QUOD DIVINUS AMOR ET DIVINA SAPIENTIA SIT SUBSTANTIA ET QUOD SIT FORMA.
神的な愛と神的な知恵は実体であること、また形であること
(1) 原文
40. Idea vulgarium hominum de amore et de sapientia, est sicut de volatili et fluente in subtili aere seu aethere; aut sicut de exhalato ab aliquo tali; et vix aliquis cogitat, quod sint realiter et actualiter substantia et forma. Illi qui vident, quod sint substantia et forma, usque percipiunt amorem et sapientiam extra subjectum ut profluentia ex illo; et quod extra subjectum ut profluens ab illo percipiunt, tametsi ut volatile et fluens, etiam vocant substantiam et formam; non scientes quod amor et sapientia sint ipsum subjectum, et quod id quod extra illud percipitur ut volatile et fluens, sit modo apparentia status subjecti in se. Causae, quod hoc non hactenus visum sit, sunt [1]plures. Inter illas est, quod apparentiae sint primae ex quibus mens humana format suum intellectum, et quod discutere illas nequeat nisi ex indagatione causae; et si causa alte latet, illam indagare nequit, nisi intellectum teneat diu in luce spirituali, in qua illum diu tenere nequit propter lucem naturalem quae continue retrahit. Veritas usque est, quod amor et sapientia sint realis et actualis substantia et forma, quae faciunt ipsum subjectum.
[1] plures pro “plures causae”
(2) 直訳
Idea vulgarium hominum de amore et de sapientia, est sicut de volatili et fluente in subtili aere seu aethere; 愛についてと知恵についての普通の人間の観念は、微細な(薄い)空気またはエーテルの中に飛んで流れるものについてのようである。
aut sicut de exhalato ab aliquo tali; または、そのような何らかのものから発散するものについてのよう〔である〕。
et vix aliquis cogitat, quod sint realiter et actualiter substantia et forma. そしてほとんどだれも考えない、実際にまた事実上、実体と形であること。
Illi qui vident, quod sint substantia et forma, usque percipiunt amorem et sapientiam extra subjectum ut profluentia ex illo; 彼らは、見る者たちは、実体と形であること、それでも愛と知恵を主体の外に、それから流れ出るもののように知覚する。
et quod extra subjectum ut profluens ab illo percipiunt, tametsi ut volatile et fluens, etiam vocant substantiam et formam; そして、主体の外にそれから流れ出るようなものを知覚する、それでも飛んで流れるような〔ものでも〕、さらにまた実体と形と呼ぶ。
non scientes quod amor et sapientia sint ipsum subjectum, et quod id quod extra illud percipitur ut volatile et fluens, sit modo apparentia status subjecti in se. 愛と知恵は実体そのものであることを知らないで、またそれはその外で飛んで流れるように知覚されるものは、単に本質的に実体の外観の状態であること。
Causae, quod hoc non hactenus visum sit, sunt [1]plures. 理由が、このことがこれまで見られなかったこと、多くある。
Inter illas est, quod apparentiae sint primae ex quibus mens humana format suum intellectum, et quod discutere illas nequeat nisi ex indagatione causae; それらの間にある、外観は最初のものであること、それらから人間は自分の理解力を形作る、そしてそれらを追い払うことができないこと、原因の探し出すこと(探求)からでないなら。
et si causa alte latet, illam indagare nequit, nisi intellectum teneat diu in luce spirituali, in qua illum diu tenere nequit propter lucem naturalem quae continue retrahit. そしてもし原因が深く隠れているなら、それらを探し出すことができない、理解力を霊的な光の中に長い間保たないなら、その〔光の〕中にそれ〔理解力〕を長い間保つことができない、自然的な光のために、それは絶えず引き戻す。
Veritas usque est, quod amor et sapientia sint realis et actualis substantia et forma, quae faciunt ipsum subjectum. それでも真理である、愛と知恵は現実のまた実際の実体と形であること、それらは主体そのものをつくること。
[1] plures pro “plures causae” 注[1] 「plures causae」の代わりにplures
(3) 訳文
40. 愛と知恵について、普通の人間の観念は、薄い空気またはエーテルの中を飛んで流れるもの、または、そのような何らかのものから発散するもののようであり、ほとんどだれも、実際にまた事実上、実体と形であることを考えない。実体と形であると知る者たちでも、愛と知恵を、主体の外の、主体から流れ出るもののように知覚している。そして、主体の外のそれから流れ出るようなものを知覚しても、それでも飛んで流れるようなものを、愛と知恵は実体そのものであることを、またその外で飛んで流れるように知覚されるものは、単に本質的に実体の外観の状態であること知らないで、さらにまた実体と形と呼んでいる。このことがこれまで知られなかった理由は多い。それらの理由のうちに、外観は、それらから人間は自分の理解力を形作る最初のものであって、原因を探し出さないなら、その外観を追い払うことができないことがある。そしてもし原因が深く隠れているとき、理解力を霊的な光の中に長い間保たないなら、原因を探し出すことができず、絶えず引き戻す自然的な光のために、その光の中に理解力を長い間保つことができない。それでも、愛と知恵は現実で実際の実体と形であって、それらは主体そのものをつくることは真理である。
(1) 原文
41. Sed hoc quia contra apparentiam est, videri potest sicut non merens fidem, nisi demonstretur; et hoc demonstrari non potest nisi quam per talia quae homo percipere potest ex sensu sui corporis; quare per illa demonstrabitur. Sunt homini quinque sensus externi, qui vocantur tactus, gustus, olfactus, auditus et visus. Subjectum Tactus est Cutis, qua homo circumcinctus est; ipsa substantia et forma cutis faciunt ut sentiat applicata; sensus tactus non est in illis quae applicantur, sed est in substantia et forma cutis, quae sunt subjectum; sensus ille est modo affectio ejus ab applicatis. Simile est cum gustu; hic sensus est modo affectio substantiae et formae, quae sunt linguae; lingua est subjectum. Simile est cum olfactu; quod odor afficiat nares et quod sit in naribus, et quod sit affectio illarum ab odoriferis tangentibus, notum est. Simile est cum auditu; apparet sicut auditus sit in loco ubi sonus inchoat, sed auditus est in aure, et est affectio substantiae et formae ejus; quod auditus sit in distantia ab aure, est apparentia. Simile est cum visu; apparet dum homo videt objecta ad distantiam sicut visus ibi sit, sed usque est in oculo, qui est subjectum, et similiter est affectio ejus: distans est solum ex judicio concludente de spatio ex intermediis, vel ex diminutione et inde obscuratione objecti, cujus imago sistitur intus in oculo secundum angulum incidentiae. Inde patet, quod visus non exeat ab oculo ad objectum, sed quod imago objecti intret oculum, et afficiat substantiam et formam ejus: simile enim est cum visu quemadmodum est cum auditu; auditus nec exit ab aure ad captandum sonum, sed sonus intrat aurem, et afficit. Ex his constare potest, quod affectio substantiae et formae, quae facit sensum, non sit separatum quid a subjecto, sed solum faciat mutationem in illo, subjecto remanente subjecto tunc ut prius, et postea. Inde sequitur quod visus, auditus, olfactus, gustus et tactus, non sit aliquod volatile effluens ex illorum organis, sed quod sint organa in sua substantia et forma spectata, quae dum afficiuntur fit sensus.
