaciat ecclesiae, patriae et concivibus, doceat Evangelium et convertat, agat justitiam in judiciis, sinceritatem in negotiis, et rectitudinem in operis; 例えば、もし貧しい者に与える、乏しい者に助けを行なう、礼拝所(教会)や収容所にささげる、教会、祖国と(同胞)市民に善を行なう(よくしてやる)、福音を教え、回心させる、裁判で公正を、取り引きで誠実を、働き(仕事)で正直を行なう。
et tamen mala ut peccata nihili facit, sicut fraudes, adulteria, odia, blasphemias, et similia alia; そしてそれでも、罪として悪を何ものでもないとするなら、欺瞞、姦淫、憎悪、冒涜、そして似た他のもののような。
tunc non aliter potest facere bona, quam quae intus mala sunt; その時、異なって善を行なうことはできない、内部で悪であるもの以外に。
facit enim illa ex se, et non ex Domino; なぜなら、それらを自分自身から行なうから、そして主からでない。
ita est ipse in illis, et non Dominus; このように(したがって)それらの中に自分自身がいる、そして主がいない。
et bona, in quibus ipse homo est, sunt omnia conspurcata malis ejus, et spectant ipsum et mundum. そして善は、その中に人間自身がいる、すべては彼の悪で汚されている、そして自分自身と世を眺めている。
Attamen eadem illa facta, quae supra recensita sunt, interius bona sunt, si homo fugit mala ut peccata prout fraudes, adulteria, odia, blasphemias, et similia alia: しかしながら、それらの同じ行為が、それらは上に列挙された、内的に善である、もし人間が罪として悪を避けるなら、例えば、欺瞞、姦淫、憎悪、冒涜、そして似た他のもの〔のような〕。
facit enim illa a Domino, et vocantur “in Deo facta” (Joh. iii. 19-21). なぜなら、主からそれらを行ない、そして「神の中で行なわれた」(ヨハネ3:19-21)と呼ばれるから。
(3) 訳文
(i.) 悪を罪として避ける前に、人間が善を意志し、行なうにしても、その善は善ではないことは、前に述べたように、前もって主の中にいないからである。例えば、貧しい者に与え、乏しい者に助けを行ない、礼拝所や収容所にささげ物をし、教会や祖国や市民に善を行ない、福音を教え、回心させ、裁判では公正に、取り引きでは誠実に、仕事では正直に行なっても、それでも、欺瞞、姦淫、憎悪、冒涜、また似たような他の悪を、罪として何ものでもないとするなら、その時、内部では悪である善しか行なうことができない。なぜなら、それらを自分自身から行ない、主から行なうのではなく、したがって、それらの中に自分自身がいて、主はいないから。そして人間自身がその中にいる善は、すべて彼の悪で汚されていて、自分自身と世を眺めている。しかし、前に列挙されているその同じ行為が、欺瞞、姦淫、憎悪、冒涜、また似たような他の悪を、もし人間が罪として避けるなら、内的に善である。なぜなら、主からそれらを行ない、それらは「神の中で行なわれた」(ヨハネ3:19-21)と言われるから。
(1) 原文
25. (ii.) Quod si homo pia cogitat et loquitur, et non fugit mala ut peccata, pia non sint pia, est quia non est in Domino. Ut si frequentat templa, devote auscultat praedicationes, legit Verbum et pietatis libros, obit sacramentum Cenae, cottidie fundit preces; immo si multum cogitat de Deo, et de salute, et tamen mala, quae sunt peccata, nihili facit, (ut fraudes, adulteria, odia, blasphemias, et similia alia,) tunc non potest aliter cogitare et loqui pia, quam quae intus non pia sunt, nam ipse homo cum malis suis est in illis. Haec quidem tunc nescit, sed tamen inibi sunt, et coram illo latent; est enim sicut fons, cujus aqua est impura ex vena. Exercitia pietatis ejus vel sunt modo solennia ex habitu, vel sunt meritoria, vel sunt hypocritica: ascendunt quidem versus caelum, sed reflectunt se in via et decidunt, sicut fumi in aere.
