(1) 原文
18. Quod Infinita in Deo sint, quisque apud se affirmare potest, qui credit quod Deus sit Homo; et quia est Homo, est Ipsi Corpus, et omne quod corporis est; ita est Ipsi facies, pectus, abdomen, lumbi, pedes, nam absque illis non foret Homo: et quia Ipsi illa sunt, etiam sunt Ipsi oculi, aures, nares, os, lingua; tum etiam quae intra in homine sunt, ut cor et pulmo, et quae ex illis pendent; quae omnia simul sumta faciunt ut homo sit homo. In homine creato sunt illa multa, et in contexturis suis spectata sunt innumera; sed in Deo Homine sunt illa infinita; non deest quicquam; inde Ipsi infinita perfectio. Quod comparatio Hominis Increati, qui est Deus, cum homine creato fiat, est quia Deus est Homo, et ab Ipso dicitur, quod homo mundi ad imaginem Ipsius et in similitudinem Ipsius creatus sit (Genes. i. 26, 27).
(2) 直訳
Quod Infinita in Deo sint, quisque apud se affirmare potest, qui credit quod Deus sit Homo; 神の中に無限があること、だれでも自分自身に主張(肯定)することができる、神は人間であることを信じる者。
et quia est Homo, est Ipsi Corpus, et omne quod corporis est; そして人間であるので、その方に身体がある、また身体に属するすべてのもの〔がある〕。
ita est Ipsi facies, pectus, abdomen, lumbi, pedes, nam absque illis non foret Homo: このように(したがって)、その方に、顔、胸、腹、腰、足がある、なぜなら、それらなしに人間でなかったから。
et quia Ipsi illa sunt, etiam sunt Ipsi oculi, aures, nares, os, lingua; そしてその方にそれらがあるので、その方にまた、目、耳、鼻、口、舌がある。
tum etiam quae intra in homine sunt, ut cor et pulmo, et quae ex illis pendent; さらにまた人間の内部にあるもの、例えば、心臓、肺、またそれらによる(依存する)もの。
quae omnia simul sumta faciunt ut homo sit homo. それらすべてが一緒に取られて、人間が人間であるようにする。
In homine creato sunt illa multa, et in contexturis suis spectata sunt innumera: 創造された人間の中でそれらは多い、そしてその構造の中で無数のものが見られる。
sed in Deo Homine sunt illa infinita; しかし、神人間の中でそれらは無限である。
non deest quicquam; 何も欠けていない。
inde Ipsi infinita perfectio. ここから、その方の無限は完全〔である〕。
Quod comparatio Hominis Increati, qui est Deus, cum homine creato fiat, est quia Deus est Homo, et ab Ipso dicitur, quod homo mundi ad imaginem Ipsius et in similitudinem Ipsius creatus sit (Genes. i. 26, 27). 創造されたのでない人間の比較、その者は神である、創造された人間と、神は人間であるので、そしてその方により言われている、世の人間はその方の映像とその方の似たものに創造された(創世記1:26, 27)。
(3) 訳文
18. 神が人間であることを信じる者はだれでも、神の中に無限なものがあることを、そして人間であるので、その方に身体があり、また身体に属するすべてのもの、したがって、その方に、顔、胸、腹、腰、足があることを肯定することができる。なぜなら、それらがないなら人間ではないから。また、その方にそれらのものがあるので、その方にはまた、目、耳、鼻、口、舌がある。さらにまた人間の内部にあるもの、例えば、心臓、肺、またそれらに依存するものがあり、それらすべてが一緒となって、人間が人間であるようになっている。創造された人間の中にそれらのものは多く、そしてその構造の中で無数のものが見られる。しかし、神人間の中でそれらは無限であり、何も欠けていない。ここから、その方の無限は完全である。神は人間であるので、神である創造されたのではない人間と創造された人間との比較がされる。そしてその方により、世の人間はその方の像と似たものに創造された、と言われている(創世記1:26, 27)。
(1) 原文
19. Quod infinita in Deo sint, patet manifestius angelis ex caelis in quibus sunt. Universum caelum, quod ex myriadibus myriadum angelorum consistit, in universali sua forma est sicut Homo; unaquaevis societas caeli tam major quam minor similiter; inde etiam angelus est homo, est enim angelus caelum in minima forma; quod ita sit, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 51-87). In tali forma est caelum in toto, parte et individuo, ex Divino quod angeli recipiunt, nam quantum angelus ex Divino recipit, tantum in perfecta forma homo est. Inde est, quod angeli dicantur in Deo esse, et Deus in illis: tum quod Deus sit omne illorum. Quam multa sunt in Coelo, non describi potest; et quia Divinum facit caelum, et inde illa ineffabilia multa ex Divino sunt, clare patet, quod infinita in ipso Homine, qui est Deus, sint.