(2) 直訳
Sed hoc quia contra apparentiam est, videri potest sicut non merens fidem, nisi demonstretur; しかし、このことは外観に反しているので、信頼(信仰)に値しないように見られることができる、証明されないなら。
et hoc demonstrari non potest nisi quam per talia quae homo percipere potest ex sensu sui corporis; そしてこのことは証明されることができない、このようなものによって以外でないなら、それは人間が自分の身体の感覚から知覚することができる。
quare per illa demonstrabitur. それゆえ、それらによって証明される〔接続法未来〕。
Sunt homini quinque sensus externi, qui vocantur tactus, gustus, olfactus, auditus et visus. 人間に五つの外なる感覚がある、それらは触覚、味覚、嗅覚、聴覚と視覚と呼ばれる。
Subjectum tactus est cutis, qua homo circumcinctus est; 触覚の主体は皮膚である。
ipsa substantia et forma cutis faciunt ut sentiat applicata; 皮膚の主体と形そのものは、感じるようにする、接触したものを。
sensus tactus non est in illis quae applicantur, sed est in substantia et forma cutis, quae sunt subjectum; 触覚の感覚はそれらの中にない、接触されるもの、しかし、皮膚の実体と形の中にある、それらは主体である。
sensus ille est modo affectio ejus ab applicatis. その感覚は単にその働きかけられた状態である、接触したものから。
Simile est cum gustu; 同様である、味覚と。
hic sensus est modo affectio substantiae et formae, quae sunt linguae; この感覚は単に実体と形が働きかけられた状態である、それらは舌である。
lingua est subjectum. 舌が主体である。
Simile est cum olfactu; 同様である、嗅覚と。
quod odor afficiat nares et quod sit in naribus, et quod sit affectio illarum ab odoriferis tangentibus, notum est. においは鼻と鼻の中にあるものに働きかけること、そして〔においは〕それらの働きかけられたものであること、においを放つものの触れたものから、よく知られている。
Simile est cum auditu; 同様である、聴覚と。
apparet sicut auditus sit in loco ubi sonus inchoat, sed auditus est in aure, et est affectio substantiae et formae ejus; 聴覚はそこに音が始まる場所にあるように見える、しかし、聴覚は耳の中にある、そしてその実体と形が働きかけられたものである。
quod auditus sit in distantia ab aure, est apparentia. 聴覚が耳から隔たりの中にあることは、外観である。
Simile est cum visu; 同様である、視覚と。
apparet dum homo videt objecta ad distantiam sicut visus ibi sit, sed usque est in oculo, qui est subjectum, et similiter est affectio ejus: 人間が対象を隔たりに向けて見る時、そこに視覚があるかのように、しかし、それでも目の中にある、それは主体である、そして同様にその働きかけられたものである。
distans est solum ex judicio concludente de spatio ex intermediis, vel ex diminutione et inde obscuratione objecti, cujus imago sistitur intus in oculo secundum angulum incidentiae. 距離は単に空間について中間のものから結論付けられた判断からのものである、あるいは対象の縮小とそこからの暗さ(ぼんやりとしていること)から、その像は目の中の内部につくられる、入射角(の角度)にしたがって。
Inde patet, quod visus non exeat ab oculo ad objectum, sed quod imago objecti intret oculum, et afficiat substantiam et formam ejus: ここから明らかである、視覚は目から対象へ出ないこと、しかし、対象の像が目に入ること、そしてその実体と形に働きかける。
simile enim est cum visu quemadmodum est cum auditu; なぜなら、視覚と同様であるから、聴覚のようにである。
auditus nec exit ab aure ad captandum sonum, sed sonus intrat aurem, et afficit. 聴覚も耳から出ない、音を捕らえるために、しかし、音が耳に入る、そして働きかける。
Ex his constare potest, quod affectio substantiae et formae, quae facit sensum, non sit separatum quid a subjecto, sed solum faciat mutationem in illo, subjecto remanente subjecto tunc ut prius, et postea. これらから明らかにすることができる、実体と形の(=に)働きかけることは、それは感覚を生じること、主体から何か分離したものではない、しかし、単にその中に変化を生む、実体で残って実体で☆、その時、最初のように、またその後。
☆ 独立奪格句ですね。周囲に合わせて適当に訳すことになります。
Inde sequitur quod visus, auditus, olfactus, gustus et tactus, non sit aliquod volatile effluens ex illorum organis, sed quod sint organa in sua substantia et forma spectata, quae dum afficiuntur fit sensus. ここから帰結される、視覚、聴覚、嗅覚、味覚と触覚は、その器官から飛んで流れる何らかのものではないこと、しかし、器官であること、その中に実体と形が見られる、それは働きかけられるとき感覚が生じる。
(3) 訳文
41. しかし、このことは外観に反しているので、証明されないなら信頼に値しないように見られてしまい、そしてこのことは人間が自分の身体の感覚から知覚することができるようなものによってしか証明されることができない。それゆえ、それらによって証明しよう。
