(1) 原文
35. Sed ne credat aliquis, quod sapientia alicui sit, quod sciat multa, et quod percipiat illa in quadam luce, et quod intelligenter possit loqui illa, nisi illa sit conjuncta amori; amor enim per suas affectiones producit illam; si non conjuncta est amori, est sicut meteoron in aere quod evanescit, et sicut stella cadens; at sapientia conjuncta amori, est sicut solis lux manens, et sicut stella fixa. Amor sapientiae est homini, quantum aversatur diabolicam turbam, quae sunt concupiscentiae mali et falsi.
(2) 直訳
Sed ne credat aliquis, quod sapientia alicui sit, quod sciat multa, et quod percipiat illa in quadam luce, et quod intelligenter possit loqui illa, nisi illa sit conjuncta amori; しかし、だれかが信じないように、ある者に知恵があること、多くのことを知っていること、またそれらをある種の光の中で知覚していること、また知性を用いて(聡明に)それらを話すこと、それ〔知恵〕が愛に結合していないなら。
amor enim per suas affectiones producit illam; というのは、愛は自分の情愛によってそれ〔知恵〕を生み出すから。
si non conjuncta est amori, est sicut meteoron in aere quod evanescit, et sicut stella cadens; もし〔知恵は〕愛に結合していないなら、大気中の流星のようである、それは消える、また落ちる星のよう。
at sapientia conjuncta amori, est sicut solis lux manens, et sicut stella fixa. しかし、愛と結合した知恵は、とどまる(続く)太陽の光のようである、また恒星のよう。
Amor sapientiae est homini, quantum aversatur diabolicam turbam, quae sunt concupiscentiae mali et falsi. 知恵の愛は人間にある、どれだけ悪魔の集団(群れ)を避けるか、それらは悪と虚偽の欲望である。
(3) 訳文
35. しかし、多くのことを知っていて、またそれらをある種の光の中で知覚し、また聡明にそれらを話しても、その知恵に愛が結合していないなら、その者に知恵があること、だれも信じてはならないようにせよ。というのは、愛は自分の情愛によってそれの知恵を生み出すから。もし、知恵が愛に結合していないなら、それは大気中の消える流星のようであり、また落ちる星のようである。しかし、愛と結合した知恵は、続く太陽の光のようであり、また恒星のようである。知恵の愛は、悪と虚偽の欲望である悪魔の群れを避けるかぎり、その人間にある。
(1) 原文
36. Sapientia, quae ad perceptionem venit, est perceptio veri ex affectione ejus, imprimis perceptio veri spiritualis; nam est verum civile, verum morale, et verum spirituale. Illi qui in perceptione veri spiritualis ex affectione ejus sunt, etiam in perceptione veri moralis et civilis sunt, nam affectio veri spiritualis est anima illarum. Locutus sum quandoque cum angelis de sapientia, qui dixerunt quod sapientia sit conjunctio cum Domino, quia Dominus est ipsa Sapientia; et quod in illam conjunctionem veniat, qui rejicit infernum a se, ac tantum in illam, quantum rejicit. Dixerunt, quod sibi repraesentent sapientiam sicut magnificum et ornatissimum palatium, in quod ascenditur per duodecim gradus; et quod nemo ad primum gradum veniat, nisi a Domino per conjunctionem cum Ipso, et quod quisque ascendat secundum conjunctionem, et quod sicut ascendit percipiat quod nemo sapiat a se, sed a Domino: tum quod illa quae sapit, respective ad illa quae non sapit, sint sicut aliquae guttae ad magnum lacum. Per duodecim gradus ad palatium sapientiae significantur bona conjuncta veris et vera conjuncta bonis.