(2) 直訳
Quod infinita in Deo sint, patet manifestius angelis ex caelis in quibus sunt. 神の中に無限があることは、天界から天使たちにさらにはっきりと明らかである、その〔天界の〕中にいる。
Universum caelum, quod ex myriadibus myriadum angelorum consistit, in universali sua forma est sicut Homo; 全天界は、数万の数万から(無数の)天使たちから成り立つこと、その全体の形で、人間に似ている。
unaquaevis societas caeli tam major quam minor similiter; 諸天界のそれぞれの社会は、大きいものと同じく小さいものも、同様である〔人間に似ている〕。
inde etiam angelus est homo, est enim angelus caelum in minima forma; ここから天使もまた人間である、なぜなら、天使は最小の形で天界であるから。
quod ita sit, videatur in opere De Caelo et Inferno (n. 51-87). このようであることは、著作『天界と地獄(について)』の中に見られる(51-87番)。
In tali forma est caelum in toto, parte et individuo, ex Divino quod angeli recipiunt, nam quantum angelus ex Divino recipit, tantum in perfecta forma homo est. このような形の中に天界はある、全体(の中)で、部分で、また個々に、神性から、それを天使たちが受け入れる、なぜなら、どれだけ天使たちが神性から受け入れるか〔によって〕、それだけ完全な形の人間であるから。
Inde est, quod angeli dicantur in Deo esse, et Deus in illis: ここからである、天使たちは神の中にいると言われること、また神は彼らの中に。
tum quod Deus sit omne illorum. さらに神は彼らのすべてであること。
Quam multa sunt in Coelo, non describi potest; どれほど多くのものが天界の中にあるか、述べられることはできない。
et quia Divinum facit caelum, et inde illa ineffabilia multa ex Divino sunt, clare patet, quod infinita in ipso Homine, qui est Deus, sint. そして神性が天界をつくるので、またここからそれら言語に絶する多くのものが神性から存在する〔ので〕、はっきりと明らかである、人間そのものの中に無限があること、その者は神である。
(3) 訳文
19. 神の中に無限なものがあることは、天界の中にいる天使たちには、その天界からさらにはっきりと明らかである。無数の天使たちから成り立つ全天界は、その全体の形で、人間に似ている。諸天界のそれぞれの社会は、大きいものも小さいものも、同様に人間に似ている。ここから、天使もまた人間である、なぜなら、天使は最小の形で天界であるから。このようであることは、著作『天界と地獄』の中に見られる(51-87番)。天界は、天使たちが受け入れる神性から、全体で、部分で、また個々に、このような形の中にある。なぜなら、天使たちは神性から受け入れるほど、それだけ完全な形の人間であるから。ここから、天使たちは神の中にいる、また神は彼らの中におられる、と言われる。さらに神は彼らのすべてであられる。天界の中にどれほど多くのものがあるか、述べられることはできない。そして神性が天界をつくり、またここから言語に絶する多くのものが神性から存在するので、神である「人間」そのものの中に無限なものがあることが、きわめて明らかである。
(1) 原文
20. Simile potest induci ex Universo creato, dum hoc spectatur ex usibus et eorum correspondentiis: sed antequam hoc potest intelligi, praecedent quae illustrabunt.
(2) 直訳
Simile potest induci ex Universo creato, dum hoc spectatur ex usibus et eorum correspondentiis: 創造された宇宙から同様のことが推論される(導き出される)ことができる、このことが役立ちから、またその対応(するもの)から眺められる時。
sed antequam hoc potest intelligi, praecedent quae illustrabunt. しかし、先んじて理解されることはできない、先行するそれらのものが説明される。
(3) 訳文
20. このことが役立ちから、またその対応から眺められる時、創造された宇宙から同様のことを推論することができる。しかし、その前に説明すべきことがあり、その後でないなら理解されることはできない。
カテゴリー: 原典講読『神の愛と知恵』
原典講読『神の愛と知恵』 21, 22
(1) 原文
21. Quia infinita in Deo Homine [sunt], quae in caelo, in angelo et in homine, ut in speculo apparent, et quia Deus Homo non est in spatio (ut supra, n. 7-10, ostensum est), aliquantum videri et comprehendi potest, quomodo Deus potest Omnipraesens, Omnisciens, et Omniprovidens esse, ac quomodo ut Homo potuerit creare omnia, ac ut Homo possit in aeternum tenere creata ab Ipso in suo ordine.
