QUOD SCRIPTURA SACRA SEU VERBUM SIT IPSUM DIVINUM VERUM.
聖書、すなわち、みことばは神的な真理そのものであること
(1) 原文
1. In omnium ore est, quod Verbum sit a Deo, Divinitus inspiratum, et inde Sanctum; sed usque hactenus nescitum est, ubinam in eo Divinum est: nam Verbum in littera apparet sicut scriptum vulgare, stilo peregrino, non sublimi nec lucente, sicut ad apparentiam sunt scripta saeculi. Ex eo est quod homo, qui naturam pro Deo, aut qui illam prae Deo, colit, et inde ex se et suo proprio, et non e caelo a Domino, cogitat, facile in errorem de Verbo, et in contemptum ejus, possit cadere, et secum dicere cum id legit, Quid hoc? quid illud? an hoc est Divinum? an Deus, cui infinita sapientia est, ita loqui potest? ubi et unde sanctum ejus, nisi ex religioso, et inde persuasione?
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』189番に引用されている〕
In omnium ore est, quod Verbum sit a Deo, Divinitus inspiratum, et inde Sanctum; すべての者の口の中にある、みことばは神からであること、神性を(息を)吹きかけられた(霊感を与えられた)、またここから聖なるもの。
sed usque hactenus nescitum est, ubinam in eo Divinum est: しかしそれでも、今まで知られていない、どこにその中に神性がある〔のか〕。
nam Verbum in littera apparet sicut scriptum vulgare, stilo peregrino, non sublimi nec lucente, sicut a apparentiam sunt scripta saeculi. なぜなら、みことばは、文字の中で普通の文書に見えるから、見なれない(奇妙な)文体で、崇高でも輝いてもいない、外見上では現代の文書のように。
Ex eo est quod homo, qui naturam pro Deo, aut qui illam prae Deo, colit, et inde ex se et suo proprio, et non e caelo a Domino, cogitat, facile in errorem de Verbo, et in contemptum ejus, possit cadere, et secum dicere cum id legit, Quid hoc? そのことからである、人間は、神の代わりに自然を〔礼拝する〕者、または神よりもそれを〔礼拝する〕者、礼拝する、またここから自分自身から、また自分のプロプリウム(固有のもの)から、また主により天界からでなく、考える、容易にみことばについて誤りの中に、また彼の軽蔑の中に、陥ることができる、またそれを読むとき自分自身に言うこと〔ができる〕、これは何か?
quid illud? それは何か?
an hoc est Divinum? これは神的なものなのか?
an Deus, cui infinita sapientia est, ita loqui potest? 神なのか、その者に無限の知恵がある、このように語ることができる〔のか〕?
ubi et unde sanctum ejus, nisi ex religioso, et inde persuasione? どこに、またどこからその聖なるもの(神聖さ)は? 宗教的なもの(信心深さ)からでないなら、またここから信念。
(3) 訳文
1. すべての者は、みことばは神からであり、神的な霊感を与えられたもの、ここから聖なるものである、との口にする。しかしそれでも、その中のどこに神的なものがあるのか、今まで知られていない。なぜなら、文字面からは、みことばは奇妙な文体で、崇高でも輝いてもいないで、外見上では現代の文書のような普通の文書に見えるから。そのことから、神の代わりに自然を、または神よりも自然を礼拝する者は、ここから主により天界からでなく、自分自身から、また自分のプロプリウムから考える者は、みことばについて容易に誤りの中に、また軽蔑の中に陥ってしまわざるえず、それを読むときつぶやかざるをえないのである。これは何か? それは何か? これが神的なものなのか? 無限の知恵をもたれる神がこのように語るのか? 宗教的なものから、またここからの信念からでないなら、その聖なるものはどこに、またどこからなのか?
(1) 原文
2. Sed qui ita cogitat, ille non considerat, quod Ipse Jehovah, qui est Deus caeli et terrae, locutus sit Verbum per Mosen et Prophetas; et quod inde non possit esse quam ipsum Divinum Verum; nam quod Ipse Jehovah loquitur, hoc illud est: nec considerat, quod Dominus, qui est idem cum Jehovah, locutus sit Verbum apud Evangelistas, multa ex suo ore, et reliqua ex spiritu oris sui, qui est Spiritus Sanctus: inde est, quod Ipse dicat, quod in verbis suis sit Vita, et quod Ipse sit Lux quae illustrat, et quod sit Veritas. Quod Ipse Jehovah locutus sit Verbum per Prophetas, ostensum est in Doctrina Novae Hierosolymae de Domino (n. 52, 53). Quod verba, quae Ipse Dominus apud Evangelistas locutus est, Vita sint, apud Johannem,
“Verba quae Ego loquor vobis, Spiritus sunt, et Vita sunt” (vi. 63).