人間に触覚、味覚、嗅覚、聴覚、視覚と呼ばれる五つの外なる感覚がある。触覚の主体は皮膚であり、皮膚の主体と形そのものは、接触したものを感じるようにする。触覚の感覚は、接触されるものの中になく、主体である皮膚の実体と形の中にある。その感覚は単に接触したものから働きかけられたその状態である。味覚も同様であり、この感覚は単に舌である実体と形が働きかけられた状態である。舌が主体である。嗅覚も同様であり、においは鼻と鼻の中にあるものに働きかけ、そしてにおいは、においを放つもの〔からのもの〕に触れて、それらから働きかけられたものであることはよく知られている。聴覚も同様であり、聴覚は音が始まる場所にあるように思えるが、しかし、聴覚は耳の中にあり、その実体と形が働きかけられたものである。聴覚が耳から隔ったものの中にあることは外観である。視覚も同様であり、人間が隔った対象をそこに視覚があるかのように見る時、それでもそれは主体である目の中にあり、同様に働きかけられたものである。距離は単に空間について中間のものから、あるいは対象の縮小とそこからのぼやけから結論づけられた判断からのものであって、その像は入射角にしたがって目の中の内部につくられている。ここから、視覚は目から対象へ出て行くものではなく、対象の像が目に入ってくること、そしてその実体と形に働きかけることが明らかである。なぜなら、視覚は聴覚と同様であるから。聴覚も音を捕らえるために耳から出ないで、音が耳に入り、働きかける。これらから、実体と形に働きかけることは、感覚を生じること、〔そしてそれは〕主体から分離したものではなく、、単にその中に変化を生み、その時、実体は実体のまま、最初のように、またその後も残っていることを明らかにすることができる。ここから、視覚、聴覚、嗅覚、味覚、触覚は、その器官から何か飛んで流れるものではなく、その中に実体と形が見られる器官であり、それは働きかけられるとき感覚を生じることが帰結される。
カテゴリー: 原典講読『神の愛と知恵』
原典講読『神の愛と知恵』 42, 43
(1) 原文
42. Simile est cum amore et sapientia, cum sola differentia, quod substantiae et formae, quae sunt amor et sapientia, non exstent coram oculis, sicut organa sensuum externorum: sed usque nemo negare potest, quin substantiae et formae sint illa sapientiae et amoris, quae vocantur cogitationes, perceptiones et affectiones, et quod non sint entia volatilia et fluentia ex nihilo, aut abstracta a reali et actuali substantia et forma, quae subjecta. Sunt enim in cerebro innumerabiles substantiae et formae, in quibus omnis interior sensus, qui se refert ad intellectum et voluntatem, residet. Quod omnes affectiones, perceptiones et cogitationes ibi non sint halitus ex illis, sed quod sint actualiter et realiter subjecta, quae nihil a se emittunt, sed modo mutationes subeunt secundum alluentia quae afficiunt, ex supradictis de sensibus externis constare potest. De alluentibus quae afficiunt, dicentur plura infra.
(2) 直訳
Simile est cum amore et sapientia, cum sola differentia, quod substantiae et formae, quae sunt amor et sapientia, non exstent coram oculis, sicut organa sensuum externorum: 愛と知恵も同様である、単なる相違とともに、実体と形は、それらは愛と知恵である、目の前に現われない、外なる感覚器官のように。
sed usque nemo negare potest, quin substantiae et formae sint illa sapientiae et amoris, quae vocantur cogitationes, perceptiones et affectiones, et quod non sint entia volatilia et fluentia ex nihilo, aut abstracta a reali et actuali substantia et forma, quae subjecta. しかし、それでも、だれも否定することができない、実体と形が存在するのではないこと☆、その知恵のものと愛のものの、それらは思考、知覚と情愛と呼ばれる、そして無から飛んで流れる存在(物)ではないこと、または現実で実際の実体と形から抽象した〔存在(物)ではないこと〕、それらは主体。
☆ quin「~ではないこと」の直訳ですが、ここままだと文意がおかしくなります。
Sunt enim in cerebro innumerabiles substantiae et formae, in quibus omnis interior sensus, qui se refert ad intellectum et voluntatem, residet. なぜなら、脳の中に無数の実体と形が存在するから、それらの中に内的な感覚☆が、それらは理解力と意志に関係する、住む。
☆ このsensusを長島訳は「意味」としています。その結果、se refert ad「~に関係する」を「対応した意味をもっています」と曲解しています。ここまで勝手に訳されたら、スヴェーデンボリは嘆くのではないでしょうか。
Quod omnes affectiones, perceptiones et cogitationes ibi non sint halitus ex illis, sed quod sint actualiter et realiter subjecta, quae nihil a se emittunt, sed modo mutationes subeunt secundum alluentia quae afficiunt, ex supradictis de sensibus externis constare potest. そこにすべての情愛、知覚、思考はそれら〔実体と形〕からの息(発散物)ではない、しかし、事実上、また実際に主体であること、それはそれ自体から何も発しない(送り出さない)、しかし、単なる変化を受ける、到着するもの☆にしたがって、それは働きかける、〔このことは〕上述のことから、外なる感覚について、明らかにすることができる。
☆ alluentiaの言葉はチャドウィックのレキシコンにありません。alluo「到着する(他の書物ではこの語を「流れる」としています)」から類推してこのような意味でしょう。
De alluentibus quae afficiunt, dicentur plura infra. 到着するものについて、それは働きかける、下に多くのことが言われる。
(3) 訳文
42. 愛と知恵も同様であり、愛と知恵である実体と形であり、相違は外なる感覚器官のように目の前に現われないだけである。しかし、それでも、思考、知覚、情愛と呼ばれ、無から飛んで流れる存在でも、現実で実際の実体と形から抽象したものでもなく、主体であって、知恵と愛の実体と形が存在することを、だれも否定することはできない。そこのすべての情愛、知覚、思考はその実体と形からの発散物ではなく、事実上、また実際に主体であって、それ自体から何も発しないが、しかし、働きかけてやって来るものにしたがって、単に変化を受けるだけのことであり、このことは外なる感覚について前述したことから明らかにすることができる。働きかけてやって来るものについては、多くのことを後で述べよう。
(1) 原文
43. Ex his primum potest videri, quod Divinus Amor et Divina Sapientia in se sint substantia et forma, sunt enim ipsum Esse et Existere, et nisi forent tale Esse et Existere sicut sunt substantia et forma, forent modo ens rationis, quod in se non est aliquid.
