(1) 原文
12. Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; per id bonum et secundum id est ille homo. Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. Haec bona sequuntur in hoc ordine: bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum.
(2) 直訳
Datur bonum civile, bonum morale, et bonum spirituale. 市民(社会)的な善、道徳的な善、そして霊的な善が存在する。
Bonum civile est quod homo facit ex lege civili; 市民的な善は、人間が市民の法律(民法)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo naturali. その善によってまたそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。
Bonum morale est quod homo facit ex lege rationali; 道徳的な善は、人間が理性的な法(理性にかなった法則)から行なうものである。
per id bonum et secundum id est ille homo. その善によってまたそれにしたがって、彼は人間である。
Bonum spirituale est quod homo facit ex lege spirituali; 霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。
per id bonum et secundum id est homo civis in mundo spirituali. その善によってまたそれにしたがって、人間は霊界の市民である。
Haec bona sequuntur in hoc ordine: これらの善はこの(次ぎの)順序で続く。
bonum spirituale est supremum, bonum morale est medium, et bonum civile est ultimum. 霊的な善が最高にある、道徳的な善は中間にある、そして市民的な善が最低にある。
(3) 訳文
市民的な善、道徳的な善、霊的な善が存在する。市民的な善は、人間が市民の法律から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は自然界の中の市民である。道徳的な善は、人間が理性的な法則から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、彼は人間である。霊的な善は、人間は霊的な法から行なうものである。その善によって、またそれにしたがって、人間は霊界の市民である。これらの善は次ぎの順序で続いている。霊的な善が最も高いところに、道徳的な善は中間に、そして市民的な善が最も低いところにある。
(4) 三種類の善について
「善」にも高低があり、それをわきまえる必要があると思う。市民的、道徳的、霊的善を、もうすこし具体的に考えてみる。正直に働くのは市民的善であり、大切なこと。でも、対価や待遇が悪かったらどうだろうか? 正直に働いても稼ぎが少ない、給料が安い時である。ともすれば「手抜き」をしないか、「それだけの対価・給料はもらってないから、これくらいでいいや」と。
こんな危うさがある。道徳的な善は、そんな対価を求めずに他人によくしてあげる人であろう。そういう人は「立派な人だ、有徳な人だ」とほめられる。人にほめられなくても、目立たなくても、きちっと生きている道徳的な人がいるが、なかなかむずかしい。
さて、霊的な善とは何か考えてみた。シュヴァイツァーの生き方が霊的な善の実践であろう。ここには市民的や道徳的な善を越えた善があるう。ヨーロッパで博した名声を捨て、アフリカの病人のために自分の後半生を捧げた。いまさら言うまでもなく崇高な生き方である。
こんな有名な例でなく、難民(苦しんでいる人たち)のために働いている人たちがいっぱいる。
まねできない生き方だけど、せめて自分できることは? と考えたとき、私は、はずかしいほどの小額ながらユニセフへ献金している。ユニセフの宣伝ではないけれど、教員時代に生徒会を指導しながらユニセフの募金活動もした。「ジュース一缶を飲む金を、献金にまさわないか」と誘っても、なかなかわかってもらえなかった。すこしでも他人(アフリカで貧困にあえいでいる子供たち)を思いやる気持ちを引き出したかった。
話は脱線(私の授業ではしょっちゅうだった)。ついでに、「赤い羽根」に協力したことは一度もない。胸に赤い羽根を飾る気にはどうしてもなれなかったから。今も。
(1) 原文
13. Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit.
