(2)直訳
315. His adjiciam duo memorabilia; primum hoc.― 315.これらに私は二つのメモラビリアを加える。最初のものはこれ――
Quondam non procul a me vidi meteoron; かつて私から遠くない〔ところに〕私は大気現象(流星)☆を見た。
☆『レキシコン』では訳語を「流星」だけとしましたが、ここの記事からは「大気現象」の訳語も追加したほうがよいです。
vidi nubem divisam in nubeculas, quarum aliquae caeruleae, et aliquae opacae; 私は小さい雲に分かれた雲を見た、それらのあるものは空色、またあるものは暗い〔色〕。
et vidi illas inter se quasi collidentes; また私はそれらを見た、互いに戦っているもののようなもの。
radii striatim transmicabant illas, qui nunc visi sunt acuti sicut mucrones, nunc obtusi sicut enses fracti; 細い帯の光線がそれらを輝き貫いた、それはある時は切っ先のように鋭く見えた、ある時は折れた剣のように鈍く。
striae illae nunc excurrebant obviam, nunc retrahebant se in se, plane sicut pugiles; それらの光線はある時は向かい合って伸びる、ある時はそれ自体の中に(それ自体を)引っ込める、完全に拳闘家たちのよう〔であった〕。
ita diversicolores illae nubeculae apparebant quasi inter se dimicarent, sed ludebant. そのようにそれらのいろいろな色の小さな雲は見えた、互いに闘っていた、しかし、遊んでいた。
Et quia hoc meteoron non procul a me visum est, sustuli oculos, ac intendi aciem, et vidi pueros, juvenes et senes intrantes in Domum, quae erat exstructa ex marmore, et substructa ex porphyrite; また、この大気現象は私から遠くない〔ところに〕見られたので、私は目を上げた(tollo)、そして鋭さを注いだ(向けた)、また私は、少年、輪やもの、また老人を見た、家の中に入っている者たち、それは大理石から造られていた、また土台は班岩☆から。
☆ 班岩は古代エジプトで産出した赤地に長石結晶を含んだ硬い岩石。
super hac domo erat illud phaenomenon. この家の上方にその現象があった。
Et tunc unum ex intrantibus alloquutus quaesivi, "Quid ibi?" またその時、入っていく者たちからのある者に話しかけて、私は質問した、「何が、ここに?」
Et respondit, "Est gymnasium, ubi juvenes initiantur in varia quae sapientiae sunt." また答えた、「(高等)学校である、そこで若者たちがいろいろなものの中で手ほどきされる(導かれる)、それらは知恵に属すものである」。
[2] Hoc audito, intravi cum illis; [2] これを私は聞いて、彼らと入った。
eram in spiritu, hoc est, in simili statu in quo sunt homines mundi spiritualis, qui vocantur spiritus et angeli; 私は霊の中にいた、すなわち、似た状態の中に、その中に霊界の人間はいる、その者は霊と天使たちと呼ばれる。
et ecce in gymnasio illo anterius visa est cathedra, in medio scamna, ad latera circum circa sedilia, et supra introitum orchestra; また見よ、その(高等)学校の中に前部に座席が見られた、真ん中に長椅子、脇に、まわりに座席、また入り口の上方に天井さじき(貴賓席)☆。
☆ 古代ギリシアでは舞台前の合唱隊席をオーケストラと言い、その後、オペラが上演されるときの楽団席がオーケストラ席であり、ここからいわゆる管弦楽団を「オーケストラ」というようになりました。古代ローマ劇場では舞台前の「貴賓席」です。
cathedra erat pro juvenibus qui ad problema illa vice proponendum responderunt, scamna pro auditoribus, sedilia ad latera pro illis qui prius sapienter responderunt, et orchestra pro senioribus, qui essent arbitri et judices; 座席☆は若者のためにあった、その者は提出されようとしている(示されようとしている)〔機会、場合に〕その問題(討議の議題)に答える、長椅子は聴衆のために、脇の座席は彼らのために、その者は以前に賢明に答えた、また天井さじき(貴賓席)は長老のために、その者は判断する者と、判断する(裁判する)者であった。
