(1) 原文
297. (iii.) Quod mali non possint a Domino prorsus abduci a malis, et duci in bonis, quamdiu credunt propriam intelligentiam esse omne, et Divinam Providentiam non aliquid.―Apparet sicut homo possit semet abducere a malo, modo cogitet quod hoc aut illud sit contra commune bonum, contra utile, et contra jus gentis et gentium. Hoc potest tam malus, quam bonus, modo a nativitate aut ab exercitio talis est, ut intus in se analytice et rationaliter distincte possit cogitare: sed usque tamen non potest semet abducere a malo. Causa est, quia facultas intelligendi et percipiendi res etiam abstracte data est unicuivis, tam malo quam bono, a Domino, ut supra passim ostensum est; at usque homo ex illa non potest se educere a malo: malum enim est voluntatis, ac intellectus non influit in voluntatem, nisi solum cum luce, ac illustrat et docet; et si calor voluntatis, hoc est, amor vitae hominis est fervidus ex concupiscentia mali, est tunc frigidus quoad affectionem boni; quare non recipit, sed vel rejicit vel exstinguit, vel per quoddam excogitatum falsum vertit in malum. Hoc fit sicut cum luce hiemis, quae aeque clara est qualis est lux aestatis, quae influens in arbores frigidas similiter facit; sed haec plenius videri possunt in hoc ordine:― (1.) Quod propria intelligentia, cum voluntas in malo est, non videat nisi quam falsum, et quod non videre velit nec possit aliud. (2.) Quod si propria intelligentia tunc videt verum, avertat se, aut falsificet illud. (3.) Quod Divina Providentia continue faciat hominem videre verum, et quod etiam det affectionem percipiendi illud, et quoque recipiendi illud. (4.) Quod homo per id abducatur a malo, non a se, sed a Domino.
(2) 直訳
(iii.) Quod mali non possint a Domino prorsus abduci a malis, et duci in bonis, quamdiu credunt propriam intelligentiam esse omne, et Divinam Providentiam non aliquid.― (iii.) 悪い者は、プロプリウム(自己固有)の知性がすべてであり、神的な摂理は何ものでもない、と信じているかぎり、主により悪から導き出され、善の中へ導かれることがまったくできないこと。
Apparet sicut homo possit semet abducere a malo, modo cogitet quod hoc aut illud sit contra commune bonum, contra utile, et contra jus gentis et gentium. 人間は自分自身を悪から導き出すことができるように見える、考えるかぎり、これまたはそれが共通の(公共の)善に反している、役立ちに反している、また国と国々の法律に反している。
Hoc potest tam malus, quam bonus, modo a nativitate aut ab exercitio talis est, ut intus in se analytice et rationaliter distincte possit cogitare: このことを善い者も、悪い者もできる、出生からまたは実行(行使)からこのようであるかぎり、内部に自分自身の中で分析的にまた理性的に明瞭に考えることができるような。
sed usque tamen non potest semet abducere a malo. しかし、やはりそれでもなお、自分自身を悪から導き出すことはできない。