(2) 直訳
Ex his primum potest videri, quod Divinus Amor et Divina Sapientia in se sint substantia et forma, sunt enim ipsum Esse et Existere, et nisi forent tale Esse et Existere sicut sunt substantia et forma, forent modo ens rationis, quod in se non est aliquid. これらから初めて見られることができる、神的な愛と神的な知恵は本質的に実体と形であること、なぜなら、エッセとエキステレそのものであるから、そして実体と形であるような、このようなエッセとエキステレでなかった☆1なら、単なる想像の所産☆2であった☆1、それは本質的に何ものでもない。
☆1 forent(未完了)を直訳していますが事実と反する条件文なので「現在」で訳さないとおかしくなります。
☆2 ens rationisは直訳すれば「理性(から)の存在(物)」ですが、意味は「心の中だけに存在するもの」すなわち「想像の所産」です。
(3) 訳文
43. これらのことから、神的な愛と神的な知恵は本質的に実体と形であることを初めて知ることができる。なぜなら、エッセとエキステレそのものであり、実体と形であるようなエッセとエキステレでないなら、単なる想像の所産であり、それは本質的に何ものでもないからである。
原典講読『神の愛と知恵』 44, 45, 46
QUOD DIVINUS AMOR ET DIVINA SAPIENTIA SINT
SUBSTANTIA ET FORMA IN SE, ITA IPSUM ET UNICUM.
神的な愛と神的な知恵は本質的に実体と形であること
こうして本質☆と唯一のものであること
☆ ipsumには中性実詞として「本質、実体」の意味があります。しかし後から出てきますが、文脈によっては「そのもの」と訳すほうがよいかもしれません。すなわち「唯一のものそのもの」と意訳することです。
(1) 原文
44. Quod Divinus Amor et Divina Sapientia sit substantia et forma, mox supra confirmatum est; et quod Divinum Esse et Existere sit Esse et Existere in se, etiam supra dictum est. Non dici potest quod sit Esse et Existere a se, quia hoc involvit initium, et quoque a quodam in illo quod sit Esse et Existere in se; at ipsum Esse et Existere in se est ab aeterno. Ipsum Esse et Existere in se est etiam increatum, et omne creatum non potest esse nisi ab Increato; et quod creatum est, etiam est finitum, et finitum nec existere potest nisi ex Infinito.
(2) 直訳
Quod Divinus Amor et Divina Sapientia sit substantia et forma, mox supra confirmatum est; 神的な愛と神的な知恵は実体と形であることは、すぐ上に説明された。
et quod Divinum Esse et Existere sit Esse et Existere in se, etiam supra dictum est. また神的なエッセとエキステレは本質的にエッセとエキステレであること、もまた上に言われた。
Non dici potest quod sit Esse et Existere a se, quia hoc involvit initium, et quoque a quodam in illo quod sit Esse et Existere in se; 言われることはできない、エッセとエキステレはそれ自体からであること、これは始まりを含むので、そしてまたあるものから、その中の、本質的にエッセとエキステレであるもの。
at ipsum Esse et Existere in se est ab aeterno. しかし、エッセとエキステレそのものは本質的に永遠から(のもの)である。
Ipsum Esse et Existere in se est etiam increatum, et omne creatum non potest esse nisi ab Increato: エッセとエキステレそのものは本質的にもまた創造されたのではないものである、またすべての創造されたものは創造されたのではないものがらでないなら存在することはできない。
et quod creatum est, etiam est finitum, et finitum nec existere potest nisi ex Infinito. また、創造されたものは、有限でもまたある、また有限なものは「無限なる者」からでないなら存在するようになることはできないこと。
(3) 訳文
44. 神的な愛と神的な知恵は実体と形であることは、すぐ前に説明された。また神的なエッセとエキステレは本質的にエッセとエキステレであることも、前に言われた。エッセとエキステレはそれ自体からである、と言うことはできない、これは始まりを、そしてまた本質的にエッセとエキステレであるものからのものを含むからである。しかし、エッセとエキステレそのものは本質的に永遠からのものである。エッセとエキステレそのものは本質的にもまた創造されたものではなく、またすべての創造されたものは「創造されたのではないもの」からでないなら存在することはできない。また、創造されたものは、有限でもあり、有限なものは「無限なるもの」からでないなら、存在するようになることはできない。
(1) 原文
45. Qui aliqua cogitatione potest assequi et comprehendere Esse et Existere in se, ille omnino assequetur et comprehendet, quod illud sit Ipsum et Unicum; Ipsum dicitur quod solum est; et Unicum a quo omne aliud. Nunc quia Ipsum et Unicum est substantia et forma, sequitur quod illud sit ipsa et unica substantia et forma; et quia ipsa illa substantia et forma est Divinus Amor et Divina Sapientia, sequitur quod sit ipse et unicus Amor, ac ipsa et unica Sapientia; consequenter quod sit ipsa et unica Essentia, tum ipsa et unica Vita, nam Amor et Sapientia est Vita.