Apud eundem,
Jesus dixit mulieri ad fontem Jacobi, “Si scires donum Dei, et quis sit, qui dicit tibi, Da Mihi bibere, tu peteres ab Eo, et daret tibi aquam viventem. ….Qui bibit ex aqua quam Ego dabo.., non sitiet in aeternum; sed aqua quam Ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam” (iv. 6, 10, {1}14):
per “fontem Jacobi” significatur Verbum; ut quoque Deutr. xxxiii. 28; quare etiam Dominus ibi sedit, et locutus est cum muliere: et per “aquam” significatur verum Verbi. Apud eundem,
Jesus dixit, “Si quis sitiverit, venito ad Me et bibito: quisquis credit in Me, sicut dicit Scriptura, flumina e ventre illius fluent aquae viventis” (vii. 37, 38).
Apud eundem,
Petrus dixit ad Jesum, “Verba vitae aeternae habes” (vi. 68).
Quare Dominus dicit apud Marcum,
“Caelum et terra transibunt, Verba..mea non transibunt” (xiii. 31).
Quod Verba Domini sint Vita, est quia Ipse est Vita et Veritas: ut docet apud Johannem,
“Ego sum Via, Veritas et Vita” (xiv. 6);
et apud eundem,
“In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. ….In Illo Vita erat, et Vita erat Lux hominum” (i. 1, {2}4);
per “Verbum” ibi intelligitur Dominus quoad Divinum Verum, in quo solo Vita est et Lux est. Ex eo est, quod Verbum quod a Domino, et quod est Dominus, dicatur
“Fons aquarum vivarum” (Jerem. ii. 13; cap. xvii. 13; cap. xxxi. 9):
“Fons salutis” (Esai. {3}xii. 3):
“Fons” (Sachar. xiii. 1):
Ac “Fluvius aquae vitae” (Apoc. xxii. 1):
et dicitur quod
“Agnus, qui in medio throni, pascet illos, et deducet illos ad vivos fontes aquarum” (Apoc. vii. 17).
Praeter aliis in locis, ubi Verbum etiam vocatur “sanctuarium” et “tabernaculum,” in quo Dominus habitat cum homine.
@1 14 pro “11” @2 4 pro “2, 3” @3 xii. 3 pro “XI. 1, 3”
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』190番に引用されている〕
Sed qui ita cogitat, ille non considerat, quod Ipse Jehovah, qui est Deus caeli et terrae, locutus sit Verbum per Mosen et Prophetas; しかし、このように考える者は、彼は熟慮しない(考えない)、エホバそのものが、その方が天と地の神である、モーセと預言者を通してみことばを語られたこと。
et quod inde non possit esse quam ipsum Divinum Verum; またここから、神的な真理そのもの以外のものであることができないこと。
nam quod Ipse Jehovah loquitur, hoc illud est: なぜなら、エホバそのものが語られること、これ☆がそれ☆であるから。
☆ 代名詞ばかりです。文脈からわかると思いますが、これ「エホバの語ること」がそれ「神的な真理そのもの」です。
nec considerat, quod Dominus, qui est idem cum Jehovah, locutus sit Verbum apud Evangelistas, multa ex suo ore, et reliqua ex spiritu oris sui, qui est Spiritus Sanctus: 熟慮もしない(考えない)、主は、その方はエホバと同一であられる、福音書でみことばを語られた、多くのものを自分の口から、また残りの(他の)ものを自分の口の霊から、それは聖霊である。
inde est, quod Ipse dicat, quod in verbis suis sit Vita, et quod Ipse sit Lux quae illustrat, et quod sit Veritas. ここからである、その方が言われたこと、自分のことばの中にいのちがあること、またその方は光であること、それは照らす、また真理であること。
Quod Ipse Jehovah locutus sit Verbum per Prophetas, ostensum est in Doctrina Novae Hierosolymae de Domino (n. 52, 53). エホバそのものが預言者を通してみことばを語られたことは、『主についての新しいエルサレムの』教えの中に示されている(52, 53番)。
Quod verba, quae Ipse Dominus apud Evangelistas locutus est, Vita sint, apud Johannem, ことばが、それは主ご自身が福音書で語られている、いのちであること、「ヨハネ福音書」に、
“Verba quae Ego loquor vobis, Spiritus sunt, et Vita sunt” (vi. 63). 「ことばは、それはわたしがあなたがたに話す、霊である、またいのちである」(6:63)。
Apud eundem, 同書に、
Jesus dixit mulieri ad fontem Jacobi, “Si scires donum Dei, et quis sit, qui dicit tibi, Da Mihi bibere, tu peteres ab Eo, et daret tibi aquam viventem. イエスはヤコブの泉で女に言った、「もし、あなたが神の賜物を知るなら、まただれであるか〔知るなら〕あなたに言う者、わたしに飲むことを与えよ、あなたはわたしから求める、また〔その者は〕あなたに生きる水を与える。
….Qui bibit ex aqua quam Ego dabo.., non sitiet in aeternum; …水から飲む者は、それをわたしは与える…、永遠に渇かない。
sed aqua quam Ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam” (iv. 6, 10, {1}14): しかし、水は、それをわたしは彼に与える、彼の中で水の泉となる、永遠のいのちの中にわき出る」(4:6, 10, 14)。
per “fontem Jacobi” significatur Verbum; 「ヤコブの泉」によって、みことばが意味される。
ut quoque Deutr. xxxiii. 28; 例えばまた「申命記」33:28。
quare etiam Dominus ibi sedit, et locutus est cum muliere: それゆえ、主はまたそこに座られた、また女と話された。
et per “aquam” significatur verum Verbi. また「水」によって、みことばの真理が意味される。
Apud eundem, 同書に、
Jesus dixit, “Si quis sitiverit, venito ad Me et bibito: イエスは言われた、「もし、だれかが渇いた(渇く)なら、わたしに来い、また飲め。
quisquis credit in Me, sicut dicit Scriptura, flumina e ventre illius fluent aquae viventis” (vii. 37, 38).
