(1) 原文「2592番」
309(2592). Fuit apud me quidam qui olim inter sapientiores fuit, et quoque inde notus in orbe erudito, cum quo de variis locutus sum; et quia cognovi quod sapiens fuerat, sermo fuit cum illo de sapientia, de intelligentia, de ordine, de Verbo, et demum de Domino: de sapientia dixit, quod non alia sapientia detur quam quae est vitae, et quod de alia re sapientia praedicari nequeat: de intelligentia, quod illa sit inde: de ordine, quod ordo sit a supremo Deo, et quod vivere in illo ordine, sit sapiens et intelligens esse: [2] quod Verbum attinet, cum praelegerem illi aliquid ex Propheticis, delectatus est quam maxime, praecipue ex eo quod singula nomina et singulae voces significarent interiora; miratus valde quod eruditi hodie non delectentur tali studio; percepi manifeste quod interiora ejus cogitationis seu mentis aperta essent, et tunc simul quibusdam Christianis qui aderant, clausa; regnabat enim apud hos invidia contra eum, et incredulitas quod Verbum esset tale; immo cum pergerem legere Verbum, dixit quod non adesse posset, quia sanctius perciperet quam ut possit sustinere, ita enim interius afficiebatur; contra autem Christiani dicebant aperta voce quod adesse possent, ex causa quia interiora iis clausa essent, et sancta eos non afficerent. [3] Tandem fuit sermo cum illo de Domino, quod natus sit homo sed conceptus a Deo, et quod exuerit humanum et induerit Divinum, et quod Ille sit Qui universum regit; ad haec respondit quod plura sciat de Domino, et appercepit suo modo quod non aliter fieri potuisset si salvaretur genus humanum; interea quidam Christiani mali infundebant varia scandala, sed illa non curabat, dicens quod non mirum sit, quia imbuerunt in vita corporis de illis non talia sicut decet, et quod antequam talia discussa fuerint, non admittere possent illa quae confirmant, sicut ii qui {1}ignorant. Hic fuerat gentilis.
@1 ignorarunt.
(2) 直訳
309(2592). Fuit apud me quidam qui olim inter sapientiores fuit, et quoque inde notus in orbe erudito, cum quo de variis locutus sum; 309(2592) 私のもとにある者がいた、昔、その者は賢明だった者たちの間にいた、そしてまたそこから学界で知られていた、私はその者☆といろいろなことについて話した。
☆ 後で出版された『天界と地獄』319番で、この者を「キケロと信じる」としています。
et quia cognovi quod sapiens fuerat, sermo fuit cum illo de sapientia, de intelligentia, de ordine, de Verbo, et demum de Domino: 私は〔彼が〕賢明であったことを知っていたので、知恵について、知性について、秩序について、みことばについて、最後に、主について、彼と話があった。
de sapientia dixit, quod non alia sapientia detur quam quae est vitae, et quod de alia re sapientia praedicari nequeat: 知恵について彼は言った、他の知恵は存在しないこと、それは生活のものである以外の、また他の事柄について知恵は述べられることができないこと。
de intelligentia, quod illa sit inde: 知性について、それはそこ〔知恵〕からであること。
de ordine, quod ordo sit a supremo Deo, et quod vivere in illo ordine, sit sapiens et intelligens esse: 秩序について、秩序は最高の神からであること、そしてその秩序の中で生きることは賢明で、知的であることであること。
[2] quod Verbum attinet, cum praelegerem illi aliquid ex Propheticis, delectatus est quam maxime, praecipue ex eo quod singula nomina et singulae voces significarent interiora; [2] みことばについては☆、私が預言者からの何らかのものを彼に読んで聞かせるとき、(できるかぎり)最大に喜んだ、特にそのことから、個々の名前が、また個々の言葉が、内的なものを意味すること。
☆ quod~attinetで「~については」という意味です。