(2) 直訳
Homo cui est bonum spirituale, est homo moralis et quoque homo civilis; 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間である、そしてまた市民的な人間。
at homo cui non est bonum spirituale, apparet sicut sit homo moralis et civilis, sed usque non est. しかし、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的で市民的な人間のように見える、しかしそれでも〔そうで〕ない。
Quod homo cui est bonum spirituale, sit homo moralis et civilis, est quia bonum spirituale essentiam boni in se habet, et ex illo bonum morale et civile. 人間は、その者に霊的な善がある、道徳的で市民的な人間である、霊的な善は善の本質をそれ自体の中に(本質的に)もつからである、そしてそれ(霊的な善)から道徳的で市民的な善。
Essentia boni non potest dari aliunde, quam ab Ipso qui est ipsum Bonum. 善の本質は他の源泉から存在することはできない、その方以外の、その方は善そのものである。
Effunde cogitationem quaquaversum, intende, et inquire, unde bonum est bonum, et videbis quod sit a suo esse, et quod id sit bonum quod esse boni in se habet, consequenter quod id sit bonum, quod est ab ipso Bono, ita a Deo; 思考をあらゆる方向へ広めよ(注ぎ出せ)、心を傾注せよ、そして捜し求めよ、どこから善は善である〔のか〕、そして(すると)あなたは見るだろう、そのエッセ(存在)からであること、そしてそれ☆が善であること、善のエッセ(存在)をそれ自体の中に(本質的に)もつもの、結果として(その結果)、それ☆が善であること、善そのものから、このように(したがって)神からであるもの。
☆ idは後ろのquod以下を指します(英語の「it・・・that~」ですね)。
consequenter quod bonum non a Deo, sed ab homine, non bonum sit. 結果として(その結果)、神からでない善は、しかし、人間から、善ではないこと。
(3) 訳文
霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、また市民的な人間である。しかし、霊的な善のない人間は、道徳的で市民的な人間のように見えるが、それでもそうではない。霊的な善のある人間は、道徳的で市民的な人間である。霊的な善は、それ自体の中に善の本質をもち、道徳的で市民的な善はこの霊的な善からのものであるからである。善の本質は、善そのものであられる方以外の他の源泉から存在することはできない。思考をあらゆる方向へ広め、心を傾注し、そして善はどこから善であるのか捜し求めよ。すると、あなたは、そのエッセ(存在)からであること、そして、それ自体の中に善のエッセ(存在)をもつものが善であること、その結果、善そのもの、したがって神からであるものが善であること、またその結果、神からでなく、人間からの善は、善ではないことを知るであろう。
(1) 原文
14. Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. Apparet sibi et quoque aliis.
(2) 直訳
Ex illis quae in Doctrina de Scriptura Sacra (n. 27, 28, 38), dicta sunt, videri potest, quod supremum, medium et ultimum faciant unum, sicut finis, causa et effectus; それらから、それらは『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に、言われている、見られることができる、最高のもの、中間のもの、最低のものは一つになっていること、目的、原因、結果のように。
et quod quia faciunt unum, ipse finis dicatur finis primus, causa finis medius, et effectus finis ultimus. そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的と呼ばれること、原因は中間の目的、結果は最後の目的。
Inde patebit, quod apud hominem cui bonum spirituale est, morale apud illum sit spirituale medium, ac quod civile sit spirituale ultimum. ここから明らかになるはずである、人間のもとに、その者に霊的な善がある、道徳的なものはその者もとの中間の霊的なものである、そして市民的なものは最後の霊的なものであること。
Inde nunc est, quod dictum sit, quod homo, cui est bonum spirituale, sit homo moralis et homo civilis; 今やここからである、言われていること、人間は、その者に霊的な善がある、道徳的な人間と市民的な人間であること。
et quod homo, cui non est bonum spirituale, non sit homo moralis, nec civilis, sed quod modo appareat sicut sit. そして、人間は、その者に霊的な善がない、道徳的な人間ではない 、市民的でもないこと、しかし単にそのようであると見えること。
Apparet sibi et quoque aliis. 自分自身と他の者にもまた見える。
(3) 訳文
『聖書についての教え』(27, 28, 38番)に述べられていることから、最も高いもの、中間のもの、最も低いものは、目的、原因、結果のように一つになっていること、そして一つとなっているので、目的そのものは最初の目的、原因は中間の目的、結果は最後の目的と呼ばれることを知ることができる。ここから、霊的な善のある人間のもとでは、道徳的なものはその者の中間の霊的なものであり、市民的なものは最後の霊的なものであることが明らかとなるはずである。それでここから霊的な善のある人間は、道徳的な人間であり、市民的な人間でもある、と言われるのである。そして、霊的な善のない人間は、道徳的な人間ではなく、市民的な人間でもなく、ただそのように、自分自身と他の者に見えるだけである。