(1) 原文
340. (iii.) Quod influxus continuus sit e mundo spirituali in naturalem.― Qui non scit quod mundus spiritualis sit, et ille distinctus a mundo naturali sicut prius et posterius, seu sicut causa et causatum, non scire aliquid potest de hoc influxu: quae causa est, quod illi qui de ortu vegetabilium et animalium scripserunt, non potuerunt aliter quam deducere illum a natura; et si a Deo, quod Deus ab initio indiderit naturae vim producendi talia: sic non scientes, quod nulla vis indita sit naturae, est enim illa in se mortua, et non plus confert ad producendum illa, quam sicut instrumentum in opere fabri, quod ut agat perpetuo movendum est. Est spirituale, quod originem ducit a Sole ubi Dominus, et procedit ad ultima naturae, quod producit formas vegetabilium et animalium, et sistit mirabilia quae in utrisque dantur, ac illas constipat materiis ex tellure, ut formae illae fixae et constantes sint. Nunc quia notum est, quod spiritualis mundus detur, et quod spirituale sit a Sole ubi Dominus et qui a Domino, et quod id agat naturam ad agendum, sicut vivum agit mortuum, tum quod similia in illo mundo dentur, quae in mundo naturali, videri potest quod vegetabilia et animalia non aliunde quam per illum mundum a Domino exstiterint, et quod per illum perpetuo existant; et sic quod influxus continuus sit e mundo spirituali in naturalem. Quod ita sit in sequente articulo pluribus confirmabitur. Quod noxia per influxum ex inferno super tellure producantur, est ex eadem lege permissionis, qua ipsa mala inde apud homines influunt: de qua lege in Sapientia Angelica de Divina Providentia dicetur.
(2) 直訳
(iii.) Quod influxus continuus sit e mundo spirituali in naturalem.― (iii.) 絶え間のない流入があること、霊界から自然界の中へ。
Qui non scit quod mundus spiritualis sit, et ille distinctus a mundo naturali sicut prius et posterius, seu sicut causa et causatum, non scire aliquid potest de hoc influxu: 霊界があることを知らない者は、またそれは自然界から分かれている、前のものと後のもののように、すなわち(または)原因と引き起こされた出来事(結果)のように、この流入について何らかのものを知ることができない。
quae causa est, quod illi qui de ortu vegetabilium et animalium scripserunt, non potuerunt aliter quam deducere illum a natura; それが理由である、彼ら植物と動物の起源について記述した者が、それらを自然から導くこと以外に異なってできなかったこと。
et si a Deo, quod Deus ab initio indiderit naturae vim producendi talia: またもし神からなら、神は始めから自然にこのような生み出す力を植え付けた(与えた)こと。
sic non scientes, quod nulla vis indita sit naturae, est enim illa in se mortua, et non plus confert ad producendum illa, quam sicut instrumentum in opere fabri, quod ut agat perpetuo movendum est. こうして知らないで、何も力は自然に植え付けられて(与えられて)いないこと、というのは、それは本質的に死んだものである(から)、またそれらを生み出すためにより多く(さらに)寄与しない、職人の働きの中の道具(器具)のように、それ〔道具〕が永続して動くために働くようにである☆。
☆ ここの長島訳は「大工が建物をつくるときの材料のようなものにすぎません」、(気持ち悪いほど)「やり過ぎ」と感じますし、語訳であって「材料」でなく、「道具」です。
◇雑談すれば、長島訳は「欠陥商品」だと思う、出版物に「リコール」はないのだろうか。「翻訳」と思って買い求めたものが、個人の「自由訳」であった・・・、このことについて、いつか述べたい。
Est spirituale, quod originem ducit a Sole ubi Dominus, et procedit ad ultima naturae, quod producit formas vegetabilium et animalium, et sistit mirabilia quae in utrisque dantur, ac illas constipat materiis ex tellure, ut formae illae fixae et constantes sint. 霊的なものである、それはそこに主〔がいる〕太陽から起源を導く、また自然の最後のものにまで進む、それは植物と動物の形を生み出す、また驚くべきものを見せる(示す)、それらは両方の中に存在する、そしてそれらを地球からの物質でぎっしり詰め込む(満たす)、その形が固定し、不変であるように。