(2) 直訳
Quia infinita in Deo Homine, quae in caelo, in angelo et in homine, ut in speculo apparent, et quia Deus Homo non est in spatio (ut supra, n. 7-10, ostensum est), aliquantum videri et comprehendi potest, quomodo Deus potest Omnipraesens, Omnisciens, et Omniprovidens esse, ac quomodo ut Homo potuerit creare omnia, ac ut Homo possit in aeternum tenere creata ab Ipso in suo ordine. 神人間の中に無限が〔存在する〕ので、それは天界の中に、天使と人間の中に、鏡の中に見られるように、そして神人間は空間の中に存在しないので(上の7-10番に示されたように)、いくらか見られ、理解されることができる、どのように神が遍在、全能、すべてを備えることができるか、そして、どのように「人間」としてすべてのものを創造することができたか、そして「人間」としてご自分により創造されたものをその秩序の中に永遠に保つことができるか。
(3) 訳文
21. 神人間の中に無限なものが、鏡の中に見られるように、天界の中に、天使や人間の中に存在するので、また(前の7-10番に示されたように)神人間は空間の中に存在しないので、どのように神が遍在し、全能で、すべてを備えることがおできになるか、そして、どのように「人間」としてすべてのものを創造し、「人間」としてご自分により創造されたものをその秩序の中に永遠に保つことがおできになるか、いくらか見、理解することができる。
(1) 原文
22. Quod infinita distincte unum sint in Deo Homine, hoc quoque constare potest ut in speculo ex homine. In homine multa et innumera sunt, ut supra dictum est; sed usque homo illa ut unum sentit. Non ex sensu scit aliquid de suis cerebris, de suo corde et pulmone, de suo hepate, liene et pancreate; nec de innumeris in oculis, auribus, lingua, ventriculo, membris generationis, et in reliquis; et quia ex sensu non scit illa, est sibi sicut unus. Causa est, quia omnia illa in tali forma sunt, ut non possit unum deesse; est enim forma recipiens vitae a Deo Homine (ut supra n. 4-6, demonstratum est). Ex ordine et connexu omnium in tali forma sistitur sensus et inde idea, sicut non multa et innumera sint, sed sicut unum. Ex his concludi potest, quod multa et innumera, quae faciunt in homine sicut unum, in ipso Homine qui est Deus, distincte, immo distinctissime unum sint.
(2) 直訳
Quod infinita distincte unum sint in Deo Homine, hoc quoque constare potest ut in speculo ex homine. 神人間の中で無限のものが区別して一つであること、このこともまた人間から鏡の中のように☆明らかにすることができる。
☆ この表現でわかるかと思いますが、老婆心ながら解説します。「神人間を鏡の中に映し出した人間から」という意味です。
In homine multa et innumera sunt, ut supra dictum est; 人間の中に、多くのものと無数のものがある、上に言われたように。
sed usque homo illa ut unum sentit. しかし、それでも、人間はそれらを一つのように感じる。
Non ex sensu scit aliquid de suis cerebris, de suo corde et pulmone, de suo hepate, liene et pancreate; 感覚から知らない、自分の脳について、自分の心臓と肺について、自分の肝臓、脾臓、膵臓について何らかのものを。
nec de innumeris in oculis, auribus, lingua, ventriculo, membris generationis, et in reliquis; 目、耳、舌、胃、生殖器の中の、また他のものの中の無数のものについても〔知ら〕ない。
et quia ex sensu non scit illa, est sibi sicut unus. そして感覚からそれらを知らないので、自分自身に一つのようである。
Causa est, quia omnia illa in tali forma sunt, ut non possit unum deesse; 理由である、それらすべてのものはこのような形の中にあるので、一つが欠けることはできないような。