Apud eundem, わたしを信じるそれぞれの者は、聖書が言うように、川が彼の腹から流れ出る、生きる水の」(7:37, 38)。
Petrus dixit ad Jesum, “Verba vitae aeternae habes” (vi. 68). ペテロはイエスに言った、「永遠のいのちのことばをあなたは持っている」(6:68)。
Quare Dominus dicit apud Marcum, それゆえ、主は「マルコ福音書」で言われた、
“Caelum et terra transibunt, Verba..mea non transibunt” (xiii. 31). 「天と地は過ぎ去る☆、…わたしのことばは過ぎ去らない」(13:31)。
☆ マタイ24:35もそうですが、新改訳聖書は「滅びる」と訳していますが、うなずけません。原語は「パルエルコマイ」であり、これは「通り過ぎる」です。
Quod Verba Domini sint Vita, est quia Ipse est Vita et Veritas: 主のことばがいのちであることは、その方がいのちと真理であるからである。
ut docet apud Johannem, 「ヨハネ福音書」で言うように、
“Ego sum Via, Veritas et Vita” (xiv. 6); 「わたしは道である、真理またいのち」(14:6)。
et apud eundem, また同書に、
“In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 「初めに、みことばがあった、またみことばは神のもとにあった、またみことばは神であった☆。
☆ ラテン語には冠詞・定冠詞がありません、またここのDeusとVerbumはどちらも主格です。このままでは「神はみことばであった」の訳が普通です。しかし、ギリシア語原典では(語順はこのまままですが)テオス(神)に冠詞はなく、ホ・ロゴス(ことば)と、みことばに定冠詞ホがついています。すなわち、「…そのみことばは~」と、みことばを主語とすべきであるとわかります。
….In Illo Vita erat, et Vita erat Lux hominum” (i. 1, {2}4); …この方の中にいのちがあった、またいのちは人間の光であった」(ヨハネ1:1, 4)。
per “Verbum” ibi intelligitur Dominus quoad Divinum Verum, in quo solo Vita est et Lux est. 「ことば」によってそこに神的な真理に関する主が意味される、その中にだけ、いのちがあり、光がある。
Ex eo est, quod Verbum quod a Domino, et quod est Dominus, dicatur そのことからである、みことばが主からであること、また主であること、言われる、
“Fons aquarum vivarum” (Jerem. ii. 13; cap. xvii. 13; cap. xxxi. 9): 「生きた水の泉」(エレミヤ2:13, 第17章13, 第21章9)。
“Fons salutis” (Esai. {3}xii. 3): 「救いの泉」(イザヤ12:3)。
“Fons” (Sachar. xiii. 1): 「泉」(ゼカリヤ13:1)。
Ac “Fluvius aquae vitae” (Apoc. xxii. 1): そして「いのちの水の川」(黙示録21:1)。
(1) 原文
3. Sed homo naturalis ex his usque non persuaderi potest, quod Verbum sit ipsum Divinum Verum, in quo Divina Sapientia est et Divina Vita; spectat enim illud a stilo, in quo non videt illa. Sed stilus Verbi eat ipse stilus Divinus, cum quo omnis alius stilus, utcunque sublimis et excellens apparet, non comparari potest, est enim sicut caligo ad lucem. Stilus Verbi talis est, ut Sanctum sit in omni sensu, inque omni voce, immo alicubi in ipsis litteris; inde Verbum conjungit hominem Domino, et aperit caelum. [2] Sunt duo quae procedunt a Domino, Divinus Amor et Divina Sapientia; seu, quod idem, Divinum Bonum et Divinum Verum, nam Divinum Bonum est Divini Amoris Ipsius, et Divinum Verum est Divinae Sapientiae Ipsius: Verbum in sua essentia est utrumque hoc; et quia illud conjungit hominem Domino, et aperit caelum, ut dictum est, ideo Verbum implet hominem, qui illud a Domino, et non a semet solo, legit, bono amoris et veris sapientiae; voluntatem ejus bono amoris, et intellectum ejus veris sapientiae; inde homini est vita per Verbum.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』191番に引用されている〕
Sed homo naturalis ex his usque non persuaderi potest, quod Verbum sit ipsum Divinum Verum, in quo Divina Sapientia est et Divina Vita; しかし、自然的な人間はこれら☆からそれでも説得されることはできない、みことばは神的な真理そのものであること、その中に神的な知恵を神的ないのちがあること。