Nunc quia notum est, quod spiritualis mundus detur, et quod spirituale sit a Sole ubi Dominus et qui a Domino, et quod id agat naturam ad agendum, sicut vivum agit mortuum, tum quod similia in illo mundo dentur, quae in mundo naturali, videri potest quod vegetabilia et animalia non aliunde quam per illum mundum a Domino exstiterint, et quod per illum perpetuo existant; 今や、よく知られたので、霊界が存在すること、霊的なものはそこに主〔がいる〕太陽からであること、またそれ〔太陽〕は主から、またそれ〔霊的なもの〕は自然を働くように(向けて)動かす、生きているものが死んだものを動かすように、さらに同様のものがその〔霊の〕世界に存在すること、それらは自然界にあるもの、見られることができる、植物と動物は主からその世界を通して以外に他のところから存在するようにならないこと、またそれ〔霊の世界〕を通して永続して存在するようになること。
et sic quod influxus continuus sit e mundo spirituali in naturalem. またこのように霊界から自然〔界〕の中への絶え間のない流入があること。
Quod ita sit in sequente articulo pluribus confirmabitur. このようであることは続く章の中で多くのもので確証される。
Quod noxia per influxum ex inferno super tellure producantur, est ex eadem lege permissionis, qua ipsa mala inde apud homines influunt: 有害なものが地獄からの流入によって地球の上に生み出されることは、同じ許しの法則からである、それ〔法則〕によって、悪そのものがここから人間のもとに流入する。
de qua lege in Sapientia Angelica de Divina Providentia dicetur. その法則については、『神の摂理についての天使の知恵』の中で言われる。
(3) 訳文
340. (iii.) 霊界から自然界の中へ絶え間のない流入があること。
霊界があり、またそれは自然界とは前のものと後のもののように、すなわち原因と結果のように別ものであることを知らない者は、この流入について知ることができない。その理由で、植物と動物の起源について記述した者らが、それを自然から導くこと、
またもし神から導くなら、神は始めから自然にこのような生み出す力を与えた、としかできなかったのである。こうして、自然に何も力は与えられていないことを知らない。というのは、職人の使う道具が、いつまでもその動きをするためのものであるように、自然は本質的には死んだものであり、生み出すためにさらなる寄与はしていないからである。霊的なものが、主がいる太陽から起源を導き、自然の最後のものにまで進み、植物と動物の形を生み出し、その両方の中に存在する驚くべきものを見せ、その形が固定し、不変であるように、それらを地からの物質で満たすのである。
さて、霊界が存在すること、霊的なものは主がいる太陽から、またその太陽も主からであること、また霊的なものは、生きているものが死んだものを動かすように、自然を働くように動かし、さらに自然界にあるものと同様のものがその世界に存在することがよく知られたので、植物と動物は主からその世界を通してしか存在するようにならないこと、またその世界を通して永続して存在するようになること、またこのように霊界から自然界の中への絶え間のない流入があることを知ることができる。
このようであることは続く章の中で多くのものにより確証される。有害なものが地獄からの流入によって地球の上に生み出されることは、同じ許しの法則からであり、その法則によって、悪そのものがここから人間のもとに流入する。その法則については、『神の摂理についての天使の知恵』の中で述べられる。
(1) 原文
341. (iv.) Quod influxus ex inferno operetur illa quae usus mali sunt, in locis ubi sunt illa quae correspondent.― Illa quae malis usibus, hoc est, herbis malignis et animalibus noxiis, correspondent, sunt cadaverosa, putria, excrementitia et stercorea, rancida, urinosa; quare in locis ubi haec sunt, tales herbae, et talia animalcula, quae supra memorata sunt, existunt; et in zonis torridis similia majora, sicut serpentes, basilisci, crocodili, scorpii, mures, et alia. Unusquisque novit, quod paludes, stagna, stercora, humi putidae, talibus referta sint: tum quod noxia volatilia sicut nubes atmosphaeram impleant, et quod noxii vermes sicut agmina terram, et consumant herbas usque ad radices. Semel in meo horto animadverti, quod in spatio ulnae paene omnis pulvis in minima volatilia versus sit, nam baculo agitatus, sicut nimbi se sustulerunt. Quod cadaverosa ac putida cum noxiis et inutilibus illis animalculis concordent, et quod homogenea sint, a sola experientia patet, quod manifeste ex causa videri potest, quae est quod similes putores et nidores sint in infernis, ubi talia animalcula etiam apparent; quare inferna illa inde nominantur, et quaedam vocantur cadaverosa, quaedam stercorea, quaedam urinosa, et sic porro; sed sunt illa omnia tecta, ne halitus illi inde exspirent; nam dum aliquantulum aperiuntur, quod fit quando novitii diaboli intrant, vomitus ciunt, gravedines capiti inferunt; et illa quae simul venenata sunt, deliquia inducunt: ipse pulvis ibi etiam talis est, quare ille ibi vocatur pulvis damnatus. Inde patet, quod ubi tales putores sunt, talia noxia sint, quia correspondent.