Causa est, quia facultas intelligendi et percipiendi res etiam abstracte data est unicuivis, tam malo quam bono, a Domino, ut supra passim ostensum est; 理由である、物事を抽象的にもまた理解し、知覚する能力はそれぞれの者に与えられているからである、悪い者にも善い者にも、主から、上の多くの機会の(あちこちに)示されているように。
at usque homo ex illa non potest se educere a malo: しかし、それでも人間はそれら〔能力〕から自分自身を悪から連れ出す(導き出す)ことはできない。
malum enim est voluntatis, ac intellectus non influit in voluntatem, nisi solum cum luce, ac illustrat et docet; というのは、悪は意志のものである(属する)から、そして理解力は意志の中に流入しない、光とともにだけを除いて、そして照らし、教える。
et si calor voluntatis, hoc est, amor vitae hominis est fervidus ex concupiscentia mali, est tunc frigidus quoad affectionem boni; またもし、意志の熱が、すなわち、人間のいのちの愛が悪の欲望から熱いなら、その時、善の情愛に関して冷たい。
quare non recipit, sed vel rejicit vel exstinguit, vel per quoddam excogitatum falsum vertit in malum. それゆえ、受け入れない、しかし、あるいは退ける、あるいは消す、あるいはある考案した虚偽によって悪に変える。
Hoc fit sicut cum luce hiemis, quae aeque clara est qualis est lux aestatis, quae influens in arbores frigidas similiter facit; このことは冬の光の場合のようになる、それは等しく明るい、夏の光のようである、それは冷たい木に注ぐのと同様になる。
sed haec plenius videri possunt in hoc ordine:― しかし、これらはさらに十分に見られることができる、この順序の中で―
(1.) Quod propria intelligentia, cum voluntas in malo est, non videat nisi quam falsum, et quod non videre velit nec possit aliud. (1.) プロプリウム(自己固有)の知性は、意志が悪の中にあるとき、虚偽以外でないなら見ないこと、また何らかのものを見ることを欲しないし、できないこと。
(2.) Quod si propria intelligentia tunc videt verum, avertat se, aut falsificet illud. (2.) もしプロプリウム(自己固有)の知性がその時、真理を見るなら、自分自身を背かせる(向きを変える)、またはそれを虚偽化する。
(3.) Quod Divina Providentia continue faciat hominem videre verum, et quod etiam det affectionem percipiendi illud, et quoque recipiendi illud. (3.) 神的な真理は絶えず人間をすること、真理を見ること、またそれを知覚する情愛もまた与えること、そしてまたそれを受け入れる〔情愛を〕。
(4.) Quod homo per id abducatur a malo, non a se, sed a Domino. (4.) 人間はそのことによって悪から導き出されること、自分自身からでなく、しかし、主により。
(3) 訳文
297. (iii.) 「悪い者は、プロプリウム(自己固有)の知性がすべてであり、神的な摂理は何ものでもない、と信じているかぎり、主により悪から導き出され、善の中へ導かれることがまったくできないこと」
人間は、これまたはそれが公共の善に反している、役立ちに反している、また国の法律また国と国の間の法律に反していると考えるかぎり、自分自身を悪から導き出すことができるように見える。
このことを、善い者も悪い者も、出生または実践から、内部に自分自身の中で分析的にまた理性的に明瞭に考えることができるような者であるかぎり、できる。しかし、やはりそれでもなお、自分自身を悪から導き出すことはできない。
その理由は、前のあちこちに示されているように、物事を抽象的にもまた理解する能力、知覚する能力が悪い者にも善い者にもそれぞれの者に、主から与えられているからである。しかし、それでも人間はそれら〔の能力〕からでは自分自身を悪から連れ出すことはできない。というのは、悪は意志に属しており、理解力は照らし、教える光とともにあるときだけを除いて意志の中に流入しないからである。またもし意志の熱が、すなわち、人間のいのちの愛が悪の欲望から熱いなら、その時、善の情愛に関して冷たい。それゆえ、〔意志の中に〕受け入れない、しかし、退けるか、あるいは消し、あるいは考案したある虚偽によって悪に変える。
このことは夏の光のように等しく明るい冬の光が、冷たい木に注ぐのと同様なものなる。しかし、これらは次の順序の中で十分に見られることができる―
(1.) プロプリウム(自己固有)の知性は、意志が悪の中にあるとき、虚偽しか見ないこと、また何らかのものを見ることを欲しないし、できないこと。
(2.) もしプロプリウム(自己固有)の知性がその時、真理を見るなら、背を向け、あるいはそれを虚偽化する。
(3.) 神的な真理は絶えず人間が真理を見るようにし、そしてまたそれを知覚し、受け入れる情愛も与えること。
(4.) 人間はそのことによって悪から自分自身からでなく、しかし、主により導き出されること。