原典講読『天界と地獄』no. 598, 599.

(1) 原文
598. Quod homo non possit reformari nisi ei sit liberum, est quia nascitur in omnis generis mala, quae tamen removenda sunt, ut salvari possit: nec removeri possunt, nisi videat illa in se, et agnoscat illa, et dein nolit illa, et tandem aversetur illa; tunc primum removentur. Hoc non fieri potest, nisi homo tam in bono quam in malo sit; ex bono enim potest videre mala, sed non a malo bona. Bona spiritualia quae homo cogitare potest, discit ab infantia ex lectione Verbi, et ex praedicatione; ac bona moralia et civilia ex vita in mundo. Hoc primum est, cur homo in libero esse debet. [2] Alterum est, quod nihil approprietur homini, nisi quod fit ex affectione quae amoris: reliqua quidem intrare possunt, sed non ultra quam in cogitationem, et non in voluntatem; et quod non intrat usque in voluntatem hominis, non fit ejus, nam cogitatio trahit suum ex memoria, sed voluntas ex ipsa vita. Nihil usquam liberum est, quod non est ex voluntate, seu quod idem, ex affectione quae amoris: quicquid enim homo vult seu amat, hoc libere facit: inde est, quod liberum hominis et affectio quae est amoris seu voluntatis ejus unum sint; ideo itaque homini liberum, ut possit affici vero et bono, seu amare illa, et sic fieri sicut ejus propria. [3] Verbo, quicquid non intrat in libero apud hominem, non manet, quia non est amoris seu voluntatis ejus et quae non sunt amoris seu voluntatis hominis, non sunt ejus spiritus; Esse enim spiritus hominis est amor seu voluntas. Dicitur amor seu voluntas, quoniam quod homo amat hoc vult. Haec nunc est causa, quod homo non possit reformari nisi in libero. Sed plura de Libero hominis videantur in Arcanis Caelestibus in locis citatis infra.
(2) 直訳
Quod homo non possit reformari nisi ei sit liberum, est quia nascitur in omnis generis mala, quae tamen removenda sunt, ut salvari possit: 人間は改心される☆1ことができないこと、もし彼に自由がないなら、すべての種類の悪の中に生まれているからである、それらはそれでも遠ざけられなければならない☆2、救われることができるように(ために)。
☆1 直訳なので「改心される」ですが、日本語として、言葉によっては「能動態」として訳さなければならないものがあります(後述のfioも)。ここは「改心する」でしょう。「改心させられる」もありますが、これはこれですこし変です。
☆2 removeoには大きく分けて、二つの意味「取り除く」と「遠ざける」があります。どちらの訳語を選択すべきでしょうか? スヴェーデンボリ神学を学べば、人間は自分の悪を取り除くことができない、とわかります。「取り除いた」と思っても、表から見えないところに潜んでいます。人間にできることは「遠ざける」ことだけです。それで柳瀬訳「除かれなくては・・・」長島訳「取り除かなくては・・・」は不適当な訳といえます。
nec removeri possunt, nisi videat illa in se, et agnoscat illa, et dein nolit illa, et tandem aversetur illa; 遠ざけられることもできない、もしそれらを自分自身の中に見ないなら、そしてそれらを認める、そしてその後、それらを望まない(欲しない)、そしてついにそれらを退ける(追い払う)。
tunc primum removentur. その時、最初に(初めて)遠ざけられる。