(2) 直訳
Qui aliqua cogitatione potest assequi et comprehendere Esse et Existere in se, ille omnino assequetur et comprehendet, quod illud sit Ipsum et Unicum; 何らかの思考で本質的なエッセとエキステレを把握し、理解することのできる者は、彼はすべてのものを把握し、理解する、それは本質と唯一のものであること。
Ipsum dicitur quod solum est; 本質(そのもの)と言われる、ひとり存在するもの。
et Unicum a quo omne aliud. また唯一のもの〔と言われる〕、それからすべての何らかのもの。
Nunc quia Ipsum et Unicum est substantia et forma, sequitur quod illud sit ipsa et unica substantia et forma; それで、本質(そのもの)と唯一のものは実体と形であるので、それは本質(そのもの)と唯一の実体と形であることが帰結される。
et quia ipsa illa substantia et forma est Divinus Amor et Divina Sapientia, sequitur quod sit ipse et unicus Amor, ac ipsa et unica Sapientia; そしてその実体と形の本質(そのもの)は、神的な愛と神的な知恵であるので、帰結される、本質(そのもの)と唯一の愛であること、そして本質(そのもの)と唯一の知恵。
consequenter quod sit ipsa et unica Essentia, tum ipsa et unica Vita, nam Amor et Sapientia est Vita. 本質(そのもの)と唯一の「本質」であることになる、さらに本質本質(そのもの)と唯一のと唯一の「いのち」、なぜなら愛と知恵は「いのち」であるから。
(3) 訳文
45. 本質的なエッセとエキステレを何らかの思考により把握し、理解することのできる者は、唯一そのものであるすべてのものを把握し、理解する。ひとり存在するものは、そのものと言われ、また、それからすべて何らかののが存在するとき唯一のものと言われる。それで、唯一のものそのものは実体と形であるので、それは唯一そのものの実体と形であることが帰結される。そしてその実体と形そのものは、神的な愛と神的な知恵であるので、唯一そのものの愛であり、唯一そのもの知恵であることが帰結される。したがって唯一そのものの「本質」、さらに唯一のそのものの「いのち」であることになる、なぜなら愛と知恵は「いのち」であるから。
(1) 原文
46. Ex his constare potest, quam sensualiter, hoc est, ex corporis sensibus, et ex eorum tenebris in spiritualibus, cogitant illi, qui dicunt naturam a se esse. Cogitant ex oculo, et non possunt ex intellectu. Cogitatio ex oculo occludit intellectum, at cogitatio ex intellectu aperit oculum. Illi non aliquid cogitare possunt de Esse et Existere in se, quodque hoc sit Aeternum, Increatum et Infinitum; nec possunt aliquid cogitare de Vita nisi sicut de volatili abeunte in nihilum; nec aliter de Amore et Sapientia, et prorsus non quod ab illis sint omnia naturae. Quod ab illis sint omnia naturae, nec videri potest, nisi natura spectetur ex usibus in sua serie et in suo ordine, et non si ex aliquibus ejus formis, quae sunt solius oculi objecta. Usus enim non sunt nisi quam ex vita, ac eorum series et ordo ex sapientia et amore; at formae sunt usuum continentia; quare si spectantur solum formae, non potest in natura videri aliquid vitae, minus aliquid amoris et sapientiae, ita non aliquid Dei.
(2) 直訳
Ex his constare potest, quam sensualiter, hoc est, ex corporis sensibus, et ex eorum tenebris in spiritualibus, cogitant illi, qui dicunt naturam a se esse. これらから明らかにすることができる、どれほど感覚的に、すなわち、身体の感覚から、また霊的なものにおける彼らの暗やみから、彼らは考える、自然はそれ自体から存在すると言う者ら。
Cogitant ex oculo, et non possunt ex intellectu. 〔彼らは〕目から考える、そして理解力から〔考えることが〕できない。
Cogitatio ex oculo occludit intellectum, at cogitatio ex intellectu aperit oculum. 目からの思考は理解力を閉ざす、しかし、理解力からの思考は目を開く☆。
☆ この一文は有名でいろいろなところで引かれています。
Illi non aliquid cogitare possunt de Esse et Existere in se, quodque hoc sit Aeternum, Increatum et Infinitum; 彼らは何らかのものを考えることができない、本質的にエッセとエキステレについて、このことはまた、これは永遠、創造されたものではないものと無限である。
nec possunt aliquid cogitare de Vita nisi sicut de volatili abeunte in nihilum; また何らかのものを考えることができない、いのちについて、飛び去りやすいものについてのようにでないなら、無へ分解して。
nec aliter de Amore et Sapientia, et prorsus non quod ab illis sint omnia naturae. また愛と知恵についても異なってない、そして完全に、自然のすべてのものはそれらからであること。
Quod ab illis sint omnia naturae, nec videri potest, nisi natura spectetur ex usibus in sua serie et in suo ordine, et non si ex aliquibus ejus formis, quae sunt solius oculi objecta. それらから自然のすべてのものが存在することも、見られることができないこと、自然が役立ちから眺められないなら、その系列の中とその順序の中で、そしてもしその形の何らかのものからなら〔見られることはでき〕ない、それらは単なる目の対象である。
Usus enim non sunt nisi quam ex vita, ac eorum series et ordo ex sapientia et amore; なぜなら、役立ちは生活からでないなら存在しないから、そしてそれらの系列と順序は知恵と愛からの〔ものである〕。
at formae sunt usuum continentia; しかし、形は役立ちの容器である。
quare si spectantur solum formae, non potest in natura videri aliquid vitae, minus aliquid amoris et sapientiae, ita non aliquid Dei. それゆえ、もし形だけが眺められるなら、自然の中にいのちの何らかのものは見られることができない、まして(なおさら)愛と知恵の何らかのもの、したがって神の何らかのもの。
(3) 訳文
46. これらから、自然はそれ自体から存在すると言う者らは、どれほど感覚的に、すなわち、身体の感覚から、また彼らの霊的なものにおける暗やみから考えていることを明らかにすることができる。彼らは目〔に見えるもの〕から考え、理解力から考えることができない。目からの思考は理解力を閉ざすが、しかし、理解力からの思考は目を開く。彼らは本質的にエッセとエキステレについて、このことはまた、永遠、創造されたのではないもの、無限である何らかのものを考えることができない。また、いのちについては、無へと分解する飛び去りやすいものとしてでないなら、何らかのものを考えることができない。また愛と知恵についてもこれと異ならず、自然のすべてのものは愛と知恵からのものであることをまったく考えることができない。自然のすべてのものは愛と知恵からが存在することも、自然が役立ちから、その系列の中とその順序の中で眺められないなら、見られることができない、またもし単なる目の対象であるその役立ちの形の何らかのものから眺めるなら、やはり見られることはできない。
なぜなら、役立ちは生活からでないなら存在せず、それらの系列と順序は知恵と愛からのものであるから。しかし、形は役立ちの容器である。それゆえ、もし形だけが眺められるなら、自然の中に、いのちの何らかのものは、まして愛と知恵の何らかのもの、したがって神の何らかのものは見られることができない。
原典講読『神の愛と知恵』 47, 48
QUOD DIVINUS AMOR ET DIVINA SAPIENTIA NON POSSIT
ALITER QUAM ESSE ET EXISTERE IN ALIIS A SE CREATIS.