☆ 直前の2番で引証されたみことばと、その説明ですね。
spectat enim illud a stilo, in quo non videt illa. というのは、それを文体から眺めるから、 その〔文体〕の中にそれを見ない。
Sed stilus Verbi eat ipse stilus Divinus, cum quo omnis alius stilus, utcunque sublimis et excellens apparet, non comparari potest, est enim sicut caligo ad lucem. しかし、みことばの文体は神的な文体そのものである、それとは、他のすべての文体は、いかに高尚に優秀に見えても、比較されることはできない、というのは光と比べて暗黒のようであるから。
Stilus Verbi talis est, ut Sanctum sit in omni sensu, inque omni voce, immo alicubi in ipsis litteris; みことばの文体はこのようなものである、聖なるものがすべての意味(文☆)の中にある、またすべての語の中に、それどころか(実に)、あるところでは文字そのものの中に。
☆ sensusの意味は通常「感覚、意味」ですが、「文、語句」の意味があり、ここではそれです。
inde Verbum conjungit hominem Domino, et aperit caelum. ここから、みことばは人間を主と結合させる、また天界を開く。
[2] Sunt duo quae procedunt a Domino, Divinus Amor et Divina Sapientia; [2] 二つ(のものが)ある、それらは主から発出する、神的な愛と神的な知恵。
seu, quod idem, Divinum Bonum et Divinum Verum, nam Divinum Bonum est Divini Amoris Ipsius, et Divinum Verum est Divinae Sapientiae Ipsius: すなわち、同じもの〔である〕こと、神的な善と神的な真理、なぜなら、神的な善はその方の神的な愛に属する、また神的な真理はその方の神的な知恵に属するから。
Verbum in sua essentia est utrumque hoc; みことばはその本質ではこの両方のものである。
et quia illud conjungit hominem Domino, et aperit caelum, ut dictum est, ideo Verbum implet hominem, qui illud a Domino, et non a semet solo, legit, bono amoris et veris sapientiae; またそれは人間を主と結合させる、また天界を開くので、言われたように、それゆえ、みことばは人間を満たす、その者はそれを主から、また自分自身だけからでなく、読む、愛の善で、また知恵の真理で。
voluntatem ejus bono amoris, et intellectum ejus veris sapientiae; 彼の意志を愛の善で、また彼の理解力を知恵の真理で。
inde homini est vita per Verbum. ここから、人間に、みことばによっていのちがある。
(3) 訳文
3. しかし、自然的な人間は、それらのものから、それでも、みことばは神的な真理そのものであり、その中に神的な知恵を神的ないのちがあることを説得されることはできない。というのは、それを文体から眺め、 その文体の中にあるものを見ないから。しかし、みことばの文体は神的な文体そのものであり、他のすべての文体はいかに高尚に優秀に見えても、それとは、光と比べて暗黒のようであって、比較されることはできない。みことばの文体は、すべての文の中に、またすべての語の中に、それどころか、あるところでは文字そのものの中に、聖なるものがあるようなものである。ここから、みことばは人間を主と結合させ、天界を開く。
[2] 主から発出する二つのもの、神的な愛と神的な知恵が、すなわち、同じことであるが、神的な善と神的な真理がある。なぜなら、神的な善は主の神的な愛に属し、神的な真理は主の神的な知恵に属するから。みことばは、その本質ではこの両方のものである。またそれは述べられたように、人間を主と結合させ、天界を開くので、それゆえ、みことばは、それを自分自身だけからでなく、主から読む者を、愛の善と知恵の真理で、彼の意志を愛の善で、彼の理解力を知恵の真理で満たす。ここから、みことばによって人間にいのちがある。
(1) 原文
4. Ne itaque homo in dubio esset, quin Verbum tale sit, revelatus mihi est a Domino sensus internus Verbi, qui in sua essentia est spiritualis, qui sensui externo, qui est naturalis, inest, sicut anima corpori; ille sensus est spiritus qui vivificat litteram: quare ille sensus potest de Verbi Divinitate et Sanctitate testari, et convincere etiam hominem naturalem, si vult convinci.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』192番に引用されている〕
Ne itaque homo in dubio esset, quin Verbum tale sit, revelatus mihi est a Domino sensus internus Verbi, qui in sua essentia est spiritualis, qui sensui externo, qui est naturalis, inest, sicut anima corpori; そこで人間が疑いの中にいないように、むしろ☆、みことばはそのようなものである、主により私にみことばの内意が啓示された、それはその本質では霊的である、それは外なる意味に、それは自然的である、内在する、身体の霊魂のように。