est enim forma recipiens vitae a Deo Homine (ut supra n. 4-6, demonstratum est). なぜなら、神人間からいのちを受けいれる形であるから(上の4-6番に、証明された(示された)ように)。
Ex ordine et connexu omnium in tali forma sistitur sensus et inde idea, sicut non multa et innumera sint, sed sicut unum. すべてのものの秩序と関連(連接)から、このような形の中に、感覚とここから考えがもたらされる、多くのものと無数のものでないような、しかし、一つのような。
Ex his concludi potest, quod multa et innumera, quae faciunt in homine sicut unum, in ipso Homine qui est Deus, distincte, immo distinctissime unum sint. これらから結論することができる、多くのものと無数のものは、それらは人間の中で一つのようになっている、神である「人間」そのものの中で、区別して、実に最も区別されて一つであること。
(3) 訳文
22. 神人間の中で無限のものが区別されて一つであることもまた、〔神人間を〕鏡の中に〔映し出した〕人間からのように明らかにすることができる。前に言われたように、人間の中に多くのものと無数のものがある、しかし、それでも、人間はそれらを一つのように感じる。自分の脳、心臓と肺、肝臓、脾臓、膵臓について感覚からは何も知らない、目、耳、舌、胃、生殖器の中の、また他のものの中の無数のものについても知らない。そしてそれらを感覚から知らないので、自分自身にとって一つのようである。その理由は、それらすべてのものは、一つも欠けることができないような形の中にあることである。なぜなら、(前の4-6番に、示されたように)神人間からいのちを受けいれる形であるから。すべてのものの秩序と関連から、このような形の中に、多くのものと無数のものではなく、一つのような感覚と、ここから考えがもたらされている。これらから、人間の中で区別されて一つのようになっている多くのものと無数のものは、神である「人間」そのものの中では、実に最も区別されていて〔しかも〕一つであることを結論することができる。
原典講読『神の愛と知恵』 23
QUOD SIT UNUS DEUS HOMO A QUO OMNIA.
唯一の神人間が存在すること、そこからすべてのもの〔がある〕。
(1) 原文
23. Omnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. Quod ita sit, sunt binae causae. Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; inde ejus ratio non sana fit.
(2) 直訳
Qmnia rationis humanae se conjungunt et quasi concentrant in id, quod Deus unus Creator universi sit: 人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またいわばその中に集中する、神は唯一の宇宙の創造者であること。
quare homo, cui ratio, ex communi intellectus sui non aliter cogitat, nec cogitare potest. それゆえ、人間は、その者に理性、自分の理解力(知力)の全般的なものから、異なって考えない、考えることもできない。
Dic alicui, cui sana ratio est, quod duo Creatores universi sint, et comperies repugnantiam ex illo in te, et forte ex solo loquelae sono in aure: ある者に言え、その者に健全な理性がある、二人の宇宙の創造者が存在すること、そしてあなたはそのことからあなたの中に強い反感(嫌悪)を知る、そしておそらく耳の中の話しの音声だけから。
unde patet, quod omnia rationis humanae se conjungant et concentrent in id, quod Deus unus sit. そこから明らかである、人間の理性のすべてのものは(それ自身に)結合する、またその中に集中する、神は唯一であること。
Quod ita sit, sunt binae causae. このようであることは、二つの理由がある。
Prima est, quia ipsa facultas rationaliter cogitandi in se spectata non est hominis, sed est Dei apud illum; 「第一」である、本質的に眺められた理性的に考える能力そのものは人間のものではないので、しかし彼のもとの神のものである。
ex illa pendet ratio humana in communi, et commune facit ut id videat sicut a se. それ〔能力〕に人間の理性は一般に依存する☆1、そして〔この〕共通のもの(普遍的なもの)☆2がそれを☆3自分自身からかのように見るようにする。
☆1 pendoはexを伴って「依存する」という意味になります。
