(1) 原文
563. Notum est, quod consuetudo faciat alteram naturam, et quod inde facile sit uni, quod alteri difficile; ita quoque explorare se, et explorata confiteri. Quid facilius est mercenario, bajulo et colono, quam laborare brachiis a mane ad vesperam? cum vicissim honoratus et delicatus absque lassitudine et sudore idem non potest facere semisse horae. Facile est praecursori cum baculo et in mollibus calceis carpere viam [1]milliaris, quam assuefactus vehi curru, vix potest lente currere ab una platea in alteram. Omnis artifex assiduus operi suo facile et libenter id peragit, et abiens ab illo avet redire, cum alius ejusdem artificii gnarus, sed socors, vix tandem cogi ad illud potest: similiter omnis qui in aliqua functione aut in aliquo studio est, quid pietatis studioso facilius est quam orare ad Deum, et quid impietati emancipato difficilius? et vicissim. Quis sacerdos prima vice concionans coram rege, non timet ? at postquam instauratus est, intrepide pergit. Quid facilius est homini angelo quam elevare oculos ad caelum, et homini diabolo dejicere oculos ad infernum? at si hic hypocrita fit, potest similiter suspicere ad caelum, sed averso corde: finis propter quem, et inde habitus unumquemvis imbuit.
@1 milliaris (cum Tafel,) pro “millenaris”
(2) 直訳
563. Notum est, quod consuetudo faciat alteram naturam, et quod inde facile sit uni, quod alteri difficile; よく知られている、習慣が第二の性質(天性)をつくること、またある者に容易であるものが、そのものが他の者に困難〔である〕。
ita quoque explorare se, et explorata confiteri. そのように、自分自身を調べることもまた、また見つけたものを告白すること。
Quid facilius est mercenario, bajulo et colono, quam laborare brachiis a mane ad vesperam? 何が雇われ人、荷を運ぶ者(かつぎ人夫)と農夫に容易であるか、腕で働くことよりも、朝から晩まで?
cum vicissim honoratus et delicatus absque lassitudine et sudore idem non potest facere semisse horae. そのとき逆に称賛される人や上品な(優雅な)人に、疲労と汗なしに同じことを行なうことはできない、半分の時間で。
Facile est praecursori cum baculo et in mollibus calceis carpere viam [1]milliaris, quam assuefactus vehi curru, vix potest lente currere ab una platea in alteram. 走る者(使者)に容易である、杖とともにまた柔らかい履き物の中で、1マイルの道を行くこと、馬車に乗るのに慣れている者よりも、やっと遅れて行くことができる、ある街路から他のものの中に。
Omnis artifex assiduus operi suo facile et libenter id peragit, et abiens ab illo avet redire, cum alius ejusdem artificii gnarus, sed socors, vix tandem cogi ad illud potest: すべての頑固な(根気強い)職人は、自分を仕事することに容易であり、それを喜んで行なう(従事する)、またそれらから立ち去って、戻ることを熱望する、そのとき他の同じ熟練の職人に、しかし、怠惰なもの、やっと最後にそれへ強制されることができる――
similiter omnis qui in aliqua functione aut in aliquo studio est, quid pietatis studioso facilius est quam orare ad Deum, et quid impietati emancipato difficilius? 同様に、すべての者は、その者は何らかの役目の中にまたは何らかの関心(熱中)の中にいる、何が敬虔な献身的な者に容易か、神に向けて祈ることよりも、また何が不敬虔なものに従属した者に困難か?
et vicissim. また逆に。
Quis sacerdos prima vice concionans coram rege, non timet ? だれが、王の前で最初の機会に説教する聖職者は、恐れないか?
at postquam instauratus est, intrepide pergit. しかし、定着した後、大胆に進み出る(続ける)。
Quid facilius est homini angelo quam elevare oculos ad caelum, et homini diabolo dejicere oculos ad infernum? 何が容易か、天使の人間に、目を天界へ上げることよりも、また悪魔の人間に目を地獄へ落とすこと?
at si hic hypocrita fit, potest similiter suspicere ad caelum, sed averso corde: しかし、もしこの者が偽善者になるなら、同様に天界へ向けて見上げることができる、しかし、心で背いて。
finis propter quem, et inde habitus unumquemvis imbuit. そのための目的が、またここからの習慣がだれをも教え込む。
@1 milliaris (cum Tafel,) pro “millenaris” 注1 「millenaris」の代わりにmilliaris(ターフェルにしたがって)
(3) 訳文
563. 習慣が第二の性質をつくること、またある者に容易であるものが、他の者に困難であることがよく知られている。自分自身を調べること、また見つけたものを告白することもまたそのようである。
雇われ人、荷を運ぶ者と農夫に、朝から晩まで、腕で働くことよりも容易であるものは何か? そのとき逆に、称賛される人や上品な人に、疲労と汗なしに同じことを行なうことはできない、半分の時間で。
走る者(使者)に、杖とともにまた柔らかい履き物で、一マイルの道を行くことは、馬車に乗るのに慣れている者よりも容易である、〔後者は〕ある街路から他の街路へ、遅れてやっと行くことができる。
すべての根気強い職人は、自分を仕事することに容易であり、それに喜んで従事する、またそれらから立ち去っても、戻ることを熱望する、そのとき他の同じ熟練の、しかし、怠惰な職人には、やっと最後にそれへと強制することができる――何らかの役目の中にまたは何らかの関心(熱中)の中にいるすべての者も同様である、敬虔な献身的な者に、神に向けて祈ることよりも何が容易か、また不敬虔なものに従属した者に何が困難か? また逆に。
王の前で説教する聖職者のだれが最初の機会に恐れないか? しかし、定着した後、大胆に続ける。
天使の人間に、目を天界へ上げること、また悪魔の人間に目を地獄へ落とすことよりも何が容易か? しかし、もしこの者が偽善者なら、同様に天界へ向けて見上げることができる、しかし、心で背いている――そのための目的が、またここからの習慣がだれをも教え込む。