(2) 直訳
(ii.) Quod si homo pia cogitat et loquitur, et non fugit mala ut peccata, pia non sint pia, est quia non est in Domino. もし人間が敬虔なことを考え、話し、そして悪を罪として避けないなら、敬虔なことは敬虔なことではないこと、〔このことは〕主の中にいないからである。
Ut si frequentat templa, devote auscultat praedicationes, legit Verbum et pietatis libros, obit sacramentum Cenae, cottidie fundit preces; 例えば、もし礼拝所(教会)をしばしば訪れる、信心深く説教を聞く、みことばや信心書を読む、聖餐の典礼に臨む、毎日、祈りを(長々と)唱える。
immo si multum cogitat de Deo, et de salute, et tamen mala, quae sunt peccata, nihili facit, (ut fraudes, adulteria, odia, blasphemias, et similia alia,) tunc non potest aliter cogitare et loqui pia, quam quae intus non pia sunt, nam ipse homo cum malis suis est in illis. 実に、もし神について、また救いについて、多くのことを考えるなら、そしてそれでも悪を、それは罪である、何ものでもないとする、(例えば、欺瞞、姦淫、憎悪、冒涜、そして似た他のもの)その時、異なって敬虔なことを考え、話すことはできない、内部で敬虔でないもの以外の、なぜなら、人間自身が自分の悪とともにそれらの中にいるから。
Haec quidem tunc nescit, sed tamen inibi sunt, et coram illo latent; 確かに、これらの者はその時、知らない、しかしそれでもその中に(内部に)ある、そして彼の前に隠れている。
est enim sicut fons, cujus aqua est impura ex vena. なぜなら、泉のようであるから、その水は出口から不潔である。
Exercitia pietatis ejus vel sunt modo solennia ex habitu, vel sunt meritoria, vel sunt hypocritica: 彼の敬虔の実践は、あるいは習慣からの単なる儀式(いつものこと)である、あるいは功績である、あるいは偽善である。
ascendunt quidem versus caelum, sed reflectunt se in via et decidunt, sicut fumi in aere. 確かに、天界に向かって上る、しかし、途中で自分の向きを変えて☆下る、大気中の煙のように。
☆ reflectoは第一義が「向きを変える」です。ここから(光など)「反射する」する意味が生じ、心の中で反射させるとき「熟考する、考慮する」の意味もあり、「反省する」もありえます。それでもここの長島訳「自分を反省し・・・」は「反省」の意味からして、非常に奇妙です。
(3) 訳文
(ii.) 人間が敬虔なことを考え、話し、しかも悪を罪として避けないなら、その敬虔なことは敬虔なことではないことは、主の中にいないからである。例えば、礼拝所をしばしば訪れ、信心深く説教を聞き、みことばや信心書を読み、聖餐の典礼に臨み、毎日、祈りを唱え、実に、神について、また救いについて、多くのことを考えるにしても、それでも罪である悪を(例えば、欺瞞、姦淫、憎悪、冒涜、また似たような他のもの)何ものでもないとするなら、その時、内部では敬虔でないような敬虔なことしか考え、話すことはできない。なぜなら、人間自身が自分の悪とともにそれらの中にいるから。確かに、その時、それらの者は知らないが、しかしそれでもその敬虔なことの内部にあり、彼の前では隠れている。なぜなら、水が出口から不潔である泉のようなものであるから。彼の実践する敬虔さは、は習慣からの単なる儀式、あるいは功績、あるいは偽善である。確かに、天界に向かって上る、しかし、大気中の煙のように、途中で向きを変えて、下ってしまう。
(1) 原文
26. Datum est videre et audire multos post mortem, qui enumeraverunt bona sua opera, et pietatis exercitia, quae nunc supra (n. 24, 25) memorata sunt, et plura adhuc. Inter illos etiam vidi quosdam habere lampades et non oleum. At inquisitum est num fugerint mala ut peccata, ac inventi, quod non; quare illis dictum est, quod mali sint. Visi etiam postea intrare cavernas, ubi similes mali erant.