Hoc non fieri potest, nisi homo tam in bono quam in malo sit; このことは行なわれることができない、もし人間が悪の中と同様に☆善の中にいないなら。
☆ 相関文tam~quam・・・「・・・と同様に~」です。qがtを定める原則はここでも生きています。それで長島訳のように「人が善のうちにあると同時に、悪のうちに・・・」とすると、次ぎの文との関連がややおかしくなります。
ex bono enim potest videre mala, sed non a malo bona. なぜなら、善から悪を見ることができるから、しかし、悪から善を〔見ることはでき〕ない。
Bona spiritualia quae homo cogitare potest, discit ab infantia ex lectione Verbi, et ex praedicatione; 霊的な善を、それを人間は考えることができる、彼は幼児期から学ぶ、みことばの読むことから、そして説教から。
ac bona moralia et civilia ex vita in mundo. そして、道徳的で市民的な善を世での生活から。
Hoc primum est, cur homo in libero esse debet. このことが最初〔の理由〕である、なぜ人間が自由の中にい(ることが)なくてはならないか。
[2] Alterum est, quod nihil approprietur homini, nisi quod fit ex affectione quae amoris: [2] 他のもの〔理由〕がある、何も人間のものとされないこと、愛のものである情愛からなされるものでないなら。
reliqua quidem intrare possunt, sed non ultra quam in cogitationem, et non in voluntatem; 他の何らかものが入ることができる、しかし、思考の中に以外に超えて〔入ら〕ない、そして意志の中でない。
et quod non intrat usque in voluntatem hominis, non fit ejus, nam cogitatio trahit suum ex memoria, sed voluntas ex ipsa vita. そして、人間の意志の中にまで入らないものは、彼の〔ものと〕ならない、なぜなら、思考はそれ自身のものを記憶から引き寄せる(得る)から、しかし、意志は生活そのものから。
Nihil usquam liberum est, quod non est ex voluntate, seu quod idem, ex affectione quae amoris: かつて(これほどまでに)何も自由〔なもの〕ではない、意志からでないもの、すなわち、同じもの〔であるが〕、愛のものである情愛から〔でないもの〕。
quicquid enim homo vult seu amat, hoc libere facit: なぜなら、何でも人間が意志するかまたは愛するもの、これを自由に行なうから。
inde est, quod liberum hominis et affectio quae est amoris seu voluntatis ejus unum sint; ここからである、人間の自由と彼の愛のものまたは意志のものである情愛は一つであること。
ideo itaque homini liberum, ut possit affici vero et bono, seu amare illa, et sic fieri sicut ejus propria. それゆえ、そこで、人間に自由が〔ある〕、真理と善に働きかけられることができるように、すなわち、それらを愛すること、そしてこうして彼のプロプリウムのようになる☆〔ように〕。
☆ このfio「生じる、~なる」も、ここでは受動態ですが、直訳するとおかしな表現になるので、そうしていません。
[3] Verbo, quicquid non intrat in libero apud hominem, non manet, quia non est amoris seu voluntatis ejus; [3] 一言でいえば、何でも自由の中で人間のもとに入らないものは、とどまらない(残らない)、彼の愛のものまたは意志のものでないから。
et quae non sunt amoris seu voluntatis hominis, non sunt ejus spiritus; そして人間の愛のものまたは意志のものでないものは、彼の霊のものではない。
Esse enim spiritus hominis est amor seu voluntas. なぜなら、人間の霊の「存在」☆は、愛または意志であるから。
☆ esseの別訳語として「実存」「実在」が、考えられます。他の個所では「存在」で意味が通じるので、ここでは日本語として変ですが、意訳しないで、このままで理解していただくのがよいと思います。Dicitur amor seu voluntas, quoniam quod homo amat hoc vult. 愛あるいは意志と言われる、人間は愛するものをこれを意志するので。
Haec nunc est causa, quod homo non possit reformari nisi in libero. 今や、これらが理由である、人間は改心されることができないこと、もし自由の中にないなら。
Sed plura de Libero hominis videantur in Arcanis Caelestibus in locis citatis infra. しかし、人間の「自由について」多くのことが『天界の秘義』の中に見られる、下の引用の個所の中に。