(2) 直訳
Sapientia, quae ad perceptionem venit, est perceptio veri ex affectione ejus, imprimis perceptio veri spiritualis; 知恵は、それは知覚にやって来る、その〔真理への〕情愛から真理の知覚である、特に霊的な真理の知覚。
nam est verum civile, verum morale, et verum spirituale. なぜなら、市民的な真理、道徳的な真理、また霊的な真理があるから。
Illi qui in perceptione veri spiritualis ex affectione ejus sunt, etiam in perceptione veri moralis et civilis sunt, nam affectio veri spiritualis est anima illarum. 彼らは、その〔真理への〕情愛から霊的な真理の知覚の中にいる者たち、道徳的と市民的な真理の知覚の中にもまた〔やって来る〕、なぜなら、霊的な真理の情愛はそれらの霊魂であるから。
Locutus sum quandoque cum angelis de sapientia, qui dixerunt quod sapientia sit conjunctio cum Domino, quia Dominus est ipsa Sapientia; 時々、私は天使たちと知恵について話した、彼らは言った、知恵は主との結合であること、主は知恵そのものであられるので。
et quod in illam conjunctionem veniat, qui rejicit infernum a se, ac tantum in illam, quantum rejicit. また、その結合の中にやって来ること、地獄を自分自身から退けた者、そしてそれだけその中に、どれだけ退けたか〔によって〕。
Dixerunt, quod sibi repraesentent sapientiam sicut magnificum et ornatissimum palatium, in quod ascenditur per duodecim gradus; 彼らは言った、彼ら自身で知恵を示すこと、荘厳で最も装飾された宮殿のように、その中に十二の階段(段階)によって上る。
et quod nemo ad primum gradum veniat, nisi a Domino per conjunctionem cum Ipso, et quod quisque ascendat secundum conjunctionem, et quod sicut ascendit percipiat quod nemo sapiat a se, sed a Domino: また、だれも最初の階段にやって来ないこと、主によりその方との結合を通してでないなら、また、それぞれが結合にしたがって上ること、また知覚しているかのように上ること、だれも自分自身から賢明でない(味わわない)☆、しかし主から。
☆ sapioには大きくわけて二つの意味があります、自動詞「賢明である」と他動詞「味わう」です。ここは自動詞なので「賢明である」でよいのですが、(それでも「知恵」が省略されていると思えば、他動詞としても訳せます)、次の文はillaがあるので他動詞と見なすべきでしょう。すると「味わう」という意味になります。このように同一語なのに違う意味をもっている場合、その兼ね合わせた意味を翻訳するのは至難の業、もしくは無理です。ここはどうしても原文で「味わう」必要があり、それが「賢明です」。ここでスヴェーデンボリも「掛け詞」のような使い方をしていることがわかりました。(4) 参照。
tum quod illa quae sapit, respective ad illa quae non sapit, sint sicut aliquae guttae ad magnum lacum. なおまた、それら味わっている(賢明である)ものは、味わっていない(賢明となっていない)ものそれらに比べて、大きな湖と比べて水滴のようであること。
Per duodecim gradus ad palatium sapientiae significantur bona conjuncta veris et vera conjuncta bonis. 知恵の宮殿への十二の階段(段階)によって、真理と結合した善と善と結合した真理が意味される。
(3) 訳文
36. 知覚へやって来る知恵は、真理への情愛から〔やって来る〕真理の知覚である、特に霊的な真理の知覚である。なぜなら、市民的な真理、道徳的な真理、また霊的な真理があるから。真理への情愛から霊的な真理の知覚の中にいる者たちは、道徳的と市民的な真理の知覚の中にもまたやって来る、なぜなら、霊的な真理の情愛はそれらの霊魂であるから。時々、私は天使たちと知恵について話した。彼らは、「主は知恵そのものであられるので、知恵とは主との結合である」と言った。また、「地獄を自分自身から退けた者はその結合の中にやって来る。そしてどれだけ退けたかによってそれだけその中にやって来る」。彼らは、「(自分たちは)知恵を、荘厳で最も装飾された宮殿とその中に十二の階段によって上ることで示そう。主によりその方との結合を通してでないならだれも、最初の階段にやって来ない、また、それぞれが結合にしたがって上り、また、だれも自分自身から賢明でなく、しかし主から賢明であることを知覚しているかのように上る。なおまた、味わっている知恵は、味わっていない知恵と比べて、大きな湖と比べてたときの水滴のようである」、と言った。
知恵の宮殿への十二の階段によって、真理と結合した善と善と結合した真理が意味される
(4) 蛇足:掛け詞(かけことば)について
知っている人には文字通り「余計な話し」であっても、しゃべろう。
「大江山、いくのの道の遠ければ、またふみも見ず、天の橋立」とは語調がよいので、すぐさま覚える百人一首。小さい頃、覚えて、たいした歌じゃないな、と思っていた。
しかし、この歌の背景を知って、けっこう技巧をこらした名歌と思うようになった。
ここには掛け詞「いくの」と「ふみ」が使われている。すなわち地名「生野」と「行く(野)」と「踏み」と「文」である。
背景は、「丹後にいる母に使いを出したか」と問われた作者が、その返事とした歌。大江山も天橋立も丹後にある(生野とはどこでしょうか? 途中の丹波にあったのでしょうか?)。そこからの母からの返事(ふみ)は、まだもらっていない(見ず)とのこと。