☆ quinは接続法とともに前言を退ける副詞です。ここは意を汲んで訳してみます。
ille sensus est spiritus qui vivificat litteram: その意味は霊である、それは文字を生かす(生命を与える)。
quare ille sensus potest de Verbi Divinitate et Sanctitate testari, et convincere etiam hominem naturalem, si vult convinci. それゆえ、その意味はみことばの神性と神聖さについて証言することができる、また自然的な人間もまた納得させること〔ができる〕、もし納得させられることを欲するなら。
(3) 訳文
4. みことばはそのようなものであって、このことを人間が疑わないように、主により私は、みことばの内意を啓示された。その内意とは、本質では霊的ものであり、自然的である外なる意味に、身体に対する霊魂のように内在する。その意味は、文字を生かす霊である。それゆえ、その意味は、みことばの神性と神聖さについて証言することができ、また自然的な人間でも、本人が納得したいなら、納得させることができる。
QUOD IN VERBO SENSUS SPIRITUALIS SIT, HACTENUS IGNOTUS.
みことばの中に霊的な意味があること、今まで知られていない
(1) 原文
Haec in hoc ordine dicenda sunt:
(i.) Quid Sensus Spiritualis.
(ii.) Quod ille Sensus in omnibus et singulis Verbi sit.
(iii.) Quod ex illo sit, quod Verbum Divinitus inspiratum sit, ac in omni voce Sanctum.
(iv.) Quod ille Sensus hactenus ignotus fuerit.
(v.) Et quod non alicui posthac detur, nisi qui in genuinis veris a Domino est.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』193番に引用されている〕
Haec in hoc ordine dicenda sunt: これらのことはこの順序で述べられる(述べる必要がある)。
(i.) Quid Sensus Spiritualis. (i.) 何が霊的な意味か。
(ii.) Quod ille Sensus in omnibus et singulis Verbi sit. (ii.) その意味はみことばの中のすべてと個々のものの中にあること。
(iii.) Quod ex illo sit, quod Verbum Divinitus inspiratum sit, ac in omni voce Sanctum. (iii.) それからであること、みことばは神性を(息を)吹きかけられて(霊感を与えられて)いること、そしてすべての語の中に聖なるものが〔あること〕。
(iv.) Quod ille Sensus hactenus ignotus fuerit. (iv.) その意味は今まで知られていなかったこと。
(v.) Et quod non alicui posthac detur, nisi qui in genuinis veris a Domino est. (v.) またある者に今後、与えられないこと、主からの純粋な真理の中にいる者でないなら。
(3) 訳文
このこと次の順序で述べられる―
(i.) 霊的な意味とは何か。
(ii.) その意味は、みことばの中のすべてと個々のものの中にあること。
(iii.) みことばが神的な霊感を与えられており、そしてすべての語の中に聖なるものがあるのは、その意味からであること。
(iv.) その意味は今まで知られていなかったこと。
(v.) また、今後、主からの純粋な真理の中にいる者でないなら与えられないこと。
(1) 原文
5. (i.) Quid Sensus Spiritualis.-Sensus spiritualis non est ille qui ex sensu litterae Verbi elucet, quando quis scrutatur et explicat Verbum ad confirmandum ecclesiae quoddam dogma; hic sensus est sensus Verbi litteralis. Sed sensus spiritualis non apparet in sensu litterae; est intus in illo, sicut anima in corpore, sicut cogitatio in oculis, et affectio in facie, quae unum agunt ut causa et effectus. Ille sensus imprimis facit ut Verbum sit spirituale, non modo pro hominibus, sed etiam pro angelis; quare Verbum per illum sensum communicat cum caelis.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』194番に引用されている〕
(i.) Quid Sensus Spiritualis.- (i.) 何が霊的な意味か―
Sensus spiritualis non est ille qui ex sensu litterae Verbi elucet, quando quis scrutatur et explicat Verbum ad confirmandum ecclesiae quoddam dogma; 霊的な意味はそれではない、それは文字通りの意味☆から輝き出る(明らかになる)、だれかがみことばを調べ、また説明する時、教会の何らかの教義を確認するために。