(2) 直訳
Datum est videre et audire multos post mortem, qui enumeraverunt bona sua opera, et pietatis exercitia, quae nunc supra (n. 24, 25) memorata sunt, et plura adhuc. 死後の多くの者らを見ることと聞くことが与えられた、その者らは、自分の善の働き、それと敬虔なことの実践を列挙した、それらは今や上に(24,25番)記されている、そして(その上)さらに多くのもの。
Inter illos etiam vidi quosdam habere lampades et non oleum. さらにまた彼らの間にある者を私は見た、明かりを持っている、そして油のない。
At inquisitum est num fugerint mala ut peccata, ac inventi, quod non; しかし、質問された、悪を罪として避けたかどうか、そして見られた、ないこと。
quare illis dictum est, quod mali sint. それゆえ、彼らに言われた、悪い者であること。
Visi etiam postea intrare cavernas, ubi similes mali erant. さらにまた私は見た、その後、ほら穴に入ること、そこに似た(性質の)悪い者がいた。
(3) 訳文
死後に自分の善の働きと敬虔なことの実践を数え上げた多くの者らを見、聞くことが与えられた。その数え上げたものは、ここ(24,25番)に記されたもの、またさらに多くのものである。私はまた、彼らの中に油のない明かりを持っている者を見た。彼らは悪を罪として避けたかどうか質問され、避けなかったことがわかった。それゆえ、悪い者である、と彼らは言われた。さらにまた私は、その後、彼らが似たような悪い者らがいる洞穴に入って行くのを見た。
原典講読『生活』 27, 28, 29
(1) 原文
27. (iii.) Quod si homo scit et sapit multa, et non fugit mala ut peccata, usque non sapiat, est ex simili causa, de qua prius; quod sapiat a se et non a Domino. Prout si sciat doctrinam ecclesiae suae, et omnia ejus ad amussim; si sciat confirmare illa per Verbum et per ratiocinia; si sciat doctrinas omnium ecclesiarum a saeculis, et simul edicta omnium conciliorum; immo si sciat veritates, et quoque videat et intelligat illas, ut si sciat quid fides, quid charitas, quid pietas, quid paenitentia et remissio peccatorum, quid regeneratio, quid Baptismum et Sacra Cena, quid Dominus, et quid redemptio et salvatio; is usque non sapit si non fugit mala ut peccata: sunt enim cognitiones absque vita, quia modo intellectus ejus et non simul voluntatis ejus sunt; et quae talia sunt, tempore pereunt, ex causa, de qua supra (n. 15); post mortem etiam ipse homo ejicit illa, quia cum amore voluntatis ejus non concordant. Sed usque cognitiones maxime necessariae sunt, quia illae docent quomodo homo faciet; et cum facit illas, tunc apud illum vivunt; non prius.
(2) 直訳
(iii.) Quod si homo scit et sapit multa, et non fugit mala ut peccata, usque non sapiat, est ex simili causa, de qua prius; もし人間が多くのことを知り、賢明であり、そして悪を罪として避けないなら、それでも(やはり)賢明ではないこと、〔このことは〕同様の理由からである、それらについて前のもの。
quod sapiat a se et non a Domino. 自分自身から賢明であり、主からでないこと。
Prout si sciat doctrinam ecclesiae suae, et omnia ejus ad amussim; 例えば、もし自分の教会の教えを知っても、またそのすべてを正確に。
si sciat confirmare illa per Verbum et per ratiocinia; もしそれらをみことばによって、また推論によって確信することを知っても。
si sciat doctrinas omnium ecclesiarum a saeculis, et simul edicta omnium conciliorum; もし時代(世紀)から教会のすべての教えを知っても、そしていっしょに教会会議のすべての布告(勅令)。
immo si sciat veritates, et quoque videat et intelligat illas, ut si sciat quid fides, quid charitas, quid pietas, quid paenitentia et remissio peccatorum, quid regeneratio, quid Baptismum et Sacra Cena, quid Dominus, et quid redemptio et salvatio; 実に、もし真理を知っても、そしてまたそれらを見て(認めて)、理解する、例えば、もし信仰とは何か知っても、仁愛とは何か、敬虔とは何か、悔い改めと罪の許しとは何か、再生とは何か、洗礼と聖餐とは何か、主とは何か、そしてあがないと救いとは何か。
is usque non sapit si non fugit mala ut peccata: その者はそれでも、賢明ではない、もし悪を罪として避けないなら。
sunt enim cognitiones absque vita, quia modo intellectus ejus et non simul voluntatis ejus sunt; なぜなら、生活なしの思考であるから、単なる彼の理解力のものであり、同時に彼の意志のものではないので。