☆2 やや自信ありませんが、このcommuneは名詞だと思います。するとin communiは通常「一般に」と訳しますが、これと連動させて「共通に」または「普遍的に」すれば、in communi, et commune…のニュアンスが生かせそうです。
☆3 「それを(そのことを)id」とは何でしょうか。その前に「それは」と主語ではないのか、と思うかもしれませんがするとidの指すものが文中に見当たりません。すなわちidは中性なのでilla(能力)もratio(理性)も女性なので該当しないからです。ずっとさかのぼってquod Deus unus sitですね。
Altera est, quia homo per facultatem illam vel est in luce caeli, vel trahit commune suae cogitationis inde, et universale lucis caeli est quod Deus unus sit. 「第二」である、人間はその能力によってあるいは天界の光の中にいるか、あるいは自分の思考の共通のもの(普遍的なもの)をそこから得ている、そして天界の光の普遍的なもの〔概念〕は神は唯一であることである。
Aliter si homo ex facultate illa perverterit inferiora intellectus; 異なる、もし人間がその能力で、低い理解力(知力)をゆがめるなら。
ille quidem pollet illa facultate, sed per intorsionem inferiorum vertit illam aliorsum; 確かに彼はその能力を授けられている、しかし、低いものをねじ曲げることによってそれを他のところへ変える。
inde ejus ratio non sana fit. ここから、その理性は健全でなくなる。
(3) 訳文
23. 人間の理性のすべてのものは、神は唯一の宇宙の創造者であられること結合し、いわばそこに集中する。それゆえ、理性ある人間は、自分の理解力の全般的なものから、これと異なって考えず、考えることもできない。健全な理性をもつ者に、宇宙の創造者がふたりいる、と言ってみよ、おそらくその話し声が耳の中にあるだけで、そのことからあなたは強い反感(嫌悪)を知るであろう。そこから、人間の理性のすべてのものは、神は唯一であられることに結合し、そこに集中していることが明らかである。このようであることに、二つの理由がある。「第一」は、理性的に考える能力そのものは、本質的に眺められるとき、人間のものではなく、彼のもとの神のものであるからである。その能力に人間の理性は共通に一般に依存し、そしてこの共通のものがそのことを自分自身から見るかのようにしている。「第二」は、人間はその能力によって天界の光の中にいるかあるいはそこから自分の思考の共通のものを得ており、天界の光の普遍的なものは、神は唯一であられることである。もし人間がその能力で、低い理解力をゆがめるなら、異なる。彼はその能力を授けられていても、〔彼の〕低いものをねじ曲げることによってそれを他ところへ向きを変える。ここから、その理性は健全でなくなる。
原典講読『神の愛と知恵』 24
(1) 原文
24. Omnis homo, tametsi nescit, cogitat de coetu sicut de homine; quare etiam percipit illico cum dicitur quod rex sit caput et subditi corpus, tum cum dicitur quod is et ille talis sit in communi corpore, hoc est, in regno. Simile est cum spirituali corpore sicut cum civili; spirituale corpus est ecclesia, ejus caput est Deus Homo. Inde patet qualis in hac perceptione appareret ecclesia ut homo, si non unus Deus Creator et Sustentator universi cogitaretur, sed pro uno plures; appareret in perceptione illa sicut unum corpus super quo plura capita, ita non sicut Homo, sed sicut monstrum. Si diceretur, quod capitibus illis una essentia sit, et quod per id simul faciant unum caput, non potest alia idea inde resultare, quam quod vel uni capiti plures facies sint, vel quod pluribus capitibus una facies sit; ita ecclesia in perceptione sisteretur deformis: cum tamen Deus unus est Caput, et ecclesia est corpus, quod a nutu Capitis, et non a se, agit, ut quoque fit in homine. Inde quoque est, quod non nisi quam unus rex in uno regno sit; plures enim distraherent, at unus potest continere.
