(1) 原文
212. Quis non Fortunam nominat? et quis non agnoscit illam, quia illam nominat, et quia aliquid de illa ab experientia scit? Sed quis scit quid illa? Quod sit aliquid, quia est et quia datur, non negari potest; et non potest aliquid esse et dari absque causa; sed causa hujus alicujus seu fortunae ignoratur. Ne autem negetur ex sola ignorata causa, sume talos aut chartulas lusorias, et lude, aut consule ludificatores; quis horum negat fortunam? hi enim cum illa et haec cum illis mirabiliter ludunt. Quis potest contra illam, si obnixa est, agere? Ridetne tunc prudentiam et sapientiam? Estne dum volvis talos et versas chartulas, sicut illa sciat et disponat volutiones et versationes poplitum manus, ad favendum uni plus quam alteri ex quadam causa? Num causa potest aliunde dari, quam ex Divina Providentia in ultimis, ubi illa per constantias et inconstantias cum prudentia humana mirifice agit, et simul se occultat? [2.] Quod gentiles olim Fortunam agnoverint, et templum ei struxerint, etiam Itali Romae, notum est. De hac Fortuna, quae est, ut dictum, Divina Providentia in ultimis, multa scire datum est quae non licet manifestare: ex quibus mihi patuit, quod non sit illusio mentis, nec ludificatio naturae, nec aliquid absque causa, hoc enim non est aliquid, sed quod sit testificatio ocularis, quod Divina Providentia sit in singularissimis cogitationum et actionum hominis. Cum Divina Providentia datur in singularissimis rerum tam vilium et levium, quid non in singularissimis rerum non vilium et levium, quae sunt res pacis et belli in mundo, ac res salutis et vitae in caelo?
(2) 直訳
Quis non Fortunam nominat? だれが運(運命の神、偶然の神☆)を名前を上げないか(のことを言わないか)?
☆ [2.]の記事参照。
et quis non agnoscit illam, quia illam nominat, et quia aliquid de illa ab experientia scit? また、だれがそれを認めないか? それを前を上げる(のことを言う)ので、またそれについて経験から何らかのものを知っているので。
Sed quis scit quid illa? しかし、だれが知っている、それが何か?
Quod sit aliquid, quia est et quia datur, non negari potest; 何らかのものがあることは、存在する☆ので、また存在する☆ので、否定されることができない。
☆ daturは「存在する」という意味で、sumと同じになっていまいます。原形はdoであり、「与える」から「与えられる」→「もたらされる」→「存在する」となります。ここは「与えられる」と訳しておきましょう。
et non potest aliquid esse et dari absque causa; また、何らかのものは原因(理由)なしに存在することと存在すること(与えられること)はできない。
sed causa hujus alicujus seu fortunae ignoratur. しかし、あるもののまたは運のこの原因は知れらない。
Ne autem negetur ex sola ignorata causa, sume talos aut chartulas lusorias, et lude, aut consule ludificatores; しかしながら、知られない〔という〕理由(原因)だけから否定されないように、サイコロまたはトランプ(直訳:遊びのカード)を取れ、また遊べ、または賭けごとをする者に助言を求めよ(諮れ)。
quis horum negat fortunam? だれがこれらの運を否定するか?