et quae talia sunt, tempore pereunt, ex causa, de qua supra (n. 15); そしてそれらはこのようなものである、時が経つにつれて☆滅びる、理由から、それについて上に(15番)。
☆ tempore(直訳:時間で)だけで「時が経つにつれて」という意味です。
post mortem etiam ipse homo ejicit illa, quia cum amore voluntatis ejus non concordant. 死後、〔その〕人間自身もまたそれらを投げ出す(追い払う)、彼の意志の愛に一致しないので。
Sed usque cognitiones maxime necessariae sunt, quia illae docent quomodo homo faciet; しかしそれでも、知識は最も必要である、それらは人間がどのように行なうべきか教えるので。
et cum facit illas, tunc apud illum vivunt; そしてそれらを行なうとき、その時、彼のもとで生きる。
non prius. 〔それ〕以前ではない。
(3) 訳文
(iii.) 人間が多くのことを知り、賢明であり、しかも悪を罪として避けないなら、やはり賢明ではないことは、前のものと同様に、自分自身から賢明であり、主から賢明ではないという理由からである。例えば、自分の教会の教えを、そのすべてを正確に知っても、それらをみことばによって、また推論によって確信することを知っても、数世紀にわたる教会のすべての教えを、それとともに教会会議のすべての布告 知っても、実に、真理を知り、さらにまたそれらを認め、理解しても、例えば、信仰とは何か、仁愛、敬虔、悔い改めと罪の許し、再生、洗礼と聖餐、主、そしてあがないと救いとは何か知っても、それでも、その者は、もし悪を罪として避けないなら、賢明ではない。なぜなら、生活なしの思考であり、単なる理解力のものであって、同時に意志のものではないからである。そしてそれらは、前に述べた(15番)理由から、時が経つにつれて滅びるようなものである。死後、その人間自身もまた、彼の意志の愛に一致しないので、それらを投げ出すのである。しかしそれでも、それらの知識は、人間がどのように行なうべきか教えるので、最も必要なものである。そしてそれらを行なうとき、彼のもとで生きたものとなり、それ以前ではない。
(1) 原文
28. Haec omnia, quae hactenus dicta sunt, Verbum multis in locis docet; ex quibus sequentia modo adducentur. Verbum docet quod nemo possit in bono esse et simul in malo; seu quod idem, quod nemo possit quoad animam in caelo esse et simul in inferno. Docet hoc in his:-
“Nemo potest duobus dominis servire; nam aut unum odio habebit et alterum amabit, aut uni adhaerebit et alterum contemnet: non potestis Deo servire et mammonae” (Matth. vi. 24).
“Quomodo potestis bona loqui, cum mali estis?… ex abundantia cordis os loquitur; bonus homo ex bono thesauro cordis sui emittit bona, et malus homo ex malo thesauro emittit mala” (Matth. xii. 34, 35).
“Arbor… bona non facit fructum malum, neque arbor mala facit fructum bonum: omnis… arbor ex proprio fructu cognoscitur; non enim ex spinis colligunt ficus, neque ex rubo vindemiant uvam” (Luc. vi. 43, 44).
(2) 直訳
Haec omnia, quae hactenus dicta sunt, Verbum multis in locis docet; これらすべてを、それらはこれまで言われたこと、みことばは多くの個所で教えている。
ex quibus sequentia modo adducentur. それらから次のものだけが提示される。
Verbum docet quod nemo possit in bono esse et simul in malo; みことばは教えている、だれも善の中にいると同時に悪の中に〔いること〕ができないこと。
seu quod idem, quod nemo possit quoad animam in caelo esse et simul in inferno. あるいは同じこと〔である〕こと、だれも霊魂に関して天界の中にいると同時に地獄の中に〔いること〕ができないこと。
Docet hoc in his:- このことを教えている、これらの中で――
“Nemo potest duobus dominis servire; 「だれも二人の主人に仕えることはできない。
nam aut unum odio habebit et alterum amabit, aut uni adhaerebit et alterum contemnet: なぜなら、または一方を憎しみを持ち、他方を愛する、または一方に結びつき、他方を侮るから。
non potestis Deo servire et mammonae” (Matth. vi. 24). あなたがたは神とマモン(富)に仕えることはできない」(マタイ6:24)。
“Quomodo potestis bona loqui, cum mali estis?… ex abundantia cordis os loquitur; 「どのようにあなたがたは善いことを話すことができるのか、悪い者であるとき?・・・心の満ちていることから、口で話す。
bonus homo ex bono thesauro cordis sui emittit bona, et malus homo ex malo thesauro emittit mala” (Matth. xii. 34, 35). 善い人間は(自分の)心の善い宝庫から善いものを出す、そして悪い人間は悪い宝庫から悪いものを出す」(マタイ12:34, 35)。
“Arbor… bona non facit fructum malum, neque arbor mala facit fructum bonum: 「善い木は悪い実を結ばない、悪い木も善い実を結ばない。