(2) 直訳
(iv.) Quod influxus ex inferno operetur illa quae usus mali sunt, in locis ubi sunt illa quae correspondent.― (iv.) 地獄からの流入がそれらに働きかける、悪の役立ちであるもの、そこに場所の中にそれらがあること、対応するもの。
Illa quae malis usibus, hoc est, herbis malignis et animalibus noxiis, correspondent, sunt cadaverosa, putria, excrementitia et stercorea, rancida, urinosa; それら悪い役立ちに、すなわち、有害(有毒)な草本と有害な動物に、対応する〔それらは〕、屍、腐敗したもの、糞と尿、腐ったもの、尿でいっぱいのものである。
quare in locis ubi haec sunt, tales herbae, et talia animalcula, quae supra memorata sunt, existunt; それゆえ、その場所の中に、そこにこれらのものがある、このような草本、またこのような小さい動物(昆虫)が、それらは上に言及されている、存在するようになる。
et in zonis torridis similia majora, sicut serpentes, basilisci, crocodili, scorpii, mures, et alia. また熱で乾燥した地帯に同様にさらに大きいものが、ヘビ、バジリスク☆、ワニ、サソリ、ネズミ、またその他のような。
☆ アフリカの砂漠に住み、ひとにらみまたは一息で人を殺した伝説上の爬虫類。これを「トカゲ」と訳したのではおもしろくも何ともありません。
Unusquisque novit, quod paludes, stagna, stercora, humi putidae, talibus referta sint: それぞれの者が知っている、湿地(沼)、池、糞、悪臭のする(腐った)土地(土壌)は、このようなものでいっぱいであること。
tum quod noxia volatilia sicut nubes atmosphaeram impleant, et quod noxii vermes sicut agmina terram, et consumant herbas usque ad radices. さらに有害な飛ぶ動物が雲のように大気を満たしていること、また有害な虫が隊(群れ)のように地を、また草本を根までも食い尽す。
Semel in meo horto animadverti, quod in spatio ulnae paene omnis pulvis in minima volatilia versus sit, nam baculo agitatus, sicut nimbi se sustulerunt. かつて、私の庭園の中で私は気づいた、前腕の〔長さの〕☆1空間(場所)の中のほとんどすべてのちり(ほこり)が最小の飛ぶ動物に変わること、なぜなら、棒(杖)で揺さぶると☆2、雲のように上がったから。
☆1 または「キュービット」、ひじから中指先までの長さで約50㎝。
☆2 いわゆる「独立奪格句」です。
Quod cadaverosa ac putida cum noxiis et inutilibus illis animalculis concordent, et quod homogenea sint, a sola experientia patet, quod manifeste ex causa videri potest, quae est quod similes putores et nidores sint in infernis, ubi talia animalcula etiam apparent; 屍そして腐ったものはこれらの小さい動物(昆虫)の有害さと無用さと一致(調和)すること、また同質であることは、ただ経験だけから明らかである、〔この〕理由からはっきりと見られることができたこと、それは同様の悪臭(腐臭)と悪臭が地獄の中にあること、そこにこのような小さい動物(昆虫)が見えること。
