(1) 原文
4033. Dignum observatu erat, cum referebam iis, qui supra in cavernis narium, quid videram in somnio, et quidem longa serie, et bis, quomodo ambulaveram, cum quibus personis, quomodo amicti, tum quod luserim{1} cum (boll{a}) conjiciendo in parietem, et recipiendo, praeter alia satis plura, tunc ii dicebant, quod ea prorsus coinciderent et eadem essent cum iis quae inter se loquutae, sic ut ne hilum differret; sed quod non esset repraesentativum tale, quale in somnio viderem, sed essent ideae earum loquelae, quae ita repraesentarentur, sic ut omnia et singula quae loquutae inter se, repraesentata{2} sic apud me erant in somnio; et dicta eis sunt quoque percepta, quod eadem earum loquela potuisset{3} in alias repraesentationes, ita in indefinite alias delabi et sisti, quam per tales, secundum statum spirituum circum me, et inde secundum statum meum, sic ut alia prorsus infinita somnia existerent ab eadem loquela seu ab iisdem loquelae ideis, nam memoriae hominis sunt vasa recipientia, quae recipiunt ideas secundum formae earum variationes, et secundum status.
@1 sic J.F.I. Tafel; ms. luderim
@2 ms. repraesentatae
@3 ms. potuissent
@a = pila (vox suecia) 球、ボール(スウェーデン語)
(2) 直訳
4033. Dignum observatu erat, 価値あるものが、観察するに(目的分詞第二形)、あった、
cum referebam iis, qui supra in cavernis narium, 私が彼らに物語ったとき、その者たちは鼻の洞穴の中の上方に〔いた〕、
quid videram in somnio, et quidem longa serie, et bis, 何を私が夢の中で見たか、実際に長い続きもの、また二度、
quomodo ambulaveram, cum quibus personis, quomodo amicti, どのように私が歩いたか、人物のある者と、どのように着て、
tum quod luserim{1} cum (boll{a}) conjiciendo in parietem, et recipiendo, praeter alia satis plura, なおまた、私が(boll☆)で遊んだ(ludo)こと、壁に投げつけて、また受け取って、ほかに他の十分に多くのこと、
☆ boll はスウェーデン語でボール。
tunc ii dicebant, quod ea prorsus coinciderent et eadem essent cum iis quae inter se loquutae, その時、彼らは言った、それらはまったく一致していた、また同じものであった、それらと、それらは自分自身の間で(互いに)話したもの、
sic ut ne hilum differret; そのように、少しも異ならない、
sed quod non esset repraesentativum tale, quale in somnio viderem, しかし、そのような表象するものではなかったこと、私が夢の中で見たような、
sed essent ideae earum loquelae, quae ita repraesentarentur, しかし、彼らの話しの観念であった、それらがそのように表象された、
sic ut omnia et singula quae loquutae inter se, repraesentata{2} sic apud me erant in somnio; そのように、すべてと個々のものが、それらは自分自身の間で(互いに)話したもの。
et dicta eis sunt quoque percepta, また彼らにもまた言われた、〔私に〕知覚された、
quod eadem earum loquela potuisset{3} in alias repraesentationes, ita in indefinite alias delabi et sisti, 同じ彼らの話しが他の表象の中に、そのように他の無限のものの中に、降りてくることまた示されることができた、
quam per tales, secundum statum spirituum circum me, et inde secundum statum meum, このようなものによって以外に、私のまわりの霊たちの状態にしたがって、またここから私の状態にしたがって、
sic ut alia prorsus infinita somnia existerent ab eadem loquela seu ab iisdem loquelae ideis, そのように、まったく異なる無限の夢が同じ話から、または観念の同じ話から存在するようになる、
nam memoriae hominis sunt vasa recipientia, なぜなら、人間の記憶は受け入れる器であるからである、
quae recipiunt ideas secundum formae earum variationes, et secundum status. それらは観念を、形のそれらのいろいろなものにしたがって、また状態にしたがって、受け入れる。
(3) 訳文
4033. 観察する価値のあるものがあった――私が、鼻の洞穴の中の上方にいた者たちに、何を私が夢の中で見たか、実際に長い続きもの、また二度、どのように私が、人物のある者と、どのように着て、歩いたか、なおまた、私が(boll☆)を壁に投げつけて、また受け取って、遊んだこと、ほかに他の十分に多くのこと、物語ったとき、その時、彼らは、それらは自分たちの間で話したものとまったく一致していた、また同じものであった、そのように、少しも異ならない、しかし、私が夢の中で見たような表象するものではなく、彼らの話しの観念であった、それらがそのように表象された、そのように、すべてと個々のものが、それらは自分たちの間で話したもの〔である〕と言った。同じ彼らの話しが他の表象の中に、このようなものによる以外に、私のまわりの霊たちの状態にしたがって、またここから私の状態にしたがって、そのように他の無限のものの中に、降りてくることまた示されることができ、そのように、まったく異なる無限の夢が同じ話から、または観念の同じ話から存在するようになることが彼らにもまた言われ、〔そのことが私に〕知覚された。なぜなら、人間の記憶は受け入れる器であり、それらは観念を、形のそれらのいろいろなものにしたがって、また状態にしたがって、受け入れるからである。
☆ boll はスウェーデン語でボール。