(2) 直訳
Omnis homo, tametsi nescit, cogitat de coetu sicut de homine; すべての人間は、たとえ知らなくても(気づかなくても)、集団について人間についてのように考える。
quare etiam percipit illico cum dicitur quod rex sit caput et subditi corpus, tum cum dicitur quod is et ille talis sit in communi corpore, hoc est, in regno. それゆえ、さらにまたすぐさま認める、国王は頭である、また臣民は身体であること言われるとき、さらにこの者とその者はこのようなものであると言われるとき、共有の身体の中で、すなわち、王国の中。
Simile est cum spirituali corpore sicut cum civili; 霊的な身体の場合に同様である、市民の〔身体〕の場合のように。
spirituale corpus est ecclesia, ejus caput est Deus Homo. 霊的な身体は教会である、その頭は神人間である。
Inde patet qualis in hac perceptione appareret ecclesia ut homo, si non unus Deus Creator et Sustentator universi cogitaretur, sed pro uno plures; ここから明らかである、この知覚の中で人間として見られる教会がどのようなものか、もし、宇宙の創造者で支持者(維持者)〔である〕唯一の神が考えられないで、しかし、一つの代わりに多くのもの。
appareret in perceptione illa sicut unum corpus super quo plura capita, ita non sicut Homo, sed sicut monstrum. その知覚の中に見られる、一つの身体、その上に多くの頭のように、このように人間のようではなく、しかし、怪物のように。
Si diceretur, quod capitibus illis una essentia sit, et quod per id simul faciant unum caput, non potest alia idea inde resultare, quam quod vel uni capiti plures facies sint, vel quod pluribus capitibus una facies sit; もし言われるなら、それらの頭に一つの本質があること、そしてそれ〔本質〕によって一緒に一つの頭をつくること、ここから他の考え(観念)は(結果として)生じることはできない、あるいは一つの頭に多くの顔があること、あるいは多くの頭に一つの顔があること以外の。
ita ecclesia in perceptione sisteretur deformis: こうして教会は知覚の中で醜さが示される。
cum tamen Deus unus est Caput, et ecclesia est corpus, quod a nutu Capitis, et non a se, agit, ut quoque fit in homine. それでも一つの神が頭である、そして教会が身体であるとき、頭の指図(意向)から、そしてそれ自体からでなく、行動すること、人間の中でもまた生じるように。
Inde quoque est, quod non nisi quam unus rex in uno regno sit; ここからもまたである、一つの王国の中に一人の国王以外にでないならないこと。
plures enim distraherent, at unus potest continere. なぜなら、多くのもの〔国王〕は引き離すから、そして一つ〔国王〕は保つことができる。
(3) 訳文
24. すべての人間は、たとえ気づかなくても、集団について人間のように考えている。さらにまた、それゆえ、国王は頭であり臣民は身体である、と言われるとき、さらにあの者やこの者は共有の身体の中で、すなわち、王国の中で、このようであると、言われるとき、すぐさま認める。霊的な身体の場合も、市民としての身体の場合と同様である。霊的な身体は教会であり、その頭は神人間である。ここから、このことを知覚するとき、もし、宇宙の創造者で維持者である唯一の神でなく、一つに代わって多くの神が考えられるとき、人間として見られる教会がどのようなものとなるか、明らかである。このとき(知覚の中で)、一つの身体の上に多くの頭があるように、人間のようではなく、怪物のように見られる。もし、それらの頭に一つの本質があり、そしてその本質によってともに一つの頭をつくる、と言われるなら、ここからは結果として、一つの頭に多くの顔があるかあるいは多くの頭に一つの顔があること以外の考えが生じるはずがない。こうして(この知覚の中で)教会は醜ものとして示される。それでも、一つの神が頭であり、教会が身体であるとき、人間の中でも生じるように、頭の指図から、そしてその身体自体からでなく、行動する。またここから、一つの王国の中に国王は一人でなくてはならない。なぜなら、〔王国は〕多く国王により引き離され、一人の国王により保たれることができるから。
原典講読『神の愛と知恵』 25, 26, 27
(1) 原文
25. Simile foret in ecclesia per universum terrarum orbem sparsa, quae communio vocatur, ex eo quod sicut unum corpus sub uno Capite sit. Notum est, quod caput regat corpus sub se ad nutus; in capite enim residet intellectus et voluntas, et ex intellectu et voluntate agitur corpus, usque adeo ut corpus sit modo obedientia. Corpus non potest agere aliquid nisi ex intellectu et voluntate in capite; similiter homo ecclesiae nisi ex Deo. Apparet sicut corpus agat ex se; ut sicut manus et pedes in agendo moveant se ex se, et sicut os et lingua in loquendo vibrent se ex se; cum tamen ne hilum ex se, sed ex affectione voluntatis et inde cogitatione intellectus in capite. Cogita tunc si uni corpori plura capita forent, et unumquodvis caput sui juris esset ex suo intellectu et ex sua voluntate, an subsistere possit corpus: inter illa unanimum non dabile est, quale est unius capitis. Sicut est in ecclesia, ita est in caelis, quod ex myriadibus myriadum angelorum consistit; nisi omnes et singuli spectarent ad unum Deum, decideret unus ab altero, et caelum dissolveretur. Quare si angelus caeli modo cogitat de pluribus diis, illico disparatur; ejicitur enim in ultimum finem caelorum, ac decidit.