quare inferna illa inde nominantur, et quaedam vocantur cadaverosa, quaedam stercorea, quaedam urinosa, et sic porro; それゆえ、それらの地獄はここから名づけられる、そしてあるものは屍〔地獄〕と呼ばれる、あるものは糞〔地獄〕、あるものは尿〔地獄〕、またこのようにさらに☆。
☆ et sic porroの直訳です。「~など、その他、等々」と訳します。
sed sunt illa omnia tecta, ne halitus illi inde exspirent; しかし、それらすべてはおおわれている、気体の発散物、それらがここから発散しないように。
nam dum aliquantulum aperiuntur, quod fit quando novitii diaboli intrant, vomitus ciunt, gravedines capiti inferunt; なぜなら、いくらか〔でも〕開かれる時、そのことは新参の悪魔らが入る時に生じる、吐くことを引き起こす、圧迫感(重苦しさ)を頭にもたらす。
et illa quae simul venenata sunt, deliquia inducunt: また一緒に毒のあるもの☆それらは、気絶へ引き入れる。
☆ ここを長島訳は「一度毒されたら」としており、意味不明のでたらめです。
ipse pulvis ibi etiam talis est, quare ille ibi vocatur pulvis damnatus. ちり(ほこり)そのものはそこにまたこのようなものである、それゆえ、それらはそこに「地獄へと断罪されたちり」と呼ばれる。
Inde patet, quod ubi tales putores sunt, talia noxia sint, quia correspondent. ここから明らかである、そこにこのような腐敗したものがある☆、このような有害なものがある☆、対応するので。
☆ 両方ともに「ある」と訳しましたが、よく見てください、直接法suntと接続法sintです。ここがラテン語らしい(すばらしい)ところであり、この違いをどのように訳したらよいでしょうか?
一種の条件文とみなして、「~がある」とき(ここが条件)、「~のようになる」または「(必ずや)~とならなくてはいけない」といった理解でよいでしょう。解説的な訳文にすれば「腐敗したものがあると、そこには必ず有害なものも発生するようになる」、砕けた言い方で「~のあるところには、~のようなものも必ずあるんだ」といったところでしょう。このニュアンスを(接続法をもつ)ラテン語は簡潔に表現でき、ここに原典を読むならではの味わいがあります。
(3) 訳文
341. (iv.) 地獄からの流入が悪の役立ちに働きかけ、その場所にはそれらに対応するものがあること。
悪い役立ちに、すなわち、有毒な草本と有害な動物に対応するものは〕屍、腐敗したもの、糞と尿、腐ったもの、尿でいっぱいのものである。それゆえ、その場所に前に言及されたような草本、またそのような小さい動物が、また熱帯では同様にさらに大きい、ヘビ、バジリスク、ワニ、サソリ、ネズミ、その他のようなものが存在するようになる。だれもが、沼、池、糞、悪臭のする土地が、このようなものでいっぱいであること、さらに有害な飛ぶ動物が雲のように大気を、また有害な虫が群れとなって地を満たし、草本を根までも食い尽すことを知っている。
かつて、私は自分の庭園で、50平方cmの場所のほとんどすべてのちりがごく小さな飛ぶ動物に変わることに気づいた、なぜなら、杖で揺さぶると雲のように舞い上がったからである。屍そして腐ったものはこれらの小さい動物の有害さと無用さとに調和し、同質であることは、〔その〕経験だけからでも明らかであり、この理由から、地獄の中には同じような腐臭と悪臭があり、そこにはこのような小さい動物も見られることをはっきりと知ることができた。それゆえ、ここから地獄が名づけられ、あるものは屍地獄、あるものは糞地獄、あるものは尿地獄などと呼ばれる。しかし、それらすべての地獄は、そこから気体が発散しないようにおおわれている。なぜなら、少しでも開かれる時、そのことは新参の悪魔らが入る時に生じるが、吐き気を催し、頭に重苦しさをもたらし、また毒のあるものは、気絶を引き起こすからである。そこのちりそのものもまたこのようなものであり、それゆえ、それらは「断罪された(忌まわしい)ちり」と呼ばれる。ここから、このような腐敗したものがあるところに、対応するので、このように有害なものもあることが明らかである。