神的な愛と神的な知恵はそれ自体から創造された他のものの中に
存在し、存在するようになること以外の他にできないこと。
(1) 原文
47. Ipsum amoris non est amare se, sed est amare alios, ac illis per amorem conjungi. Ipsum amoris etiam est ab aliis amari, sic enim conjungitur. Essentia omnis amoris in conjunctione consistit; immo vita ejus quae vocatur jucunditas, amaenitas, delicium, dulcedo, beatitudo, faustitas et felicitas. Amor in eo consistit, ut suum sit alterius, ac ut sentiat ejus jucundum ut jucundum in se, hoc est amare; at sentire suum jucundum in altero, et non ejus in se, non est amare, hoc enim est amare se, illud autem amare proximum. Illa duo amoris genera sunt e diametro sibi opposita: utrumque quidem conjungit; et non apparet, quod amare suum, hoc est, se in altero, disjungat; cum tamen ita disjungit, ut quantum quis alterum sic amaverit, tantum postea illum odio habeat; solvitur enim conjunctio illa a se successive, et tunc amor fit odium in simili gradu.
(2) 直訳
Ipsum amoris non est amare se, sed est amare alios, ac illis per amorem conjungi. 愛の本質☆は、それ自体(自分自身)を愛することではない、しかし、他を愛することである、そしてそれに愛によって結合することである。
☆ ipsumには前述したように中性実詞として「本質、実体」の意味があります。「~自体」、「~そのもの」の訳語も可能ですが、属格amorisを生かすとこうなるでしょう。
Ipsum amoris etiam est ab aliis amari, sic enim conjungitur. さらにまた愛の本質は、他により愛されることである、なぜなら、こうして結合されるから。
Essentia omnis amoris in conjunctione consistit; すべての愛の本質は結合の中にある(存する)。
immo vita ejus quae vocatur jucunditas, amaenitas, delicium, dulcedo, beatitudo, faustitas et felicitas. 実にその生活(いのち)☆、それは楽しさ、快さ(愛らしさ)、歓喜(うれしさ)、愉快、幸運の状態、至福と幸福と呼ばれる。
☆ 意味は通じますが、動詞などが省略されていますね。適当に補って訳すことになります。
Amor in eo consistit, ut suum sit alterius, ac ut sentiat ejus jucundum ut jucundum in se, hoc est amare; 愛はそのことの中にある、それ自体が他のものであること、そして彼の楽しさを自分自身の中の楽しさとして感じること、このことが愛することである。
at sentire suum jucundum in altero, et non ejus in se, non est amare, hoc enim est amare se, illud autem amare proximum. しかし、自分自身の楽しさを他の中に感じること、そして彼の〔楽しさを〕自分自身の中に〔感じ〕ない、〔このことは〕愛することではない、なぜなら、これ(後者)は自分自身を愛することである、しかしながら、それ(前者)は隣人を愛することである。
Illa duo amoris genera sunt e diametro sibi opposita: それら二つの愛の種類は、正反対にそれ自体に正反対である。
utrumque quidem conjungit; 両方〔の愛〕とも確かに結合する。
et non apparet, quod amare suum, hoc est, se in altero, disjungat; そして見えない、自分自身を愛すること(のこと)、すなわち、他の中に自分自身を、分離する。
cum tamen ita disjungit, ut quantum quis alterum sic amaverit, tantum postea illum odio habeat; そのときそれでもこのように分離する、どれだけだれかが他の者をこのように愛したか〔によって〕、それだけその後、彼に憎しみを持つように。
solvitur enim conjunctio illa a se successive, et tunc amor fit odium in simili gradu. なぜなら、その結合はそれ自体から連続的に破られる、そしてその時、愛は同様の程度で憎しみとなるから☆。
☆ ややニュアンスは異なりますが「可愛さ余って憎さが百倍」の言葉が浮かびます。
(3) 訳文
47. 愛の本質は、自分自身を愛することではなく、しかし、他の者を愛することであり、そしてその者と愛によって結合することである。愛の本質は、他の者により愛されることでもある、なぜなら、こうして結合されるから。すべての愛の本質は結合の中にある。実に、それは楽しさ、快さ、うれしさ、愉快、幸運の状態、至福、幸福と呼ばれる生活である。愛は、自分自身が他の者のものであることの中にあり、その者の楽しさを自分自身の中の楽しさとして感じることが愛することである。しかし、自分自身の楽しさを他の者の中に感じ、その者の楽しさを自分自身の中に感じないことは愛することではない。なぜなら、後者は自分自身を愛することであるが、前者は隣人を愛することである。それら二種類の愛は、真っ向から正反対のものである。二つの愛とも確かに結合し、自分自身を愛すること、すなわち、他の者の中に自分自身を愛することは、分離することに見えない。そのときそれでも、だれかが他の者をどのように愛するかによって、それだけその後、そのように彼に憎しみを持って分離する。なぜなら、その結合はそれ自体から連続的に破られ、そしてその時、愛は同程度の憎しみとなるから。
(1) 原文
48. Quis non id potest videre, qui potest intueri amoris essentiam? Quid enim est amare se solum, et non aliquem extra se, a quo redametur? Hoc potius est dissolutio quam conjunctio. Conjunctio amoris est a reciproco, et reciprocum non datur in se solo: si putatur dari, est a reciproco imaginativo in aliis. Ex his patet, quod Divinus Amor non possit aliter quam esse et existere in aliis, quos amet, et a quibus ametur; cum enim tale est in omni amore, maxime erit, hoc est, infinite, in ipso Amore.