(2) 直訳
Simile foret in ecclesia per universum terrarum orbem sparsa, quae communio vocatur, ex eo quod sicut unum corpus sub uno Capite sit. 教会の中で同様であったらよかった☆、全地球を通して広がった、それは〔聖徒の〕交わりと呼ばれる、そのことから、一つの頭の下の身体であるようなこと。
☆ 接続法未完了foretが使われているので、著者の願望が意図されています。柳瀬訳「・・・言われるであろう」は文意としてやや変ですし、誤訳といえます。長島訳「・・・もそうです」はこのことを完全に無視しています。
Notum est, quod caput regat corpus sub se ad nutus; よく知られている、頭は身体を支配すること、その自体の下に指図へ向けて。
in capite enim residet intellectus et voluntas, et ex intellectu et voluntate agitur corpus, usque adeo ut corpus sit modo obedientia. なぜなら、頭の中に理解力と意志があるから、そして理解力と意志から身体は働きかけられる、身体は単に従順なものであるように(これほど)までも。
Corpus non potest agere aliquid nisi ex intellectu et voluntate in capite; 身体は何も行なうことができない、頭の中の理解力と意志からでないなら。
similiter homo ecclesiae nisi ex Deo. 同様に教会の人間は神からでないなら。
Apparet sicut corpus agat ex se; 身体はそれ自体から行なうように見える。
ut sicut manus et pedes in agendo moveant se ex se, et sicut os et lingua in loquendo vibrent se ex se; 例えば、動いている手と足はそれ自体から動いているように〔見える〕、また話している口と舌はそれ自体からゆり動くように。
cum tamen ne hilum ex se, sed ex affectione voluntatis et inde cogitatione intellectus in capite. そのときそれでも、それ自体から〔では〕少しもない、しかし、頭の中の意志の情愛とここから理解力の思考から〔動く〕。
Cogita tunc si uni corpori plura capita forent, et unumquodvis caput sui juris esset ex suo intellectu et ex sua voluntate, an subsistere possit corpus: そのとき考えよ、もし一つの身体に多くの頭があったなら、そしてそれぞれの頭がその理解力とその意志から自分自身で管理しているなら、身体は存続することができるか。
inter illa unanimum non dabile est, quale est unius capitis. それらの間に合意(一致)はありえない、一つの頭のものであるようなもの。
Sicut est in ecclesia, ita est in caelis, quod ex myriadibus myriadum angelorum consistit; 教会の中のようである、そのようである天界の中で、天使たちの一万の一万から成り立つこと。
nisi omnes et singuli spectarent ad unum Deum, decideret unus ab altero, et caelum dissolveretur. すべてのものと個々のものが唯一の神に目を向けないなら、一つは他のものにより離反する、そして天界は分解する。
Quare si angelus caeli modo cogitat de pluribus diis, illico disparatur; それゆえ、もし天界の天使が多くの神について考えるなら、直ちに消える(追い散らされる)☆。
☆ disparorは「消える」の意味です。柳瀬訳「分離される」、長島訳「分けられる」では正確なニュアンスを反映していません。
ejicitur enim in ultimum finem caelorum, ac decidit. なぜなら、天界の最も外部の端に追い払われるから、そして落ちる。
(3) 訳文
25. 全地球へ広がり、 一つの頭の下の身体であるようなものであることから、〔聖徒の〕交わりと呼ばれる教会も同様でありたかった。頭がその指図のもとに身体を支配することは、よく知られている。なぜなら、頭の中に理解力と意志があり、身体は単に従順なものであるようにまでも、理解力と意志により働きかけられるから。身体は、頭の中の理解力と意志からでないなら、何も行なうことができず、教会の人間も、神からでないなら同様である。身体は、それ自体から動いているように見える。例えば、動いている手足はそれ自体から動いているように、また話している口と舌はそれ自体から動いているようである。そのときそれでも、それ自体からでは少しもなく、頭の中の意志の情愛とここからの理解力の思考から動いている。そのとき、もし一つの身体に多くの頭があり、それぞれの頭がその理解力とその意志から管理しているなら、身体が存続することができるか、考えてみよ。それらの間に、一つの頭からのものであるような一致はありえない。教会の中のように、多くの天使たちから成り立つ天界の中もそのようである。すべてと個々の者が唯一の神に目を向けないなら、互いに離反し、天界は分解する。それゆえ、もし天界の天使が多くの神について考えるなら、直ちに消える。なぜなら、天界の最も外部の端に追い払われ、落ちるから。
(1) 原文
26. Quoniam universum caelum et omnia caeli ad unum Deum se referunt, ideo loquela angelica talis est, ut per quendam concentum ex concentu caeli fluens desinat in unum; indicium quod illis impossibile sit cogitare nisi unum Deum; loquela enim est ex cogitatione.