☆ 訳語「文字通りの意味」sensu litteraeについて、(4)参照。
hic sensus est sensus Verbi litteralis. この意味はみことばの文字通りの意味である。
Sed sensus spiritualis non apparet in sensu litterae; しかし、霊的な意味は文字通りの意味に現われない。
est intus in illo, sicut anima in corpore, sicut cogitatio in oculis, et affectio in facie, quae unum agunt ut causa et effectus. その中の内部にある、身体の中の霊魂のように、目の中の思考のように、また顔の中の情愛、それらは原因と結果のように一つとして働く。
Ille sensus imprimis fat ut Verbum sit spirituale, non modo pro hominibus, sed etiam pro angelis; この意味は特にみことばを霊的であるようにする、単に人間ためにだけでなく、しかしまた天使たちのために。
quare Verbum per illum sensum communicat cum caelis. それゆえ、みことばはその意味によって天界と伝達する。
(3) 訳文
5. (i.) 霊的な意味とは何か―
霊的な意味は、教会の何らかの教義を確認するために、だれかがみことばを調べ、また説明する時、文字通りの意味から明らかになるものではない。の意味は、みことばの文字通りの意味である。しかし、霊的な意味は文字通りの意味に現われず、その中の内部にあって、身体の中の霊魂のように、目の中の思考、また顔の中の情愛のように、それらは原因と結果のように一つとして働く。特に、この意味は、人間ためにだけでなく、天使たちのためにも、みことばを霊的なものとしている。それゆえ、みことばはその意味によって天界と伝達する。
(4) 訳語「文字通りの意味」sensu litteraeについて
日本語の問題です。柳瀬訳も長島訳も「文字の意味」と訳しています。文字通りに素直に訳せはそうなります。でも通常「文字の意味」といえば、「漢字などの文字の意味を調べる」というように、文字そのものの意味を指します。
ここで使われている「意味」は文章に書いてあることの意味です。それで訳語は「文字通りの意味」のほうがよいと思います。「字義通りの意味」、「額面通りの意味」などの言い方もあります。
「文字通りの意味」に対して、「行間の意味」、「比喩的な意味」などがあり、ここではその対比されるものが「内意」、「霊的な意味」です。
(1) 原文
6. A Domino procedit Caeleste, Spirituale et Naturale, unum post alterum. Caeleste dicitur, quod procedit ex Divino Amore Ipsius, et est Divinum Bonum: Spirituale dicitur, quod procedit ex Divina Sapientia Ipsius, et est Divinum Verum: Naturale est ex utroque; est illorum complexus in ultimo. Angeli regni caelestis Domini, ex quibus est tertium seu supremum caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod caeleste vocatur; nam sunt in bono amoris a Domino: angeli regni spiritualis Domini, ex quibus est secundum seu medium caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod spirituale vocatur, sunt enim in veris sapientiae a Domino:* homines autem ecclesiae in mundo, sunt in Divino naturali, quod etiam procedit a Domino. Ex his sequitur, quod Divinum procedens a Domino ad ultima sua, descendat per tres gradus, ac nominetur caeleste, spirituale et naturale. Divinum quod a Domino ad homines descendit, per tres illos gradus descendit; et cum descenderat, tres illos gradus in se continet: omne Divinum tale est; ideo quando est in suo ultimo gradu, est in suo pleno. Tale est Verbum. Hoc in ultimo suo sensu est naturale, in interiori est spirituale, ac in intimo est caeleste, et est Divinum in unoquovis. Quod Verbum tale sit, non apparet in sensu litterae ejus, qui est naturalis, ex causa, quia homo mundi antehac non sciverat aliquid de caelis, et inde non quid spirituale, et quid caeleste, ita nec discrimen inter illa et inter naturale.
* Quod duo regna sint, ex quibus caeli consistunt, quorum unum vocatur regnum caeleste, alterum regnum spirituale, videatur in opere De Caelo et Inferno, n. 20-28.