hi enim cum illa et haec cum illis mirabiliter ludunt. というのは、彼らはこれら〔運〕と、またそれらは彼らと不思議に遊ぶから。
Quis potest contra illam, si obnixa est, agere? だれがそれ〔運〕に反して、もし、頑固なものがあるなら、なし遂げることができるか?☆
☆ わかりづらい訳となっていますが「運に逆らえない」ということです。
Ridetne tunc prudentiam et sapientiam? その時、嘲笑しないか? 思慮と知恵を。
Estne dum volvis talos et versas chartulas, sicut illa sciat et disponat volutiones et versationes poplitum manus, ad favendum uni plus quam alteri ex quadam causa? 存在しないか? あなたがサイコロを振り(転がす)、あなたがカルタ(カード)をめくる(ひっくり返す)時、それらを知って、配列するように、手の手首の回転とひねりを、ある理由(原因)からある者に好意を持つように向けて、他の者よりも。
Num causa potest aliunde dari, quam ex Divina Providentia in ultimis, ubi illa per constantias et inconstantias cum prudentia humana mirifice agit, et simul se occultat? 理由(原因)は他のところから与えられることができるか? 最外部における(最終的なものでの)神的な摂理から以外に、そこにそれ〔摂理〕は不変なものと変化するものによって、人間の思慮とともに不思議な方法で働く、また同時にそれ自体を隠す。
[2.] Quod gentiles olim Fortunam agnoverint, et templum ei struxerint, etiam Itali Romae, notum est. [2.] 昔、異邦人たちは運命の女神☆を認めており、またそれに神殿を建築したこと、ローマのイタリア人もまた、知られている。
☆ 大文字なのでローマ神話のフォルトゥーナ(Fortuna)、「運命の女神」ですね。
De hac Fortuna, quae est, ut dictum, Divina Providentia in ultimis, multa scire datum est quae non licet manifestare: この運命の女神について、それは、言われたように、最外部における(最終的なものでの)神的な摂理である、多くのものを知ることが与えられた、それを示すことは許されていない。
ex quibus mihi patuit, quod non sit illusio mentis, nec ludificatio naturae, nec aliquid absque causa, hoc enim non est aliquid, sed quod sit testificatio ocularis, quod Divina Providentia sit in snigularissimis cogitationum et actionum hominis. それらから私に明らかになった、心の幻覚でないこと、自然の幻影でもない、理由(原因)なしの何らかのものでもない、というのはこれは何ものでもないから、しかし、目に見える証明であること、神的な摂理は人間の思考の行動の最も個々のものの中にあること。
Cum Divina Providentia datur in singularissimis rerum tam vilium et levium, quid non in singularissimis rerum non vilium et levium, quae sunt res pacis et belli in mundo, ac res salutis et vitae in caelo? 神的な摂理が最も個々の事柄の中に存在するとき、このように卑しい(価値のない)また軽い(軽微な)もの、卑しい(価値のない)また軽い(軽微な)ものでない、最も個々の事柄の中に何がないか? それらは世の中の平和と戦争の事柄である、そして天界の中の救いといのちの事柄。
(3) 訳文
212. だれが運(運命の女神)のことを言わないか? また、そのことを言)ので、またそれについて経験から何らかのものを知っているので、だれがそれを認めないか? しかし、それが何であるか、だれが知っているのか? 何らかのものがあることは、存在するので、また与えられるので、否定されることができない。また、何らかのものは原因なしに存在し、与えられることはできない。しかし、あるもののまたは運のその原因は知れらない。
しかしながら、原因が知られないというだけで否定されないように、サイコロまたはトランプを取り、遊べ、または賭けごとをする者に助言を求めよ。だれがこれらの運を否定するか? というのは、彼らは運と遊び、また運も彼らと不思議に遊ぶから。だれがその運に反して、もし、逆らうものがあるなら、なし遂げることができるか? その時、思慮と知恵を嘲笑しないか?。あなたがサイコロを振り、カードをめくる時、ある原因からある者が他の者よりも好運が向くの、手の手首の回転とひねりを知って、配列するように、〔その運が〕存在しないか? 原因が、最外部における神的な摂理から以外の他のところから与えられることができるか? そこでは、その摂理は不変なものと変化するものによって、人間の思慮とともに不思議な方法で働き、また同時にそれ自体を隠している。
[2.] Quod gentiles olim Fortunam agnoverint, et templum ei struxerint, etiam Itali Romae, notum est. [2.] 昔、異邦人たちは運命の女神☆を認めており、イタリア人もまたローマでその神殿を建築したことが知られている。この運命の女神は、いま言われたように、それは最外部における神的な摂理であり、それについて多くのものを知ることが与えられたが、それを示すことは許されていない。それらから、心の幻覚でなく、自然の幻影でもなく、原因のない何らかのものでもなく、というのはこれは何ものでもないから、しかし、目に見える証明であり、神的な摂理は人間の思考の行動の最も個々のものの中にあることが私に明らかになった。
神的な摂理が、このように価値のない、また軽微な最も個々の事柄の中に存在するとき、世の中の平和と戦争の事柄、そして天界の中の救いといのちの事柄が、その最も個々の事柄の中に価値のない軽微なものでない何があるのか? 〔そこには必ずや神的な摂理がある〕
(1) 原文
213. Sed scio, quod prudentia humana ferat rationale plus in suas partes, quam Divina Providentia in suas; ex causa, quia haec non apparet, et illa apparet. Facilius potest recipi, quod unica Vita sit, quae Deus, et quod omnes homines recipientes vitae sint ab Ipso, ut multis prius ostensum est, et hoc tamen idem est, quia prudentia est vitae. Quis non ratiocinando loquitur pro propria prudentia et pro natura, dum ex naturali seu externo homine? At quis non ratiocinando loquitur pro Divina Providentia et pro Deo, dum ex spirituali seu interno homine? Sed quaeso, (dico ad naturalem hominem,) scribe libros, et imple illos argumentis plausibilibus, probabilibus et verosimilibus in tuo judicio solidis, unum pro propria prudentia, alterum pro natura, et postea da illos alicui angelo in manum, ac scio quod haec pauca subscripturus sit, Sunt omnia apparentiae et fallacia.