☆ 「カテドラ」は単なる座席ではなく、正式な特別な座席です、それでこれは「特別席」と意訳する方がよいでしょう。通常は司教(主教)の席を意味します。その席が備わっている教会が「司教(主教)座教会」すなわち、カテドラル(大聖堂)となります。
in medio orchestrae erat suggestum, ubi sedit vir sapiens, quem vocabant archididascalum, qui proposuit problemata, ad quae juvenes e cathedra responderent. 天井さじき(貴賓席)の中央に演壇があった、そこに賢明な男が座っていた、その者を校長(上級の教師)と呼んだ、その者は問題(討議の議題)を提出した(示した)、それへ座席からの若者が答える。
Et postquam congregati sunt, surrexit vir ex suggesto, et dixit, "Respondete nunc, quaeso, ad hoc Problema, et solvite illud si potestis, Quid anima, et qualis illa?" またその後、〔彼らが〕集められた、演壇から男が立ち上がった、また言った、「答えよ、今、私はこの問題(討議の議題)に向けて尋ねる、またそれを解け、もしあなたがたができるなら、『何が霊魂か、またその性質(どんなものか)?』」
[3] His auditis obstupescebant omnes, et murmurabant, et aliqui e caetu super scamnis, exclamabant, "Quis hominum usque a Saturnino aevo ad hoc nostrum ulla rationis cogitatione videre et assequi potuit, quid anima, et adhuc minus qualis illa? [3] これらで聞いて、すべての者は驚いた、また(不平を)つぶやいた、また長椅子の上の集団からある者は叫んだ、「人間のだれが黄金時代(サートゥルヌスの時代)からこの私たちの〔時代〕まで、理性のどんなものも思考で見ることまた把握することができたか、何が霊魂か、またさらにましてその性質を(それがどんなものか)?
estne hoc supra omnium intellectus sphaeram?" これはすべての者の理解力のスフェア(領域)の上にあるのではないか?」
Sed ad haec retulerunt ex orchestra, "Hoc non est supra Intellectum, sed in illo et coram illo; しかし、これらに天井さじき(貴賓席)から言い返された(refero)、「これは理解力の上方にない、しかし、その中に、またその前に〔ある〕。
respondete modo." ただ(単に)答えよ」。
Et surrexerunt juvenes illo die electi, qui ascenderent cathedram, et ad problema responderent; また、その日に選ばれた若者たちが立ち上がった、その者は座席にあがった(接続)、また問題(討論の議題)に答えた(接続)。
erant quinque, qui a senioribus explorati ac inventi sagacitate pollentes, et tunc ad latera cathedrae super toris sedentes; 五人いた、その者は長老たちにより調べられた(探し出された)、そして見つけられた、賢明を賦与されている者、またその時、座席の脇に、列の上に座っている〔者であった〕。
et hi postea in ordine, in quo sedebant, ascenderunt; またこれらの者はその後、順に、その上に座った、のぼった。
et quisque cum ascenderet induebat tunicam ex serico opalini coloris, et super illa togam ex molli lana, cui flores erant intexti, et insuper pileum, super cujus vertice erat rosarium incinctum parvis sapphiris. まただれもがのぼるとき、オパールのような色の絹でできた下着(シャツ)を着せられた、またその上に柔らかな羊毛のローブ(トーガ)、それに花〔模様〕が織り込まれていた、またほかに帽子(かぶりもの)、そのてっぺんの上に小さいサファイアで取り囲まれたロザリオ〔のような飾り〕があった。
[4] Et vidi primum ita indutum ascendentem, qui dixit: [4] また私は最初の者をみた、そのように着せられた、のぼる者を、その者は言った――
"Quid anima et qualis illa, a die creationis non revelatum est ulli; 「霊魂とその性質は何か、創造の日からだれにも啓示されていない(知られるようにされていない)。
est arcanum in thesauris solius Dei: 神の宝庫だけの中の秘義である――