(2) 直訳〔ここは『真のキリスト教』195番に引用されている〕
A Domino procedit Caeleste, Spirituale et Naturale, unum post alterum. 主から「天的なもの」、「霊的なもの」また「自然的なもの」が発出している、一つの後ろにもう一つ(次々に)。
Caeleste dicitur, quod procedit ex Divino Amore Ipsius, et est Divinum Bonum: 「天的なもの」と言われる、それはその方の神的な愛から発出する、そして神的な善である。
Spirituale dicitur, quod procedit ex Divina Sapientia Ipsius, et est Divinum Verum: 「霊的なもの」と言われる、それはその方の神的な知恵から発出する、そして神的な真理である。
Naturale est ex utroque; 「自然的なもの」である、両方のものから。
est illorum complexus in ultimo. 最後のものの中でそれらの複合体である。
Angeli regni caelestis Domini, ex quibus est tertium seu supremum caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod caeleste vocatur; 主の天的な王国の天使たちは、彼らからである、第三の、または最高の天界は、神性の中にいる、それは主から発出する、それは天的と呼ばれる。
nam sunt in bono amoris a Domino: なぜなら、主からの愛の善の中にいるから。
angeli regni spiritualis Domini, ex quibus est secundum seu medium caelum, sunt in Divino quod procedit a Domino quod spirituale vocatur, sunt enim in veris sapientiae a Domino:* 主の霊的な王国の天使たちは、彼らからである、第二の、または中間の天界は、神性の中にいる、それは主から発出する、それは霊的と呼ばれる、なぜなら、主からの知恵の真理の中にいるから*。
homines autem ecclesiae in mundo, sunt in Divino naturali, quod etiam procedit a Domino. しかしながら、世の中の教会の人間は、自然的な神性の中にいる、それはまたも主から発出する。
Ex his sequitur, quod Divinum procedens a Domino ad ultima sua, descendat per tres gradus, ac nominetur caeleste, spirituale et naturale. これらからいえる、主からご自分の最後のものまで発出している神性は、三つの段階を通って下ること、そして天的、霊的、また自然的と名付けられる。
Divinum quod a Domino ad homines descendit, per tres illos gradus descendit; 神性は、それは主から人間にまで下る、それらの三つの段階を通って下る。
et cum descenderat, tres illos gradus in se continet: また下ってしまったとき、三つのそれらの段階をそれ自体の中に(本質的に)含む。
omne Divinum tale est; すべての神性はこのよう〔なもの〕である。
ideo quando est in suo ultimo gradu, est in suo pleno. それゆえ、その最後の段階の中にある時、その満ちた中にある。
Tale est Verbum. みことばはこのよう〔なもの〕である。
Hoc in ultimo suo sensu est naturale, in interiori est spirituale, ac in intimo est caeleste, et est Divinum in unoquovis. これはその最後の(最終的な)意味の中で自然的なものである、内的な〔意味の〕中で霊的なものである、そして最内部の〔意味の〕中で天的なものである、また神的なものである、それぞれの〔意味の〕中で。
Quod Verbum tale sit, non apparet in sensu litterae ejus, qui est naturalis, ex causa, quia homo mundi antehac non sciverat aliquid de caelis, et inde non quid spirituale, et quid caeleste, ita nec discrimen inter illa et inter naturale. みことばはこのようなものであること、その文字通りの意味の中に現われない、それは自然的なものである、理由から、世の人間は天界について何らかのものをこれまで知らなかったので、またここから、何が霊的なものか、また何が天的なものか、このようにそれらの間の相違もまた、それと自然的なもの〔との〕間の。
* Quod duo regna sint, ex quibus caeli consistunt, quorum unum vocatur regnum caeleste, alterum regnum spirituale, videatur in opere De Caelo et Inferno, n. 20-28. 〔*これは脚注である〕二つの王国があること、それらから天界が構成される、それらの一つは天的な王国と呼ばれる、もう一つは霊的な王国〔と呼ばれる〕、著作『天界と地獄』20-28番に見られる。
(3) 訳文
6. 主から「天的なもの」、「霊的なもの」、「自然的なもの」が、一つの後ろにもう一つと発出している。主の神的な愛から発出するものは「天的なもの」と言われ、それは神的な善である。 主の神的な知恵から発出するものは「霊的なもの」と言われ、それは神的な真理である。両方のものから発出するものが「自然的なもの」であり、それは最後のものの中でそれらの複合体である。第三の天界、または最高の天界を構成している主の天的な王国の天使たちは、天的と呼ばれる主から発出する神性の中にいる。なぜなら、主からの愛の善の中にいるから。第二の天界、または中間の天界を構成している主の霊的な王国の天使たちは、霊的と呼ばれる主から発出する神性の中にいる。なぜなら、主からの知恵の真理の中にいるから*。しかし、世の教会の人間は、自然的な神性の中にいる。その神性もまた主から発出する。これらから、主からご自分の最後のものまで発出している神性は、三つの段階を通って下り、それらは天的、霊的、自然的と名付けられていることがいえる。主から人間にまで下る神性は、それは、それらの三つの段階を通って下り、下ったとき、それらの三つの段階を本質的に含んでいる。すべての神性はこのようなものである。それゆえ、その最後の段階の中にある時、それは満ちている。みことばは、このようなものである。これは、その最終的な意味では自然的であり、内的な意味では霊的であり、そして最内部の意味では天的であり、またそれぞれの意味で神的なものである。みことばがこのようなものであることは、自然的なものであるその文字通りの意味の中には現われていない。世の人間は天界についてこれまで何も知らず、またここから、何が霊的なものか、また何が天的なものか、したがってそれらのものと自然的なもの間の相違もまた知らなかったことがその理由である。
*脚注 一つは天的な王国と呼ばれ、もう一つは霊的な王国と呼ばれる二つの王国があり、それらから天界が構成されることは、著作『天界と地獄』20-28番に見られる。
(1) 原文
7. Discrimen inter hos gradus nec sciri potest, nisi sciatur correspondentia; nam tres illi gradus inter se prorsus distincti sunt, sicut finis, causa et effectus, aut sicut prius, posterius et postremum, at unum faciunt per correspondentias; naturale enim correspondet spirituali, et quoque caelesti. Quid autem correspondentia, videri potest in opere De Caelo et Inferno, ubi actum est De Correspondentia omnium Caeli cum omnibus Hominis (n. 87-102); et De Correspondentia Caeli cum omnibus Telluris (n. 103-115); et amplius videbitur ab exemplis e Verbo infra adducendis.