(2) 直訳
Quis non id potest videre, qui potest intueri amoris essentiam? だれがそれを見ることができないか? 愛の本質を熟視(熟慮)することのできる者。
Quid enim est amare se solum, et non aliquem extra se, a quo redametur? なぜなら、自分自身だけを愛することは何か? そして自分自身の外の他の者を〔愛さ〕ない、その者から愛し返されるであろう。
Hoc potius est dissolutio quam conjunctio. このことはむしろ結合よりも分解(解消)である。
Conjunctio amoris est a reciproco, et reciprocum non datur in se solo: 愛の結合は相互関係からである、そして相互関係は自分自身だけの中に存在しない。
si putatur dari, est a reciproco imaginativo in aliis. もし、存在することが考えられるなら、他の者の中の想像上の相互関係からである。
Ex his patet, quod Divinus Amor non possit aliter quam esse et existere in aliis, quos amet, et a quibus ametur; これらから明らかである、神的な愛は他のものの中に存在することと存在するようになる以外の他にできないこと、それを愛し、それにより愛される。
cum enim tale est in omni amore, maxime erit, hoc est, infinite, in ipso Amore. なぜなら、すべての愛の中でこのようであるとき、最大に存在するから、すなわち、無限に、愛そのものの中に。
(3) 訳文
48. 愛の本質を熟視することのできる者で、だれがこのことをわかることができないか? なぜなら、自分自身だけを愛し、自分以外の他の者から愛し返されるであろう、その者を愛さない、とは何なのか? このことは結合よりもむしろ分解である。愛の結合は相互関係からであり、相互関係は自分自身だけのの中に存在しない。もし、存在すると考えるなら、他の者の中の想像上の相互関係からである。これらから、神的な愛は、他の者を愛し、他の者により愛されることで、他の者の中に存在し、存在するようになることしかありえないことが明らかである。なぜなら、すべての愛の中で、このようであるとき、愛そのものの中に、最大に、すなわち、無限に、存在するからである。
原典講読『神の愛と知恵』 49, 50, 51
(1) 原文
49. Quod Deum attinet: amare et reciproce amari non potest dari in aliis, in quibus est aliquid infiniti, seu aliquid essentiae et vitae amoris in se, seu aliquid Divini; si enim aliquid infiniti, seu essentiae et vitae amoris in se, hoc est, aliquid Divini, esset in illis, tunc non amaretur ab aliis, sed amaret se; infinitum enim seu Divinum est unicum; si hoc in aliis foret, foret Ipsum, ac foret ipse amor sui, cujus ne hilum dari potest in Deo; hoc enim prorsus oppositum est Essentiae Divinae. Quare [amare et reciproce amari] dabitur in aliis, in quibus nihil Divini in se, est. Quod id detur in creatis a Divino, infra videbitur. Sed ut detur, erit Infinita Sapientia, quae unum faciet cum Infinito Amore; hoc est, erit Divinus Amor Divinae Sapientiae et Divina Sapientia Divini Amoris (de quo supra, n. 34 ad 39).
(2) 直訳
Quod Deum attinet: 神については☆―
☆ quod~attinetで「~については、~に関しては」という意味です(スヴェーデンボリはattineoをこの用い方しかしていません)。
amare et reciproce amari non potest dari in aliis, in quibus est aliquid infiniti, seu aliquid essentiae et vitae amoris in se, seu aliquid Divini; 愛することと相互に愛されることは他の者たちの中に存在することはできない、それらの中に無限がある、すなわち、本質的に(それ自体の中に)本質と愛のいのちの何らかのもの、すなわち、神的な何らかのもの。
si enim aliquid infiniti, seu essentiae et vitae amoris in se, hoc est, aliquid Divini, esset in illis, tunc non amaretur ab aliis, sed amaret se; なぜなら、もし、無限の何らかのもの、すなわち本質的に(それ自体の中に)本質と愛のいのち、すなわち、神的な何らかのものは、それらの中にあった(ある)なら、その時、他の者たちから愛されない、しかし、自分自身を愛するから。
infinitum enim seu Divinum est unicum; なぜなら、無限、すなわち神性は唯一であるから。
si hoc in aliis foret, foret Ipsum, ac foret ipse amor sui, cujus ne hilum dari potest in Deo; もしこれが他の者たちの中にあった(ある)なら、その方であった(ある)、そして自己愛そのもの☆1であった(ある)、その☆2神の中にまったく存在することができない。
☆1 この個所の柳瀬訳は「それが自己それ自体を愛している」と、わかりづらいものとなっています。
☆2 「その」に続く言葉が略されていますが、自己愛でしょう。神の属性を問題としているので、再び言及するのを避けたのだと思います。それで訳文も「それは」とするのがよいでしょう。
hoc enim prorsus oppositum est Essentiae Divinae. なぜなら、これは神的な本質に完全に対立しているから。
Quare [amare et reciproce amari] dabitur in aliis, in quibus nihil Divini in se, est. それゆえ、(愛することと相互に愛されることが☆1)他の者たちの中に存在することは、それらの中に本質的に神性の何もない、ある☆2。
☆1 ここで補った[amare et reciproce amari]はこの原典講読の底本としているスヴェーデンボリ協会の1982年版にはありません(英訳書はこれを補っています)。