miratus valde quod eruditi hodie non delectentur tali studio; 〔そして〕非常に驚いた、今日の学者たちがこのような研究を喜ばないこと。
percepi manifeste quod interiora ejus cogitationis seu mentis aperta essent, et tunc simul quibusdam Christianis qui aderant, clausa; 私ははっきりと知覚した、彼の思考のまたは心の内的なものが開かれていること、またその時、同時に、キリスト教徒のある者は、その者はいた、閉ざされている。
regnabat enim apud hos invidia contra eum, et incredulitas quod Verbum esset tale; というのは、これらの者のもとで彼に対するねたみが支配したから、またみことばがそのようなものであったことの不信。
immo cum pergerem legere Verbum, dixit quod non adesse posset, quia sanctius perciperet quam ut possit sustinere, ita enim interius afficiebatur; それどころか、私がみことばを読むことを続けたとき、彼は〔この場に〕いること☆ができないことを言った、耐えることのできるような以上の(より)聖なるものを知覚するので、なぜなら、このように〔心の〕内部が感動させられたから。
contra autem Christiani dicebant aperta voce quod adesse possent, ex causa quia interiora iis clausa essent, et sancta eos non afficerent. けれども、これに反して、キリスト教徒たちは開いた(あからさまの)声で言った、いることができること、理由から、彼らに内的なものが閉ざされていたので、また聖なるものが彼らに働きかけなかった(影響を与えなかった)。
[3] Tandem fuit sermo cum illo de Domino, quod natus sit homo sed conceptus a Deo, et quod exuerit humanum et induerit Divinum, et quod Ille sit Qui universum regit; [3] 最後に、彼と主について話があった、人間が生まれたこと、しかし、神から受胎した、また人間性を脱がれ、また神性を着られたこと、またその方は全世界を支配される者であること。
ad haec respondit quod plura sciat de Domino, et appercepit suo modo quod non aliter fieri potuisset si salvaretur genus humanum; これらに答えて言った、主について多くのこと知っていたこと、そしてその方の方法を認めた、異なってなされることはできなかったこと、もし人類が救われるなら。
interea quidam Christiani mali infundebant varia scandala, sed illa non curabat, dicens quod non mirum sit, quia imbuerunt in vita corporis de illis non talia sicut decet, et quod antequam talia discussa fuerint, non admittere possent illa quae confirmant, sicut ii qui {1}ignorant. その間に、キリスト教徒の悪いある者がいろいろな反感を注ぎ込んだ、しかし、それらを気にしなかった、驚くべき(不思議)ではないことを言って、〔彼らは〕そのことについて、ふさわしいような、このようなものでないものを身体の生活の中で吸収していたので、そしてこのようなものが追い払われてしまう前に、それら☆を確信するそれら☆を入れることはできないこと、無知な者、彼らのように。
☆ 確信する「それら」とは、見渡しても直接には見つかりません。これまで述べてきた「~について」の真理を指すのでしょう。「真理」と「思い」としておいてよいようです。
Hic fuerat gentilis. この者は異教徒であった。
@1 ignorarunt. 注1 原稿はignoraruntであった。
(3) 訳文
309(2592) 私のもとにある者がいた、昔、その者は賢明だった者たちの間にいた、そしてまたそこから学界で知られていた、私はその者☆といろいろなことについて話した。私は〔彼が〕賢明であったことを知っていたので、知恵、知性、秩序、みことば、最後に、主について、彼と話した。知恵について彼は言った、生活のものである以外の他の知恵は存在しないこと、また他の事柄について知恵は述べられることができないこと。知性について、それはその知恵からであること。秩序について、秩序は最高の神からであること、そしてその秩序の中で生きることは賢明で、知的であることであること。
[2] みことばについては、私が預言者からの何らかのものを彼に読んで聞かせるとき、個々の名前が、また個々の言葉が、内的なものを意味すること、特にそのことから最大に喜んだ。〔そして〕今日の学者たちがこのような研究を喜ばないことを非常に驚いた。私は、彼の思考のまたは心の内的なものが開かれていること、またその時、同時に、その〔場に〕いたキリスト教徒のある者に閉ざされていることをはっきりと知覚した。というのは、これらの者のもとで彼に対するねたみが、またみことばがそのようなものであったことの不信が支配したから。それどころか、私がみことばを読むことを続けたとき、彼は〔この場に〕いることができないことを言った、耐えることのできるような以上の(より)聖なるものを知覚するので、なぜなら、このように〔心の〕内部が感動させられたからである。けれども、これに反して、キリスト教徒たちは、いることができることを、あからさまな声で言った、その理由は、彼らに内的なものが閉ざされていた、また聖なるものが彼らに働きかけなかったからである。
[3] 最後に、彼と主について話があった、人間が生まれたこと、しかし、神から受胎した、また人間性を脱がれ、神性を着られたこと、またその方は全世界を支配される者であることである。これらに答えて言った、主について多くのこと知っていたこと、そしてその方の方法を認めた、もし人類が救われるなら異なってなされることはできなかったことである。その間に、キリスト教徒の悪いある者がいろいろな反感を注ぎ込んだ、しかし、不思議ではないことを言って、それらを気にしなかった、〔彼らは〕そのことについて、ふさわしいような、このようなものでないものを身体の生活の中で吸収していたので、そしてこのようなものが追い払われてしまう前に、無知な者のようにそれらを確信し、それらを入れることはできないことである。この者は異教徒であった。
☆ 後で出版された『天界と地獄』319番で、この者を「キケロと信じる」としています。