(1) 原文「454番」
43. Quidam, quod consistat in vita otiosa, in qua serviantur ab aliis; sed iis dictum quod nusquam aliqua felicitas consistat in eo ut quiescant et inde habeant felicitatem; ita quisque vellet habere felicitatem aliorum propter semet, et cum quisque, nullus haberet; talis vita foret non activa sed otiosa, in qua torpescerent, cum tamen notum iis esse posset quod absque vita activa, nulla vitae felicitas; vita angelica consistit in usu, et bonis charitatis; nam nihil felicius percipiunt quam ut spiritus ex mundo alluentes informent et doceant; ut inserviant hominibus, et regant spiritus malos apud eos ne vagentur extra limites, atque illis bonum inspirent; tum ut mortuos in vitam aeternitatis exsuscitent, et dein, {1}si possint, quod animae tales sint, in caelum introducant; ex quibus plus felicitatis percipiunt quam ut usquam describi possit; ita sunt imagines Domini; ita amant proximum plus quam semet; ideo est caelum: quare in usu, et ex usu, et secundum usum, hoc est, secundum bona amoris et charitatis, felicitas angelica. Qui talem ideam habuerant quod gaudium caeleste consisteret in eo ut otiosi essent, respirantes in otio gaudium aeternum, his dictis ut pudefierent, datum erat illis percipere qualis vita talis; et percepta quod tristissima, et quod pereunte sic omni gaudio, post paucum tempus eam fastidirent et nausearent.
@ 1 Text appears corrupt. Perhaps it should read si possit quod animae tales sint, ut in caelum introducant.
(2) 直訳
43. Quidam, quod consistat in vita otiosa, in qua serviantur ab aliis; ある者は、暇な(怠惰な)生活にあること、その中で他の者により仕えられる。
sed iis dictum quod nusquam aliqua felicitas consistat in eo ut quiescant et inde habeant felicitatem; しかし彼らに言われた、何らかの幸福は決してそのことの中にないこと、休息するような、またここから幸福を持つ。
ita quisque vellet habere felicitatem aliorum propter semet, et cum quisque, nullus haberet; そのようにそれぞれの者が自分自身のために他の者の幸福を持つこと☆欲する、またそのときそれぞれの者が、決して持たない。
☆ わかりづらい直訳となっていると思います。「持つ」を、他の者の幸福を、自分の幸福に「貢献するためのものとする」、とすれば、わかるでしょう。
talis vita foret non activa sed otiosa, in qua torpescerent, cum tamen notum iis esse posset quod absque vita activa, nulla vitae felicitas; このような生活は活動的でなく、しかし、暇な(怠惰な)ものであった、その〔生活の〕中で不活発に(鈍感に)なる、そのときそれでも、彼らによく知られることができる、活動的な生活なしに、幸福な生活は何もないこと。
vita angelica consistit in usu, et bonis charitatis; 天使の生活は役立ちに、また仁愛の善にある☆。
☆ 感想です。天界とは? と思うとき、簡単といえば簡単である。人のために役立った、喜んでもらえた、感謝してもらえた、と思うとき、自分も幸せである。見返りなどなく、純粋に「よかった」と思える時、それが天界である、ということでしょう。すなわち、天界はここにある。
nam nihil felicius percipiunt quam ut spiritus ex mundo alluentes informent et doceant; なぜなら、幸福を何も知覚しないから、世から到着する霊を教え、また導くようなことよりも。
ut inserviant hominibus, et regant spiritus malos apud eos ne vagentur extra limites, atque illis bonum inspirent; 〔世にいる〕人間に仕えるような、また彼らのもとの悪霊を支配(統制)する、限界の外にさまよわないように、しかし、彼らに善を吹き込む。
tum ut mortuos in vitam aeternitatis exsuscitent, et dein, {1}si possint, quod animae tales sint, in caelum introducant; なおまた、死んだ者を永遠のいのちの中に起こす(生き返らせる)ような、またその後、「もし可能である(複数)なら、このような霊魂である(複数)こと、天界の中に導く」☆。
☆ この部分「…」については「注」参照。
ex quibus plus felicitatis percipiunt quam ut usquam describi possit; それらからもっと幸福を知覚する、どんな場合でも(常に)述べられることができないようなよりも。
ita sunt imagines Domini; そのように主の映像である。
ita amant proximum plus quam semet; そのように、自分自身よりももっと隣人を愛する。
ideo est caelum: それゆえ、天界である。
quare in usu, et ex usu, et secundum usum, hoc est, secundum bona amoris et charitatis, felicitas angelica. それゆえ、役立ちの中に、また役立ちから、また役立ちにしたがって、すなわち、愛と仁愛の善にしたがって、天使の幸福が〔ある〕。
Qui talem ideam habuerant quod gaudium caeleste consisteret in eo ut otiosi essent, respirantes in otio gaudium aeternum, his dictis ut pudefierent, datum erat illis percipere qualis vita talis; このような観念を持った者は、天界の楽しさはそのことにあること、暇(怠惰)であることのような、暇(怠惰)の中に永遠の楽しさを吸い込んで、これらの者に言われて、恥ずかしくなるように、彼らに知覚することが与えられた、このような生活がどんなものか。
et percepta quod tristissima, et quod pereunte sic omni gaudio, post paucum tempus eam fastidirent et nausearent. また知覚した、最も悲しい(惨めな)もの〔である〕こと、またすべての楽しさを失って、わずかな時間の後、それ〔その生活〕を退けた(嫌った)また吐き気を催した。
@ 1 Text appears corrupt. Perhaps it should read si possit quod animae tales sint, ut in caelum introducant. 注1 原文は間違いのようにみえる。おそらく、これはsi possit quod animae tales sint, ut in caelum introducant☆と読むべきであろう。
☆ この部分の直訳は「もし可能である(単数)なら、このような霊魂である(複数)こと、天界の中に導くように」〔する〕。
(3) 訳文
43. ある者は、怠惰な、その中で他の者により仕えられる生活にある〔と思っている〕。しかし彼らに言われた。休息するようなことの中に、何らかの幸福は決してなく、またここから幸福を持つことがないこと。そのようにそれぞれの者が他の者の幸福を自分自身のためのものにしようと欲するとき、それぞれの者は決して幸福を持たない。このような生活は活動的でなく、しかし、怠惰なものであり、その〔生活の〕中で不活発になる。そのときそれでも、彼らに、活動的な生活なしに、幸福な生活は何もないことがよく知られることができる。天使の生活は、役立ちに、仁愛の善にある。なぜなら、世から到着する霊を教え、導き、〔世にいる〕人間に仕え、また彼らのもとの悪霊を限界の外にさまよい出ないように統制し、その人間に善を吹き込み、なおまた、死んだ者を永遠のいのちの中に生き返らせ、またその後、もし可能であるなら、このような霊魂を天界に導くようにするようなこと以上の幸福を何も知覚しないからである。それらから述べられることができないような幸福を知覚する。そのように〔して〕主の映像であり、そのように、自分自身よりももっと隣人を愛し、それゆえ、天界である。それゆえ、役立ちの中に、また役立ちから、また役立ちにしたがって、すなわち、愛と仁愛の善にしたがって、天使の幸福が〔ある〕。
天界の楽しさは怠惰の中に永遠の楽しさを吸い込んで、そのことにあるような観念を持った者は、これらの者にこのような生活がどんなものか恥ずかしくなるように言われ、彼らに知覚することが与えられた。また、すべての楽しさを失って、最も惨めなもの〔である〕こと知覚し、わずかな時間の後、それ〔その生活〕を嫌い、た吐き気を催した。