☆2 直訳で読みづらくなっています。「・・・存在することは」「ある」という意味なので、簡単に言えば「存在する」です。
Quod id detur in creatis a Divino, infra videbitur. そのことが神性による被造物の中に存在することは、下に見られる。
Sed ut detur, erit Infinita Sapientia, quae unum faciet cum Infinito Amore; しかし、存在するために、無限の知恵が存在しなくてはならない〔未来形〕、それは無限の愛と一つとならなくてはならない。
hoc est, erit Divinus Amor Divinae Sapientiae et Divina Sapientia Divini Amoris (de quo supra, n. 34 ad 39). すなわち、神的な知恵の(ものである)神的な愛と神的な愛の(ものである)神的な知恵が存在しなくてならない(これについては上の34から39番)。
(3) 訳文
49. 神については―
愛することと相互に愛されることは、それらの中に無限がある、すなわち、それ自体の中に本質と愛のいのちの何らかのもの、すなわち、神的な何らかのものがある他の者たちの中に存在することはできない。なぜなら、もし、それらの中に無限の何らかのもの、すなわち、それ自体の中に本質と愛のいのち、すなわち、神的な何らかのものがあるなら、その時、他の者たちから愛されないで、自分自身を愛するから。それというのも、無限、すなわち神性は唯一であるから。もしこれが他の者たちの中にあるなら、〔他の者たちとは〕その方であり、そして自己愛そのものとなり、それは神の中にまったく存在することができない。なぜなら、これは神的な本質に完全に対立しているから。それゆえ、愛することと相互に愛されることが、本質的に神性の何もない他の者たちの中に存在する。そのことが神性による被造物の中に存在することは、後で見られる。しかし、存在するためには、無限の愛と一つとなっている無限の知恵が存在しなくてはならない。すなわち、神的な知恵からの神的な愛と神的な愛からの神的な知恵が存在しなくてならない(これについては前の34から39番)。
(4) のっぺらぼうな長島訳
ここの最後の部分の長島訳は以下のものです。
「神のみ力で被造物のうちに、このような愛が、はたしてあるかどうかは後述します。もしあるとすれば無限の英知になります。これは無限の愛と一つです。すなわち、神の〈英知の愛〉であり、神の〈愛の英知〉ということです。」
かつて「言語明瞭、意味不明」と言われたT首相がいました。これは「言語平易、意味不明」でしょうか。何とのっぺらぼうな文章ではありませんか(すなわち言葉だけが流れている)。何の味わいも感じません(味わいようがない)。スヴェーデンボリがこんな文章を書くはずがありません。肝心なニュアンスが全部ふっとんでいます。長島さんは「読者にわかりやすく(読みやすいように)訳すことを心がけた」と言われました。確かに言葉遣いなどは平易です、しかし、これでは××××××ではないのかと疑います(あまりに批判となるので伏字としました)。
(1) 原文
50. Ex perceptione et cognitione hujus arcani pendet perceptio et cognitio omnium existentiae seu creationis, tum omnium subsistentiae seu conservationis a Deo; hoc est, omnium operum Dei in universo creato; de quibus in sequentibus agendum est.
(2) 直訳
Ex perceptione et cognitione hujus arcani pendet perceptio et cognitio omnium existentiae seu creationis, tum omnium subsistentiae seu conservationis a Deo; このアルカナの知覚と認識に☆存在(するもの)のまたは創造のすべてのものの知覚と認識が吊り下げられる、さらに神による存続と維持のすべてのもの。
☆ pendo「依存する、~による、~によって決まる、~しだいだ」はex、ab、inをとります。
hoc est, omnium operum Dei in universo creato; すなわち、創造された宇宙の中の神のすべての働き。
de quibus in sequentibus agendum est. そのことについて、続くものの中で扱われる〔動形容詞・未来受動分詞〕。
(3) 訳文
50. 存在するものまたは創造のすべてのもの、さらに神による存続と維持のすべてのもの、すなわち、創造された宇宙の中の神のすべての働き、その知覚と認識は、このアルカナの知覚と認識によっている。そのことについて、続くものの中で扱われる。
(1) 原文
51. Sed quaeso, ne confundas ideas tuas cum tempore et cum spatio; quantum enim temporis et spatii est in ideis cum sequentia legis, tantum non intelligis illa: nam Divinum non est in tempore et spatio; quod clare videbitur in continuatione hujus operis, in specie de Aeternitate, Infinitate et de Omnipraesentia.
(2) 直訳
Sed quaeso, ne confundas ideas tuas cum tempore et cum spatio; しかし、願わくば(お願いします)、あなたがあなたの観念を時間とまた空間とで混乱させないように。
quantum enim temporis et spatii est in ideis cum sequentia legis, tantum non intelligis illa: なぜなら、どれだけ時間のものと空間のものが観念の中にあるか〔によって〕続くものをあなたが読むとき☆、それだけあなたはそれらを理解しないから。
☆ ここのcum sequentia legisをとんでもないことに長島訳は「一定の法則で物事が推移していくと思って」としています! legis(legoの二人称)をlexの属格「法則の」と解釈したのでしょう、それでそれに合わせてでたらめな文章をつくりあげています。前の30番でも「がまんのならない誤訳」と指摘しましたが、スヴェーデンボリはこのように読者に呼びかけていることがあります。
nam Divinum non est in tempore et spatio; なぜなら、神性は時間と空間の中にないから。
quod clare videbitur in continuatione hujus operis, in specie de Aeternitate, Infinitate et de Omnipraesentia. このことはこの著作の続きの中にはっきりと見られる、特に、永遠、無限についてと遍在について〔のことろで〕。
(3) 訳文
51. しかし、願わくば、あなたの観念を時間と空間とで混乱させないように。なぜなら、あなたが続くものを読むとき、観念の中に時間と空間があるかぎり、あなたはそれらを理解しないから。なぜなら、神性は時間と空間の中にないから。このことは、この著作の続きの中に特に、永遠、無限、遍在についてのことろで、はっきりと見られる。