(2) 直訳
Discrimen inter hos gradus nec sciri potest, nisi sciatur correspondentia; これらの段階の間の相違は知られることができない、もし対応が知られないなら。
nam tres illi gradus inter se prorsus distincti sunt, sicut finis, causa et effectus, aut sicut prius, posterius et postremum, at unum faciunt per correspondentias; なぜなら、三つのこれらの段階は互いに完全に分離しているから、目的、原因と結果のように、または、前のもの、後のもの、最後のもののように、しかし、対応によって一つになっている。
naturale enim correspondet spirituali, et quoque caelesti. というのは、自然的なものは霊的なものに対応するから、また天的なものに。
Quid autem correspondentia, videri potest in opere De Caelo et Inferno, ubi actum est De Correspondentia omnium Caeli cum omnibus Hominis (n. 87-102); しかしながら、何が対応か、著作『天界と地獄』の中に見られることができる、そこに「人間のすべてのものと天界のすべてのものとの対応について」扱われている(87-102番)。
et De Correspondentia Caeli cum omnibus Telluris (n. 103-115); また「地のすべてのものと天界の対応について」(103-115番)。
et amplius videbitur ab exemplis e Verbo infra adducendis. またさらに見られる、みことばの例から、下に提示している。
(3) 訳文
7. これらの段階の間の相違は対応が知られないなら、知られることができない。なぜなら、これらの三つの段階は、目的、原因、結果のように、または、前のもの、後のもの、最後のもののようにまったく分離していて、しかし、対応によって一つになっているから。というのは、自然的なものは霊的なものに、また天的なものに対応するから。しかし、対応とは何か、著作『天界と地獄』の中に見ることができ、そこに「人間のすべてのものと天界のすべてのものとの対応について」(87-102番)、「地のすべてのものと天界の対応について」(103-115番)が扱われている。またさらに、後に示してある、みことばからの例から見られる。
(1) 原文
8. Quoniam Verbum interius est spirituale et caeleste, ideo per meras correspondentias conscriptum est; et quod scriptum est per meras correspondentias, hoc in sensu ultimo scriptum est tali stilo, quali apud Prophetas et apud Evangelistas; qui tametsi apparet vulgaris, usque ille sapientiam Divinam et omnem angelicam in se recondit.
(2) 直訳
Quoniam Verbum interius est spirituale et caeleste, ideo per meras correspondentias conscriptum est; みことばは内的に、霊的であるので、また天的、それゆえ、対応そのものによって書かれている。
et quod scriptum est per meras correspondentias, hoc in sensu ultimo scriptum est tali stilo, quali apud Prophetas et apud Evangelistas; また対応そのものによって書かれているものは、これは最後の(最終的な)意味ではこのような文体で書かれている、預言者のもとのような、また福音書記者のもとの。
qui tametsi apparet vulgaris, usque ille sapientiam Divinam et omnem angelicam in se recondit. それは、たとえ普通に見えても、それでもそれは神的な知恵とすべての天使の〔知恵を〕それ自体の中に(本質的に)しまい込んでいる。
(3) 訳文
8. みことばは内的には、霊的であり、天的であるので、それゆえ、対応そのものによって書かれている。また対応そのものによって書かれているものは、最終的な意味では預言者や福音書記者によるような文体で書かれている。それは、たとえ普通のものに見えても、それでも神的な知恵とすべての天使の知恵を本質的に内蔵している。