(2) 直訳
Quoniam universum caelum et omnia caeli ad unum Deum se referunt, ideo loquela angelica talis est, ut per quendam concentum ex concentu caeli fluens desinat in unum; 全天界と天界のすべてのものは唯一の神に関係するので、それゆえ、天使の話し方はこのようである、天界の調和(一致)から流れ出るある種の調和(一致)によって、一つの中に(結果が)終わる☆ような。
☆ 天使たちの話し方は、(天使によってさまざまでも)「一つに終わる」とは、どういうことでしょうか。このままでもわかる気がしますが、おそらくある一定の「表現」で終わる、という意味でしょう。その表現から「調和・一致」を天使たちは感じ取っているのでしょう。
indicium quod illis impossibile sit cogitare nisi unum Deum; しるし(証拠)、彼らに唯一の神以外に考えることが不可能であること。
loquela enim est ex cogitatione. なぜなら、話し方は思考からであるから。
(3) 訳文
26. 全天界と天界のすべてのものは唯一の神に関係するので、それゆえ、天使の話し方は、天界の調和から流れ出るある種の一致によって、一つの表現形式に終わり、唯一の神以外に考えることが彼らに不可能であることのしるしとなっている。なぜなら、話し方は思考からのものであるから。
(1) 原文
27. Quis, cui integra ratio est, non percipiet, quod Divinum non dividuum sit? tum quod plures Infiniti, Increati, Omnipotentes ac Dii non dentur? Si alius, cui ratio non est, diceret quod plures Infiniti, Increati, Omnipotentes ac Dii dabiles sint, modo una eadem essentia sit illis, et quod per id unus Infinitus, Increatus, Omnipotens et Deus sit, annon una eadem essentia est unum idem? et unum idem pluribus non datur. Si diceretur, quod unum sit ab altero, tunc ille qui est ab altero non est Deus in se, et tamen Deus in Se est Deus a quo omnia (videatur supra n. 16).
(2) 直訳
Quis, cui integra ratio est, non percipiet, quod Divinum non dividuum sit? だれが、その者に正しい理性がある、神性が分割されないことを知覚しないか?
tum quod plures Infiniti, Increati, Omnipotentes ac Dii non dentur? さらに、多くの無限(なる)者、創造されない者、全能(なる)者そして神々は存在しないこと?
Si alius, cui ratio non est, diceret quod plures Infiniti, Increati, Omnipotentes ac Dii dabiles sint, modo una eadem essentia sit illis, et quod per id unus Infinitus, Increatus, Omnipotens et Deus sit, annon una eadem essentia est unum idem? もし、他の者が、その者に理性がない、多くの無限(なる)者、創造されない者、全能(なる)者そして神々が存在可能であることを言うなら、一つの同じ本質がそれらにあるかぎりは(さえすれば)、そしてそれによって唯一の無限(なる)者、創造されない者、全能(なる)者そして神が存在すること、一つの同じ本質は一つの同じものではないのか?
et unum idem pluribus non datur. そして一つの同じものは多くのものに存在しない。
Si diceretur, quod unum sit ab altero, tunc ille qui est ab altero non est Deus in se, et tamen Deus in Se est Deus a quo omnia (videatur supra n. 16). もし、一つのものは他のものから存在することを言われるなら、その時、それは、他のものから存在するもの、本質的に神ではない、そしてそれでも本質的に神は、その方からすべてのもの〔が存在する〕神である(上の16番に見られる)。
(3) 訳文
27. 正しい理性をもつ者で、だれが、神性が分割されないことを、また、多くの無限なる者、創造されない者、全能なる者、そして神々が存在しないことを知覚しないか? もし、理性をもたない者が、唯一の同じ本質があるかぎり、多くの無限なる者、創造されない者、全能なる者、そして神々が存在可能である、そしてそれによって唯一の無限なる者、創造されない者、全能なる者、そして神が存在する、と言うなら、〔その〕唯一の同じ本質とは唯一の同じものではないのか? そして唯一の同じものは、多くのものに存在しない。もし、一つのものは他のものから存在する、と言うなら、その時、他のものから存在するそれは本質的に神ではない。それでも、本質的に神は、その方からすべてのものが存在する神であられる(前の16番に見られる)。