(3) 訳文
 人間は自由がないなら、改心することができない、あらゆる種類の悪の中に生まれているからである。それでも救われることができるためには、それらの悪は遠ざけられなければならない。もしそれらの悪を自分自身の中に見て、認め、その後、それらを望まなず、ついには退けるないなら、遠ざけられることはできず、その時、初めて遠ざけられるのである。このことは、人間が悪の中と同じく善の中にいないなら、行なわれることができない。なぜなら、善から悪を見ることができるが、しかし、悪から善を見ることはできないから。人間が考えることのできる霊的な善を、彼は幼児期から、みことばを読むことと説教から、そして道徳的で市民的な善を世での生活から学ぶ。このことが、なぜ人間が自由の中にいなくてはならないか、最初の理由である。
 [2] 他の理由は、愛のものである情愛からなされるものでないなら、何も人間のものとされないことである。他の何らかのものが入ることができるが、しかし、思考の中へであって、それを超えて意志の中には入らない。そして、人間の意志の中にまで入らないものは、彼のものとならない。なぜなら、思考はそれ自身のものを記憶から得るが、しかし、意志は生活そのものから得るから。意志からでないもの、すなわち、同じものであるが、愛のものである情愛からでないものは、何ら自由なものではない。なぜなら、何であれ、意志するかまたは愛するものを、人間は自由に行なうから。ここから、人間の自由と、彼の愛のものまたは意志のものである情愛は一つである。そこで、人間が真理と善に働きかけられることができるように、すなわち、それらを愛し、こうしてそれらが彼のプロプリウムのようになるように、人間に自由があるのである。
 [3] 一言でいえば、何であれ自由のうちに人間のもとに入るものでなくては、彼の愛のものまたは意志のものでないから、残らない。そして人間の愛のものまたは意志のものでないものは、彼の霊のものではない。なぜなら、人間の霊の「存在」は、愛または意志であるから。人間は愛するものを意志するので、愛あるいは意志と言われる。これらが、人間は自由の中にないなら、改心することのできない理由である。しかし、人間の「自由について」多くのことが後の『天界の秘義』から引用の個所の中に見られる。
(1) 原文
599. Ut homo in libero sit, ex causa ut reformetur, ideo conjungitur ille quoad spiritum suum cum caelo et cum inferno. Sunt enim apud unumquemvis hominem spiritus ex inferno, et angeli e caelo: per spiritus ex inferno est homo in suo malo, per angelos autem e caelo est homo in bono a Domino: ita in aequilibrio spirituali, hoc est, in libero. Quod cuivis homini sint adjuncti angeli e caelo, et spiritus ex inferno, videatur in articulo De Conjunctione Caeli cum Humano Genere (n. 291-302).
(2) 直訳
Ut homo in libero sit, ex causa ut reformetur, ideo conjungitur ille quoad spiritum suum cum caelo et cum inferno. 人間が自由の中にいるように、改心されるようにとの理由から、それゆえ、彼は自分の霊に関して天界とまた地獄と結合される。
Sunt enim apud unumquemvis hominem spiritus ex inferno, et angeli e caelo: なぜなら、人間のそれぞれのもとに地獄から〔悪〕霊らがいるから、そして天界から天使たちが。
per spiritus ex inferno est homo in suo malo, per angelos autem e caelo est homo in bono a Domino: 地獄からの霊らによって人間は自分自身の悪の中にいる、しかしながら、天界からの天使たちによって主からの善の中にいる。
ita in aequilibrio spirituali, hoc est, in libero. このように霊的な均衡の中に、すなわち、自由の中に。
Quod cuivis homini sint adjuncti angeli e caelo, et spiritus ex inferno, videatur in articulo De Conjunctione Caeli cum Humano Genere (n. 291-302). それぞれの人間に天界から天使たちが付き添っていること、そして地獄から霊らが、「人類との天界の結合について」の章に見られる(291-302番)。
(3) 訳文
. 改心するようにとの理由から、人間は自由の中にいる。それゆえ、人間は自分の霊に関して天界と地獄に結合している。なぜなら、それぞれの人間のもとに、地獄から〔悪〕霊ら、天界から天使たちがいるから。地獄からの霊らによって人間は自分自身の悪の中にいるが、しかし、天界からの天使たちによって主からの善の中にいる。このように、霊的な均衡の中に、すなわち、自由の中にいる。それぞれの人間に、天界から天使たちが、また地獄から霊らが付き添っていることは「人類との天界の結合について」の章に見られる(291-302番)。

コメントを残す