(2) 直訳
Sed scio, quod prudentia humana ferat rationale plus in suas partes, quam Divina Providentia in suas; しかし、私は知っている、人間の思慮は自分の側で☆さらに理性的であること、神的な摂理よりも、その〔側〕で。
☆ 熟語in suas partesは「自分の側で」であり、これでわかると思います。parsはここでは「部分」「方」「領域」といった意味です。
ex causa, quia haec non apparet, et illa apparet. 理由から、なぜなら、これ〔後者〕は見られない、またそれは〔前者〕は見られるからである。
Facilius potest recipi, quod unica Vita sit, quae Deus, et quod omnes homines recipientes vitae sint ab Ipso, ut multis prius ostensum est, et hoc tamen idem est, quia prudentia est vitae. さらに容易に受け入れられることができる、唯一のいのちがあること、それは神〔である〕、またすべての人間はその方から(の)いのちを受け入れるものであること、前の多くのもので示されているように、またこのことはそれでもなお同じ(こと)である、思慮はいのちのものであるので。
Quis non ratiocinando loquitur pro propria prudentia et pro natura, dum ex naturali seu externo homine? だれが推論して話さないか? プロプリウムの思慮のために(賛成して、味方して)と自然のために(賛成して、味方して)、自然的なまたは外なる人から〔推論して話す〕時。
At quis non ratiocinando loquitur pro Divina Providentia et pro Deo, dum ex spirituali seu interno homine? しかし、だれが推論して話さないか? 神的な摂理のために(賛成して、味方して)と神のために(賛成して、味方して)、霊的なまたは内なる人から〔推論して話す〕時。
Sed quaeso, (dico ad naturalem hominem,) scribe libros, et imple illos argumentis plausibilibus, probabilibus et verosimilibus in tuo judicio solidis, unum pro propria prudentia, alterum pro natura, et postea da illos alicui angelo in manum, ac scio quod haec pauca subscripturus sit, Sunt omnia apparentiae et fallacia. しかし、どうぞ(お願いします)、(私は自然的な人間に言う)、本を書け、またそれをもっともらしい、証明できる、ありそうな論証で満たせ、あなたのしっかりした判断の中で、一つをプロプリウムの思慮のために(賛成して、味方して)、もう一つを自然のために(賛成して、味方して)、またその後、それらをある天使に与えよ、手の中に、そして私は知る、これらのわずかなものが署名(下に書く、裏書する)されること、「すべてのものは外観であり、欺き(誤り)である」。
(3) 訳文
213. しかし、私は、人間の思慮は自分の側で、神的な摂理の側よりも、さらに理性的であることを知っている。なぜなら、これ〔後者〕は見られない、またそれは〔前者〕は見られるという理由からである。
唯一のいのちがあること、それは神であり、また、前の多くのもので示されているように、すべての人間はその方からのいのちを受け入れるものであること、また、思慮はいのちのものであるので、このことはそれでも同じことであるは、容易に受け入れられることができる。プロプリウムの思慮のために、また自然のために、自然的なまたは外なる人から推論して話す時、だれが〔そのように〕推論して話さないか? しかし、神的な摂理のために、また神のために、霊的なまたは内なる人から推論して話す時、だれが〔そのように〕推論して話さないか?
しかし、お願いしたい(私は自然的な人間に言っている)、本を書き、またあなたがしっかりした判断して、それをもっともらしい、証明できる、ありそうな論証で満たしてほしい。一つをプロプリウムの思慮のために、もう一つを自然のためにまたその後、それらをある天使の手に与えよ、そのとき私は、「すべてのものは外観であり、欺きである」と、このわずかなもの〔天使により〕裏書されることうを知っている。