QUOD LEX DIVINAE PROVIDENTIAE SIT,
UT HOMO EX LIBERO SECUNDUM RATIONEM AGAT.
神的な摂理の法則であること、
人間が自由から理性にしたがって行動すること。
(1) 原文
71. Quod homini sit liberum cogitandi et volendi sicut lubet, sed non liberum loquendi quicquid cogitat, nec liberum faciendi quicquid vult, notum est: quare liberum, quod hic intelligitur, est liberum spirituale, et non naturale, nisi quando unum faciunt; cogitare enim et velle est spirituale, at loqui et facere est naturale. Distinguuntur etiam manifeste apud hominem; nam homo cogitare potest quod non eloquitur, et velle quod non facit; ex quo patet, quod spirituale et naturale apud hominem discriminata sint; quare non potest homo ab uno in alterum transire, nisi quam per determinationem; quae determinatio comparari potest januae, quae prius recludenda et aperienda est. Sed haec janua stat sicut aperta apud illos qui ex ratione secundum leges civiles regni et morales societatis cogitant et volunt; hi enim loquuntur quae cogitant, et faciunt sicut volunt: at janua illa stat sicut occlusa apud illos, qui contra illas leges cogitant et volunt. Qui attendit ad suas voluntates et inde facta, animadvertet quod talis determinatio intercedat, et quandoque pluries in una sermocinatione, et in una actione. Haec praemissa sunt, ut sciatur quod per agere ex libero secundum rationem, intelligatur libere cogitare et velle, et inde libere loqui et facere quod secundum rationem est.
(2) 直訳
Quod homini sit liberum cogitandi et volendi sicut lubet, sed non liberum loquendi quicquid cogitat, nec liberum faciendi quicquid vult, notum est: 人間に、好むように考え、また意志する(欲する)自由がある、しかし、何でも考えるものを話す自由はない、何でも意志する(欲する)ものを行なう自由もないことは、よく知られている。
quare liberum, quod hic intelligitur, est liberum spirituale, et non naturale, nisi quando unum faciunt; それゆえ、自由は、ここに意味されるもの、霊的な自由である、自然的でなく、〔両者が〕一つになっている時でないなら。
cogitare enim et velle est spirituale, at loqui et facere est naturale. というのは、考えることと意志することは霊的(なもの)であるから、しかし、話すことと行なうことは自然的(なもの)である。
Distinguuntur etiam manifeste apud hominem; さらにまた〔それらは〕人間のもとではっきりと区別される。
nam homo cogitare potest quod non eloquitur, et velle quod non facit; なぜなら、人間は話さない(口に出さない)ものを考えることができるから、また行なわないものを意志すること。
ex quo patet, quod spirituale et naturale apud hominem discriminata sint; そのことから明らかである、人間のもとの霊的なものと自然的なものが区別されていること。
quare non potest homo ab uno in alterum transire, nisi quam per determinationem; それゆえ、人間は一つのものからもう一つのものの中に移る(変わる)ことはできない、決定(確定)によって以外でないなら。
quae determinatio comparari potest januae, quae prius recludenda et aperienda est. その決定(確定)は扉(門)☆に例えられることができる、それは前もって解かれ、また開かれている。
☆ 余談ながらjanus「入口」はJanuarius「一月」の語源です。
Sed haec janua stat sicut aperta apud illos qui ex ratione secundum leges civiles regni et morales societatis cogitant et volunt; しかし、この扉(門)は彼らのもとに開かれたように立っている(位置する)、理性から王国の市民の法律や社会の道徳(の法律)にしたがって考え、また意志する者。
hi enim loquuntur quae cogitant, et faciunt sicut volunt: というのは、これらの者は考えるものを話す、また意志するものを行なうから。
at janua illa stat sicut occlusa apud illos, qui contra illas leges cogitant et volunt. しかし、この扉(門)は彼らのもとに隠されたように立っている(位置する)、それらの法律に反して考え、意志する者。
Qui attendit ad suas voluntates et inde facta, animadvertet quod talis determinatio intercedat, et quandoque pluries in una sermocinatione, et in una actione. 自分の意志とそこからの行為(行動)に注意する者は、このような決定(確定)が間に存在する(介在する)ことを気づく(認める)、またいつでもしばしば、一つの会話の中に、また一つの行動の中に。
Haec praemissa sunt, ut sciatur quod per agere ex libero secundum rationem, intelligatur libere cogitare et velle, et inde libere loqui et facere quod secundum rationem est. これらがあらかじめ言われる、知られるように(ために)、自由から理性にしたがって行動することによって、自由に考えることと意志することが意味される、またここから自由に話し、また行なうこと、理性にしたがっていることを。
(3) 訳文
71. 人間に、好むように考え、意志する自由がある、しかし、考えるものを何でも話す自由はなく、意志するものを何でも行なう自由もないことは、よく知られている。それゆえ、ここに意味される自由は、〔霊的な自由と自然的な自由が〕一つになっている時でないなら、自然的でな自由でなく、霊的な自由である。考えることと意志することは霊的なものである、しかし、話すことと行なうことは自然的なものであるからである。
さらにまた〔それらは〕人間のもとではっきりと区別される。なぜなら、人間は話さないものを考え、行なわないものを意志することができるから。そのことから、人間のもとで霊的なものと自然的なものが区別されていることが明らかである。それゆえ、人間は決定によってでないなら一つのものからもう一つのものの中に移ることはできない。その決定は、前もって解かれ、また開かれている扉に例えられることができる。しかし、この扉は、理性から王国の市民の法律や社会の道徳にしたがって考え、また意志する者のもとに開かれたようである。というのは、これらの者は考えるものを話し、意志するものを行なうから。しかし、この扉は、それらの法律に反して考え、意志する者のもとで閉ざされているようである。自分の意志とそこからの行為に注意する者は、ときどき、またしばしば、ある会話の中に、またある行動の中にこのような決定が間に存在することに気づく。これらをあらかじめ言うのは、自由から理性にしたがって行動することによって、自由に考え意志すること、またここから理性にしたがって自由に話し、行なうことが意味されることが知られるためである。