omnis… arbor ex proprio fructu cognoscitur; すべての木は固有の(それ自体の)実から知られる。
non enim ex spinis colligunt ficus, neque ex rubo vindemiant uvam” (Luc. vi. 43, 44). なぜなら、いばらからいちじくを集めない☆、いばらのやぶ(野バラ)からぶどうを収穫もしない☆から」(ルカ6:43, 44)。
☆ 二つの動詞「集める」「収穫する」を長島訳はどちらも「実らせる」としています。非難したくなくても見過ごすことはできません。みことばなのですから、こんないい加減なことをしてほしくありません。
(3) 訳文
これまで述べられたすべてのことは、みことばの多くの個所で教えられている。それらから次のものだけを提示する。みことばには、だれも善の中にいると同時に悪の中にいることができないこと、あるいは同じことであるが、だれも霊魂に関して天界の中にいると同時に地獄の中にいることができないことが教えられている。このことが次のものの中で教えられている―
「だれも二人の主人に仕えることはできない。なぜなら、一方に憎しみを抱き、他方を愛する、または一方に結びつき、他方を侮るから。あなたがたは神とマモン(富)に仕えることはできない」(マタイ6:24)。
「悪い者であるのに、どのようにしてあなたがたは善いことを話すことができるのか? ・・・心に満ちるものから、口で話す。善い人間は心の善い宝庫から善いものを出す、そして悪い人間は悪い宝庫から悪いものを出す」(マタイ12:34, 35)。
「善い木は悪い実を結ばない、悪い木も善い実を結ばない。すべての木はそれ自体の実から知られる。なぜなら、いばらからいちじくを集めないし、いばらのやぶからぶどうを収穫もしないから」(ルカ6:43, 44)。
(1) 原文
29. Verbum docet, quod nemo possit bonum facere a se, sed a Domino. Dixit Jesus,
“Ego sum Vitis…, et Pater meus Vinitor: omnem palmitem in Me non ferentem fructum, tollit illum: omnem autem fructum ferentem, putabit illum, ut plus fructus ferat. Manete in Me, etiam Ego in vobis: quemadmodum palmes non potest ferre fructum a se ipso, nisi manserit in vite, ita neque vos, nisi in Me manseritis. Ego sum Vitis, vos palmites; qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum; quia sine Me, non potestis facere quicquam. Nisi quis manserit in Me, ejectus est foras sicut palmes, et arefactus est, et colligunt illum, et in ignem conjiciunt, et comburitur” (Joh. xv. 1-6).
(2) 直訳
Verbum docet, quod nemo possit bonum facere a se, sed a Domino. みことばは教えている、だれも自分自身から善を行なうことができないこと、しかし、主から。
Dixit Jesus, イエスは言われた、
“Ego sum Vitis…, et Pater meus Vinitor: 「わたしは・・・ぶどうの木であり、わたしの父はぶどう園の働き人〔である〕。
omnem palmitem in Me non ferentem fructum, tollit illum: わたしの中で実を結ばないすべての枝を、それを取り除く。
omnem autem fructum ferentem, putabit illum, ut plus fructus ferat. しかしながら、実を結ぶすべてのものを、それを剪定する、もっと多くの実を結ぶように。
Manete in Me, etiam Ego in vobis: わたしにとどまれ、私もまたあなたがたの中にどどまる。
quemadmodum palmes non potest ferre fructum a se ipso, nisi manserit in vite, ita neque vos, nisi in Me manseritis. 枝がそれ自体から実を結ぶことができないように、ぶどうの木にとどまらないなら、このようにあなたがたも〔実を結ば〕ない、あなたがたがわたしにとどまらないなら。
Ego sum Vitis, vos palmites; わたしはぶどうの木であり、あなたがたは枝〔である〕。
qui manet in Me, et Ego in illo, hic fert fructum multum; わたしにとどまる者は、わたしもその人の中に〔とどまる〕、この者は多くの実を結ぶ。
quia sine Me, non potestis facere quicquam. わたしなしで、あなたがたは何もすることができないからである。
Nisi quis manserit in Me, ejectus est foras sicut palmes, et arefactus est, et colligunt illum, et in ignem conjiciunt, et comburitur” (Joh. xv. 1-6). だれかがわたしにとどまらないなら、枝のように外へ投げ出される、そして枯れる、そしてそれを集める、そして火の中へ投げ入れる、そして焼かれる(火で滅ぼされる)」(ヨハネ15:1-6)。
(3) 訳文
みことばには、だれも自分自身からは善を行なうことができず、主からであることが教えられている。イエスは言われた、
「わたしは・・・ぶどうの木であり、わたしの父はぶどう園の働き人である。わたしの中で実を結ばないすべての枝を、彼はそれを取り除く。しかし、実を結ぶすべて〔の枝〕を、もっと多くの実を結ぶように、それを剪定する。わたしにとどまれ、私もまたあなたがたの中にどどまる。ぶどうの木にとどまらないなら、枝がそれ自体から実を結ぶことができないように、あなたがたがわたしにとどまらないなら、あなたがたもそのようである。わたしはぶどうの木であり、あなたがたは枝である。わたしにとどまる者は、わたしもその人の中にとどまり、この者は多くの実を結ぶ。わたしなしに、あなたがたは何もすることができないからである。だれかがわたしにとどまらないなら、枝のように外へ投げ出され、枯れ、それを集め、火の中へ投げ入れ、そして焼かれる」(ヨハネ15:1-6)。