sed hoc detectum est, quod anima in homine sicut regina resideat; しかし、これは明らかにされている(示されている)、霊魂は人間の中で女王のように住んでいること。
verum ubinam ejus aula est, eruditi vates divinarunt; けれども、その宮殿がどこにあるか、学者たちは根拠を推測した。
quidam quod sit in parvo tuberculo inter cerebrum et cerebellum, quod vocatur glandula pinealis; ある者は〔推測した〕、大脳と小脳の間の小さな結節の中にあること、それは松果体と呼ばれる。
in hac finxerunt sedem animae, ex causa, quia totus homo regitur ex binis illis cerebris, et illud tuberculum disponit illa; この中に霊魂の座を想定した、理由から、人間全体がこれらの二つの脳から統制されているからである、またその結節がそれらを統制する(制御する)。
quare quod disponit cerebra ad nutum, hoc etiam disponit totum hominem a capite ad calcem:" それゆえ、(大)脳が意のままに統制する(制御する)こと、これは人間全体もまた頭からかかとまで統制する(制御する)」。
et dixit, "Hoc inde sicut verum aut verosimile apparuit multis in mundo, sed post saeculum hoc ut figmentum est rejectum." また、言った、「ここから(それゆえ)このことは真理またはもっともらしいもののように多くの者に見られた、世の中の、しかし、時代の後、このことは作り事として捨てられた」。
[5] Postquam haec dixerat, exuit togam, tunicam et pileum, quae secundus ex electis assumsit, ac intravit cathedram. [5] これを言い終わった(過去完了)後、トーガ、シャツと帽子を脱いだ、それらを選ばれた者たちからの第二の者が受け入れた、そして座席に入った。
Hujus enuntiatum de anima erat, quod in universo caelo et in universo mundo nesciatur quid anima et qualis illa; 霊魂についてこの発言であった、全天界の中に、また全世(界)の中に、霊魂とその性質が何か知られていないこと。
"hoc scitur, quod sit, et quod in homine sit, sed ubi, divinatur; 「このことは知られている、あること、また人間の中にあること、しかし、どこにか推測されている。
hoc certum est, quod sit in capite, quoniam intellectus ibi cogitat, et voluntas ibi intendit, et antrorsum in capitis facie sunt quinque hominis sensoria; このことは確実である、頭の中にあること、理解力(知力)がそこで考えるので、また意志がそこに意図する、また頭の中の正面方向に顔に、人間の五感がある。
his et illis non aliud dat vitam quam anima quae intus in capite residet; これらやそれらに別の者はいのちを与えない、霊魂以外に、それは頭の中の内部に住んでいる。
at ubinam ejus curia est ibi, non ausim effari, sed consensi cum illis, qui ei assignarunt sedem in tribus ventriculis cerebri, nunc cum illis qui in corporibus striatis ibi, nunc cum illis qui in substantia medullari utriusque cerebri, nunc cum illis qui in substantia corticali, nunc cum illis qui in dura matre; しかし、その集会所がそこにどこにあるか、あえて私は発言しない、しかし、私は彼らに同意した(consentio)、その者はそれに脳の三つの脳室の中に座を割り当てた、ある時にはそれらに、それはそこに線条体の中に、ある時にはそれらに、それは両方の脳の髄質の中に、ある時にはそれらに、それは皮質の中に、ある時にはそれらに、それは硬膜の中に。
non enim defuerunt calculi sicut albi ex confirmationibus pro unaquavis sede. というのは、(投票用の)小石を欠いていなかったから(desum)、白色のような☆、それぞれの座に対して確信からの。
☆ 古代では投票に小石を用いました、賛成が白石、反対が黒石です。ここでは「欠いていなかった」、とは、どれも「確信」からの賛意を得ていないこともなかった、すなわち、どれも、それなりに確信されていた、という意味です。